Thực trạng của đề tài: Nh chúng ta đã biết các em học sinh ở vùng nông thôn cuộc sống đã gặp nhiều khó khăn, mặt khác điều kiện giao tiếp với môi trờng bên ngoài còn rất ít, ở gia đình c
Trang 1A Phần mở đầu
1 Lí do chọn đề tài:
Giáo dục đạo đức là một mặt giáo dục cần phải đặc biệt coi trọng, nhất là trong giai đoạn hiện nay, giai đoạn sự nghiệp đổi mới của đất nớc đang đợc đẩy mạnh, đất
n-ớc trong thời kỳ hội nhập, phát triển cùng với các nn-ớc trên thế giới Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: "Dạy cũng nh học, phải chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng đó là cái gốc rất quan trọng" Trong công cuộc đổi mới hiện nay khi yếu tố con ngời đợc coi trọng thì tiềm năng trí tuệ cùng với sức mạnh tinh thần và đạo đức của con ngời cần đợc đề cao và phát huy mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực Việc nâng cao chất lợng và hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh là đòi hỏi thờng xuyên của công tác giáo dục, đồng thời cũng là đòi hỏi cấp thiết của việc nâng cao chất lợng giáo dục hiện nay Đặc biệt là khi nền kinh tế thị trờng đang cuốn hút mạnh mẽ, mọi tầng lớp, mọi lứa tuổi vào công việc làm giàu cho dân cho nớc Trong guồng máy đó nhiều nhân tố mới tích cực, phát huy hết năng lực của mình đang sinh sôi nảy nở, bên cạnh đó những hiện tợng tiêu cực nh: Nạn tham nhũng, đa hối lộ, quan liêu xa dân, lối sống thiếu trung thực của một số cán bộ Đảng viên nó đang lan tràn vào xã hội Cùng với vấn đề
đó trong xã hội hiện nay ngày càng xẩy ra các tệ nạn nh nghiện hút, chích, quậy phá… trong đó có một số là lứa tuổi học sinh Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do một phần về phía gia đình, nhiều ngời bố, ngời mẹ mải lo chuyện làm ăn, thiếu thời gian để gần gũi quan tâm đến con cái của mình, thiếu sự hiểu biết trong việc giáo dục kết hợp tay ba giữa Nhà trờng - Gia đình và Xã hội Chính vì lẽ đó mà ngời giáo viên cần phải
có sự nỗ lực trong công việc giáo dục của mình, đặc biệt là giáo dục đạo đức cho học sinh, phải chú trọng những học sinh do mình phụ trách
2 Nhiệm vụ của đề tài:
Để khắc phục tình trạng trên chúng ta cần thực hiện tốt nhiệm vụ của Đảng giao cho ngành giáo dục đó là: "Nâng cao dân trí, bồi dỡng nhân lực, đào tạo nhân tài" cho
đất nớc Bản thân tôi đi sâu nghiên cứu đề tài"Giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 5" và tôi luôn xem vấn đề đó là rất quan trọng, rất cần thiết cho ngành giáo dục của nớc ta hiện nay
Trong thực tiễn thì bất kỳ ngời công dân nào dù công tác, lao động ở lĩnh vực nào trong xã hội đều phải trải qua trờng tiểu học Lý luận và thực tiễn đều khẳng định rằng những dấu ấn của trờng tiểu học có một ảnh hởng sâu sắc đến cuộc đời học sinh Chính vì vậy việc giáo dục đạo đức ở bậc tiểu học đã đợc tất cả các nớc coi trọng và tiến hành ngay từ bậc tiểu học và từ lớp 1
Vậy làm thế nào để cho học sinh của mình trở thành những đứa con ngoan trò giỏi, là con ngời có ích cho xã hội Xuất phát từ những vấn đề trên làm tôi trăn trở và suy nghĩ Cùng với vốn kinh nghiệm của bản thân, hoàn cảnh của lớp, của trờng, của
địa phơng nên tôi đi sâu nghiên cứu vấn đề: "Giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 5" và ngay từ những ngày đầu của năm học tôi luôn luôn chú trọng giáo dục đạo đức cho học sinh Tôi hớng tới lời dạy của Bác
"Hiền, dữ đâu phải là tính sẵn Phần nhiều do giáo dục mà nên"
3 Đối tợng nghiên cứu:
Đề tài mà tôi nghiên cứu nhằm hình thành nhân cách cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng Cụ thể là 14 chuẩn mực và hành vi đạo đức phù hợp với lứa tuổi trong các mối quan hệ của các em với bản thân, gia đình, nhà trờng, cộng
đồng và môi trờng tự nhiên
Mục đích giáo dục đạo đức cho các em phải có đợc các chuẩn mực sau:
- Đối với ông, bà, cha, mẹ các em phải biết "đi tha về trình" gặp ngời lớn tuổi phải biết chào hỏi dù bất cứ ở nơi đâu Biết giữ yên lặng khi ngời lớn trò chuyện hoặc nghỉ ngơi Biết vâng lời ông, bà, cha, mẹ, không đợc "nói leo" lễ phép kính trọng với
ông, bà, cha, mẹ, biết chăm sóc, giúp đỡ, làm vui lòng ông, bà, cha, mẹ…
Trang 2- Đối với thầy, cô giáo các em phải biết kính trọng vâng lời, chú ý nghe thầy cô giảng bài, gặp các thầy giáo khác hoặc cô giáo cũ đều phải biết tha gửi, chào hỏi lịch
sự
