Giáo án Hội giảng tỉnh môn XH

Kiến thức: Qua bài, học sinh nắm đợc sức mạnh quân Mông Cổ và âm mu xâm lợc Đại Việt của chúng.. Gợi mở: Liệu vua tôi nhà Trần có biết sức mạnh của quân Mông Cổ không.. Giáo viên giảng

bài 14: ba lần kháng chiến chống quân xâm lợc Mông -

Nguyên (thế kỷ XIII)

tiết 24:

I Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lợc Mông Cổ (1258):

A mục tiêu:

1 Kiến thức: Qua bài, học sinh nắm đợc sức mạnh quân Mông Cổ và âm

mu xâm lợc Đại Việt của chúng Những nét chính của cuộc kháng chiến lần I và ý nghĩa trận đánh quyết định Đông Bộ Đầu Tinh thần đoàn kết của nhân dân ta cũng nh quyết tâm của nhà Trần cùng các nhân vật anh hùng lịch sử ý nghĩa bài học về chiến thắng đó

2 Kỹ năng: Kỹ năng thuật diễn biến sự kiện, nhận xét đánh giá sự kiện,

nhân vật lịch sử

3 Thái độ: Tự hào truyền thống anh hùng, ý thức độc lập tự cờng trang sử

vẻ vang hào hùng của dân tộc Từ đó biết suy nghĩ định hớng hành động bản thân

đối với đất nớc, với dân tộc với quá khứ và những việc làm đối với tơng lai bản thân

Rèn một số kỹ năng hình thành từ bài học: Suy nghĩ sáng tạo, trình bày suy nghĩ cá nhân, khả năng t duy độc lập và t duy hợp tác

Một số phơng pháp cơ bản: Câu hỏi vấn đáp, trực quan, giải quyết vấn đề, trò chơi

b chuẩn bị:

- Giáo viên: Nghiên cứu bài soạn, thiết kế chơng trình, một số mẩu chuyện lịch sử có liên quan Máy chiếu, bản đồ thế giới, lợc đồ kháng chiến

- Học sinh: Phiếu học tập, nghiên cứu bài mới, học bài cũ

c tiến trình:

1 ổn định tổ chức: Giới thiệu đại biểu

2 Kiểm tra: Sự chuẩn bị, phơng tiện Kết hợp kiểm tra bài cũ trong giờ.

3 Bài mới: Mảnh đất Thiên Trờng ngàn năm văn hiến gắn liền với những

chiến tích hào hùng và những con ngời vĩ đại Trên quê hơng Tức Mạc của Trấn Sơn Nam Hạ ta xa tự hào là nơi phát tích của dòng tộc nhà Trần Một triều đại đã

đi vào lịch sử phong kiến với những mốc son chói lọi nhất

Hôm nay, chúng ta sẽ đi tìm hiểu một trong những mốc son ấy và một trong những con ngời kiệt xuất ấy qua bài học

thời

gian hoạt động của giáo viên và học sinh nội dung ghi bảng 10p

Dựa vào việc nghiên cứu ở nhà và những kiến thức

của em Em có hiểu biết gì về quân Mông Cổ?

TL: Đầu thế kỷ XIII, nhà nớc Mông Cổ thành lập

Đã xâm lợc và thống trị nhiều quốc gia trên thế

giới Đã gây rất nhiều tội ác chiến tranh

Chiếu:

- ảnh Thành Cát T Hãn, Hốt Tất Liệt, chân dung

các tớng lĩnh

- Bản đồ thế giới, bản đồ xâm lợc của quân Mông

Cổ đối với thế giới

- Hình ảnh đội quân Mông Cổ :

? Nhận xét vũ khí trang bị quân Mông Cổ

HS: Cỡi nga, dáo dài, áo giáp, hàng ngũ, tinh nhuệ

Giáo viên bình: Sự hình thành quốc gia Mông Cổ

từ sự thống nhất các bộ lạc thị tộc du mục trên thảo

1 Âm mu xâm lợc Đại Việt của Mông Cổ

- Đầu thế kỷ XIII, nhà

n-ớc Mông Cổ thành lập

nguyên đứng đầu là thành cát T Hãn Chúng phủ

bóng đen chiến tranh và gieo rắc tội ác mở rộng

lãnh thổ từ Thái Bình Dơng sang Ban tích, bờ biển

Đen xuống tận Ba T, giáp thế giới ả Rập

? Từ những hình vẽ, những đoạn trích trên, em có

nhận xét gì về quân Mông Cổ

Học sinh trả lời, giáo viên ghi

Chiếu:

