Nghiên cứu điều chế dầu thực vật làm dung môi pha tiêm

Bân thân dâu dira không làm duoc dung môi thuôc tiêm nhung sân phâm phân doan cüa nô là câc MCT thi cô nhiêu uu diëm khi làm dung môi thuôc tiêm, dô là nô cô nhiêt dô dông dâc thâp, dô n

BÔ Y TÉ TRÜÔNG DAI HOC DÜOC HÀ NÔI

-

DHn -NGUYEN TRUNG HIÊU

NGHIÊN CÜU DIEU CHÊ DAU THl/C VÂT• •

LÀM DUNG MOI PHA TIÊM

(KHOÂ LUÂN TÔT NGHIÊP DÜOC SŸ KHOÂ 1998-2003)

NgufM htïông dân: TH.S NGUYEN THANH HÂI

PGS.TS DÔ HÜtJ NGHI Nai thirc hiên: BÔ MON CÔNG NGHIÊP DÜOC Thoi gian thirc hiên: Thâng 2-5 nâm 2003

Hà Nôi 5-2003

% U - i

M fc&ÂM Cfrïl

(7)ét lèng biit o'n sim sàe, eut ỉin eh An front} gui ldi eain dit té’i

ÇJlige Si: Qtgugèii ÇJliait fa 'êfơâi ÇJiè'n (Si: ^ ^ùCi’tt QCglti

fttu tin II giûp (tri eut trou g sitơt tltrii gian thue ngltièni Uhoa hçe HDiCéi 3 u’ fỵt il tin h litiéng {Lan eua eue tfầg, eut itAi Itoe héi (tarie rat altiett (tien eé teh Ulténg efat trring üièe Itồn tfầnfa Uhfiâ tiujn nàg mû elto eu eêtig lùèe trou g, tarin g Lai.

£ m éng ỉin ehùn thim h eu ni dit té’i eue fit a g ex) gladf Ug tfauât

(tien Uiên tlut An ldi ó ginp (tri eut ti'Ong flté’i gian t faite ngfaiènt.

TƠcl <JIM, t fa au g 5- 2003

Q fL g ju g jttv Ç J ru n jg 'TC U lll

MUC LUC

Trang

DAT VAN DE 1

PHÀN 1 TÔNG QUAN 2

1.1 Dai cuong vê dàu thuc vât 2

1.1.1 Câu tao chung cüa dàu thuc vât 2

1.1.2 Phân loai dâu thuc vât 2

1.1.3 Trnh châ't chung cüa dàu thuc vât 3

1.1.4 Thành phân phu cüa dâu thuc vât 9

1.2 Dàu dira 11

1.3 Dàu thuc vât làm dung môi thuô'c tiêm 12

1.4 Dàu thuc vât phân doan 13

PHÀN 2 TH1/C NGHIÊM VÀ KÊT QUÂ 15

2.1 Nguyên vât liêu và phucmg phâp thuc nghiêm 15

2.1.1 Nguyên vât liêu 15

2.1.2 Thiét bi thuc nghiêm 15

2.1.3 Phucfng phâp thuc nghiêm 15

2.2 Két quà thf nghiêm và nhân xét 27

2.2.1 Xâc dinh mot so thông so liên quan dén viêc tinh chê' và phân doan dàu dira 27

2.2.2 Tinh ché dàu dùa 28

2.2.3 Phân doan dàu dira 34

2.2.4 Bàn luân 37

PHÀN 3 KÊT LUÂN VÀ DE XUAT 38 TÀI LIÊU THAM KHÂO

Kl HIÊU VIÉT TÂT

MCT: Medium chain triglycerid ( triglycerid chuôi trung bînh ) SCT : Short chain triglycerid ( triglycerid chuôi ngàn )

DAT VÂN DÊ

Trong câc dang thuôc tiêm thï thuôc tiêm cô dung môi nuôc duoc sir dung nhièu nhât vi cô nhiêu iru diëm do là rat nhiêu hoat chat cô khà nâng tan trong

nuôc Thuôc tiêm nuôc dê dàng trôn lân vôi dich co thé nên ü gây kich üng,

phât huy tac dung nhanh Tuy nhiên cô rât nhiêu hoat chat không tan trong nuôc, trong truong hop dô thucmg phâi pha thành dang hôn dich, mà thuôc tiêm hôn dich thucfng gây kich ûng, phât huy tac dung châm Thuôc tiêm sir dung dung môi dàu hoà tan duoc môt sô duoc chat không tan trong nuôc, dung dich tiêm dàu thucfng ît gây kich ûng hon hôn dich khi tiêm Dàu thuc

