báo cáo thực tập tình huống công tác xã hội

Nhận xét: * Vai XH là vị trí của ngời tham gia hội thoại đối với ngời khác trong cuộc thoại2. Vai xã hội đợc xác định bằng các quan hệ xã hội: - Quan hệ trên - dới hay ngang hàng theo tu

- Hành động nói là gì? Nêu 1 số kiểu hành động nói thờng gặp?

 Gợi ý: Hành động núi là hành động được thực hiện bằng lời núi nhằm mục đớch nhất định

 Cỏc kiểu HĐ núi: Hỏi, Hứa hẹn ,Trỡnh bày,Bộc lộ cảm xỳc,Điều khiển Bài tập 2: ( ý a trang 64) : Chỉ ra các hành động nói và mục đích nói của mỗi hành động nói trong đoạn trích

GTBM:Cỏc em vừa chỉ ra HĐ núi và MĐ núi của 2 nhõn vật chị Dậu và bà lóo hàng xúm, đõy chớnh là hỡnh thức HT.Vậy HT là gỡ? Tiết học ngày hụm nay cụ trũ chỳng ta cựng đi tỡm hiểu

Tiết 107: Hội thoại

I Vai XH trong hội thoại

1.VD

1 Qua ví dụ trên em hãy cho cô biết có mấy đối

t-ợng tham gia hội thoại?

- Có 2 đối tợng tham gia

2 QH giữa các đối tợng tham gia HT trong đoạn

trích là QH gì?

- QH ruột thịt trong gia đình giữa cô và cháu

3 Ai ở vai trên? ai ở vai dới?

- Ngời cô là vai trên

- Hồng là vai dới

GV: Quan hệ giữa bé Hồng và ngời cô ở đây là quan

hệ giữa những ngời ở vai trờn và vai dưới theo thứ bậc

trong gia đình Đó là quan hệ gia tộc.

Minh học cựng lớp 7A9)

Cô có ví dụ sau: Trong một buổi học nhóm tại

lớp 7A9 bạn Minh và bạn Nam đang bàn luận

với nhau về một bài toán khó.

4 Có mấy đối tợng tham gia hội thoại?

- 2 đối tợng

5 Minh và Nam thuộc kiểu quan hệ gì?

- QH ngang hàng

GV: Quan hệ ngang hàng của những ngời bạn học

cùng với nhau trong một lớp học.

c.Vd3:Cụ cú VD sau:

Cú một bà cụ già lần đầu tiờn gặp và hỏi

thăm em đường đi:

-Chỏu ơi, đường đi tới BV Bộ GTVT theo

hướng nào?

c.Vd3 (Bà cụ và bạn học sinh lần đầu tiờn gặp nhau)

-Thưa bà, bà cứ đi thẳng đến hết con đường này

là tới a!

-Cảm ơn chỏu!

-Dạ, chỏu chào bà!

6 Phõn tớch vị trớ vai XH của từng đối tượng

- Cụ già: Vai trờn

- HS: Vai dưới

7 Nhận xột mqh giữa hai đối tượng?

- Họ là những người khụng quen biết gặp nhau trờn

đường

=> Đấy là mqh XH khụng thõn thiết, chỉ là sự

giao tiếp trong XH giữa 2 người xa lạ.

GV:Nh vậy, trong HT ngời nói thể hiện vị trí của

ng-ời tham gia HT đợc gọi là vai XH trong HT.

8 Vậy em hãy cho cô biết, thế nào là vai XH trong

HT? và vai XH đợc xác định bằng các mối quan hệ

nào ?

2 Nhận xét:

* Vai XH là vị trí của ngời tham gia hội thoại đối với ngời khác trong cuộc thoại Vai xã hội đợc xác định bằng các quan hệ xã hội:

- Quan hệ trên - dới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)

9 Lấy cho cô 1 ví dụ về vai XH đợc xác định bằng

quan hệ tuổi tác?

- Quan hệ thân - sơ (theo mức độ quen biết, thân tình

10 Lấy 1 ví dụ về vai XH đợc xác định bằng quan

hệ quen biết?

VD1a GV Quay trở lại VD1a (SGK)

11 Cách xử sự của ngời cô có gì đáng chê trách?

Theo em, thái độ của ngời cô với bé Hồng nh vậy

có phù hợp với quan hệ ruột thịt không?