- Đối với bản thân: Thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy và những nhiệm vụ của
ng-ời học sinh Có thói quen đi học đúng giờ, tập hợp nhanh gọn trớc và sau khi ra vào lớp cũng nh tập trung dới cờ… có thói quen đứng dậy khi khách vào lớp, dơ tay phát biểu, hăng hái tham gia vào các hoạt động ở trờng nh: múa, hát, sinh hoạt đội, sao ăn mặc sạch sẽ, gọn gàng, trang phục đội viên đầy đủ, chơi những trò chơi lành mạnh Gặp
ng-ời lớn phải lễ phép chào hỏi, có thói quen cảm ơn, xin lỗi Đợc của rơi trả lại ngng-ời mất Biết giữ gìn đồ dùng học tập, giữ gìn tài sản chung cho trờng, cho lớp và giữ gìn vệ sinh chung… Luôn luôn hòa nhã với bạn bè
4 Phạm vi nghiên cứu:
Bên cạnh đó đề tài này đề cập đến giáo dục cho các em có niềm tin và có thái độ
đúng đắn với các vấn đề đạo đức Biết nhìn nhận và phê phán cái xấu, hành vi xấu, các
em biết vận dụng những điều đã học vào cuộc sống hàng ngày, biết lựa chọn và xử lý với các tình huống trong giao tiếp, trong lao động, trong học tập, sinh hoạt, hình thành
ở học sinh có đợc thái độ xúc cảm, tình cảm, rèn luyện hành vi, thói quen đạo đức thông qua các hoạt động khác
5 Phơng pháp nghien cứu:
Dạy đạo đức theo tinh thần đổi mới phơng pháp khuyến khích sử dụng những tình huống truyện kể, đóng vai, thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi… với kết cục "mở" để học sinh đa ra các giải pháp, tự đánh giá kết quả các giải pháp, so sánh lựa chọn đợc phơng pháp tối u, hạn chế việc sử dụng các khuôn mẫu có sẵn, một chiều làm cho học sinh chóng chán dẫn tới không có hiệu quả
B phần nội dung
I Cơ sở lí luận của đề tài
1 Cơ sở thực tiễn: Trong công cuộc đổi mới của đất nớc hiện nay cùng với sự
phát triển của khoa học kỹ thuật là việc giáo dục đạo đức và t tởng theo truyền thống văn hóa của dân tộc ở từng lớp học, trờng học là rất quan trọng Đất nớc ta sau 20 năm
đổi mới nhng ta cha hề chú ý vai trò đạo đức trong xã hội và trong xã hội hiện nay đan xen nhiều nhận thức khác nhau, vì thế việc học và làm theo tấm gơng đạo đức Hồ Chí Minh là một yêu cầu không thể thiếu đối với con ngời cách mạng
Trong thực tế dù quan điểm đờng lối của Đảng là đúng đắn nhng chất lợng giáo dục trong nhà trờng cha đáp ứng kịp thời sự đổi mới của đất nớc Các hiện tợng tiêu cực trong xã hội, thiếu kỷ cơng và suy thoái về đạo đức nó thể hiện nh: Nạn tham nhũng, đa hối lô, quan liêu xa dân, lối sống thiếu trung thực Chạy bằng cấp, chạy chức quyền, chủ nghĩa cá nhân, nói không đi đôi với làm và một số tệ nạn xã hội nó ảnh h-ởng đến sự phát triển toàn diện nhân cách của ngời học sinh… không ít số cán bộ, Đảng viên có chức quyền tham nhũng, thoái hóa biến chất Một bộ phận không nhỏ nhân dân lại có lối sống thực dụng kiếm tiền bằng mọi hình thức Chính những cái đó nó đã
ảnh hởng đến các em học sinh, đặc biệt môi trờng gia đình cũng không kém phần ảnh hởng đến nhân cách các em, gia đình sống không hòa thuận, bố mẹ mải kiếm tiền không quan tâm đến con cái… còn hậu quả là con cái phải gánh chịu Một số gia đình khá giả vì quá nuông chiều con làm cho trẻ thích nghi với lối sống thụ động, ỷ lại, ích kỉ và lời lao đông, sa vào các tệ nạn xã hội
2 Cơ sở khoa học: Đạo đức con ngời mới xã hội chủ nghĩa không chỉ là thành
phần cơ bản của giáo dục mà còn là mục tiêu của công tác giáo dục thế hệ trẻ Trong giáo dục không chỉ dạy con ngời có kiến thức kho học mà còn phải có đạo đức Do vậy, công tác giáo dục điều trớc tiên phải chăm lo bồi dỡng cho ngời học về đạo đức, coi đó
là cái gốc cho sự phát triển nhân cách Việc nghiên cứu và thực hiện công tác giáo dục
đạo đức cho học sinh lớp cuối cấp tiểu học không vợt khỏi định hớng chung: " Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn
Trang 3và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng nhằm hình thành nhân cách con ngời Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng t cách và trách nhiệm công dân, chuẩn
bị cho học sinh tiếp tục học trung học cơ sở" ( Luật Giáo dục)
Muốn nghiên cứu giảng dạy về đạo đức dù ở lớp nào thì điều trớc tiên ngời giáo viên phải xác định rõ và hiểu đợc điểm mới, mục tiêu, nội dung môn đạo đức lớp đó, bởi vì đạo đức của con ngời thờng có cơ sở xuất phát từ thực tiễn cùng với sự tiến bộ của xã hội, đạo đức cũng có sự vận động và phát triển
II Giải pháp thực hiện vấn đề nghiên cứu