vât cô mot sô nhuoc diëm nhu nhiêt dô dông dâc cao nên cô thë bi dông à

nhiêt dô bâo quân hay dô nhôt cao cô thë gây dau khi tiêm Trong câc loai dâu

thuc vât thi dàu dùa là mot nguyên liêu rê tiên, sân cô à nhiêu nuôc trên thé

giôi và Viêt Nam Bân thân dâu dira không làm duoc dung môi thuôc tiêm nhung sân phâm phân doan cüa nô là câc MCT thi cô nhiêu uu diëm khi làm dung môi thuôc tiêm, dô là nô cô nhiêt dô dông dâc thâp, dô nhôt thâp Ngoài

ra nô côn cô môt sô dâc tmh von cô cüa dàu dira chua phân doan nhu chî sôiod thâp, màu sâc nhat, dô cüng là nhûng yêu tô quan trong khi tinh chê' Ô Bî dâu dira phân doan dâ duoc dùng làm dung môi cho thuôc tiêm artemethe trong diêu tri bênh sot rét [16] Nhâm gôp phân nghiên cuu dua dàu dùa vào

làm dung môi thuôc tiêm chung tôi thuc hiên dê tài nghiên cufu dieu che dàu thuc vât làm dung môi thuôc tiêm vôi mue tiêu:

• S o bô nghiên cuu phuong phâp tinh chê dâu dùa

• Nghiên cuu phân doan dàu dùa dë huông tôi viêc dua dâu dùa vào làm dung môi thuôc tiêm

PHÂN 1: TÔNG QUAN1.1 DAI Cl/ONG VÊ DAU THlfC VÂT

1.1.1 Câu tao chung cüa dàu thirc vât [4]:

ch2-o-cor,

CH -0-C0R2 (-R là goc acid béo)

CH2-0-C0R3Khi câ ba nhôm -OH cüa glycerin dêu dirgc este hoâ thi goi là triglycerid Câc

acid béo phàn lôn à dang este triglycerid con à dang tu do rat iï do dô dàu

thuc vât cüng cô tên là lipid trung tmh

Trong cây glycerid là thành phàn tàt yêu cüa hat, hat cüa mot so cây chüa râ't nhiêu glycerid, thuông là nguyên lieu de khai thâc dàu trong công nghiêp nhu hat lac, hat vîmg Hat mot so cây chira ft dàu hon nhung không hat nào không cô dàu

Trong câc quâ cüng cô dàu dàc biêt là quâ dùra

1.1.2 Phân loai dàu thirc vât [5]:

> Dua vào nguôn khai thâc cô thé chia ra dàu tir thit quâ hay dàu tù hat

> Dua vào mue dfch kÿ thuât cô thé chia ra dàu long hay dàu rân Dàulong lai chia ra dàu khô, dàu ban khô và dàu không khô tuÿ vào khâ nângtao màng khâc nhau cüa chüng khi de khô trong không khi Dàu khô nhu dàu châu, dàu lanh cô chira nhiêu acid béo chua no cô ba nôi dôi, khi do thành lôp mông ngoài không khi, duôi tâc dung cüa oxi phân tü së bi khô sau vài ngày

màng oxin së bi rân và không hoà tan trong dung môi thông thüông, côn trong

dung môi diethylether chî bi truong ra, màng không bi nông chây mà chi bi

mêm ra a 230-250°C roi bi phâ huÿ Dàu loai này thuông cô chî sô iod lôn hon

130

Dàu ban khô nhu dàu bông, huông duong chî chira acid linoleic de trong không khi trong diêu kiên tuong tu bi khô châm hon, màng oxin tao ra mêm, dmh, dê hoà tan trong diethylether, khi dun nông dén 95-125°C thi bi chây, dàu loai này cô chî sô iod tù 85-130.

Dàu không khô nhu dâu ôliu, dàu lac trong diêu kiên tuong tu không tao màng mà chî dâc lai Trong tât câ câc loai dâu chî cô dàu thàu dàu là không khô không tao màng và cüng không dâc lai

1.1.3 Tmh chat chung cüa dàu thuc vât:

1.1.3.1 Tmh chat lÿ hoc [8]:

Ô nhiêt dô thuông à dang rân hay long, không hoà tan trong nuôc mà tâch

thành lôp Tuy nhiên trong diêu kiên nhât dinh duôi tac dông cüa chât nhü hoâ

cô thé tao ra nhü tuong, nhiêu dàu à nhiêt dô thuông cô tmh dêo.

Nhiêt dô nông chây cüa dàu tuong dôl thâp và phu thuôc nhiêu yêu tô, su cô mât cüa acid béo mach ngân hoâc acid béo không no thuông làm giâm diëm nông chây Câc dông phân cüa acid béo và vi tri cüa câc acid béo trên glycerid cüng ânh huông dên nhiêt dô nông chây cüa glycerid Tât câ câc dàu dêu chira câc glycerid khâc nhau nên không cô diëm nông chây cô dinh mà thiràng là khoâng nông chây Câc glycerid cô diëm nông chây tuong dôi cao (ô nhiêt dô thuùng) thuông ton tai duôi dang tinh thë rân lo lüng trong câc glycerid long, chînh su tôn tai cüa pha rân trong pha long làm cho dàu mô rân cô tmh dêo dâc trung Mot chât béo chî gôm mot kiëu glycerid thi chî ô dang rân hay long Nhiêt dô nông chây cüa mô hoâc dàu côn phu thuôc vào dô hoà tan cüa chât béo rân trong chât béo long, và câc dang tinh thë khâc nhau cüa câc glycerid rân