- Cách xử sự của ngời cô vừa thiếu thiện chí, vừa

không thể hiện thái độ đúng mực của ngời trên đối

với ngời dới

12 Vì sao?

 XĐ cha đúng vai

GV: Bà cô chủ ý nói xấu mẹ Hồng…

13 Tìm những chi tiết cho thấy nhân vật chú bé

Hồng đã cố gắng kìm nén sự bất bình của mình để

giữ đợc thái độ lễ phép?

- tôi cúi đầu không đáp.

- Không! cháu không muốn vào Cuối năm thế nào

mợ cháu cũng về.

- Tôi lại im lặng cuối đầu xuống đất.

- Tôi cời dài trong tiếng khóc.

- cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng.

14 Vì sao Hồng phải làm nh vây?

- Hồng rất bất bình nhng vẫn phải lễ phép vì Hồng

hiểu vai xã hội của mình là vai dới  bổn phận

phải tôn trọng bề trên

 GV: Hồng đã xác định đúng vai

d VD4

VD 4 Cô có VD sau:

- Anh Hải khi ở nhà anh xng hô thế nào với mẹ, vợ,

con…?

- Ra ngoài xã hội thì anh Hải xng hô thế nào với:

Thủ trởng, đồng nghiệp?

Mẹ-con, vợ-anh,con-bố

Thủ trưởng-em; đồng nghiệp- tụi,anh,em

15 Tại sao lại xng hô nh vậy?

- Nhận thức đợc vị trí vai xã hội của mình trong

từng cuộc giao tiếp khác nhau

e.Vd5 Cho doạn văn sau:”Chị Dậu xám mặt, vội

vàng đặt con xuống đất, chạy đến đỡ lấy tay hắn:

- Cháu van ông, nhà cháu mới tỉnh đợc một lúc,

ông tha cho!

[ ] Hình nh tức quá không thể chịu đợc, chị Dậu

liều mạng cự lại:

- Chồng tôi đau ốm, ông không đợc phép hành hạ!

[ ] Chị Dậu nghiến hai hàm răng:

- Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!

16 Trong đoạn hội thoại trên có mấy đối tợng

tham gia?

- 2 đối tợng (chị Dậu và cai lệ)

17 Tỡm những chi tiết thể hiện lời thoại của chị

Dậu?

- Cháu van ông, nhà cháu mới tỉnh đợc một lúc,

ông tha cho!

- Chồng tôi đau ốm, ông không đợc phép hành hạ!

- Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!

18 Tại sao cùng là nhân vật chị Dậu nhng có lúc

chị lại xng hô là "cháu", là "tôi", là "bà" với tên cai

lệ?

- Chị Dậu xác định đợc vị trí vai xã hội của mình

trong từng thời điểm giao tiếp:

e.Vd5(Chị Dậu và tờn cai lệ)

+ Trong thời điểm thứ nhất chị phải van xin.

+ Trong thời điểm thứ hai chị phải đấu lý.

+ Trong thời điểm thứ ba chị đó đe dọa.

 Nh vậy thể hiện vị trí vai x ó hội không chỉ linh

hoạt trong từng cuộc giao tiếp mà có thể ngay

trong thời điểm của một cuộc giao tiếp.

- Do đú vị trí vai xã hội rất linh hoạt và phong phú

nhiều chiều (Chuyển ghi nhớ 2)

* Vì QHXH vốn rất đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi

ng-ời cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp

-> Qua cỏc VD cụ trũ chỳng ta đó rỳt ra được 2

nhận xột lớn, đú cũng chớnh là nội dung phần

ghi nhớ.

Chỳng ta cựng hỏt vang bài “Con chim vành

khuyờn”

Cú con chim vành khuyờn nhỏ, dỏng trụng thật

ngoan ngoón quỏ, gọi dạ, bảo võng, lễ phộp

ngoan nhất nhà.

Chim gặp bỏc chào mào, chào bỏc!

3 Ghi nhớ (SGK)

Chim gặp cụ sơn ca, chào cụ!

Chim gặp anh chớch chũe, chào anh!

Chim gặp chị sỏo nõu, chào chị!

Cú con chim vành khuyờn nhỏ, sắc lụng mượt

như tơ úng, gọn gàng, đẹp xinh cũng giống như

chỳng mỡnh.Ừ nhỉ!

19 Cú bao nhiờu nhõn vật tham gia HT?

- 5 nhõn vật

20.Vai XH được xỏc định bằng cỏc mối quan hệ

nào?

-QH trờn –dưới(Vành khuyờn là vai dưới

Chào mào, sơn ca, chớch chũe,sỏo

nõu- vai trờn)

21 Đến đõy một lần nữa cỏc em cần chỳ ý điều gỡ

khi tham gia HT?