1 Thực trạng của đề tài: Nh chúng ta đã biết các em học sinh ở vùng nông
thôn cuộc sống đã gặp nhiều khó khăn, mặt khác điều kiện giao tiếp với môi trờng bên ngoài còn rất ít, ở gia đình các em gặp rất nhiều khó khăn, thiếu thốn đủ thứ, chính vì thế đa số phụ huynh quanh năm suốt tháng lo chuyện làm ăn kinh tế mà không có thời gian quan tâm đến việc giáo dục đạo đức, chăm lo cho con cái… có một số gia
đình không đủ điều kiện mua sắm đồ dùng học tập, quân áo cho các em Chính vì lẽ đó làm cho các em mặc cảm với bạn bè, thầy cô nên các em tỏ ra chán nản, ham chơi Cũng có nhiều bậc phụ huynh cứ đinh ninh rằng mình đã làm đầy đủ cho con cái, đôi dép mới hay bộ sách mới, mà thiếu đi sự quan tâm đến các em thì cũng dẫn đến các em
sẽ h hỏng Bên cạnh đó điều đáng đau lòng là thiếu sự quan tâm của cha hay mẹ, bởi cha, mẹ lo công việc làm ăn, chạy theo sự cuốn hút của đồng tiền… họ đâu biết rằng trẻ
đang rất cần sự quan tâm của cha, mẹ hay bầu không khí thắm tình cha con, mẹ con
Từ những nguyên nhân nêu trên dẫn đến trẻ con ngày càng bị sa sút về mặt đạo đức
2 Thực trạng dạy đạo đức hiện nay:
- Thực trạng 1 Trong giảng dạy giáo viên thờng sử dụng các khuôn mẫu ứng
xử có sẵn, một chiều
Ví dụ: Khi dạy bài 1 Em là học sinh lớp 5
Hoạt động 1: Các em hãy quan sát tranh và thảo luận để thấy đợc vị thế mới của học sinh lớp 5, vui và tự hào vì đã là học sinh lớp 5
Giáo viên cứ theo khuôn mẫu nh thế cho học sinh quan sát và thảo luận:
Tại sao giáo viên không suy nghĩ và đặt một hệ thống câu hỏi, liên hệ ngay trong từng em, trong lớp học, để từ vốn kinh nghiệm thói quen của các em, các em tự khám phá và chiếm lĩnh tri thức mới
- Thực trạng 2: Dạy học đạo đức tiểu học nói chung và dạy học đạo đức lớp 5 nói riêng, việc sử dụng các phơng pháp hiện đại nh: Đóng vai, đóng tiểu phẩm thì giáo viên còn xem nhẹ hoặc bỏ qua
Chẳng hạn khi dạy bài: Tình bạn (tiết 2)
Hoạt động 1: Đóng vai bài 1 (SGK)
Đáng lẽ ra giáo viên phải tổ chức cho các em theo các bớc:
+ Nêu chủ đề, chia nhóm giao tình huống, yêu cầu đóng vai cho từng nhóm, quy
định rõ thời gian chuẩn bị, thời gian đóng vai mỗi nhóm
+ Các nhóm thảo luận đóng vai
+ Các nhóm lên thể hiện và giao lu với lớp
+ Cả lớp nhận xét và thảo luận Nhng trong giảng dạy hàng ngày, hoạt động này giáo viên thờng xem nhẹ hoặc bỏ qua
- Thực trạng 3: Một số tiết dạy đạo đức lớp 5 giáo viên cha chú ý đến việc tổ chức nhiều loại trò chơi khác nhau nh: Đố vui, ghép hoa, ghép chữ, phóng viên
Ví dụ khi dạy bài: Em tìm hiểu về Liên Hợp Quốc ( tiết 2) ở hoạt động 1: Tổ chức cho các em chơi một trong các trò chơi nêu trên, song hoạt động này giáo viên chỉ thuyết trình hoặc đàm thoại, giảng giải
Trang 4- Thực trạng 4 Chơng trình đạo đức lớp 5 dành 3 tiết để các trờng giải quyết các vấn đề đạo đức cần quan tâm ở địa phơng nh:
+ Phòng chống tệ nạn xã hội
+ Bảo vệ môi trờng
+ Thực hiện Luật giao thông
……
Trong quá trình dạy đạo đức, phần này giáo viên cũng cha đầu t đầy đủ
Tóm lại: Việc sử dụng dạy các phơng pháp đạo đức lớp 5 còn nhiều lúng túng và hiệu quả cha cao
3 Nguyên nhân:
- Giáo viên cha xác định đúng mục tiêu của từng hoạt động, mục tiêu của từng bài
- Cha chú trọng đến việc sử dụng linh hoạt các hoạt động giáo dục đạo đức mà còn rập khuôn, xuôi chiều
- Nhiều giáo viên rất ngại đầu t cho tiết học đạo đức, cha quan tâm đầy đủ đến các phơng pháp truyền thụ kiến thức đạo đức cho các em
- Thời gian dành cho tiết đạo đức còn quá ít Từ những thực trạng và nguyên nhân trên tôi đã đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lợng dạy học đạo đức tiểu học nói chung và lớp 5 nói riêng
Biện pháp thực hiện các giải pháp giáo dục đạo đức là một mặt của công tác giáo dục nói chung và đạo đức là một môn học quan trọng của học sinh lớp 5 đợc dạy thành những tiết học riêng Dạy học đạo đức là quá trình chuyển các giá trị đạo
đức xã hội thành tình cảm, niềm tin và hành vi đạo đức của học sinh Điều đó chỉ có thể đạt đợc khi học sinh hứng thú và tích cực, chủ động tham gia vào quá trình dạy học Do đó giáo viên cần căn cứ vào mục tiêu của bài đạo đức, căn cứ vào trình độ học sinh, vào sở trờng của giáo viên, căn cứ vào điều kiện hoàn cảnh của lớp, của tr-ờng, của địa phơng mà thiết kế các tiết học thành các hoạt động phù hợp Đồng thời tổ chức hớng dẫn học sinh hoạt động, phát huy vốn kinh nghiệm, thói quen đạo đức đã có, qua đó các em có thể tự khám phá và chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng mới qua các hoạt