Sô luong, kich thuôc và hinh dang câc tinh thë glycerid trong môt chât béo cüng phu thuôc vào vân toc làm lanh hoâc làm nông, vân toc khuây trong quâ trînh chê' biên, nhiêt dô và thôi gian bâo quân sau này

1.1.3.2 Tmh chât hoâ hoc [3], [8]:

a Phân irng xà phong hoâ:

Duôi tac dung cüa enzym lipaza, acid hoâc kiêm, lien két este trong phân tir

bi phân huÿ tao thành glycerin và acid béo, hoâc muôi cüa acid béo (muôi này goi là xà phong)

Œ^-OCORj

CHo-OCORo

xt ch9-ohCH-OCOR, + 3NaOH -— > CH-OH +

CH,-OH

R.COONaR,COONaR.COONa

Xà phong rân thuông là hôn hop muôi natri cüa câc acid béo Muôi kali cüa câc acid béo thuông tao ra xà phong mêm

b Phân ùng hydro hoâ: Là phân ûng gan hydro vào nôi dôi cüa câc acid

béo không no trên triglycerid

Nhu ta dâ biêt dàu thuc vât à nhiêt dô thuông thî à dang long côn mo dông vât thî à dang rân Dô là do trong mô dông vât cô hàm luong acid béo no cao

hon

Khi két hop hydro vào dàu thuc vât làm cho nô cô thé chât giông vôi mô dông vât Nhiêu truông hop nguôi ta chî hydro hoâ dén mire nào dô nghïa là vân giü lai mot sô nôi dôi, cô hai kiëu hydro hoâ:

> Hydro hoâ chon loc:

Mot sô dàu thuc vât de giâm hàm luong acid linolenic và do dô làm tàng dô bên cüa dàu, chang han nhu dàu dâu tuong khi hydro hoâ dâ giâm hàm luçmg acid linolenic tir 9% xuông duôi 1%

Chât xüc tac phân üng là bôt niken (hoâc dông và paladi), hydro phâi thât sach vi cacbonoxid và câc hop chât luu huÿnh cô thé bi hâp thu vào chât xüc tâc làm giâm hoat tmh

> Hydro hoâ tùng phân hay toàn bô:

Nham tao ra câc chât béo rân Khi hydro hoâ toàn bô không tao ra câc dông

phân dâ nêu à trên Nguoc lai khi hydro hoâ tîmg phân dâu dâu tuong dén chî

sô iod 40 sê tao ra 70% dông phân vi tri, 2% dông phân do nôi dôi liên hop, và khoàng 40% dông phân trans

Nôi chung su hydro hoâ chon loc tien hành à nhiêt dô cao (195°C), âp suât

cao (8000 tor) trong thôi gian ngân 30 phüt Trong khi su hydro hoâ toàn phân

thuc hiên à âp suât thâp hon, nhung thôi gian dài và nông dô xüc tâc lôn hon

khoàng 10 lân

c Su ôi hoâ dàu thuc vât [6], [8]:

Khi bâo quân lâu, duôi tâc dung cüa nhiêu nhân tô nhu ânh sâng, nhiêt dô, nuôc và vi sinh vât lipid bi thay dôi màu sâc và cô mùi vi khô chiu, thuông nguôi ta goi quâ trinh này là su ôi hoâ Tuy vây, nêu dua vào cü ché phân ûng thi cô thé chia ra ôi hoâ do thuÿ phân và ôi hoâ do oxi hoâ

> Ôi hoâ do phân ûng thuÿ phân:

Phàn ûng thuÿ phân lipid cô thé xây ra, khi không cô enzym cüng nhu cô enzym xüc tâc

Truông hop thû nhât xày ra trong pha "béo" và chî cô nuôc hoà tan trong lipid (dàu mô ) môi tham gia phân ûng nghla là phân ûng tien hành trong môi

truông dông thë Khi trong lipid cô mât nuôc vôi môt luong dâng kë, nhung à nhiêt dô thuông, thi vân toc phân ûng cüng rât bé, vi lê à nhiêt dô thucmg tôc

dô phân ûng thuÿ phân rât châm Hon nûa nuôc không hoà tan trong pha dâu nên cüng ngân cân su tiêp xüc giua chüng

Truông hop thuÿ phân xày ra do enzym xüc tâc thuông xây ra à bè mât tiêp

xüc giüa lipid và nuôc, enzym lipaza cô thë cô trong nguyên liêu hoâc do vi sinh vât mang vào Chüng ta dêu biêt lipaza là môt globulin, nô xüc tâc không chî phàn ûng thuÿ phân mà câ phân ûng tông hop nûa Do dô cân bang phân ûng phu thuôc vào tùng diêu kiên eu thë Tâc dung tôi uu cüa lipaza cüa hat là