- Khi tham gia HT, mỗi người cần xỏc định đỳng

vai của mỡnh để chọn cỏch núi cho phự hợp về: Nội

dung, xưng hụ, cỏch núi, thỏi độ.

1 a) Dựa vào đoạn trích và những điều em đã biết

về truyện lão Hạc, hãy xác định vai xã hội của hai

nhân vật tham gia cuộc thoại trên

II Lu yện tập

1 Bài 2

2 Bài tập có mấy yêu cầu?

- Xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia

cuộc thoại trên?

3 Để xác định vai xã hội trong cuộc thoại giữa ông

Giáo và Lão Hạc em dựa trên mối quan hệ nào?

- Tuổi tác

- Địa vị xã hội

Bài 2 a

- Xột về tuổi tỏc:

+ Lóo Hạc vai trờn +ễng giỏo vai dưới

- Xét về địa vị xã hội:

* GV:Như vậy, ụng giỏo và lóo Hạc đó xỏc định

đỳng vai XH của mỡnh khi tham gia HT dựa trờn

mối quan hệ quen biết nhưng rất thõn tỡnh của

những người hàng xúm với nhau.

Cỏc em cần chỳ ý Do đú, trong xó hội mặc dự

khụng phải là mqh họ hàng chỉ là mqh hàng xúm

nhưng mqh của họ rất thõn thiết.

+ ễng giáo là ngời có địa

vị cao hơn một nông dân nghèo nh Lão Hạc

4 Tìm những chi tiết trong lời thoại của nhân vật

và lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa

kính trọng, vừa thân tình của nhân vật ông Giáo đối

với Lão Hạc?

b

* Cử chỉ:

- ễng giỏo núi với Lóo Hạc những lời lẽ ụn tồn, thõn mật: Nắm lấy vai lóo, mời lóo hỳt thuốc, uống nước, ăn khoai

* Trong lời lẽ:

+ Gọi “cụ” xưng hụ gộp là

“ụng-con mỡnh”

->Thể hiện sự kớnh trọng

người già.

GV MQH rất đa dạng, nhiều chiều, trong một

cuộc GT nhg ụng giỏo đó xỏc định được vai XH

của mỡnh để lựa chọn cỏch núi phự hợp với nội

dung.

+Xưng là “tụi”

->Thể hiện quan hệ bỡnh đẳng

c Những chi tiết nào trong lời thoại của Lão Hạc

và lời miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quý

trọng vừa thân tình của lão đối với ông giáo?

Những chi tiết nào thể hiện tâm trạng không vui và

sự giữ ý của Lão Hạc? * Lão Hạc gọi ngời đối

thoại với mình là “ông giáo”,

- Dùng từ “dạy” thay cho

từ “nói”.

 Thể hiện sự tôn trọng

- Xng hô gộp 2 ngời là

“chúng mình”,

- Cách nói cũng xuề xòa

“núi đựa thế”

 Thể hiện sự thân tình

* Nhng qua cách nói của Lão Hạc, ta thấy vẫn có

một nỗi buồn, một sự giữ khoảng cách: *Tõm trạng:+ Cời thì chỉ cời đa đà, cời

gợng.

+ Thoái thác chuyện ở lại

ăn khoai, uống nớc với ông giáo

 Những chi tiết này rất phù hợp với tâm trạng lúc

ấy và tính khí của Lão Hạc

Bài 3

HS đóng kịch

1 Em hãy cho biết nội dung của câu chuyện?

- Bẻ hoa trên sân trờng

2 Trong câu chuyện có những nhân vật nào?

- HS, cô giáo

3 Em hãy chỉ ra vai xã hội trong cuộc hội thoại

giữa các bạn HS?

- Giữa các bạn HS vị trí vai xã hội trong hội thoại

là ngang vai

 Biểu hiện, cử chỉ: khuyên nhủ nhng bạn không

nghe, cứ bẻ hoa, không sợ

4 Vai xã hội trong cuộc hội thoại giữa học sinh với

cô giáo?

- Cô giáo là vai trên

 Biểu hiện, cử chỉ: phân tích, giảng giải

- HS ( ) là vai dới

 Biểu hiện, cử chỉ: hối lỗi và sửa sai

GV: Nh vậy cũng là bạn nhng khi hội thoại với

các bạn và hội thoại với thầy cô giáo bạn đã hiểu

đúng vai xã hội trong hội thoại của mình và có

những cách hội thoại khác nhau Điều đó cho thấy

vai xã hội rất phong phú, đa dạng, nhiều chiều

 Từ đó trong bài học này chúng ta phải hiểu rõ

vai xã hội trong hội thoại để có những cách ứng xử

cho phù hợp Đặc biệt để hiểu rõ từng lợt lời trong

hội thoại, điều này cô trò chúng ta tiếp tục học ở

tiết sau trong bài hội thoại

Đọc cho cô giáo yêu cầu bài tập 1: Bài 1 (GV hớng dẫn về

nhà)

1 Trong hội thoại Trần Quốc Tuấn đã xác định

mình đứng ở vị trí mấy vai?