động nh:
- Phân tích các thông tin, các tình huống, các truyện kể…
- Quan sát phân tích tranh ảnh
- Phân tích, đánh giá các hành vi, ý kiến, quan điểm, thái độ
- Đóng vai, đóng tiểu phẩm
- Chơi trò chơi
- Tìm hiểu các vấn đề thực tiễn trong lớp học, trong nhà trờng và ở địa phơng,
đất nớc có liên quan đến chủ đề bài học
…………
Dạy học môn đạo đức cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng phải gắn với cuộc sống của học sinh, các truyện kể, tình huống, tấm gơng sử dụng để dạy học đạo đức phải gần gũi với cuộc sống thực của học sinh Đồng thời giáo viên phải hớng dẫn học sinh liên hệ và tự liên hệ; phân tích đánh giá hành vi của bản thân và những ngời xung quanh theo các chuẩn mực hành vi đã học; hớng dẫn học sinh điều tra qua tìm hiểu, phân tích, đánh giá các sự kiện trong đời sống đạo đức của lớp học, của trờng, của địa phơng
Trong thực tế môn học này giáo viên cha chịu khó đầu t đầy đủ, thích đáng nh các môn học khác ( Toán, Tiếng việt…) trong khi lên lớp một số giáo viên còn cha biết hoặc ngại soạn ra những phiếu học tập, các câu hỏi thảo luận theo hớng phát huy tính tích cực của học sinh
Trang 5Vậy làm thế nào để giờ học đạo đức của học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng thêm phong phú, gần gũi, sống động với trẻ và các em tích cực tham gia vào các hoạt động để tự chiếm lĩnh tri thức mới một cách nhẹ nhàng, tự nhiên mà đem lại hiệu quả cao? Điều đó làm tôi trăn trở và suy nghĩ, cùng với vốn kinh nghiệm của bản thân, hoàn cảnh của lớp, của trờng, của địa phơng tôi đã đa ra các giải pháp cụ thể
nh sau góp phần vào việc dạy học đạo đức lớp cuối cấp tiểu học
Sự kết hợp giáo dục tay 3 giữa gia đình - nhà trờng - xã hội Tôi thấy rằng ba môi trờng này có mối quan hệ chặt chẽ, mật thiết với nhau, hỗ trợ cho nhau để giáo dục các em có đợc hành vi đạo đức tốt
* Đối với gia đình: Gia đình là tế bào của xã hội, vai trò của gia đình rất
quan trọng, gia đình có một vị trí đặc biệt đối với mỗi con ngời Đó là mái ấm, là chiếc nôi nuôi dỡng cả đời ngời Hiện nay cơ chế thị trờng làm cho thu nhập của đa số gia
đình tăng lên đáng kể, nhng do dòng xoáy của cơ chế thị trờng mà nhiều bậc làm cha làm mẹ ít có thời gian, sức lực dành cho việc chăm sóc, kiểm tra giáo dục con cái Bên cạnh đó do hoàn cảnh kinh tế gia đình còn gặp nhiều khó khăn, cha mẹ phải tập trung công việc làm ăn dẫn đến cha mẹ và con cái ít có thời gian trò chuyện, tâm sự với nhau Chính vì lẽ đó mà dần dần dẫn đến mối liên kết gia đình trở nên lỏng lẻo, rời rạc hoặc
có trờng hợp ông bà cha mẹ chiều chuộng con cái quá mức không muốn con làm bất cứ việc gì trong gia đình nên chúng chỉ biết hởng thụ mà không biết quan tâm, chăm sóc ngời khác
Để hình thành các chuẩn mực hành vi đạo đức cho con cái trong gia đình, cha
mẹ cần phải giáo dục để các em hiểu đợc giá trị đạo đức nh khoan dung, lễ độ, biết tôn trọng bản thân và tôn trọng ngời khác, hiếu thảo, siêng năng, chia sẻ… cha mẹ cần biết rằng không chỉ dùng roi đòn hay nói suông trong việc giáo dục con cái mà cần giáo dục cho các em bằng các tình huống cụ thể
Ví dụ: Khi khách đến nhà thì phải làm sao?
Khi đi đâu, đi chơi về phải thế nào?
………
Hiện nay các bậc phụ huynh đều cho rằng một đứa con ngoan tức là học giỏi, nhiều thành tích, điểm cao… vì vậy các bậc cha mẹ ra sức lao động cung cấp cho con đi
đến "thành tài" mà quên đi việc "thành nhân" nh vậy là cha đúng Bác Hồ đã nói: "Có tài mà không có đức là ngời vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó" Vì vậy cần phải chú ý kết hợp cả tài năng, nhân đức và cách học làm ngời Nói tóm lại trong gia đình cần phải biết:
- Cha mẹ là tấm gơng sáng để con cái noi theo đó là từng lời ăn tiếng nói, cách xng hô, cách sắp xếp công việc…
- Trò chuyện lắng nghe ý kiến, lời yêu cầu, đề nghị của con cái
- Giáo dục truyền thống gia đình, dòng họ, nêu cao tấm gơng tiêu biểu
- Sắp xếp thời gian hợp lý để các em giúp đỡ gia đình những việc vừa sức và học tập đầy đủ
- Cho các con biết những khó khăn của cha mẹ, của gia đình