35-38°C Hoat dông cüa lipaza giâm xuông môt câch dang kë khi ché bien thuÿ nhiêt hay khi ép nông câc hat cô dàu Lipaza cô dâc hiêu thâp so vôi câu truc lipid nhung lai dâc hiêu quang hoc cao vôi nhüng co chat cô tmh hoat quang, nôi chung vôi nhüng co chât không mang diên tich thî dô dài mach cacbon cüa acid béo tham gia cô vai trô lôn vôi hoat dô cüa lipaza Truông hop don giân nhât cüa su ôi hoâ do thüy phân là khi bâo quân bo và margarin, khi dô së giâi phong ra acid butyric cô mùi khô chiu.

> Ôi hoâ do phân lîng oxi hoâ khü :

Ôi hoâ theo kiëu này là pho biên trong bâo quân câc lipid Nguôi ta thuông phân ra ôi hoâ hoâ hoc và ôi hoâ sinh hoc

A

Oi hoâ hoâ hoc là su tu oxi hoâ Khi dô xây ra su tan công cüa câc gôc acid béo tu do hoâc két hop bôi oxi phân tü, âp suât cüa oxi và luong nô'i dôi trong phân tü cô ânh huông lôn dén quâ trînh phân u*ng Sân phàm dàu tiên là hydroperoxid Tîr dô tao nên aldehid no và không no, ceton, acid mono và dicacboxylic, cetoacid, epoxid Ngoài ra côn cô thé trùng hop câc sân phàm oxi hoâ nua

Da sÔ nhüng chât này cô vai trô quan trong trong viêc phât triën mùi vi

Ôi hoâ sinh hoc lai bao gôm oxi hoâ do enzym lipoxigenaza và su ôi hoâ ceton

Kiëu ôi hoâ thû hai thucmg dâc trung cho lipid cô chira acid béo no vôi phân

tü luong trung bînh và thâp, khi cô hàm âm dâng kë Khi dô acid béo bi (B oxihoâ và decacboxyl hoâ két quâ là tfch tu câc alkylmetylceton cô mùi khô chiu.Câc sân phàm oxi hoâ thuông vô hoat enzym và dâc biêt làm giâm hoat dô cuxinoxydaza, xitocromoxydaza và colinoxydaza

Sân phàm oxi hoâ côn cô phàn lîng cao vôi protein Hop chât tao thành này bên vüng, không hoà tan trong nuôc cüng nhu trong dung môi hüu co và cüng không bi phân ly bôi enzym

Câc yéu tô ânh huông dén vân toc oxi hoâ:

• Câc yêu to kîch thfch:

S Ânh hirong cüa acid béo:

Acid béo tu do cô tac dung xüc tac quâ trînh oxi hoâ, làm tâng nhanh

su phân giâi hydro peroxid thành cac gôc

S Ânh huong cüa oxi:

Vân tôc tu oxi hoâ phu thuôc vào luong oxi trong môi truông Khi dàu tiép xüc voi càng nhiêu oxi thi toc dô oxi hoâ càng tâng

•S Ânh huôrng cüa nhiêt dô:

Nhiêt dô ânh huông lôn toi vân tôc oxi hoâ Tâng nhiêt dô thi luong peroxid së tâng do do tôc dô oxi hoâ tâng

S Ânh huong cüa trang thâi lipid:

Bê mât tiép xüc cüa chat béo vôi không khi càng lcm thi vân tôc oxi hoâ càng cao Vân tôc tu oxi hoâ côn phu thuôc vào chiêu dày cüa lôp, khi lop dày thi oxi xâm nhâp khô Giàm nhiêt dô dén lue chât béo chuyën sang trang thâi rân thi vân tôc oxi hoâ cüng giâm

•S Ânh huong cüa ion kim loai chuyën tiép:

Cac ion cüng nhu câc hop chât cüa kim loai chuyën tiép cô tâc dung

xüc tâc su oxi hoâ cüa lipid Thuc nghiêm cho thây rang khi cô mât sât à trong

dàu vôi luong 0,2-lmg/kg sê làm giàm dô bên cüa dâu dôi voi su oxi hoâ 20- 50%, voi dông chî càn 0,05-0,2mg/kg së làm giâm dô bên 20-50% Ion kim loai chuyën tiép cô câc electron dôc thân và thuc chât là gôc, nhung tinh chât

“goc” à chüng thë hiên yêu do dô chüng cô thë ton tai trong dung dich vôi

nông dô lôn Tuy nhiên chüng cô thë chuyën hoâc lây electron tù mot hat bâo hoà hoâ tri nào dô dë tao thành gôc tu do hoat dông hoâc gôc ion

S Ânh huàng cüa nâng luong mât trôi và tia ion:

Nâng luang ânh sang dâc biêt là tia eue tfm và tia ngân cüa quang pho nhin thây cô tâc dung xüc tâc quâ trinh oxi hoâ lipid Cô lê nâng luang ânh sâng së quang phân hydro peroxid thành câc gôc tu do.