- Đoạn nhận xét của các sử gia đời Tống

- Ngời Thát (Quân Mông Cổ) lớn lên trên yên

ngựa, tự luyện tập chiến đấu từ mùa xuân đến mùa

đông, Về đánh trận họ lợi ở dã chiến, không

thắng lợi thì không tiến quân

- Trăm quân kỵ quay vòng, có thể bọc đợc vạn

ng-ời, nghìn quân kỵ tản ra có thể dài đến trăm dặm

Kẻ địch chia ra thì họ chia ra, kẻ địch hợp lại thì

họ cũng hợp lại cho nên kỵ đội là thế mạnh của

họ Hoặc xa hoặc gần, hoặc nhiều hoặc ít, hoặc

hợp lại hoặc tản ra, hoặc ẩn, hoặc hiện, đến thì họ

nh trên trời xuống, đi thì nhanh nh chớp giật Họ

mà thắng thì đuổi theo địch chém giết, không để

trốn thoát; họ mà thua thì chạy rất nhanh đuổi

theo không kịp

? Quân Mông Cổ mạnh ở điểm gì:

Kỵ binh.dã chiến

Giáo viên bình: Sức mạnh ấy đi đến đâu cỏ không

mọc đợc, thành luỹ tan hoang, nhà cửa đổ nát nhân

dân hoặc bị giết, hoặc bị bắt làm nô lệ Đội quân

- Quân Mông Cổ cực mạnh, thiện chiến, chiếu chiến, tàn bạo và cha từng thất bại

bất khả chiến bại tung hoành khắp thế giới cha

quốc gia nào chặn đợc

*Câu hỏi gợi mở:

Vậy quân Mông Cổ có điểm yếu không? Về nhà

các em nghiên cứu

Nhà thơ: ác Tê mi thế kỷ XIII:

Không một dòng suối, một con sông nào

Không tràn đầy nớc mắt chúng ta

Không một ngọn núi nào, một cánh đồng nào

Không bị quân ta giầy xéo

? Với sức mạnh nh vậy, Mông Cổ xâm lợc nớc ta

nhằm mục đích gì

TL:

Chiếu:

- Lợc đồ kế hoạch gọng kìm, giáo viên giải thích vị

trí và mu đồ của Mông Cổ

? Tại sao Mông Cổ không đánh Tống trớc mà lại

đánh Đại Việt trớc

HSTL:

- Nam Tống còn rất mạnh, khó đánh

- Đánh hai mặt Nam - Bắc thì Nam Tống không

chống đỡ nổi

- Đại Việt Ta dễ đánh hơn

- Chúng vừa chiếm đợc Đại Việt, vừa đánh đợc

Nam Tống thuận lợi hơn

? Em hãy nhận xét âm mu đó của Mông Cổ

HSTL:

- Xâm lợc Đại Việt

- Thực hiện kế hoạch gọng kìm tấn công Nam Tống

- Âm mu thâm độc, hiểm ác, khôn ngoan, đầy

tham vọng bành trớng

Giáo viên bình: Một mũi tên trúng hai đích, mu kế

nhất cử lỡng tiện

? Để bắt đầu cho dã tâm xâm lợc, Mông Cổ có

hành động gì đối với nớc ta?

HSTL: GV chiếu :

- Ba lần sứ giả đa th

- Doạ dẫm, dụ hàng

GV chiếu: Hành động của giặc

? Sao chúng không đánh ngay?

HS:Thăm dò, động tĩnh vầ thái độ đối phơng

? Trớc thái độ ấy, vua Trần hành động nh thế nào?

HSTL:

- Ba lần cho bắt, tống giam sứ giả

Giáo viên bình:

Cùng với th là thái độ ngông nghênh hoạnh hoẹ

hống hách doạ nạt Vua Trần cho tống chúng vào

ngục

Gợi mở: Liệu vua tôi nhà Trần có biết sức mạnh

của quân Mông Cổ không? Quá biết rồi sao vẫn

bắt tống giam sứ giả? Từ sự kiện này em hãy suy

nghĩ trả lời câu hỏi:

Chiếu: Thảo luận chung:

Hành động vua Trần ba lần bắt giam sứ giả Mông

Cổ, gợi cho em suy nghĩ gì?

