Mối tương quan giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế tại việt nam

Khái ni măt ngătr ng kinh t .... oăl ngăt ngătr ng kinh t .... Cácămôăhìnhăt ngătr ng kinh t ..... DANH M 影C CÁC KÝ HI烏U, CÁC CH頴 VI蔭T T溢T ADB: Asian Development Bank ậ NgơnăhƠngăPhátătr

NGUY N DUY TIÊN

L IăCAMă OAN

Tôiăcamăđoan lu năv nănƠyădoăchínhătôiăt tìm ki m thông tin, tài li u và th c

hi n nghiên c uăd i s h ng d n c aăPGS.ăTS.ă oƠnăThanhăHƠ

Các s li uăđ c s d ngătrongăđ tài nghiên c u này là trung th c; k t qu

đ tăđ c th hi năđúngăb n ch t c a s li u M i thông tin trích d năđ uăđ c ghi rõ ngu n

Ng iăcamăđoan

Nguy n Duy Tiên

M C L C

M U 1

CH NGă1:ăC ăS LÝ THUY T V L εăPHÁTăVÀăT NGăTR NG KINH T 4

1.1 C ăS LÝ THUY T 4

1.1.1 L m phát 4

1.1.1.1 Khái ni m l m phát 4

1.1.1.2 oăl ng l m phát 5

1.1.1.3 Phân lo i l m phát 6

1.1.1.4 Các nguyên nhân gây ra l m phát 8

1.1.1.5 Ti n t và l m phát 12

1.1.1.6 Nh ng t n th t xã h i c a l m phát 13

1.1.2 T ngătr ng kinh t 18

1.1.2.1 Khái ni măt ngătr ng kinh t 18

1.1.2.2 oăl ngăt ngătr ng kinh t 18

1.1.2.3 Cácămôăhìnhăt ngătr ng kinh t 19

1.1.2.4 Vai trò c aăt ngătr ng kinh t 23

1.2 M I QUAN H GI A L εăPHÁTăVÀăT NGăTR NG KINH T 23

1.3 CÁC NGHIÊN C U TH C NGHI M V M I QUAN H GI A L M PHÁT VÀăT NGăTR NG KINH T 25

1.3.1 Trên th gi i 25

1.3.2 T i Vi t Nam 29

K T LU NăCH NGă1 30

CH NGă 2:ă ε Iă T NG QUAN GI A L M PHÁT VÀ T NGă TR NG

KINH T T I VI T NAM 31

2.1 TH C TR NG M Iă T NGă QUANă GI A L M PHÁT VÀ T NGă TR NG KINH T T I VI T NAM 31

2.1.1 L măphátăvƠăt ngătr ng kinh t t i Vi t Nam 31

2.1.1.1 Giaiăđo n 1986 ậ 1993 31

2.1.1.2 Giaiăđo n 1994 ậ 1998 33

2.1.1.3 Giaiăđo n 1999 ậ 2003 35

2.1.1.4 Giaiăđo n 2004 ậ 2007 37

2.1.1.5 Giaiăđo n 2008 ậ 2014 38

2.1.2 Nh n xét th c tr ng 39

2.2 PH NGăPHÁPăNGHIểNăC U 39

2.2.1 D li u thu th p 39

2.2.1.1 Xácăđ nh ch s đoăl ng 39

2.2.1.2 Thu th p d li u 40

2.2.1.3 X lý d li u 41

2.2.1.4 Mô t d li u 41

2.2.2 Phân tích m iăt ngăquan 41

2.2.2.1 Ki măđ nh tính d ng c a chu i th i gian 42

2.2.2.2 Ki măđ nhăđ ng liên k t 44

2.2.2.3 Mô hình hi u ch nh sai s d ng vector VECM 45

2.2.2.4 Ki măđ nh m i quan h nhân qu 46

2.3 K T QU NGHIÊN C U 48

2.3.1 Thu th p và x lý d li u 48

2.3.2 Mô t th ng kê d li u 51

2.3.3 Ki măđ nh tính d ng 51

2.3.4 Xácăđ nhăđ tr t iă u 53

2.3.5 Ki măđ nhăđ ng liên k t Johansen 56

2.3.5.1 Ki măđ nh trace 56

2.3.5.2 Ki măđ nh b ng t l hàm h p lý 56

2.3.6 căl ng mô hình hi u ch nh sai s d ng vector VECM 57

2.3.7 Ki măđ nh quan h nhân qu Granger 58

2.3.8 Hàm ph n ng 59

2.3.9 Phơnărưăph ngăsai 62

K T LU NăCH NGă2 64

CH NGă3:ă XU T CÁC GI IăPHÁPăT NGăTR NG KINH T VÀ KI M SOÁT L M PHÁT T I VI T NAM 67

3.1 CÁC GI IăPHÁPăT NGăTR NG KINH T T I VI T NAM 67

3.1.1 C i thi nămôiătr ngăđ uăt ,ătháoăg khóăkh năchoădoanhănghi păđ nâng cao n ngăl c c nh tranh qu c gia 67

3.1.2 Táiăc ăc u n n kinh t 68

3.1.3 y m nh h i nh p kinh t qu c t 70

3.2 CÁC GI I PHÁP KI M SOÁT L M PHÁT T I VI T NAM 74

3.2.1 K t h p hi u qu chính sách tài chính và chính sách ti n t 74

3.2.2 Ti t ki m, ch ng lãng phí 74

3.2.3 i u ch nh giá các m tăhƠngăc ăb n và d ch v công có s ph i h păđ ng b gi a các ngành liên quan và l trình h p lý v th iăđi măt ngăgiá,ăm căt ngăgiá 75

3.2.4 Xây d ng mô hình d toánăng ng hi u qu l m phát 75

3.2.5 Thông tin tuyên truy n hi u qu 76

K T LU NăCH NGă3 76

K T LU N NGHIÊN C U 78

DANH M 影C CÁC KÝ HI烏U, CÁC CH頴 VI蔭T T溢T

ADB: Asian Development Bank ậ NgơnăhƠngăPhátătri năChơuăÁ

ADF: Augmented Dickey-Fuller Test ậ Ki măđ nhăgiaăt ngăDickey-Fuller

ASEAN: Association of Southeast Asian Nations ậ Hi pă h iă cácă Qu că giaă ôngăNam Á

CPI: Consumer Price Index ậ Ch ăs ăgiáăhƠngătiêuădùng

ECI: Employment Cost Index ậ Ch ăs ăchiăphíăvi călƠm

ECM: Error Corection Model ậ εôăhìnhăhi uăch nhăsaiăs

EU: European Union ậ Liên minh Châu Âu

FTA: Free Trade Agreement ậ Hi păđ nhăTh ngăm iăT ădo

GDP: Gross Domestic Product ậ T ngăs năph măqu căn i

GNP: Gross National Product ậ T ngăs năl ngăqu căgia

IMF: International Monetary Fund ậ Qu ăTi năt ăQu căt

IRF: Impulse Response Function ậ HƠmăph nă ngăđ y

OLS: Ordinary Least Squares ậ Ph ngă phápă că l ngă bìnhă ph ngă nh ă nh tăthôngăth ng

PCI: Per Capita Income ậ T ngăs năph măbìnhăquơnăđ uăng iăho căThuănh păbìnhăquơnăđ uăng i

PPI: Producer Price Index ậ Ch ăs ăgiáăhƠngăs năxu t

RCEP: Regional Comprehensive Economic Partnership ậ Hi păđ nhă iătácăKinhăt ă

ToƠnădi năKhuăv c

SIC: Schwarz Information Criterion ậ Tiêuăchu năthôngătinăSchwarz

TPP: Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement ậ Hi păđ nhă iătácăKinhăt ăChi năl căxuyênăTháiăBìnhăD ng

VAR: Vector Autoregressive ậ (εôăhình)ăt ăh iăquyătheoăvector

VECM: Vector Error Corection Model ậ εôăhìnhăhi uăch nhăsaiăs ăd ngăvector WB: World Bank ậ NgơnăhƠngăTh ăgi i

WTO: World Trade Organization ậ T ăch căTh ngăm iăTh ăgi i

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1: S li u CPI và GDP t n mă1986ăđ n 2014 48

B ng 2.2: X lý s li u CPI và GDP t n mă1986ăđ n n mă2014 49

B ng 2.3: Mô t th ng kê d li u LnCPI và LnGDP 51

B ng 2.4: K t qu ki măđ nh cho chu i LnCPI 51

B ng 2.5: K t qu ki măđ nh chu i LnGDP 52

B ngă2.6:ăXácăđ nhăđ dài c a tr cho các bi n LnGDP và LnCPI 54

B ng 2.7: K t qu ki măđ nh s m i quan h đ ng liên k t b ng ki măđ nh Trace 56 B ng 2.8: K t qu ki măđ nh s m i quan h đ ng liên k t b ng t l hàm h p lý 56 B ng 2.9: K t qu ki măđ nh quan h nhân qu Granger 58