S Ânh huông cüa nuôc:

Nguôi ta nhân thây rang nuôc cô tâc dung làm tâng tmh on dinh cüa chât béo sua dôi vôi su oxi hoâ ô nhiêt dô 95°C và nguôi ta cüng nhân thây khi ô 50°C nuôc không ânh huông gi dén mô Ion

?

• Anh huông cüa câc yéu tô kim hâm :

Cô thë giâm vân tôc phân ûng oxi hoâ bâng câch dua vào lipid chât chông oxi hoâ, nghîa là chât dê dàng phân ûng vôi gôc RO‘2 hon ( gôc R0‘2 là gôc chü dao trong mach oxi hoâ):

•S Kîm hâm su oxi hoâ bàng câch dût mach:

Vf du vôi chât chông oxi hoâ InH2

RO'2 + InH2 - > ROOH + 'InH

Két quâ là thay gôc RO'2 bàng gôc InH cüa chât chông oxi hoâ là gôc yéu không thë tuong tâc vôi lipid

S Kim hâm oxi hoâ bàng câch dût mach làm giâm vân tôc phât sinh

mach:

Vf du câc sulfua cô khâ nâng phâ huy hydro peroxid:

ROOH + R ^ -— > ROH + R^OR;,ROOH + R,SOR2 -— > ROH + R ^ R ,Câc sulfua kiëu này nhu tiuram (tetration A, tetrametyltiuramdisulfua)

S Vô hoat câc hop chât kim loai cô hoat dông xüc tâc:

Câc kim loai chuyën tiép cô thë tuong tâc vôi hydro peroxid dë tao thànhgôc tu do, dông thôi kim loai chuyën sang hoâ tri khâc:

Fe2+ + ROOH -> Fe3+ + R0‘2 + OHFe3+ + ROOH - > Fe2+ + RO 2 + H+

Vî vây phâi chon duoc nhüng chât chông oxi hoâ co khâ nâng tao phüc vôi ion kim loai qua dô mà “phong toâ” duoc su chuyën electron tir müc N tôi mire M, nghïa là loai trù duoc khâ nâng chuyën hoâ tri Nhüng chât chông oxi hoâ loai này nhu acid citric, acid malic

Câc chât nhu tocoferol, xemazol, photphatit là nhüng chât chông oxi hoâ

tu nhiên, vï thuông chira trong lipid tu nhiên Hiên nay nguôi ta côn sir dung nhiêu chât chông oxi hoâ tong hop trong bâo quàn dàu mô nhu butyloxyanizon, butyloxytoluen

1.1.4 Câc thành phàn phu cüa dàu thuc vât [9], [7]:

Ta thuông gâp mot sô hop chât sau trong dàu thuc vât:

1.1.4.1 Câc acid béo: Câc acid béo cô trong dàu mô dai bô phân két hop

vôi glycerin và mot luong nhô à trang thâi tu do.

Vê câu tao acid béo là nhüng acid cacboxylic mach thang cô câu tao khoâng 6-30 cacbon Hàu hét câc acid béo thiên nhiên cô tong sô nguyên tü cacbon là sô chân tuy nhiên mot sô nghiên cüu trong nhüng nâm gàn dây cüng phât hiên ra nhiêu acid béo cô tong sô cacbon là sô lê

Nhüng acid béo thu duoc tü dàu mô tu nhiên là hôn hop cüa nhiêu loai acid béo khâc nhau Dén nay nguôi ta cüng nghiên cüu duoc câu tao cüa 40 dén 50 loai, su khâc nhau giüa chüng là do su khâc nhau vê phân tü luong và câu tao phân tü

Câc acid béo là nguyên nhân làm cho dàu không bên và làm cho dàu không trung tmh khi tiêm Dua vào phân üng cüa câc acid béo vôi kiêm tao ra muôi không tan trong dàu dë ta loai acid béo ra khôi dàu

1.1.4.2 Photphatid:

Là nhüng hop chât glycerid phüc tap trong dô cô gôc cüa acid phosphoric

và môt baze nito Hai hop chât diën hînh quan trong nhât là lexithin và cephalin Hàm luong phosphatid trong câc loai dàu mô khoâng 0,5 dén 3%

Trong công nghiêp nguôi ta thu hôi phosphatid bàng phuong phâp hydrat hoâ

Phosphatid cô ùng dung rông râi nhu làm chât nhü hoâ, ché bien bânh keo.