- HS : Trả lời, nhóm khác bổ sung

- Hành động cứng cỏi kiên quyết

- Tinh thần thợng võ, khí phách

- ý thức tự cờng không hề sợ giặc

- Ta đáng khâm phục tự hào

Giáo viên giảng giải: Trớc sức mạnh quân giặc và

chúng vừa xâm chiếm nớc Đại Lý, cái nôi của anh

hùng võ lâm trung nguyên, vua Trần vẫn không hề

nao núng

? Tóm lại: Qua toàn bộ phần nội dung tìm hiểu

trên em có suy nghĩ gì về hoàn cảnh đất nứơc ta

lúc đó

HSTL:

Trớc sự Mạnh mẽ hung hăng đầy dã tâm và mu đồ

bá chủ

- Mu đồ xâm lợc thôn tính hiểm độc Đại Việt sẽ

gặp nhiều khó khăn nguy hiểm

Chuyển ý:

Từ âm mu và sức mạnh ghê gớm, chúng sẽ tiến

quân sang nớc ta và sự nguy hiểm đã kề cận biên

giới Cuộc chiến đấu sẽ diễn ra nh thế nào chúng ta

sẽ nghiên cứu tiếp phần 2

? Đứng trớc sức mạnh của quân giặc và cuộc chiến

không cân sức sắp sửa diễn ra, vua tôi nhà Trần đã

chuẩn bị những gì?

Học sinh trả lời, giáo viên bổ sung, chiếu

Chiếu:

- Lệnh cả nớc: Sắm sửa vũ khí

- Thành lập các đội dân binh

- Ngày đêm luyện tập võ nghệ

2 Nhà Trần chuẩn bị và tiến hành kháng chiến chống quân Mông Cổ

a, Nhà Trần chuẩn bị kháng chiến:

- Sẵn sàng tinh thần đánh giặc

* Kết hợp kiểm tra bài cũ:

Ngoài những công việc trên, em hãy nhắc lại quân

đội triều Trần thờng xuyên đợc xây dựng nh thế

nào?

Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét

Chiếu:

- Chính sách: Ngụ binh nông

- Chủ trơng: Quân lính cốt tinh nhuệ, không cốt

đông

Giáo viên bình, giải thích thêm: Một không khí

khẩn trơng và sôi sục diễn ra khắp cả nớc Tất cả

hăng hái, hớng vào cuộc chiến sắp diễn ra

? Qua đây, em có nhận xét gì về sự chuẩn bị của

nhà Trần

HSTL:

- Nhà Trần quyết tâm chủ động lực lợng tràn đầy

khí thế sẵn sàng đánh giặc

Giáo viên mở rộng:

- Triều Trần ngoài quân đội chính quy, các vơng

hầu quý tộc có quân đội riêng

- Các gia binh gia tớng, gia nô rất trung thành sẵn

sàng xả thân vì chủ vì nghĩa lớn

- Ngoài ra vị tớng trẻ Trần Quốc Tuấn cử đi phòng

thủ nơi biên giới hiểm yếu Ta đã sẵn sàng đối đầu

với kẻ thù hung bạo nhất thế giới

Nhắc học sinh ghi nhanh

- Nhà trần quyết tâm chủ

động lực lợng

- Khí thế sẵn sàng đánh giặc

GV: Chiếu lợc đồ gt,thuật qua các vịi trí.

? Dựa vào sự nghiên cứu ở nhà và sách giáo khoa,

hãy thuật lại tiến trình tấn công của giặc?

Học sinh trả lời, bổ sung, nhận xét đúng

Giáo viên ghi nhanh:

GV: Đây là giai đoạn rất khó khăn.Trớc thế giặc

rất mạnh:

Giữa lúc gay go ác liệt nhất của cuộc chiến vua

Trần Thái Tông đã lo lắng hỏi ý kiến thái s Trần

Thủ Độ Trần Thủ Độ đã khẳng khái trả lời rằng:

“Đầu thần cha rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo”

Chiếu: Câu hỏi thảo luận chung theo bàn:

? Câu nói này thể hiện điều gì và có tác dụng nh

thế nào trong thời điểm ấy?