B ngă2.10:ăTácăđ ng c a cú s căt ngătr ng kinh t 59

B ngă2.11:ăTácăđ ng c a cú s c l m phát 61

B ngă2.12:ăPhơnărưăph ngăsaiăc a LnGDP 62

B ng 2.13:ăPhơnărưăph ngăsaiăc a LnCPI 63

DANH M C CÁC HÌNH V , TH

Hình 1.1: L m phát do c u kéo 9

Hình 1.2: L măphátădoăchiăphíăđ y 10

Hình 1.3: L m phát 11

Hình 1.4: M i quan h gi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t 25

Hình 2.1: T l t ngătr ng GDP và CPI t n mă1987ăđ năn mă1993 31

Hình 2.2: T l t ngătr ng GDP và CPI t n mă1993ăđ năn mă1998 33

Hình 2.3: T l t ngătr ng GDP và CPI t n mă1999ăđ năn mă2007 35

Hình 2.4: T l t ngătr ng GDP và CPI t n mă2004ăđ năn mă2007 37

Hình 2.5: T l t ngătr ng GDP và CPI t n mă2008ăđ năn mă2014 38

Hìnhă2.6:ăTácăđ ng c a cú s căt ngătr ng kinh t 60

Hìnhă2.7:ăTácăđ ng c a cú s c l m phát 61

Hìnhă2.8:ăNguyênănhơnăthayăđ iăph ngăsaiăc a LnGDP 63

Hìnhă2.9:ăNguyênănhơnăthayăđ iăph ngăsaiăc a LnCPI 64

Hình 2.10: T l t ngătr ng GDP và CPI t n mă1986ăđ năn mă2014 65

M U

V năđ nghiên c u

Tr i qua g nă30ăn măth c hi năđ ng l iăđ i m i và xây d ng ch ngh aăxưă

h i, k t Ð i h i i bi uă ng C ng s n Vi t Nam L n VIă(n mă1986)ăvƠăh nă20ă

n măth c hi n C ng l nh xây d ng đ t n c trong th i k quá đ lên ch ngh a xã

thành t u to l n, h t s c quan tr ng Th c hi năđ ng l iăđ i m i, v i mô hình kinh

t t ng quát là xây d ng n n kinh t th tr ngăđ nhăh ng xã h i ch ngh a, đ tăn c taăđưăthoátăkh i kh ng ho ng kinh t ậ xã h i, t oăđ c nh ng ti năđ c n thi tăđ chuy n sang th i k phát tri n m i ậ th i k đ y m nh công nghi p hóa, hi năđ i hóa

Songăđó, chúng ta luôn ph iăđ i m t v i thách th c v năđ nh kinh t v ămô, phát tri năch aăb n v ng, s c c nh tranh c a n n kinh t th p, hi u qu s d ng các ngu n l căch aăcao, môiătr ngăđangăb ô nhi m, b i chi ngân sách, n côngăt ngănhanh, thâm h t cán cân vãng lai,ầ đư đ y l m phát Vi t Nam trong nh ngăn mă

68% Kinh t v ămôăb t n Doăđó, Qu c h iăvƠăcácăc ăquanăChínhăph đưăvƠăđangăcoi ki m ch l m phát là m t trong nh ng nhi m v uătiênăhƠngăđ u c a Chính ph

T ngătr ng kinh t b n v ng, ki m soát và duy trì l m phát m c h p lý luôn là m c tiêu kinh t v ămôăquanătr ngăhƠngăđ u c a các qu c gia Tuy nhiên, gi a

thayăđ i theo th i gian Vi c nh n bi t quy lu tăt ngătácăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t l i là bài toán không d tìmăđ c l i gi iătrongăđi u ki n kinh t th tr ng liên t c bi năđ i hi n nay Vi t Nam, trong b i c nh kinh t v ămôăch aăth c s n

đ nh, vi c nh n d ng quy lu tăvƠăl ng hóa m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t lƠmăc ăs cho vi c ho chăđ nhăcácăchínhăsáchăv ămôăc aăNhƠăn căđưăvƠăđangăthuăhútăđ c s quan tâm c a nhi u nhà khoa h c, nhà ho chăđ nh chính sách Bài nghiên c u này không n m ngoài m căđíchăđó K t qu đ tăđ c nh m m căđích

chính kh ngăđ nh và ti n t i xác l p m i t ngăquanăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t t i Vi t Nam, t đó có th s d ng l m phát nh ălà m t trong các công c

qu n lý kinh t v ămô

M c tiêu và câu h i nghiên c u

M c tiêu lý lu n và m c tiêu c a vi c nghiên c u nh m:

 δƠmărõăc ăs lý thuy t v l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t Quaăđó,ăhi u rõ

t ng thành ph n c a v năđ , cung c p công c nh m gi i quy t nh ng m c tiêu nghiên

c u c th

 Phân tích m iăt ngăquanăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t trong các h c thuy t kinh t T đó,ăxác l păc ăs đ đánhăgiá,ăsoăsánhăv i k t qu nghiên c u

 Miêu t th c tr ng m iăt ngăquanăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t t i

Vi t Nam t n mă1986ăđ năn mă2014

 Xácăđ nh vƠăl ng hóa m i quan h gi a l m phát v i t ngătr ng kinh t t i

Vi t Nam

ki m soát l m phát

K t qu nghiên c u này nh m tr l i các câu h i sau:

 Có m iăt ngăquanăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t t i Vi t Nam hay không?

 N u t n t i m iăt ngăquanăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t t i Vi t Nam thì m i quan h này là m t chi u hay hai chi u?ăδƠăt ngăquanăthu n hay ngh ch?

 Chính ph c n có nh ng chính sách và bi n pháp nào trong vi c ki m soát

l m phát và phát tri n kinh t b n v ng?

iăt ng và ph m vi

iăt ng nghiên c u bao g m l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t , m iăt ng

quan gi aăhaiăđ iăl ng này trong tình hình c th t i Vi t Nam t n mă1986ăđ năn m

2014 Tuy nhiên, v năđ nghiên c uăc ngăxemăxétăđ n b i c nh l ch s kinh t trong

P h ngăphápănghiênăc u

Nghiên c u d aăvƠoăph ngăphápănghiênăc uăđ nh tính và đ nh l ng, cách

ti p c n suy di n, gi i thích m iăt ngăquanăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t thông qua m t s công c phân thích th ng kê và kinh t l ng (h tr b ng ph n

m m Eviews 8.1) v i d li uăđ nhăl ng thu th păđ cănh ălƠăki măđ nh s m i quan

h đ ng liên k t Johansen, l p mô hình sai s hi u ch nh d ng vector VECM gi a hai

bi n s ph n ánh l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t , cu i cùng b ngăcácăph ngăphápă

đ nh m c đ nhăh ng t i nhau c a hai bi n s kinh t này

ụăngh aăth c ti n

K t qu nghiên c u s mangăýăngh aăv m t th ng kê và ph n ánh m i quan

h gi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t trong ng n h n l n dài h n, t đóăcóăth đ aăraăđ c m t s chính sách kinh t phù h p t i Vi t Nam trong nh ngăn măs p t i

CH NGă1:ăC ăS LÝ THUY T V L MăPHỄTăVĨăT NGăTR NG

KINH T 1.1 C ăS LÝ THUY T

1.1.1 L m phát

1.1.1.1 Khái ni m l m phát

chung.ă i u này không nh t thi tăcóăngh aăgiáăc c a m i hàng hóa và d ch v đ ng

th i ph iăt ngălênătheoăcùngăm t t l , mà ch c n m căgiáătrungăbìnhăt ngălên.ăδ m phát v n có th x y ra khi giá c a m t s hàng hóa gi m, nh ngăgiáăc c a các hàng hóa và d ch v khácăt ngăđ m nh