1.1.4.3 Câcsterol:

Là nhüng ruou cao phân tü cô câu tao phüc tap và phân bô rat rông râi trong

giôi tu nhiên, chûng cô thë tôn tai durôi dang este hoâc à dang tu do Chüng là

thành phân chü yéu cüa câc hop chât không xà phông hoâ trong dàu mô, nguôi ta thuông chia làm hai loai chü yêu: Loai chüa trong dàu mô dông vât goi là zusterol côn loai chüa trong dàu thuc vât goi là phitosterol Thuc ra trong dai da sÔ sterol mà nguôi ta dâ biét, chüng cô câu tao tuong tu nhau Mot vài hop chât thuông gâp nhu cholesterol, stimasterol, ecgosterol Thuông hàm luçmg cüa nhûng hop chât này khoâng trên duôi 1% so vôi dàu

mô, câ biêt cô loai cao tôi 3-5% Trong dàu thuc vât nguôi ta càn loai trùr câc thành phân này dén mûc thâp nhât, phuong phâp thông dung nhât là dem dàu

mô làm lanh dông, chüng së tâch ra à dang rân và dùng câc phuong phâp phân

ly khôi dàu mô

1.1.4.4 Câc chât màu:

Dàu mô cô màu là do su tôn tai cüa mot sô chât màu cô tmh tan trong dàu Chât pho bien nhât là câc carotenoit, chüng gôm 60-70 chât khâc nhau cô màu tùr vàng nhat dên dô thâm Diêp lue tô (clorofin) cüng là chât màu khâ pho bien trong dàu mô, chüng gây ra màu xanh Ngoài ra côn môt sô hop chât gây màu khâc nhu dàu cô màu den do cô chüa chât nhua, màu den cüa dàu bông là

do chüa hop chât gosipol

1.1.4.5 Chât mùi:

Dàu mô nguyên chât không cô mùi, trU mot sô loai cô mùi tù dàu, côn dai

da sô là do câc sàn phâm phân huÿ cüa dàu mô trong quâ trînh ché bién và bâo quân Nhüng hop chât này phân lôn là hydrocacbua và mot sô dân chât chüa oxi khâc

1.1.4.6 Câcvitamin:

Môt sô dâu chura môt sô vitamin quan trong tan trong dâu nhu A,E,D Ngoài ra ngày nay nguôi ta côn xâc nhân vai tro cüa môt sô acid béo không

no nhu là câc vitamin F Trong dàu côn cô môt sô chât cô khâ nâng tao vitamin goi là tiên vitamin (provitamin) nhu là hop chât (3_caroten tao ra vitamin A, ecgosterol cô khâ nâng tao vitamin D

1.2 Dàu Dura [10]

Dùa là hoa quâ nhiêt dôi, nô cung cap rât nhiêu loai sân phâm, trong dô hiêu quâ kinh tê' nhât là dâu dùa Dàu dùa gôm nhiêu triglycerid cüa câc acid béo khâc nhau,

Thông thuông gôm câc loai sau:

Bàng 1.1: Câc acid béo thit&ng gâp trong dàu dùa

Mot ïïnh vue môi cüa dàu dùa là duoc üng dung trong ngành duoc, à dô dâu

dùa duoc dùng làm nguyên liêu thuôc, nguyên liêu giàu MCT, MCT trong dàu dùa chiêm tôi 50% Côn lai là triglycerid chuôi dài và môt phân nhô là triglycerid chuôi ngân

Triglycerid chuôi trung binh [10], [15]:

Dâu dira giàu dâc biêt acid lauric cô 12 cacbon là acid béo chuôi trung binh Viêc hàp thu qua duômg tiêu hoâ và vân chuyën trong co thë cüa MCT khâc vôi acid béo chuôi dài Acid béo cô 12 cacbon hay ft hon không càn cartinin

dë vào trong ti thë nên chüng rat sân sàng bién doi cho nâng luong Tôc dô chuyën hoâ trong co thë nhanh hon và du trù: trong co thë là nhô nhât Dàu dura

cô chi sô' iod thâp hon han câc dàu khâc nhu dâu lac, vùng nên khô bi oxi hoâ hon, giüp thuân loi hon trong viêc bâo quân VI dàu dura cô hàm lurong MCT cao do vây hiêu quâ tâch lâ'y phân doan này cao MCT cô dô nhôt và nhiêt dô dông dâc thâp, cô thë ha nhiêt dô dông dâc cüa dàu xuông côn 0 dén 5°C

Thuc té dâu dùa dông dâc à nhiêt dô cao là do trong thành phàn cüa dàu dura

cô triglycerid cüa câc acid béo chuôi dài, câc triglycerid này cô nhiêt dô dông dâc cao và khi nô dông dâc nô sê làm cho toàn bô dàu dura thành mot khoi rân

nhirng câc MCT và SCT vân ton tai à dang long trong khôi rân dô.