Phối hợp với nhà trờng trong việc giáo dục con cái, thờng xuyên liên lạc với giáo viên chủ nhiệm Cùng thầy cô giáo kịp thời uốn nắn khuyết điểm hoặc động viên khen thởng khi con đạt thành tích cao trong học tập, rèn luyện Nhờ thầy cô giảng giải, thuyết phục cho con cái hiểu đợc trách nhiệm của mình đối với gia đình
Tình huống: Trong lớp có một bạn bị kẻ xấu rủ rê, lôi kéo vào những việc làm không tốt
Trớc một tình huống nh vậy, là giáo viên chủ nhiệm tôi phải xử lý nh thế nào? vì
em là một học trò giỏi, gia đình có điều kiện, nếu để thế thì em sẽ h hỏng và sa vào tệ nạn xã hội Hay chỉ nhắc nhở chung chung trớc lớp? Hoặc làm ngơ nh không biết, nhng thế thì không đợc Tôi suy nghĩ em bị kẻ xấu rủ rê chắc phải có lý do nào đó Sau khi tìm hiểu kỹ tôi đợc biết do bố mẹ bận công việc buôn bán nên không có thời
Trang 6gian chăm sóc con cái Chỉ biết con xin cái gì là cho ngay kể cả những thứ đắt tiền Ngay cả họp phụ huynh cũng nhờ ngời đi họp thay Tôi đã đến gặp bố mẹ em đó trao
đổi, gặp riêng em tâm sự, hỏi han và giải thích để em hiểu rồi cử một số bạn khuyên ngăn, giúp đỡ cùng em đi học, cùng em làm bài, cùng em thảo luận bài…
Còn bố mẹ của em khi biết đợc tình hình của con mình nh thế đã giành nhiều thời gian để động viên, quan tâm con và thờng xuyên liên lạc với giáo viên chủ nhiệm, với các bạn trong lớp Kết quả em học sinh đó đã hiểu và không đi theo kẻ xấu để đánh
điện tử Bố mẹ em cũng thấm nhuần việc giáo dục con cái là không thể phó mặc cho nhà trờng Mà trẻ em rất cần sự quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ của tổ ấm gia đình vì tổ
ấm gia đình là không gì sánh đợc
* Đối với nhà trờng: Giáo dục cho học sinh phát triển toàn diện là trách nhiệm
của ngành nói chung và của mỗi nhà trờng, mỗi giáo viên nói riêng Quan hệ giữa giáo viên chủ nhiệm và học sinh là mối quan hệ tế nhị, nhạy cảm và vô cùng phức tạp Mối quan hệ này không phải qua một buổi học hay một tuần học mà phải trải qua một năm học, trải qua nhiều giai đoạn khác nhau và nó phụ thuộc vào nghệ thuật s phạm, cách ứng xử của ngời giáo viên của mỗi nhà trờng đối với học sinh
Trong lớp tôi có một em học khá song vì ham chơi nên em học ngày một sa sút Ngày nào cũng vậy, trớc mỗi buổi dạy tôi toàn nhận đợc những thông tin đó là: Bạn Tâm đánh em, bạn Tâm không tập hợp, bạn Tâm không đội mũ ca lô… tôi rất lo lắng cho Tâm Tôi nghĩ vai trò của nhà trờng đối với việc giáo dục học sinh lúc này là rất quan trọng Thế là tôi bắt tay ngày vào việc uốn nắn em bằng nhiều hình thức
Tôi dành thời gian gần gũi em, tâm sự cùng em, kể chuyện cho em nghe … rồi phân công các bạn trong lớp luôn luôn quan tâm nhắc nhở Tâm nh trớc giờ học thì kiểm tra trang phục đội viên của Tâm, nhắc bạn tập hợp, giảng bài cho bạn… còn tôi luôn luôn theo dõi, động viên khuyến khích em bằng những lời chân tình: " Tâm giỏi lắm, em đã tiến bộ nhiều… "
Trong giờ tập đọc (học thuộc lòng) tôi gọi em đứng dậy đọc thuộc bài " Bầm ơi" mặc dù yêu cầu là học thuộc lòng cả bài nhng em chỉ đọc thuộc một khổ thơ đầu Khi
em đọc xong tôi và cả lớp đều vỗ tay biểu dơng, khen ngợi em, nhìn nét mặt em rất phấn khởi, rồi em ngồi xuống và tôi thấy em chăm chú học thuộc bài tiếp chứ không nói chuyện nh mọi hôm Điều tôi và cả lớp bất ngờ là sau một thời gian ngắn lại thấy Tâm giơ tay phát biểu để học thuộc lòng cả bài, em đọc lại rất diễn cảm nữa Thấy Tâm đã vâng lời thầy cô, nghe các bạn, tôi cứ trông đến buổi chào cờ đầu tuần để nhờ giáo viên trực tuần, giáo viên tổng phụ trách và thầy hiệu trởng biểu dơng trớc trờng những tiến bộ của Tâm Và rồi giờ chào cờ cũng đã đến, Tâm đợc biểu dơng, khen ngợi, em vui lắm, từ đó trở đi tôi và các bạn trong lớp rất vui vì Tâm lại chăm học, học giỏi, không ham chơi nữa, còn bố mẹ em rất vui lòng khi thấy con mình đợc sự đùm bọc, giúp đỡ của trờng, của giáo viên chủ nhiệm và bạn bè trong lớp
* Đối với xã hội: Làm cho các em thấy xã hội rất quan tâm đến việc giáo dục
thế hệ trẻ, vì trẻ em là tơng lai của đất nớc và vai trò của xã hội cũng không kém phần quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh
Ví dụ: Tổ chức cho các em đội viên tham gia cắm trại vào các ngày lễ: 2/9; 15/8 (âm lịch)
Tổ chức cho các em nghe truyền thống yêu nớc của nhân dân ta, kể các mẩu chuyện về những anh hùng dân tộc, các mốc lịch sử … vào dịp 22/12 (do Cựu chiến binh tổ chức)