Trong b i c nh l m phát, m tăđ năv ti n t muaăđ căngƠyăcƠngăítăđ năv hàng hóa

và d ch v h n.ăHayănóiăm t cách khác, trong b i c nh l m phát, chúng ta s ph i chi ngày càng nhi u ti năh năđ mua m t gi hàng hóa và d ch v nh tăđ nh N u thu

nh p b ng ti năkhôngăt ngăk p t căđ tr t giá, thì thu nh p th c t , t c là s c mua

c a thu nh p b ng ti n s gi m Do v y, thu nh p th c t t ngălênăhayăgi m xu ng trong th i k l m phát ph thu căvƠoăđi u gì x y ra v i thu nh p b ng ti n, t c là các

cá nhân có nh năthêmăl ng ti năđưăgi m giá tr đ đ bùăđ p cho s giaăt ngăc a m c giáăhayăkhông.ăNg i dân v n có th tr nên khá gi h năkhiăthuănh p b ng ti năt ngănhanhăh năt căđ t ngăgiá

thu n là s giaăt ngăc a m căgiáămƠăđóăph i là s giaăt ngăliênăt c và kéo dài trong

m c giá N uănh ăch có m t cú s c xu t hi nălƠmăt ngăm c giá, thìăd ngănh ăm c giá ch đ t ng t bùng lên r i l i gi m tr l i m căbanăđ uăngayăsauăđó.ăHi năt ng

t ngăgiáăt m th iănh ăv yăkhôngăđ c g i là l m phát Tuy nhiên, trong th c t m i

phát Vi c phân bi tăđ c các s ki n ch x y ra m t l nănh ngăcóă nhăh ng kéo dài

v i s giaăt ngăliênăt căđ c l p l i c a m c giá trong m i th i k cóăýăngh aăr t quan

tr ngăđ i v i vi căđi u hành các chính sách kinh t v ămô.ăChínhăph th ng ch đi u

ch nhăchínhăsáchătr c các cú s c kéo dài, còn các m tăcơnăđ i t m th iăth ngăđ th

tr ng t gi i quy t

Tr ng h păng c l i c a l m phát là gi m phát, di n ra khi m c giá chung liên t c gi m.ăKhiăđó, s c mua c aăđ ng n i t liên t căt ng

1.1.1.2 oăl ng l m phát

đoăl ng m c đ l m phát mà n n kinh t tr i qua trong m t th i k nh t

đ nh, các nhà th ng kê kinh t s d ng ch tiêu t l l măphátăđ c tính b ng ph n

tr măthayăđ i c a m c giá chung T l l m phát cho th i k tăđ c tính theo công

th c sau:

Ifă=ăPtăậăPtăậă1

Ptăậă1 ă×ă100 Trongăđó: If : T l l m phát

 Ch s gi m phát theo GDP (Id): ph n ánh s thayăđ i c a m c giá trung bình

c a t t c hàng hóa và d ch v s n xu t n măhi năhƠnhă(n măt)ăsoăv iăn măg c

RõărƠngălƠăđ tínhăđ c t l l m phát, tr c h t các nhà th ng kê ph i quy t

đ nh s d ng ch s giáănƠoăđ ph n ánh m c giá Tuy nhiên, n u m cătiêuălƠăxácăđ nh nhăh ng c a l m phátăđ n m c s ng, thì rõ ràng ch s giá tiêu dùng t ra thích h p

h n.ăTrongăth c t , các s li u công b chính th c v l m phát trên toàn th gi iăđ u

đ cătínhătrênăc ăs CPI

1.1.1.3 Phân lo i l m phát

l m phát Vi c phân lo i l m phát theo tính ch t s đ căđ c p khi bàn v tácăđ ng

c a l m phát, m c này s phân lo i l m phát theo m căđ c a t l l m phát Theo tiêu th c này các nhà kinh t th ng phân bi t ba lo i l m phát: (1) l m phát v a ph i, (2) l m phát phi mã và (3) siêu l m phát

L m phát v a ph i

L m phát v a ph iăđ căđ cătr ngăb i m căgiáăt ngăch m và nhìn chung có

th d đoánătr căđ căvìăt ngăđ i năđ nh.ă i v iăcácăn căđangăphátătri n l m phát m c m t con s th ng đ c coi là v a ph i.ă óălƠăm c l m phát mà bình

th ng n n kinh t tr iăquaăvƠăítăgơyătácăđ ng tiêu c căđ n n n kinh t Trong b i

dài h n tính b ng ti n vì h tin r ng giá và chi phí c a hàng hóa mà h mua và bán s khôngăđiăch ch quá xa

L m phát phi mã

L m phát trong ph m vi hai ho c ba con s m tăn măth ngăđ c g i là l m phát phi mã Vi t Nam và h u h tăcácăn c chuy năđ i t c ăch k ho ch hóa t p trung sang n n kinh t th tr ngăđ u ph iăđ i m t v i l m phát phi mã trong nh ng

n măđ u th c hi n c i cách

Nhìn chung l măphátăphiămưăđ c duy trì trong th i gian dài s gây ra nh ng

bi n d ng kinh t nghiêm tr ng Trong b i c nhăđó, đ ng ti n b m t giá r t nhanh, cho nên m iăng i ch gi l ng ti n t i thi u v aăđ cho các giao d ch hàng ngày

vàng ho c các ngo i t m nhăđ lƠmăph ngăti n thanh toán cho các giao d ch có giá

tr l n và tíchăl yăc a c i

Siêu l m phát

Siêu l măphátălƠătr ng h p l măphátăđ c bi tăcao.ă nhăngh aăc đi n v siêu

l m phát do nhà kinh t ng i M PhillipăCaganăđ aăraălƠăm c l m phát hàng tháng

t 50% tr lên Trong khi l m phát 50% m t tháng có th không th c s gây năt ng,

nh ngăn u t l l măphátănƠyăđ c duy trì liên t c su t 12 tháng thì t l l m phát c

n măs lên t i kho ng 13.000%.ăTheoăđ nhăngh aănƠy, choăđ n nay th gi i m i tr i qua 15 cu c siêu l m phát M tătr ng h păđ c nghi nh n chi ti t v siêu l m phát lƠăn că c sau Chi n tranh Th gi i Th nh t Giá m t t báoăđưăt ngăt 0,3 mác vào tháng 01/1921ălênăđ n 70.000.000 mác ch trongăch aăđ yăhaiăn măsau.ăGiáăc

c a các th khácăc ngăt ngăv i t căđ t ngăt T tháng 01/1922ăđ n tháng 11/1923,

ch s giáăđưăt ngăt 1 lên 10.000.000.000 Cu c siêu l m phát căcóătácăđ ng tiêu

c c t i n n kinh t căđ n m cănóăth ngăđ c coi là m t trong nh ng nguyên nhân làm n y sinh Ch ngh aă c Qu c xã và cu c Chi n tranh Th gi i Th hai

Có m t s đi u ki năc ăb n gây ra siêu l m phát Th nh t, các hi năt ng này ch xu t hi n trong các h th ng s d ng ti năphápăđ nh Th hai, nhi u cu c siêu

cách m ng, do s c ngăth ng v ngân sách chính ph Vào nh ngăn mă1980, các cú

s c bên ngoài và cu c kh ng ho ng n c a th gi i th baăđưăđóngăvaiătròăquanătr ng trong vi c gây ra siêu l m phát m t s n c M Latinh

căđi m chung c a m i cu c siêu l m phát là s giaăt ngăquáăm c trong cung ti n, đi uănƠyăth ng b t ngu n t s c n thi t ph i tài tr cho thâm h t ngân sách quá l n.ăH năn a, m t khi l măphátăcaoăđưăb tăđ u, tình hình thâm h t ngân sách

có th tr nên không th ki măsoátăđ c: l m phát cao d năđ n gi m m nh ngu n thu

t thu tính theo ph nătr măsoăv i GDP, lƠmăt ngăthơmăh t ngân sách và chính ph

s ph i d a nhi uăh năvƠoăphátăhƠnhăti nămƠăđi uănƠyăđ năl t s đ y l m phát dâng lênăcaoăh n.ăD a trên các b ng ch ng l ch s , d ngănh ălƠăthơmăh t ngân sách kéo dƠiăđ c tài tr b ng phát hành ti n trong kho ng t 10%ăđ n 12 % c a GDP s gây

ra siêu l m phát

1.1.1.4 Các nguyên nhân gây ra l m phát

i u gì gây ra l m phát là m t câu h i ph bi n, song các nhà kinh t v n còn nh ng b tăđ ng Có nhi u lý thuy t gi i thích v nguyên nhân gây ra l m phát mƠăd iăđơyăs gi i thi u nh ng lý thuy t chính