Học sinh đại diện nhóm: Trả lời, nhóm kia nhận

xét bổ sung

- Tự tin vào sức mình

- Tinh thần quyết tâm

- Dũng cảm mu trí không run sợ trớc khó khăn

- Đồng lòng chống giặc giữ nớc

b, Diễn biến cuộc kháng chiến

* Quân giặc:

- 01 / 1258 ba vạn quân

do Ngột Lơng Hợp Thai chỉ huy

- Tiến theo đờng sông Thao - Phú Thọ

- Qua Bạch Hạc, xuống Bình Lệ Nguyên bị vua Trần chặn đánh

- Giặc tiến quân vào Thăng Long

- Cổ vũ động viên tinh thần chiến đấu lúc gian

nguy

? Trớc sức giặc mạnh, quân ta đối phó ra sao?

HSTL.Bổ sung,giáo viên ghi nhanh

? Em hiểu Vờn không nhà trống là gì?

HSTL: Bỏ trống hoang vu, bỏ ngỏ và di chuyển hết

ngời của khỏi kinh thành

Chiếu: Thảo luận nhóm

Chủ trơng vờn không nhà trống có tác dụng gì?

- Đại diện nhóm trả lời, nhận xét bổ sung

- Giặc không bắt đợc vua Trần, ta bảo toàn đợc lực

lợng

- Giặc thiếu lơng ăn, bị tiêu hao lực lợng

- Hoang mang, rối loạn lòng quân

- Chúng chủ quan khinh địch, kiêu ngạo

Giáo viên: Chiếu, chốt nội dung

Đây chính là điều kiện thuận lợi cho ta.Nhà Trần

quyết định làm gì?

HSTL GV ghi nhanh:

? Kết quả cuối cùng nh thế nào?

Giáo viên dẫn dắt:

- ? Đặc biệt sự kiện anh hùng nhân dân nh Hà

* Ta : Thực hiện chủ

tr-ơng: Vờn không nhà trống Rút khỏi Thăng Long về Thiên Mạc

- Ta mở cuộc phản công ở

Đông Bộ Đầu

c/ Kết quả: 29/01/1258 quân giặc rút chạy Kháng chiến thắng lợi

Bổng đã truy kích giặc để biến chúng thành khúc

gỗ biết chạy, cục đất biết đi, giặc phật, giặc bụt thể

hiện điều gì?

- Tinh thần đồng lòng đoàn kết chung sức đánh

giặc của toàn dân

- Giáo viên mở rộng: Nhân dân Cổ Lộng, gia nô

bãi Màn Trò - Thiên Mạc tiêu hao địch… …

* Chiếu: Lợc đồ kháng chiến

Giải thích các ký hiệu, màu sắc

? Dựa vào những sự kiện trên, hãy thuật lại diễn

biến trên lợc đồ

Học sinh bổ sung, giáo viên bổ sung sửa chữa uốn

nắn

Giáo viên thuật lại chính xác bình thêm các sự

kiện

- Nh vậy: Qua một số dữ kiện lịch sử trên trong

quá trình diễn ra kháng chiến, phần nào đã góp sức

mang đến sự thắng lợi của dân tộc Bằng sự hiểu

biết và suy nghĩ của bản thân, hãy khái quát những

nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến qua

câu hỏi tháo luận sau:

* Chiếu: Thảo luận chung

Vì sao quân mông Cổ mạnh mà vẫn bị ta đánh bại?

HSTL Giáo viên chốt

- Sự kiên quyết, chuẩn bị chu đáo

- Chủ trơng, kế hoạch đánh giặc, năm bắt thời cơ

- Vua tôi đồng lòng, toàn dân quyết tâm

Mặc dù đứng trớc sức mạnh của Mông Cổ nhng ta

vẫn thắng Chiến thắng của nhà Trần có ý nghĩa

Nhắc học sinh ghi nhanh

nh thế nào?

HSTL:

- Chiến thắng kẻ thù hung bạo nhất thế giới Đập

tan âm mu thâm độc của chúng

- Tạo niềm tin củng cố tinh thần và cổ vũ dân ta

tiếp tục trớc khó khăn mới

GV khẳng định: Đây mới là bớc mở đầu mà còn cả

một quá trình lịch sử khó khăn sau này, chúng ta

sẽ quay lại nội dung này trong các bài sau

? Qua cuộc kháng chiến này giúp chúng ta có

những bài học gì?