Tổ chức cho các em sinh hoạt hè ở địa phơng, vệ sinh đờng làng ngõ xóm vào chiều thứ 7 hàng tuần…
Tổ chức cho các em tham gia hái hoa dân chủ vào các ngày lễ lớn hay khi các
em đợc học bài đạo đức "em tìm hiểu về liên hiệp quốc" qua các hoạt động nh tìm hiểu thông tin, bày tỏ thái độ, trò chơi phóng viên, triển lãm nhỏ… cũng qua bài tập đọc
" Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em"…
Thông qua các loại hình hoạt động trên các em đợc vui chơi, lao động, tìm hiểu qua các bài tập đọc, bài đạo đức Các em thấy rõ mình là những ngời học sinh ngồi dới
Trang 7mái trờng xã hội chủ nghĩa đang đợc nhiều tổ chức xã hội quan tâm, giáo dục Nên bản thân mỗi em phải cố gắng học tập tốt, trau dồi đạo đức để sau này lớn lên góp phần xây dựng quê hơng đất nớc giàu mạnh
* Mỗi thầy cô giáo là một tấm gơng sáng cho học sinh noi theo:
Mỗi giáo viên tiểu học là một tấm gơng tuyệt diệu, một hình ảnh sáng ngời cho học sinh noi theo
Giáo viên phải chú ý cả tài cả đức, tài là văn hóa chuyên môn, đức là chính trị Muốn cho học sinh có đức thì giáo viên phải có đức… Cho nên thầy giáo, cô giáo phải gơng mẫu, nhất là đối với trẻ em ( Bài nói chuyện của Bác tại lớp học chính trị của giáo viên 1959 TT8 1989 Trang 469) Giáo viên cần phải giữ gìn phẩm chất, uy tín danh dự của nhà giáo, cán bộ giáo dục Tích cực xây dựng khối đoàn kết thống nhất trong đơn vị, có lối sống lành mạnh trong sáng, trung thực, tôn trọng nhân cách và đối
xử công bằng với ngời học, thẳng thắn đấu tranh với mọi sai phạm, tiêu cực
Thờng xuyên học tập, rèn luyện để nâng cao phẩm chất đạo đức, trình độ chính trị, chuyên môn nghiệp vụ và đổi mới phơng pháp giảng dạy, phơng pháp công tác của bản thân
* Giáo viên phải xác định đúng mục tiêu và chuẩn kiến thức của từng bài, từng hoạt động:
Mỗi giáo viên chúng ta đều biết khâu quan trọng đầu tiên là phải xác định
đ-ợc yêu cầu của bài dạy Trọng tâm của bài dạy là cái gì? Việc tìm cho đđ-ợc yêu cầu, trọng tâm, kiến thức chuẩn đó là công việc hết sức vất vả "Lao tâm khổ tứ" cần phải có năng lực, có thời gian suy nghĩ Nắm chắc chơng trình, nội dung bài dạy Cần phải thực
sự am hiểu đối tợng học sinh, đặc điểm địa phơng nơi mình công tác thì giáo viên mới
có cơ sở xác định đúng mục tiêu bài dạy phù hợp Những giáo viên giỏi là giáo viên phải biết sử dụng đợc những nét đặc thù riêng của mình và có cách chuyển tải, thời gian chuyển tải nhanh nhất, hay nhất và sâu sắc nhất đối với trò
Để khắc phục tình trạng trên khi xác định mục tiêu chuẩn kiến thức giáo viên cần chú ý một số đặc điểm sau:
- Nắm chắc yêu cầu của sách
- Đối chiếu nội dung bài với mục tiêu tiết dạy để biết:
+ Vấn đề nào đã có trong mục tiêu và trong sách giáo khoa
+ Vấn đề nào mới chỉ đề cập ở mục tiêu mà cha có ở sách
+ Vấn đề gì có ở mục tiêu nhng giáo viên đọc không hiểu
+ Các hoạt động trong bài nh thế đã phù hợp với thực tế của lớp, của trờng cha? Chỉ khi nào bản thân ngời giáo viên tự giải quyết thỏa mãn các câu hỏi trên thì mới có cơ sở dạy đúng trọng tâm tiết dạy
* Giáo dục cho các em một số chuẩn mực hành vi đạo đức trong quan hệ với bản thân:
Bài tập: Trong cuộc sống và học tập em có những thuận lợi, khó khăn gì? Hãy lập kế hoạch để vợt quan những khó khăn đó theo mẫu sau:
1
2
3
4
Trang 8Tôi đã kẻ sẵn phiếu bài tập cho mỗi em và lên lớp tôi phát tận tay cho các em để các em tự phân tích những khó khăn của bản thân Sau đó, trao đổi những khó khăn của mình với các bạn trong nhóm Các nhóm sau khi thảo luận chọn 1 đến 2 bạn khó khăn nhất nêu trớc lớp Giáo viên cùng lớp thảo luận tìm cách giúp đỡ những bạn có nhiều khó khăn nhất Sau khi thảo luận tôi cùng lớp thống nhất giúp đỡ 2 bạn đó là: Bạn Hải và bạn Lê Thu để vợt qua khó khăn
Về bạn Hải gia đình đông con, bố mẹ chỉ thuần túy là nông nghiệp Mẹ Hải bị
ốm phải nằm viện, ngoài giờ học Hải về nhà phải làm nhiều việc để giúp đỡ bố mẹ vì
em là con đầu lòng, nên nhiều buổi học Hải phải nghỉ Tôi đã đến nhà em và gặp bố trao đổi rồi cử bạn Quyền, Mạnh, Hơng đến giúp đỡ bạn Hải và trao đổi bài Kết quả Hải đã có thời gian để đến trờng đầy đủ và Hải còn là một học sinh giỏi, một học sinh viết chữ đẹp