L m phát do c u kéo

L m phát do c u kéo x y ra do t ng c uăt ng, đ c bi t khi s năl ngăđưăđ t

d a vào nguyên nhân gây ra l m phát: l măphátăđ c coi là do s t n t i c a m t m c

c u quá cao Theo lý thuy t này nguyên nhân c a tình tr ngăd ăc uăđ c gi i thích

do n n kinh t chi tiêu nhi uăh năn ngăl c s n xu t.ăTuyănhiênăđ choăđ nhăngh aănƠyă

có s c thuy t ph c thì c n ph i gi i thích t i sao chi tiêu l i liên t c l năh năm c s n

xu t Ti p theo s l năl t xem xét các thành t c a t ng c u

L m phát có th hình thành khi xu t hi n s giaăt ngăđ t bi n trong nhu c u

m nh tiêu dùng, giá c c a nh ng m t hàng này s t ng, làm cho l m phát dâng lên vƠăng c l i.ăT ngăt , l măphátăc ngăph thu c vào s bi năđ ng trong nhu c uăđ u

t :ăs l c quan c aăcácănhƠăđ uăt ălƠmăt ngănhuăc uăđ uăt ăvƠădoăđóăđ y m căgiáăt ngălên Trong nhi uătr ng h p, l măphátăth ng b t ngu n t s giaăt ngăquáăm c trong cácăch ngătrìnhăchiătiêuăc a chính ph Khi chính ph quy tăđ nhăt ngăchiătiêuăchoătiêuădùngăvƠăđ uăt ănhi uăh năvƠoăc ăs h t ng, thì m c giá s t ng.ăNg c l i, khi chính ph quy tăđ nh c t gi măcácăch ngătrìnhăchiătiêuăcôngăc ng, ho c các công trìnhăđ uăt ăl năđưăk t thúc, thì m c giá s gi m

t ng, l ng còn l iăđ cung ngătrongăn c gi m và do v yălƠmăt ngăm c giá trong

n c Ngoài ra, nhu c u xu t kh u và lu ng v n ch yăvƠoăc ngăcóăth gây ra l m phát, đ c bi t trong ch đ t giá h i đoáiăc đ nh, vìăđi u này có th là nguyên nhân

d n t i s giaăt ngăl ng ti n cung ng1.ăTìnhăhìnhăng c l i s x y ra khi nhu c u

xu t kh u và lu ng v năn c ngoài ch y vào gi m do n n kinh t th gi i hay trong

khu v c lâm vào suy thoái

Hình 1.1: L m phát do c u kéo

Trongăđ th t ng cung ậ t ng c u, l m phát do c u kéo xu t hi n khi có s

d ch chuy n sang bên ph i c aăđ ng t ng c u.ăNh ătrong Hình 1.1, s giaăt ngăc a

m t thành t nƠoăđóăc a t ng c u s làm d ch chuy năđ ng t ng c u sang bên ph i Doăđ ng t ng cung d c lên trong ng n h n, n n kinh t s có t căđ t ngătr ng cao

h năvƠăth t nghi p th păh n, nh ngăđ ng th i l i ph iăđ i m t v i l m phát Rõ ràng

l m phát do c u kéo s không ph i là v năđ mà th c ra còn c n thi t và có l i cho

n n kinh t n uănh ăn n kinh t còn nhi u ngu n l căch aăs d ngănh ătrongătr ng

l ng và vi c làm s t ngăđángăk ăNg c l i, l m phát do c u kéo s tr thành v n

đ th c s n uănh ătoƠnăb ngu n l căđưăs d ng h tăvƠăđ ng t ng cung tr nên r t

giaăt ngăt ng c u ch y uăđ y l m phát dâng cao trong khi s năl ng và vi călƠmăt ng lên r t ít

ng năc năđ ng n i t lên giá, ngơnăhƠngătrungă ngăc n tung n i t raăđ mua ngo i t K t qu là d tr

L măphátădoăchiăphíăđ y

L măphátăc ngăcóăth x y ra khi m t s lo iăchiăphíăđ ng lo tăt ngălênătrongătoàn b n n kinh t ăTrongăđ th t ng cung ậ t ng c u, m t cú s cănh ăv y s làm

đ ng t ng cung d ch chuy n lên trên và sang bên trái Trong b i c nhăđó, m i bi n

s kinh t v ămôătrongăn n kinh t đ u bi năđ ng theo chi uăh ng b t l i: s năl ng

gi m, c th t nghi p và l măphátăđ uăt ng.ăChínhăvìăv y, lo i l măphátănƠyăđ c g i

là l măphátădoăchiăphíăđ y hay l m phát điăkèmăsuyăthoáiă(stagflation)

Ba lo iăchiăphíăth ng gây ra l m phát là: ti năl ng, thu gián thu và giá nguyên li u nh p kh u.ăKhiăcôngăđoƠnăthƠnhăcôngătrongăvi căđ y ti năl ngălênăcao, các doanh nghi p s tìmăcáchăt ngăgiáăvƠăk t qu là l m phát xu t hi n.ăVòngăxoáyăđiălên c a ti năl ngăvƠăgiáăc s ti p di n và tr nên nghiêm tr ng n u chính ph tìm cách tránh suy thoái b ng cách m r ng ti n t

Vi c chính ph t ngănh ng lo i thu tácăđ ngăđ ng th iăđ n t t c các nhà

s n xu tăc ngăcóăth gây ra l m phát đơy, thu gián thu (k c thu nh p kh u, các

lo i l phí b t bu c)ăđóngăm tăvaiătròăđ c bi t quan tr ng, vìăchúngătácăđ ng tr c ti p

t i giá c hàng hoá N u so sánh v iăcácăn c phát tri n là nh ngăn c có t l thu

tr c thu cao, chúng ta có th nh năđ nh r ng cácăn căđangăphátătri n, n iămƠăthu gián thu chi m t tr ng l n trong t ng ngu n thu t thu , thìăthayăđ i thu gián thu

d ngănh ăcóătácăđ ng m nhăh năt i l m phát

i v i các n n kinh t nh p kh u nhi u lo i nguyên, nhiên, v t li u thi t y u

mà n n công nghi pătrongăn căch aăs n xu tăđ c, thì s thayăđ i giá c a chúng (có

th do giá qu c t thayăđ i ho c t giá h iăđoáiăbi năđ ng) s có nhăh ng quan

th gi iăhayăđ ng n i t gi m giá m nh trên th tr ng tài chính qu c t , thì chi phí

s n xu tătrongăn c s t ngăm nh và l m phát s bùng n

Nh ng y u t nêu trên có th tácăđ ng riêng r , nh ngăc ngăcóăth gây ra tác

đ ng t ng h p, làm cho l m phát có th t ngăt c N u chính ph ph n ng quá m nh thông qua các chính sách thích ng, thì l m phát có th tr nên không ki măsoátăđ c,

nh ătìnhăhìnhăc a nhi uăn c công nghi p trong th păniênă1970ăvƠăđ u th p niên

1980

L m phát

Trong các n n kinh t hi năđ i tr siêu l m phát và l m phát phi mã, l m phát

v a ph iăcóăxuăh ng năđ nh theo th iăgian.ăHƠngăn m, m căgiáăt ngălênătheoăm t

t l khá năđ nh T l l măphátănƠyăđ c g i là t l l m phát ă ơyălƠălo i l m phátăhoƠnătoƠnăđ c d tínhătr c M iăng iăđưăbi tătr căvƠătínhăđ n khi th a thu n

v các bi nădanhăngh aăđ căthanhătoánătrongăt ngălai

Hình 1.3: L m phát

Hình 1.3 cho th y l m phát x yăraănh ăth nào C đ ng t ng cung và

đ ng t ng c u cùng d ch chuy n lên trên v i t căđ nh ănhau.ăS năl ngăluônăđ c

duy trì m c t nhiên, trong khi m căgiáăt ngăv i m t t l năđ nh theo th i gian 1.1.1.5 Ti n t và l m phát