- 2 vai

2 Hai vai đó đợc xác định từ mối quan hệ nào?

- Quan hệ chủ - tớng

- Quan hệ của những ngời cùng cảnh ngộ

GVchốt lại:

- Với quan hệ thứ nhất, ông đứng ở vai trên, thẳng

thắn phê phán nghiêm khắc hành động hởng lạc,

thái độ bàng quan trớc vận mệnh của đất nớc đang

nghìn cân treo sợi tóc, có khi ông dùng lời lẽ nh sỉ

mắng "không biết lo", "không biết thẹn"

- Với quan hệ thứ hai, ông tâm tình với binh sĩ, nh

những ngời cùng cảnh ngộ, ở vai ngang hàng, lời lẽ

thấm thía, khơi dậy đợc mối ân tình giữa mình và

t-ớng sĩ

Tiết 107: Hội thoại

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức : Giúp học sinh:

- Hiểu khái niệm vai xã hội trong hội thoại

- Biết xác định thái độ đúng đắn trong quan hệ giao tiếp

2 Kĩ năng :

- Học sinh xác định đợc các vai xã hội trong hội thoại

3 Thái độ:

Giáo dục cho học sinh hiểu đợc vị trí vai xã hội để trong giao tiếp đạt đợc hiệu quả cao nhất

B Phơng pháp:

- Quy nạp

- Thảo luận nhóm, đàm thoại

- Tích hợp phần văn (ở các văn bản trong chơng trình SGK); tích hợp với

môn âm nhạc

- Những hiểu biết, trải nghiệm của học sinh trong thực tế cuộc sống

C Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Giáo viên:

- Giáo án bài dạy

- Sách giáo khoa, sách giáo viên

- Máy Projector, màn hình chiếu

2 Học sinh:

- Vở ghi, sách giáo khoa

- Bảng phụ, bút dạ

D Tiến trình dạy học:

1 ổn định lớp (1p)

2 Kiểm tra bài cũ (2p):

Câu 1: Hành động nói là gì? Nêu 1 số kiểu hành động nói thờng gặp?

Câu 2 (bài 2 ý a trang 64) : Chỉ ra các hành động nói và mục đích nói của mỗi

hành động nói trong đoạn trích

HS trả lời:

3 Hoạt động dạy học:

* Giới thiệu bài:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của HS

I Vai XH trong hội thoại

1.VD

1 Qua ví dụ trên em hãy cho cô biết có

mấy đối tợng tham gia hội thoại?

- Có 2 đối tợng tham gia

HS trả lời

2 QH giữa các đối tợng tham gia HT

trong đoạn trích là QH gì?

- QH ruột thịt trong gia đình giữa cô và cháu

HS trả lời

3 Ai ở vai trên? ai ở vai dới?

- Ngời cô là vai trên

- Hồng là vai dới

GV:

HS trả lời

Minh học cựng lớp 7A9)

Cô có ví dụ sau: Trong một buổi học

nhóm tại lớp 7A9 bạn Minh và bạn

Nam đang bàn luận với nhau về một

bài toán khó.

4 Có mấy đối tợng tham gia hội thoại?

- 2 đối tợng

HS trả lời

5 Minh và Nam thuộc kiểu quan hệ gì?

- QH ngang hàng

GV: KQ

c.Vd3:Cụ cú VD sau:

Cú một bà cụ già lần đầu tiờn gặp

và hỏi thăm em đường đi:

- Chỏu ơi, đường đi tới BV Bộ GTVT

theo hướng nào?

- Thưa bà, bà cứ đi thẳng đến hết

con đường này là tới a!

- Cảm ơn chỏu!

- Dạ, chỏu chào bà!

6 Phõn tớch vị trớ vai XH của từng đối

tượng

- Cụ già: Vai trờn

- HS: Vai dưới

7 Nhận xột mqh giữa hai đối tượng?

- Họ là những người khụng quen biết

gặp nhau trờn đường

=> Đấy là mqh XH khụng thõn thiết,

chỉ là sự giao tiếp trong XH giữa 2

người

HS trả lời

HS đọc

HS trả lời

HS trả lời

c.Vd3 (Bà cụ và bạn học sinh lần đầu tiờn gặp nhau)

GV chuyển:

8 Vậy em hãy cho cô biết, thế nào là

vai XH trong HT? và vai XH đợc xác

định bằng các mối quan hệ nào ?