HSTL:

- Tận dụng thời cơ

- Chủ động, bình tĩnh trớc những khó khăn, trớc

những sức mạnh của quân thù

- Đồng lòng nhất trí quyết tâm trong công việc

Giáo viên khẳng định:

-Bài học lấy yếu đánh mạnh, ít địch nhiều, chiến

tranh nhân dân

Đó là những bài học quý giá cho chúng ta cho

những cuộc kháng chiến khó khăn sau này và cũng

là những bài học sâu sắc cho mỗi con ngời trong

cuộc sống cá nhân của mình

4 Củng cố:

Để củng cố và khái quát toàn bộ nội dung cơ bản

d, ý nghĩa và bài học lịch

sử của cuộc kháng chiến

Nhắc học sinh tự ghi hoàn chỉnh nội dung cơ bản

8p qua tiết học này chúng ta sẽ giải quyết bài tập trò

chơi ô chữ

(Văn bản nội dung câu hỏi kèm theo)

Bài tập: Trò chơi ô chữ

* Luật chơi: Đại diện hai nhóm

Có 9 ô chữ hàng ngang, một ô chữ hàng dọc, một ô chữ chìa khoá

- Trả lời đúng mỗi ô ở hàng ngang đợc 10 điểm

- Sau 5 ô hàng ngang có thể trả lời đợc ô hàng dọc đợc 30 điểm

- Trả lời sai hàng ngang thì phải nhờng quyền cho đội bạn, nếu trả lời sai ô hàng dọc thì mất quyết chơi Đội thắng là đội có số điểm cao hơn

Giáo viên chiếu trò chơi, dẫn chơng trình

Học sinh bắt đầu chơi

Câu hỏi ô chữ:

* Khái quát trò chơi - Luật chơi- Đội chơi

* Ô 1 - 7 chữ cái:

Tên gọi nớc ta thời nhà Trần

Đại Việt

* C1 - 8 chữ cái:

Quân giặc đã xâm lợc nớc ta theo đừơng này

Sông thao

* C3 - 12chữ cái

Vị minh quân thời Trần,đứng đầu,tổ chức cuộc kháng chiến chống quân xâm lợc mông cổ

TRần thái tông

* C4 - 17 chữ cái

Chủ trơng ta thực hiện tại Thăng Long trớc thế mạnh của giặc

Vờn không nhà trống

* C5 - 7 chữ: cái

Hành động của vua Trần trớc thái độ doạ nạt,dụ dỗ của sứ giả

Bắt giam

* C6 - 7 chữ cái:

Đánh giá về âm mu của giặc khi xâm lợc Đại Việt

Thâm độc

* C7 - 7 chữ cái

Cội nguồn tạo nên sức mạnhđề vua tôi nhà trần và dân ta đánh thắng quân giặc hung bạo

Đoàn kết

* C8-9 chữ cái:

Đầu thần cha rơi xuống đất,xin bệ hạ đừng lo Là câu nói của ai?

Trần thủ độ

* C9 – 6 chữ cái:

Hà Bổng đã chặn đánh quan Mông Cổ khi chúng tháo chạy tại đây?

Quy hoá

* Hàng dọc: 9 chữ cái:

Cuộc phản công quan trọng góp phần quyết định chiến thắng quân Mông

Cổ lần thứ nhất của nhân dân ta?

Đông bộ đầu

- Nhận xét đánh giá xếp loại

Sau khi học sinh chơi xong, giáo viên nhận xét, tổng kết: Dọc : Đông bộ đầu Chiến thắng Đông Bộ Đầu cuộc phản công mang tính quyết định chiến thắng

- Tên tuổi Trần Thái Tông, vị vua anh minh đứng đầu lãnh đạo cùng thái s Trần Thủ Độ hoà cùng chiến thắng vang dội đầu tiên của triều đại nhà Trần

- Tất cả cùng tạo nên hào khí của thời đại Hào khí đông A Vang mãi trong lòng ngòi vào những năm nguuyên Phong ấy:

- Bạch đầu quân sỹ tại/Vãng thuyết Nguyên Phong

5 Hớng dẫn về nhà: (2 phút)

- Tập thuận diễn biến cuộc kháng chiến theo lợc đồ

- Làm bài tập sách giáo khoa Trả lời câu hỏi gợi mở

- Xem trớc :kháng chiến lần 2

* Kết thúc tiết học: Kính chúc sức khoẻ, cám ơn các thầy cô giáo