1.3 DAU THUC VÂT LÀM DUNG MÔI THUOC TIÊM

Môt sô vitamin nhu A, D và câc hormon steroid tan trong dàu bôi vây dàu thuc vât duoc dùng dë làm dung môi pha tiêm Dàu thuc vât côn duoc dùng khi muôn làm châm quâ trinh giâi phong hay kéo dài tâc dung cüa thuôc Dâu dùng làm dung môi thuôc tiêm phài dat 4 yêu càu chât luong sau dây[l]:

> Phài duoc chuyën hoâ khi tiêm vào co thë

> Phài ton tai à dang long khi bâo quân ô nhiêt dô phong.

> Phài ben vüng, không bi ôi khét, bién màu khi bâo quân trong môt thôti gian dài

> Phâi trung tînh và vô trùng

Théo duoc diën Mï dàu thuc vât dùng pha tiêm cüng phài dat câc kiëm tra

vê [9]:

> Chî sô xà phong hoâ 185-200

> Chî sôiot 79-141

> Su không xà phông hoâ: Dun hôi luu 10 ml Dàu và 15 ml KOH 0,1N và

30 ml côn, thînh thoàng lâc dén khi hôn hop thây trong, chuyën dung dich den mot dîa nông sau do bôc hoi côn và trôn phân côn lai vôi 100ml nuôc thi thu duoc mot dung dich trong suôt

> Dë trung hoà acid tu do trong 10g dâu càn không quâ 2ml KOH 0,02N

> Không cô hoâc cô rat ft mùi Không sinh mùi khi bâo quân

Thuôc tiêm dâu chî tiêm vào bàp thit tuyêt dôi không duoc tiêm vào mach mâu vi cô thë gây tâc mach Viêc dùng dàu thuc vât làm dung môi thuôc tiêm giâm duoc sô luçmg dâng kë hôn dich tiêm trong nuôc vî thuôc tiêm dàu ft gây kfch iïng hon Dâu thuc vât dùng pha tiêm cüng phâi cô dô nhât thâp dë ft bi dau khi tiêm Nhiêt dô dông dâc cüng phâi thâp dë không bi dông dâc khi tiêm

à nhiêt dô thuông Trong dâu cô nhiêu loai tap làm cho dàu không tinh khiét

khi làm dung môi pha tiêm, ta càn loai câc tap này khôi dâu

1.4 DÂU THITC VÂT PHÂN DO AN [10], [11].

Dàu thuc vât gôm câc triglycerid khâc nhau, câc triglycerid khâc nhau là do gôc acid béo khâc nhau Acid béo câu tao nên dàu thuc vât cô nhiêu loai, cô loai cô mach cacbon dài cô loai cô mach cacbon ngân Câc loai triglycerid khâc nhau cô nhiêt dô dông dâc khâc nhau, thuông triglycerid cüa câc acid béo chuôi dài cô nhiêt dô dông dâc cao côn triglycerid cüa câc acid béo chuôi ngân cô nhiêt dô dông dâc thâp Do dàu gôm nhiêu triglycerid khâc nhau nên không cô nhiêt dô nông chây xâc dinh mà thuông là khoâng nông chây Nhu

vây 6 nhiêt dô nào dô mà dàu tôn tai à thë rân thi trong khôi rân dô vân cô

nhüng phân dâu long tôn tai, dây là co sô dë phân doan dàu thuc vât Câc dâu nhu dàu lac, vùng chüa chü yêu là triglycerid cüa câc acid béo chuôi dài không no Dâu dùa chüa chü y eu MCT nên néu muôn phân doan lây MCT thi

phân doan à dàu dùa vi nô cô hiêu suât cao MCT cô nhiêu uu diëm khi làm

dung môi thuôc tiêm:

> Dô nhdt cua MCT thâp nên tiêm ît dau, tâng khà nâng giâi phông dirac châit.

> Nhiêt dô dông dâc cüa MCT thâp nên khi tiêm à nhiêt dô thucmg thi không sa dàu bi dông.

> MCT xâm nhâp vào câc mô nhanh và chuyën hoâ nhanh do vào ti thë

mà không cân cartinin nên ît gây tfch luÿ thuôc và hâp thu thuôc nhanh

> C6 chî sô iod thâp hon han câc dâu khâc nên hoat tmh hoâ hoc cüa dàu thâp hon, viêc bâo quân cüng dê dàng hon

> Màu sâc nhat

PHÂN 2 : THITC NGHIÊM VÀ KET QUÀ 2.1 NGUYÊN VÂT LIEU VÀ PHI/ONG PHÂP THUC NGHIÊM: 2.1.1 Nguyên vât lieu:

Câc nguyên vât lieu sur dung trong quâ trînh thuc nghiêm:

Bâng 2.1 Câc nguyên vât lieu sü dung trong quâ trînh thuc nghiêm.