Lý thuy t ti n t là cách gi i thích thuy t ph c nh t v ngu n g c sâu xa c a

phát v c ăb n là hi năt ng ti n t Tuy nhiên, nhi u tác gi khácăđưăđiăxaăh năvƠăđ

ra m t hình thái m nhăh năc a ch ngh aăti n t , đưăch ra m i quan h nhân qu tr c

ti p gi a cung ti n và l m phát

Th c ra, k t lu n này d aătrênăhaiăđi u Th nh t, các nhà ti n t cho r ng

l m phát gây ra b i s d ăth a t ng c u so v i t ng cung, và nguyên nhân c a s d ă

c u này là do có quá nhi u ti nătrongăl uăthông N u cách gi iăthíchănƠyăđúngăv m t

l ch s , thì nó kh ngăđ nh r ng l m phát gây ra b i s c ép t phía c u, ch không ph i

t phía cung Th hai, các nhà ti n t gi thi t r ng m i quan h nhân qu b t ngu n

t cung ng ti năđ n m c giá, ch không ph i ng c l i là giá c t ngălênălƠmăt ngă

l ng ti n cung ng.ă hi u m i quan h đóăchúng ph iăxemăxétăc ăch lan truy n

V i gi thi t v th tr ng cân b ng, và b tăđ u t v trí cân b ng trên th tr ng ti n

t , khiăđóăs giaăt ngătrongăcungă ng ti n t s d năđ n s m t cân b ng trên th tr ng

ti n t ă thi t l p tr ng thái cân b ng, m t ph n c a s ti năd ăth aăđ cădùngăđ mua hàng hoá và d ch v Tuy nhiên, vì s l ng hàng hoá và d ch v đ căquiăđ nh

b i các ngu n l c khan hi m trong n n kinh t , doăđóăxu t hi năd ăc u trên th tr ng hƠngăhoá.ă i u này, đ năl t nó s gây áp l c làm giá c t ngălênăđ thi t l p tr ng thái cân b ng m i trên th tr ng hàng hoá Trong mô hình t ng cung ậ t ng c u, s giaăt ngăcungă ng ti n t s d năđ n s d ch chuy n sang bên ph i c aăđ ng t ng

i m kh iăđ u cho lý thuy t s l ng là quan sát cho th yădơnăc ăgi ti n

ch y uăđ mua hàng hóa và d ch v Gi s Y là m c s năl ng mà n n kinh t t o

ra trong m tăn măvƠăPălƠăgiáăc a m tăđ năv s năl ngăđi n hình, khiăđóăs đ ngăđ c traoăđ iătrongăn măb ng P × Y Vì ti n trao tay khi giao d ch, chúng ta có th s d ng thôngătinănƠyăđ d đoánăs l n mà m t t gi y b căđi năhìnhătraoătayătrongăn m.ăN u

chúng ta ký hi u V là t căđ chu chuy n, t c là s l n trung bình mà m t t gi y b c

đi năhìnhăđ c s d ngăđ mua hàng hóa và d ch v trong m tăn m, và M là cung

ti n, thì s đ năv ti n t traoăđ iătrongăn măc n ph i b ng M × V Do v y, chúng ta cóăđ ng nh t th c:

M × V = P × Y óălƠăph ngătrìnhăs l ng, b i vì nó ph n ánh m i quan h gi aăl ng ti n cung ngă(ε)ăvƠăGDPădanhăngh aă(P × Y).ăPh ngătrìnhăs l ng cho th y s gia

t ngăl ng ti n trong n n kinh t ph iăđ c ph n ánh m t trong ba bi n s khác:

m c giá ph iăt ng, s năl ng ph iăt ng, ho c t căđ chu chuy n ti n t ph i gi m

Nhìn chung, t căđ chu chuy n ti n t t ngăđ i năđ nh theo th i gian Khi

đó, l măphátă(Păt ng)ăch có th x yăraăkhiăl ng ti n cung ngă(ε)ăt ngănhanhăh nă

nhân t khácăkhôngăthayăđ i).ă ng th i, các bi n pháp chính sách mà m tăn c c n

th c hi năđ gi m l m phát chính là c t gi m t căđ cung ng ti n t ăNh ăv y, theo quanăđi m này, chính sách ti n t s là chính sách then ch t nh m ki m soát l m phát; vƠăchínhăsáchătƠiăkhoáăc ngăcóăth nhăh ngăđ n l m phát b i vì thâm h t ngân sách

c a chính ph cóăxuăh ngălƠmăt ngăcungăti n

1.1.1.6 Nh ng t n th t xã h i c a l m phát

luônăt ngăcùngăv i m c giá, thì thu nh p th c t gi nguyênăkhôngăthayăđ i Song

đi uănƠyăth ng khó x y ra Tính ch t c a l m phát có nhăh ng quan tr ngăđ n t n

th t mà l m phát gây ra cho xã h i Theo tính ch tăng i ta phân bi t l măphátăđ c

i v i l măphátăđ c d tínhătr c

nh ăd tính t tr c c a các tác nhân kinh t Trong tr ng h p này, m i kho n vay,

ch nh thích ng v i t căđ tr t giá Lo i l m phát này gây ra nh ng t n th t gì cho

xã h i?

Th nh t, l m phát ho tăđ ng gi ngănh ăm t lo i thu đánhăvƠoănh ngăng i

gi ti năvƠăđ c g i là thu l m phát Tuy nhiên chúng ta c n th n tr ng phân bi t thu l m phát v i thu đúcăti n.ăNh ăchúngătaăđưăbi t thâm h t ngân sách x y ra khi chính ph chi nhi uăh năthuănh p t thu Chính ph có th tài tr thâm h t b ngăđiăvay ho c in ti n.ăT ngăt nh ăthu , ti n m iăphátăhƠnhăc ngălƠăm t ngu n thu c a chính ph b i vì chi phí phát hành ti n m i r t nh , trong khi chính ph có th s

d ng s ti năđóăđ mua hàng hóa và d ch v Thu nh p mà chính ph nh năđ c b ng cách in ti năđ c g i là thu đúcăti n Tuy nhiên, m t s ng i ph i tr cho kho n thu nh păđóăc a chính ph Th c ra, khi in ti n m i, chính ph đưăđánhăthu l m phát

δ ng ti năđ c cung ng nhi uăh năth ng gây ra l măphátăvƠădoăđóălƠmăgi m giá

tr c a nh ngăđ ng ti năđangăl uăhƠnh

phíăđ i v i xã h i, nó ch là s chuy n giao ngu n l c t các h giaăđìnhăsangăchoăchính ph ăNh ngăkinhăt h c vi mô l i ch ra r ng h u h t các lo i thu đ u làm cho

này làm cho xã h i v iăt ăcáchăm t t ng th b t n th t Gi ngănh ăcácălo i thu khác, thu l măphátăc ngăgơyăraăt n th t cho xã h i b i vì m iăng i lãng phí ngu n l c khan hi m khi tìm cách tránh thu L măphátălƠmăt ngălưiăsu tădanhăngh a, vƠădoăđóălàm gi m c u ti n N u bình quân m iăng i gi ít ti năh n, h c năđ n ngân hàng

th ngăxuyênăh năđ rút ti n S b t ti n c a vi c gi ít ti năh năt o nên chi phí mòn giày, vì vi căđ n ngân hàng nhi uăh nălƠmăchoă“giƠy”ăchóngămònăh n.ăTuyănhiên, không nên hi u kho năchiăphíănƠyătheoăngh aăđenăc a nó: chi phí th c t b raăđ gi

ít ti năh năkhôngăch ch giày nhanh mòn, mà là th i gian và s ti n l i ph i hy sinh khi gi ít ti năh năậ cái không ph i tr khi không có l m phát

Th hai, l m phát gây ra chi phí th căđ n.ă óălƠănh ng chi phí phát sinh do các doanh nghi p có th ph i g i các catalogue m i cho khách hàng, phân ph i b ng

giá m i cho nhân viên bán hàng c a mình, các hi uă năc ngăph iăthayăđ i th căđ nă

m i, khi giá c thayăđ i Vi cănƠyăđôiăkhiăc ngăt n kém

Th ba, l m phát có th t o ra nh ngăthayăđ i không mong mu n trong giá

t ngăđ i Gi s m t doanh nghi p có phát hành catalogue ch thay đ i giá c m i

n măm t l nădoăphátăsinhăchiăphíăliênăquanăđ n vi c in và phân ph i catalogue, và gi

s các doanh nghi păkhácăthayăđ i giá c th ngăxuyênăh n.ăN uătrongăn măcácădoanh nghi păkhácăt ngăgiáăbánăchoăcácăs n ph m c a h , thìăgiáăt ngăđ i c a s n

ph m do doanh nghi p phát hành catalogue s gi m.ăNh ăchúngătaăđưăbi t kinh t vi

mô nh n m nhăđ n vai trò c aăgiáăt ngăđ i trong vi c phân b các ngu n l c m t cách có hi u qu Trong ch ng m c mà l m phát gây ra s thayăđ i giá c khôngăđ u vƠădoăđóălƠmăméoămóăgiáăt ngăđ i, thì s c m nh c a th tr ng t do s b h n ch

S phân b sai l chănƠyăc ngăc năđ c hi u là n i dung truy năđ t thông tin c a giá

c b suy y u

th ng trái v iăýăđ nh c a nh ngăng i làm lu t Trên th c t , lu t thu th ng không tínhăđ nătácăđ ng c a l m phát, và do v y khi thu nh pădanhăngh aăt ng, m iăng i

s ph i n p m c thu caoăh n, ngay c khi thu nh p th c t c a h khôngăthayăđ i và

do v y làm gi m thu nh p kh d ng c a h ă i u này không khuy n khích m iăng i làm nhi u, làm t t và làm hi u qu