2 Nhận xét:

quát, trả lời

* Vai XH là vị trí của ngời tham gia hội thoại

đối với ngời khác trong cuộc thoại Vai xã hội

đợc xác định bằng các quan hệ xã hội:

- Quan hệ trên - dới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia

đình và xã hội)

GVcủng cố NX bằng 2 VD

9 Lấy cho cô 1 ví dụ về vai XH đợc

xác định bằng quan hệ tuổi tác?

HS lấy ví dụ - Quan hệ thân - sơ (theo

mức độ quen biết, thân tình

10 Lấy 1 ví dụ về vai XH đợc xác định

bằng quan hệ quen biết?

HS lấy ví dụ

VD1a GV Quay trở lại VD1a (SGK)

11 Cách xử sự của ngời cô có gì đáng

chê trách? Theo em, thái độ của ngời cô

với bé Hồng nh vậy có phù hợp với

quan hệ ruột thịt không?

- thiếu thiện chí, vừa không thể hiện

thái độ đúng mực của ngời trên đối với

ngời dới

HS trả lời

13 Tìm những chi tiết cho thấy nhân

vật chú bé Hồng đã cố gắng kìm nén sự

bất bình của mình để giữ đợc thái độ lễ

phép?

- Tôi cúi đầu không đáp.

- Không! cháu không muốn vào Cuối

năm thế nào mợ cháu cũng về.

- Tôi lại im lặng cuối đầu xuống đất.

- Tôi cời dài trong tiếng khóc.

- Cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng.

HS tìm chi tiết

14 Vì sao Hồng phải làm nh vây?

- Hồng hiểu vai xã hội của mình là vai dới

HS trả lời

d VD4

VD 4 Cô có VD sau:

- Anh Hải khi ở nhà anh xng hô thế

nào với mẹ, vợ, con…?

- Ra ngoài xã hội thì anh Hải xng hô

thế nào với: Thủ trởng, đồng nghiệp?

15 Tại sao lại xng hô nh vậy?

- Nhận thức đợc vị trí vai xã hội của mình

trong từng cuộc giao tiếp khác nhau

HS thảo luận, trả lời

HS trả lời

e.Vd5 Cho doạn văn sau: Chị Dậu“

xám mặt, vội vàng đặt con xuống đất,

chạy đến đỡ lấy tay hắn:

e.Vd5 (Chị Dậu và tờn cai lệ)

- Cháu van ông, nhà cháu mới tỉnh

đ-ợc một lúc, ông tha cho!

[ ] Hình nh tức quá không thể chịu

đợc, chị Dậu liều mạng cự lại:

- Chồng tôi đau ốm, ông không đợc

phép hành hạ!

[ ] Chị Dậu nghiến hai hàm răng:

- Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho

mày xem!

16 Trong đoạn hội thoại trên có mấy

đối tợng tham gia?

- 2 đối tợng (chị Dậu và cai lệ)

17 Tỡm những chi tiết thể hiện lời

thoại của chị Dậu?

- Cháu van ông, nhà cháu mới tỉnh

đ-ợc một lúc, ông tha cho!

- Chồng tôi đau ốm, ông không đợc

phép hành hạ!

- Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho

mày xem!

18 Tại sao cùng là nhân vật chị Dậu

nhng có lúc chị lại xng hô là "cháu", là

"tôi", là "bà" với tên cai lệ?

 Nh vậy thể hiện vị trí vai xó hội

không chỉ linh hoạt trong từng cuộc

giao tiếp mà có thể ngay trong thời

điểm của một cuộc giao tiếp

- Do đú vị trí vai xã hội rất linh hoạt và

phong phú nhiều chiều

(Chuyển ghi nhớ 2)

HS trả lời

HS trả lời

HS trả lời * Vì QHXH vốn rất đa

dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi ngời cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp Chỳng ta cựng hỏt vang bài “Con chim

vành khuyờn” => Khắc sõu ghi nhớ

bằng câu hỏi

Cả lớp cùng hát

3 Ghi nhớ (SGK)

II Lu yện tập

1 a) Dựa vào đoạn trích và những điều

em đã biết về truyện lão Hạc, hãy xác

định vai xã hội của hai nhân vật tham HS đọc

1 Bài 2