5 Acid acetic bâng XN hoâ chât Du:c Giang DDVN III

2.1.2 Thiét bi thuc nghiêm:

- Sâc ki côt

- Sâc kf lôp mông

- Mây khuâ'y WIRY 300- 22000 RPM

- Phêu loc Buchner

- Mây do quang phd UV-VIS

- Mây hüt chân không

- Mây do dô nhot Cole Pâmer

2.1.3 Phirong phâp thuc nghiêm:

2.1.3.1 Phirong phâp xâc dinh mot so thông sô liên (jusn dên viêc tinh ché và phân doan :

a Phuong phâp xâc dinh chî so iod cüa dâu dùa theo phuong phâp iod bromid [2].

Chî so iod là so gam iod két hop vôi 100 gam chât càn thu

Trù khi cô câc qui dinh khâc trong chuyën luân riêng, luçmg ché phâm dem thir duoc lây theo bâng sau:

Bâng 2.2 Luong chepham dem thü theo chî so iod du doân.

Chî sô iod du doân Luong ché phâm càn thur ( g )

Hoà tan mot luong qui dinh mâu thir trong 15ml clorofom (TT) trong binh

do chi so iod cô nüt mài dâ duoc làm khô truôc hoâc duoc trâng bâng acid acetic bâng (TT) Thêm tir tir 25ml dung dich iod bromid (TT) vào, dây km và

dë trong toi 30 phüt, thînh thoàng lâc Sau dô thêm 10ml dung dich kali iodid 10% (TT), 100ml nuôc cât và chuàn dô bang dung dich natri thiosulfat 0,1N (CD), lâc manh dén khi dung dich cô màu vàng nhat, thêm 5ml hô tinh bot (CT) và tiép tue chuàn dô dén khi dung dich mât màu xanh Song song cùng dieu kiên nhu trên tién hành làm vôi môt mâu trâng

Chî sô iod duoc tinh theo công thirc:

l,269(b-a)Chî sô iod = -

P

a là sô ml dung dich natri thiosulfat 0,1N dâ dùng trong mâu thur

b là sô ml dung dich natri thiosulfat 0,1N dâ dùng trong mâu trâng.

P là khoi luçmg ché phâm dâ cân dem thü tmh bàng gam

b Phitffng phâp xâc dinh chî so acid cüa dàu dùa [2].

Chî so acid là sô mg kali hydroxid càn thiét dé trung hoà câc acid tu do chira trong lgam chât thü

Câch xâc dinh: Cân P gam mâu thir ghi trong bàng sau:

Bàng 2.3 Luçmg che phâm dem thütheo chî so acid.

Chî so acid Luçmg mâu thü* (gam)

Cho vào binh thuÿ tinh nüt mài cô dung tfch 250 ml Thêm 50 ml hôn hop

cô thë tfch bàng nhau cüa ethanol 96% và diethylethe Dung môi phâi vùa duoc trung tmh bàng kali hydroxid 0,1N trong ethanol vôi chî thi là dung dich phenolphtalein trong ethanol 96% Lâc dë hoà tan chât thir néu chât thü khô tan, cô thë dun câch thuÿ hôi luu dên khi tan hoàn toàn Chuân dô bàng kali hydroxid 0,1N trong ethanol (CD) dén khi xuât hiên màu hông ben vûng trong

15 giây Ghi sô ml kali hydroxid dâ dùng (a)

5,610.aChî sô acid = -

PChü ÿ nêu luçmg mâu thü là 20 gam thi phâi dùng 100 ml hôn hop dë hoà tan Nêu mâu thü cô cacbon dioxid (C02) bâo hoà dë bào quân thi phâi dun

và ethe Cüng cô thë bang câch cho dàu vào dïa nông rôi dë trong binh chân không khoâng 24 giô truôc khi cân.

c Phuffng phâp xâc dinh nhiêt dô nông chây và nhiêt dô dông dâc cüa dàu dùa [4].

y Phucmg phâp xâc âinh nhiêt dô nông chây cüa dàu dùa:

Dùng ong mao quân:

Cho vào ông mao quân thuÿ tinh (ducmg kinh 1 dén 1,5mm) duoc hàn km mot dàu mot ft dàu dâc dâ duoc làm min (chiêu cao lôp nguyên liêu khoâng 1 dén 2,5mm), sau dô nhüng vào côc nuôc dât trong bép câch thuÿ, dông thôi câm vào mot nhiêt ké chia dô 0,1 hoâc 0,5°C

Hinh 1: Xâc dinh nhiêt dô nông chây.

1 : Ong mao quan chira dâu

2: Nhiêt kê'

Tiê'p theo dun nông tù tù dë thë rân chuyën sang thë long Khoâng nông

chây tuong üng vôi khi hôn hop bât dàu nông chây và xuât hiên nhüng giot

chât long dàu tiên, dén khi chât rân chuyën hoàn toàn sang trang thâi long

> Phuffng phâp xâc dinh nhiêt dô dông dâc cüa dàu dùa:

Nhiêt dô dông dâc, goi tât là diëm dông cüa mot chât long, là nhiêt dô cao nhât, giû nguyên không doi trong quâ trinh chuyën tù trang thâi long sang

trang thâi rân