L m phát có nhăh ng ch y uăđ n hai lo i thu đánhăvƠoăthuănh p t ti t

ki m:

 Ti n lãi v n: là thu nh păcóăđ c t vi c bán m t tài s năcaoăh năgiáămua Lãi v nădanhăngh aălƠăđ iăt ng ch u thu Gi s m tăng i mua m t c phi u giá 20ăđ ng và bán nó v iăgiáă50ăđ ng N u m căgiáăt ngăg păđôiătrongăth i gian s h u

c phi uăđó thì ch thuăđ c m t kho n lãi v v n th c t lƠă10ăđ ng (b i vì th c ra

ph i bán c phi u v iăgiáă40ăđ ng thì m i hòa v n), nh ngăng iăđó ph iăđóngăthu trên kho n thu nh pădanhăngh aălƠă30ăđ ng, vì lu t thu khôngătínhăđ n l m phát

 Ti nălưiădanhăngh a: c ngăb đánhăthu , cho dù m t ph n ti nălưiădanhăngh aă

đ năthu n ch đ bùăđ p l m phát Khi chính ph đánhăthu theo m t t l ph nătr mă

c đ nh c a ti nălưiădanhăngh a, thì ti n lãi su t th c t sau thu v n gi mătrongăđi u

ki n có l m phát ngay c khi lãi su tădanhăngh aăđ căđi u ch nh hoàn toàn cùng v i

t l l m phát Ch ng h n, chính ph đánhăthu 30% thu nh p t ti n lãi N u ban

đ u, lãi su tădanhăngh aălƠă10%ăvƠăt l l m phát là 5%, thì lãi su t th c t tr c thu

là 5% và lãi su t th c t sau thu là 2% (= (1 ậ 0,3) × 10% ậ 5%).ăSauăđó, gi s t

phátălênă15%ăđ duy trì lãi su t th c t tr c thu khôngăthayăđ i Tuy nhiên, bây gi lãi su t th c t sau thu gi m xu ng ch còn 0,5% (= (1 ậ 0,3) × 15% ậ 10%)

B i vì thu đánhătrênălưiăv n danhăngh aăvƠăti nălưiădanhăngh a, cho nên l m phát làm gi m l i t c th c t sau thu cho các kho n ti t ki m và vì v y l m phát không khuy n khích ti t ki m và không có l iăchoăt ngătr ng kinh t V năđ này

có th đ c gi i quy t b ngăcáchăđ aăl m phát ra kh i h th ng thu ho c áp d ng

ch s tr t giá trong h th ng thu sao cho thu ch cònăđánhăvƠoăthuănh p th c t

Cu i cùng, l m phát gây ra s nh m l n và b t ti n.ăHưyăt ngăt ng r ng

có m t cu c th mădòăýăki năvƠăđ t ra cho m iăng i câu h iăsau:ă“Hi n t i 1 m b ng

100 cm, n măt iă1ămănênăcóăđ dƠiăbaoănhiêu?”ăGi s m iăng iăđ u tr l i m t cách nghiêm túc, thì ch n ch n h s nóiălƠăđ dài c aă1ămăn măt i v n nên b ng 100 cm Cách làm khác ch ph c t p hoá v năđ m t cách không c n thi t

Phát hi nănƠyăcóăgìăliênăquanăđ n l măphát?ăChúngătaăđưăbi t ti nălƠăđ năv

h nh toán, t c ti n là cái mà chúng ta s d ngăđ niêm y t giá và ghi các kho n n Nói cách khác, ti nălƠăth căđoămƠăchúngătaăs d ngăđ đoăl ng các giao d ch kinh

t Nhi m v c a NgânăhƠngăNhƠăn c Vi tăNamăt ngăt công vi c c a T ng c c tiêu chu năđoăl ng ch lƠăđ m b o tính tin c y c aăđ năv đoăl ngăđ c s d ng

ph bi n.ăKhiăNgơnăhƠngăNhƠăn căt ngăcungă ng ti n t và gây ra l m phát, nó làm méo mó giá tr th c t c aăđ năv h nh toán

Th t là khó có th tínhătoánăđ c tác h i c a s nh m l n và b t ti n g n v i

l măphát.ăTrênăđơyăđưăth o lu n vi c các lu t thu đoăl ng sai thu nh pănh ăth nào

khi n n kinh t có l măphát.ă i uăđóăc ngăgi ngănh ăcácănhƠăk toán tính sai các kho n thu nh p c a doanh nghi p khi giá c thayăđ i theo th i gian Vì l m phát làm choăđ ng ti n có s c mua không gi ng nhau vào các th iăđi m khác nhau, nên vi c tính toán l i nhu n c a công ty ậ ph n chênh l ch gi a các kho n thu và chi phí ậ s

ph c t p h năkhiăn n kinh t có l m phát Do v y, trong m t ch ng m cănƠoăđó, l m phátălƠmăchoăcácănhƠăđ uăt ăkhóăphơnăbi t gi a các doanh nghi p ho tăđ ng có hi u

qu và các doanh nghi pălƠmă năkémăhi u qu và k t qu là c n tr th tr ng tài chính trong trong vi c phân b m t cách hi u qu các kho n ti t ki m c a n n kinh

t cho các d ánăđ uăt

i v i l măphátăkhôngăđ c d tínhătr c

Trênăđơy đưăth o lu n v nh ng tác h i c a l m phát x y ra ngay c khi l m phát năđ nhăvƠăđ c d tínhătr c Tuy nhiên, l m phát có m t tác h i n a khi nó

x y ra b t ng khôngăđúngănh ăd tính t tr c c a các cá nhân trong n n kinh t

viên trong xã h i không theo n l c, c ng hi n và nhu c u c a h

Xét các h păđ ng tín d ng dài h n Các h păđ ng tín d ngăth ngăquiăđ nh

m c lãi su tădanhăngh aăd a trên t l l m phát d tính Khi t l l m phát th c t khác v i t l l m phát d tính thì lãi su t th c t th c hi n và lãi su t th c t d tính

c ng khác nhau N u t l l m phát th c t l năh năt l l m phát d tính, thì lãi su t

th c t th c hi n th păh nălưiăsu t th c t d tính.ă i uăđóăcóăngh aăng i ti t ki m

có thu nh p th păh năd tínhăbanăđ u, trongăkhiăng iăđiăvayătr v n g c và ti n lãi

b ng nh ngăđ ng ti n kém giá tr h năsoăv i d tínhăbanăđ u.ă i uăđóăhƠmăýăcóăs phân ph i l i c a c i t ng iăchoăvayăsangăng iăđiăvay.ăNg iăđiăvayăs đ c l i, cònăng i cho vay s b t n th t S phân ph i l i di n ra theo chi uăh ngăng c l i khi t l l m phát th c t th păh năt l l m phát d tính

thu nh pădanhăngh aăc đ nh ho c có thu nh pădanhăngh aăch măđ căđi u ch nh theo

l m phát Công nhân và doanh nghi păth ng tho thu n v m căl ngădanhăngh aă

trong các h păđ ngălaoăđ ng dài h n d a trên k v ng v l m phát Do v y, công nhân s b t n th t khi l măphátăcaoăh năm c d ki n, ng c l i các doanh nghi p l i

b t n th t khi l m phát th păh năm c d ki n

Trên th c t , l măphátăcaoăth ngăcóăxuăh ng bi năđ ng m nh và khó d đoánătr c, gây ra nh ng b t tr c và r i ro cho các ho tăđ ng ti t ki măvƠăđ uăt ădƠiă

h n, vƠădoăđóăkhôngăcóăl iăchoăt ngătr ng kinh t Chính vì v y năđ nh l m phát

m c th p là m t m c tiêu quan tr ng c aăđi u ti tăv ămô

1.1.2 T ngătr ng kinh t

1.1.2.1 Khái ni măt ngătr ng kinh t

T ngătr ng kinh t là s giaăt ngăc a t ng s n ph m qu c n i (GDP) ho c

t ng s năl ng qu c gia (GNP) ho c quy mô s năl ng qu c gia tính bình quân trên

đ uăng i (PCI) trong m t th i gian nh tăđ nh

1.1.2.2 oăl ngăt ngătr ng kinh t

xácăđ nhăt ngătr ng kinh t , c n ph i ch đ nh rõ c bi n s c năđoăvƠă

th i k đo.ă đơy, quy mô kinh t đ c th hi n b ng t ng s n ph m qu c n i (GDP)

ho c t ng s n ph m qu c gia (GNP):