Nói về bạn Lê Thu, chữ viết rất đẹp nhng gia đình quá nghèo nên bố mẹ không thể mua sắm vở đầy đủ cho bạn đợc mà một quyển vở bạn ghi tất cả các môn Thế là các bạn trong lớp đã có nhiều ý kiến góp tiền mua vở tặng bạn Thu, rồi đề nghị trờng cũng mua vở tặng cho bạn Thu nhân ngày "Vì bạn tôi" để bạn Thu có một bộ vở đẹp và bạn yên tâm học tập, yên tâm trau dồi chữ viết Còn bút thì sao? Tôi đã mua tặng
em
Kết quả đó là cùng với sự nỗ lực của bản thân hai em Hải và Thu đã tự mình vợt khó cộng với sự cảm thông chia sẻ, động viên, giúp đỡ của bạn bè, tập thể, của cô giáo chủ nhiệm Hai bạn Thu và Hải đã vợt qua những khó khăn để vơn lên và hai bạn ấy đã
có hai bộ vở sach, đẹp để tham gia trong cuộc thi"Giữ vở sạch, viết chữ đẹp" vừa rồi Hai bạn có kết quả cao làm cho cô giáo và lớp rất vui mừng, phấn khởi
* Giáo dục cho học sinh biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp trong các tình huống thể hiện tình cám kính già, yêu trẻ:
Tình huống 1: Trên đờng đi học về thấy một em bé bị lạc đang khóc tìm mẹ Tình huống 2: Thấy hai em nhỏ đang đánh nhau để tranh giành đồ chơi
Tình huống 3: Em đang chơi cùng các bạn thì một cụ già đến hỏi đờng
Trớc ba tình huống nh thế thì chúng ta cần xử lý ra sao? Không lẽ hỏi đáp hay giảng giải? nh thế là không đợc, phải làm thế nào để các em hứng thú, tích cực hoạt
động trong giờ học và nắm bài chắc chắn, thế là tôi chia lớp thành các nhóm, phân công mỗi nhóm xử lý đóng vai một tình huống Các em rất thích và thảo luận sôi nổi rồi nhập vai Hết thời gian thảo luận và ba nhóm lên thể hiện trớc lớp
Kết quả: Nhìn chung các em đóng vai đạt, xử lý tình huống rất phù hợp
- Đối với tình huống 1: Các em đã đa ra ý kiến nếu gặp trờng hợp này, em dừng lại dỗ em bé, hỏi tên, địa chỉ sau đó có thể dẫn em bé đến công an nơi gần nhất để nhờ tìm gia đình em bé Nếu nhà em ở gần, em có thể dẫn em bé về nhà mình rồi nhờ
bố mẹ giúp đỡ
- Đối với tình huống 2: Các em lên thể hiện tốt lắm và còn biết đa ra nhiều cách
xử lý nh hớng dẫn các em cùng chơi chung hoặc lần lợt thay phiên nhau
- Đối với tình huống 3: các em còn biết hóa trang thành một cụ già đang chống gậy nữa chứ Còn cách ứng xử là: Nếu biết đờng thì các em hớng dẫn cụ thể hoặc đi cùng cụ một đoạn, còn nếu không biết đờng các em đã biết đóng vai và trả lời cụ rất lễ phép
Nh vậy tôi đã chọn phơng pháp đóng vai xử lý tình huống trên, kết quả các em làm rất tốt, chọn đợc những cách ứng xử phù hợp, thể hiện tình cảm kính già, yêu trẻ và lớp học có giờ đạo đức các em rất hứng thú, tích cực hoạt động
* Giúp các em biết đợc một biểu hiện cụ thể của việc hợp tác với ngời xung quanh và ý nghĩa của việc hợp tác:
Lớp tôi đợc giao nhiệm vụ trồng cây keo trong vờn trờng, yêu cầu các cây trồng xong phải ngay ngắn, thẳng hàng
Trang 9Đúng vào buổi sáng lớp tôi đợc học bài " Hợp tác với những ngời xung quanh" Sau khi nhận kế hoạch trồng cây xong, tôi về phổ biến trớc lớp, rồi nhắc nhở các em chiều lao động, tránh các hiện tợng việc của ai ngời nấy biết hoặc để ngời khác làm còn mình thì chơi… Tôi cho ba tổ trởng phân công nhiệm vụ, sau khi phân công xong, tôi cho lớp nghỉ và đúng 14 giờ các em đã có mặt đầy đủ, ba tổ trởng kiểm tra dụng cụ Tôi phát cây cho cán bộ tổ và chia phần đất cho ba tổ rồi theo dõi các em làm Thấy các em đã áp dụng bài học buổi sáng vào thực tế rất tốt, các em biết bàn bạc công việc với nhau, phân công nhiệm vụ cho nhau rất cụ thể nh: Bạn thì đào hố, bạn thì giữ cây, bạn thì lấp cây, bạn rào cây…
Chẳng mấy chốc các em đã trồng cây xong, tôi đi kiểm tra thì thấy cây trồng rất ngay ngắn, thẳng hàng, rào chè cẩn thận
Rồi cô trò về lớp, tôi biểu dơng cả lớp: Các em đã biết hợp tác với nhau rất tốt, biết bàn bạc, phân công nhiệm vụ, hỗ trợ phối hợp với nhau trong công việc chung Các
em cần phát huy mặt mạnh này để có kết quả cao trong mọi hoạt động
* Giáo dục các em biết xử lý tình huống liên quan đến tình yêu quê hơng:
Tình huống: Đội thiếu niên quyết định tổng vệ sinh đờng làng vào sáng thứ 7 Sáng hôm ấy, có chơng trình trên ti vi rất đặc biệt mà các em đã mong đợi cả tuần Ngày thứ 6 tôi đến trờng, nghe một số em bảo:
- Tha cô, có bạn Đào Xuân Cờng và bạn Nguyễn Hồng Sơn bảo là sáng thứ 7 ta không đi tổng vệ sinh đờng làng ngõ xóm đâu, mà cô giáo cũng không biết gì cả, chẳng ai phạt ta
Sau khi nghe các bạn trao đổi tôi nghĩ chắc hai em đó không làm thế đâu, trong buổi sinh hoạt lớp hôm ấy tôi cũng chỉ nhắc nhở chung chung công việc của đội vào sáng thứ 7 thế thôi