 GDP là giá tr b ng ti n c a toàn b s n ph m cu iăcùngăđ c s n xu t ra trên lãnh th c a m tăn c, tính trong m t kho ng th i gian nh tăđ nh, th ng là m t

n m

 GNP là ch tiêu ph n ánh giá tr b ng ti n c a toàn b s n ph m cu i cùng

do công dân m tăn c s n xu t ra trong m t kho ng th i gian nh tăđ nh, th ng là

yă=ăYtăậăYY tăậă1

tăậă1 ă×ă100

Yt : Quy mô c a n n kinh t n măt

Yt ậ 1 : Quy mô kinh t n mătăậ 1

N u quy mô kinh t (Y)ăđ căđoăb ngăGDPă(hayăGNP)ădanhăngh a, thì s có

b ng GDP (hay GNP) th c t , thì s có t căđ t ngătr ng GDP (hay GNP) th c t Thôngăth ng, t ngătr ng kinh t dùng ch tiêu th c t h nălƠăcácăch tiêu danh ngh a

1.1.2.3 Các mô hình t ngătr ng kinh t

Cácămôăhìnhăt ngătr ng chính th c mang l i cho ta m tăc ăch chính xác

h năđ tìm hi u s đóngăgópăvƠoăt ngătr ng kinh t c a vi c tích lu y u t s n xu t

và l iăíchăn ngăsu t Các mô hình này giúp ta hi uărõăh năýăngh aăc a s thayăđ i t

l ti t ki m, t l t ngătr ng dân s , thayăđ i công ngh , và các y u t có liên quan khácăđ i v i s năl ngăvƠăt ngătr ng

Môăhìnhăt ngătr ng Harrod Domar

Vào nh ngăn mă40, các nhà kinh t R HarrodăvƠăE.ăDomarăđưăđ xu t quan

đi m v m i quan h gi aăt ngătr ng kinh t và các nhu c u v v năt ăb n T ăt ng

c ăb n c a mô hình cho r ng m căt ngătr ng c a b t k đ năv kinh t nào hay toàn

b n n kinh t qu c dân ph thu c ch t ch vào t ng s t ăb năđ uăt ăvƠoăđ năv kinh

t đó.ăTrongăđi u ki n kinh t th tr ng, v c ăb n thu nh păđ c chia làm hai ph n: (1) ph n dành cho tiêu dùng tr c ti p và (2) ph nădƠnhăchoătáiăđ uăt ăgiánăti p ho c

tr c ti p V i gi đ nh toàn b ti t ki măđ cădƠnhăchoăđ u t ăthìăt ngăđ uăt ăb ng

t ng ti t ki m.ăNh ăv y, m i quan h gi aăt ngătr ngăvƠăđ uăt ăđ c bi u hi n thành

m i quan h gi a m căt ngătr ng và m c ti t ki m Nói cách khác, t căđ c a s n

xu t t l thu n v i t l ti t ki m trên t ng s n ph m kinh t qu c dân

εôăhìnhăt ngătr ng Harrod Domar cho r ngăt ăb năđ c t o ra b ngăđ uăt ă

d i d ng nhà máy và thi t b , là ngu năxácăđ nh chính c a s t ngătr ng, và s ti n

ti t ki m c aădơnăc , các công ty là ngu năđ có v năđ uăt

đoăn ngăl c s n xu tăt ng thêm hay kh n ngăt ngătr ng, ng i ta dùng

ch s giaăt ngăt ăb n ậ đ u ra là 2:1 Ch s nƠyăth ngăđ cădùngăđ l a ch n vi c

th iăđi m nh tăđ nh

εôăhìnhăt ngătr ng Harrod Domar v th c ch t ch gói g n trong khái ni m

t ngătr ng kinh t Dù v y, mô hình này còn nhăh ng l năđ năcácăn căđangăphátătri n mu năđ y nhanh t căđ t ngătr ng c a mình, b iănóăđưănh măđúngăv năđ thi t

y u nh t và nan gi i nh t.ă iătheoăh ng này là m t lo t các chính sách nhi u qu c gia nh m vào vi c nâng cao m căđ tíchăl yătrongăt ng s n ph m qu c dân, t p trung

t ngăngu n v năđ uăt ăchoăn n kinh t

Mô hình Harrod Domar gi đ nh m t hàm s n xu t có h s c đ nh, giúp

đ năgi n hoá mô hình, nh ngăđ aăraăm t s k t h p c ng nh c gi a v năvƠălaoăđ ng

đ s n xu t m t m c s năl ng b t k Trong mô hình này, t ngătr ng có quan h

tr c ti p v i ti t ki m theo m t h s b ng ngh chăđ o c a t s v năt ngăthêmătrênă

Mô hình Harrod Domar chú tr ng vào vai trò c a ti t ki m, nh ngăđ ng th i

l i chú tr ng thái quá vào t m quan tr ng c a nó b ng cách ng ý r ng ti t ki m (và

đ uăt )ălƠăđi u ki năđ đ t ngătr ng b n v ng, trong khi th tăraăthìăkhôngăđ ă ng

th i, môăhìnhăc ngăkhôngătr c ti păđ c păđ n s thayăđ iăn ngăsu t Ngoài ra, gi

đ nh c a mô hình v ICOR c đ nh làm cho mô hình tr nênăkémăchínhăxácăh nătheoă

th iăgianăkhiăc ăc u s n xu t ti n hoá và s năl ng biên c a v năthayăđ i

Môăhìnhăt ngătr ng Solow (tân c đi n)

N m 1956, nhà kinh t h c Robert Solow gi i thi u m tămôăhìnhăt ngătr ng kinh t m i, là m tăb c ti n dài k t mô hình Harrod Domar Solow th a nh n là

có nhi u v năđ phát sinh t hàm s n xu t c ng nh c trong mô hình Harrod Domar

Gi i pháp c a Solow là b hàm s n xu t có h s c đ nh và thay th nó b ng hàm

s n xu t tân c đi n cho phép có tính linh ho tăh năvƠăcóăs thay th gi a các y u t

s n xu t Trong mô hình Solow, các t s v n ậ s năl ng và v n ậ laoăđ ng không còn c đ nh n aămƠăthayăđ i tu theo ngu n v năvƠălaoăđ ngăt ngăđ i trong n n kinh

t và quá trình s n xu t.ăC ngănh ămôăhìnhăHarrodăDomar, môăhìnhăSolowăđ c tri n khaiăđ phân tích các n n kinh t công nghi p, nh ngăđưăđ c s d ng r ngărưiăđ tìm hi uăt ngătr ng kinh t t i t t c cácăn c trên th gi i, k c cácăn căđangăphátă

l n các lý thuy tăt ngătr ng kinh t t i các qu căgiaăđangăphátătri n

Mô hình Solow c i thi n m t s nh căđi m c a mô hình Harrod Domar và đưătr thƠnhămôăhìnhăt ngătr ng có nhăh ng nhi u nh t trong các n n kinh t Mô hình cho phép có s linh ho tăh năkhiăk t h p v năvƠălaoăđ ng trong quá trình s n

xu t và trình bày khái ni m quan tr ng v s năl ng biên gi m d n c a v n Mô hình cho phép ta gi iăthíchătácăđ ngăđ i v iăt ngătr ng c a s thayăđ i t l ti t ki m, t

th c t t ngătr ngăh năsoăv i mô hình Harrod Domar Tuy nhiên, mô hình v n không

c ăb năh năc a s tíchăl y y u t s n xu tăvƠăt ngătr ngăn ngăsu t, và vì là mô hình

m t khu v c, nên nó không gi iăthíchăđ c vi c phân b ngu n l c gi a các khu v c kinh t

Mô hình Solow có m tăvƠiăýăngh aăquanătr ng, bao g mă(1)ăcácăn c nghèo

có ti măn ngăt ngătr ngăt ngăđ i nhanh; (2) t l t ngătr ngăcóăxuăh ng ch m điăkhiăthuănh păt ng;ă(3)ăgi a nh ngăn căcóăchungăcácăđ căđi m quan tr ng, thu

nh p c a nh ng n c nghèo có ti măn ngăh i t v i thu nh p c a nh ngăn c giàu;

và (4) ti p thu công ngh m i là tr ngătơmăđ t ngăt căvƠăduyătrìăt ngătr ng kinh t