Thế là sáng thứ 7 đúng 7 giờ 30 phút, tôi có mặt tại thôn Hợp Hòa - thôn có hai
em Cờng và Sơn Tôi nhìn khắp một lợt chẳng thấy hai em đâu cả, tôi bèn đến gia đình gặp hai em Vừa thấy tôi hai em đã đỏ mặt và lúng túng (Cờng đã đến nhà Sơn để xem
ti vi) Tôi vào nhà rồi trao đổi với bố mẹ bạn Sơn xong và thấy hai em đã chờ sẵn tôi, tay cầm chổi và nói:
- Chúng em xin lỗi cô
Tôi bảo:
- Các em nhận ra lỗi của mình, bây giờ các em biết sửa lỗi thế là tốt
Hai em Sơn và Cờng nghe tôi nói xong liền cầm chổi đi ngay
Sáng thứ 2 đến lớp, tôi bảo với cả lớp:
- Các em ạ, Sơn và Cờng hai em cần tham gia vệ sinh với các bạn trong thôn, vì
đó là việc làm góp phần làm sạch, đẹp làng xóm, đó cũng là thể hiện tình yêu quê
h-ơng, đất nớc
10 Dạy học môn đạo đức cần đi từ quyền của trẻ em đến bổn phận, trách nhiệm của học sinh:
Ví dụ khi dạy bài: "Em yêu hòa bình"
Qua các hoạt động của bài học nh: Tìm hiểu thông tin, bày tỏ thái độ, làm bài tập… các em thấy đợc trẻ em có quyền đợc sống trong hòa bình và có trách nhiệm tham gia các hoạt động bảo vệ hoà bình, chống chiến tranh phù hợp với khả năng của mình nh: vẽ tranh, viết th, gửi quà ủng hộ trẻ em và nhân dân vùng có chiến tranh
11 Làm cho học sinh hiểu biết thêm về Tổ quốc Việt Nam:
Muốn cho các em tìm những hình ảnh về Việt Nam trong một tập ảnh nh : Lá cờ
đỏ sao vàng, ảnh Bác, ảnh Văn miếu, ảnh kim tự tháp, ảnh áo dài Việt Nam, thủ đô Pari, lá cờ đỏ có một ngôi sao ở góc trái phía trên, ảnh Vịnh hạ long, ảnh Ông LêNin,
ảnh về thủ đô nớc Lào… để các em chơi trò chơi "Tìm nhanh, tìm đúng"
Trang 10Tôi suy nghĩ hay là mình cứ đa lần lợt từng tấm ảnh một cho các em nói rồi mình dán xung quanh hình Tổ quốc? Chứ tổ chức trò chơi thì rờm rà mà chắc các em cũng biết cả rồi Tôi vẫn cứ băn khoăn nếu nh trò chơi nào mình cũng bỏ qua thì tiết học đạo đức không sôi động và phong phú và tôi quyết định xem mức độ các em nắm bài nh thế nào
Tôi chia lớp thành 3 đội chơi, phát cho mỗi đội một tờ giấy khổ lớn, trên tờ giấy
có in hình đất nớc Việt Nam Một số tranh ảnh nhỏ nh đã nêu trên Yêu cầu các đội trong một thời gian nhất định lựa chọn các tranh ảnh về Việt Nam và dán xung quanh hình Tổ quốc
Qua trò chơi, các em rất hứng thú và sôi động, tìm chính xác các bức tranh để dán xung quanh hình Tổ quốc Việt nam Nhng phần giới thiệu về mỗi ảnh trớc lớp, các em còn lúng túng, tôi đành kết luận:
- Quốc kỳ Việt Nam là lá cờ đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng 5 cánh
- Bác Hồ là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, là danh nhân văn hóa thế giới
- Văn miếu nằm ở thủ đô Hà Nội, là trờng đại học đầu tiên ở nớc ta
- áo dài Việt Nam là một nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta, là di sản văn hóa phi vật thể đã đợc UNESCO công nhận
Chúng ta yêu Tổ quốc Việt Nam và tự hào về truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình
12 Rèn kỹ năng tuyên truyền thuyết phục quần chúng:
Tình huống: Bạn An đi sinh hoạt câu lạc bộ vì quá ham mê nên về muộn Trời đã tối, An đi xe đạp về nhà, nhng xe đạp của An không có đèn chiếu sáng, đèn phản quang, em lại mặc áo màu xanh thẫm Con đờng về nhà em lại không có đèn chiếu sáng Trớc tình huống này cả lớp hãy đa ra các giải pháp hợp lý và thuyết phục bạn An để An xử lý nh thế nào đảm bảo an toàn?
Tôi cho lớp thảo luận để chuẩn bị chơi trò chơi "sắm vai" các em lên thể hiện
nh sau:
Nhóm 1
- An: Mình phải về nhà, vì nếu không về thì bố mẹ mình sẽ lo lắng
- Hà: Nếu cậu về thì không an toàn, đi đờng mà không ai nhìn thấy thì rất nguy hiểm, rất có thể xẩy ra tai nạn với cậu
- An: Vậy, theo cậu nên nh thế nào?
- Hà: Tốt nhất là cậu điện thoại về xin phép bố mẹ cậu cho cậu ở lại nhà mình
- An: Có lý, thế mà tớ không nghĩ r a
Nhóm 2: Đa ra tình huống nhà An không có điện thoại thì sao?
- Quyền: Cậu hãy gọi điện về nhà đi
- An: Nhng nhà tớ cha có điện thoại
- Quyền: Vậy thì cậu gọi điện về nhà ai gần nhà cậu ấy, nhờ họ báo tin cho bố
mẹ cậu biết
- An: Nhà hàng xóm thì có điện thoại đấy, nhng tớ lại không biết số điện thoại nhà họ, thế mới chán cơ chứ
- Quyền: Thôi thế thì cậu đi với tớ sang nhà hàng xóm, tớ mợn cho cậu một chiếc xe đạp có đủ đèn chiếu sáng, đèn phản quang để đi về, mai đi học cậu đem đến
đây đổi lại xe thế đợc cha?
- An: Ôi thế thì tuyệt quá! tớ cám ơn cậu nhiều