Mô hình hai khu v c

M t trong nh ng h n ch c a c hai mô hình Harrod Domar và Solow là v n vƠălaoăđ ng k t h p l iăđ s n xu t ch có m t s n ph m, trong khi trên th c t t t c

các n n kinh t đ u s n xu t nhi u hàng hoá và d ch v Cho dù các mô hình m t hàng hoá duy nh tăcóă uăđi m l nălƠăđ năgi n, chúng không tìm hi uăđ c ho tăđ ng

s n xu t trong các khu v căkhácănhauănh ănôngănghi p, công nghi p, hay d ch v (nh ăngơnăhƠngăhayăduăl ch); s phân b v n, laoăđ ngăvƠăđ tăđaiăgi a các ho tăđ ng kinh t khácănhauănƠy;ăvƠăýăngh aăđ i v iăt ngătr ng S gi m d n t tr ng nông

h n và phát tri n, cho th y r ng m t cách ti p c n khác có th s giúp am hi u nhi u

h năquáătrìnhăt ngătr ng

nh n t m quan tr ng to l n c aălaoăđ ng và v nătrongăquáătrìnhăt ngătr ng M t vài phiên b năđ c bi t nh n m nhăvƠoăđ tăđaiănh ăm t c u ph n chính c a tr l ng v n trong s n xu t nông nghi păđ đ aăvƠoămôăhìnhăm t s đ căđi m chính c aăđ t (ví d

nh ăkhôngăth di chuy n t n iănƠyăđ năn iăkhácăvƠăt ng tr l ngăđ t canh tác không

th d dàng m r ngăđ c) Có l quan tr ngăh n, các mô hình hai khu v c có th

gi i thích s khác bi t v m căđ và t l t ngătr ngăn ngăsu t trong các ho tăđ ng kinh t khácănhauăvƠăýăngh aăc a ti năl ngăt ngăđ i (và sinh l i t v năđ uăt ), s phân b v năvƠălaoăđ ng gi a hai khu v c, và ti măn ngădiăc ălaoăđ ng t nông thôn

v căđ t ra nh ng câu h iăh iăkhácăsoăv i mô hình m t khu v c và có th làm rõ nh ng khía c nh khác nhau c aăquáătrìnhăt ngătr ng

Mô hình hai khu v c làm rõ s t ngătácăgi a nông nghi p và công nghi p

Mô hình th ngăd ălaoăđ ng cho th y r ng công nghi p có th t ngătr ng mà không làm gi m s n l ng nông nghi p.ăεôăhìnhănƠyăc ngăk t lu n r ng, n iăcóăth ngăd ălaoăđ ng và kh n ngăgiaăt ngăs n xu tăl ngăth c b h n ch , t ngătr ng dân s có

th là m t th m ho Tuy nhiên, vì h u h t các n n kinh t không có th ngăd ălaoă

đ ng, cho nên s phát tri n công nghi p x y ra cùng v i s gi m sút s n xu t nông nghi p, vƠăt ngătr ng dân s không nh t thi tăcóătácăđ ng tiêu c căđ i v iăt ngă

tr ng kinh t

1.1.2.4 Vai trò c aăt ngătr ng kinh t

Thành t u kinh t c a m t qu căgiaăth ngăđ căđánhăgiáătheoănh ng d u

hi u ch y uănh :ăkinhăt t ngătr ng năđ nh, xã h i công b ng.ăTrongăđó, t ngă

tr ng kinh t lƠăc ăs đ th c hi n các v năđ kinh t , chính tr , xã h i khác:

 T ngătr ng kinh t th hi n s t ngălênăv s l ng, ch tăl ng hàng hóa,

d ch v và các y u t s n xu t.ăDoăđó, t ngătr ng kinh t lƠăđi u ki n v t ch tăđ

gi m b t tình tr ngăđóiănghèo.ă

 T ngătr ng kinh t làm cho m c thu nh p c aădơnăc ăt ng, phúc l i xã h i

và ch tăl ng cu c s ngăđ c c i thi nănh :ăkéoădƠiătu i th , gi m t l suy dinh

d ng và t vong tr em, giúp cho giáo d c, y t , v năhóaăphátătri n

 S d ng t t l căl ngălaoăđ ng là m t trong nh ng nguyên nhân quan tr ng giúpăt ngătr ng kinh t ăNg c l i, t ngătr ng kinh t t oăđi u ki n gi i quy t công năvi c làm, gi m th t nghi p

 T ngătr ng kinh t t o ti năđ c ng c an ninh qu c phòng, c ng c ch đ chính tr , t ngăuyătínăvƠăvaiătròăqu n lý c aănhƠăn căđ i v i xã h i

1.2 M I QUAN H GI A L MăPHỄTăVĨăT NGăTR NG KINH T

Hi n nay, có nhi u lý thuy t nghiên c u v m i quan h gi a l m phát và

t ngătr ng kinh t :

Các nhà kinh t h cătheoătr ng phái c đi n cho r ngăđ h ng t iăt ngă

tr ng thì c n ph iăthúcăđ y ti t ki măvƠăđ uăt ăTrongăđó, đ uăt ăs cóătácăđ ng t i

t ngătr ng kinh t xét c v m tăl ng l n tính hi u qu ă uăt ăcóăth c s thúcăđ y

t ngătr ng hay không s ph thu c r t nhi u vào hi u qu đ uăt , đ c bi t trong

tr ng h p nhu c uăđ uăt ăl n.ă uăt ăthi u hi u qu không ch khôngăthúcăđ yăt ngă

tr ng mà còn t o s căépălƠmăgiaăt ngăl m phát trong n n kinh t

Keynesăđưăđ aăraămôăhìnhăđ ng t ngăcungăvƠăđ ng t ng c u (AD ậ AS)

đ bi u th m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngătr ng Theo Keynes, trong ng n h n,

cao thì ph i ch p nh n m t t l l m phát nh tăđ nh Tuy nhiên, sauăgiaiăđo n này,

n u ti p t c ch p nh năgiaăt ngăl măphátăđ thúcăđ yăt ngătr ng thì GDP s không

t ngăthêmămƠăcóăxuăh ng gi măđi.ă

Tr ng phái tân c đi n nh n m nhăđ n vi c c n ph iăxácăđ nh nhăh ng

c a l măphátăđ năt ngătr ng kinh t thông qua s nhăh ng c a l măphátăđ n vi c thu hút v năđ uăt ăvƠătíchăl y.ă

Các nhà kinh t h cătheoătr ng phái ti n t l i coi tr ng vai trò c aăt ngă

tr ng cung ti năkhôngăv t quá t căđ t ngătr ng kinh t thì s không gây nên l m phát

Nhi u nghiên c u lý thuy t v kinh t c ngăkh ngăđ nh r ng l m phát có th tácăđ ng c tiêu c c l n tích c căđ năt ngătr ng kinh t Mundell (1965) và Tobin (1965) cho r ng l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t cóăt ngăquanăthu n chi u Các nhà kinh t h cătheoătr ngăpháiăKeynesăvƠătr ng phái ti n t thì cho r ng, trong ng n

h n, vi c n i l ng ti n t s kíchăthíchăt ngătr ng kinh t nh ngăđ ng th i làm gia

t ngăl măphát.ăεubarikă(2005)ăc ngăchoăr ng, n u l măphátăđ c duy trì m c v a

ph i thì s thúcăđ yăt ngătr ng kinh t

Nh ăv y, có nhi uătr ng phái nghiên c u v m i quan h gi a l m phát và

t ngătr ng kinh t M c dù m iătr ngăpháiăđ u d a trên nh ng mô hình nghiên c u riêngăvƠăđ aăraănh ng k t lu n mang s c thái riêng, song có th nh n th y r ng các

tr ngăpháiăđ u kh ngăđ nh m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngătr ng không ph i là

m i quan h m t chi u, mà là s tácăđ ng nhi u chi u d a trên s truy n d n ch y u qua kênh ti t ki măvƠăđ uăt ăTrongăng n h n, khi l m phát m c th p thì l m phát vƠăt ngătr ng kinh t th ng có m i quan h thu n chi u Tuy nhiên, khiăgiaăt ngă

đ uăt ăliênăt căv t quá kh n ngăh p th c a n n kinh t , làm cho l măphátăv t

ng ngănƠoăđó, s cóătácăđ ng tiêu c căđ năt ngătr ng kinh t Nói cách khác, l m phátăvƠăt ngătr ng kinh t có m i quan h theo d ngăđ ng cong hình ch Uăng c, trongăđó, đ nh c aăđ ngăcôngălƠăng ng l m phát t iă u

Hình 1.4: M i quan h gi a l m phát và t ng tr ng kinh t

1.3 CÁC NGHIÊN C U TH C NGHI M V M I QUAN H GI A L M

1.3.1 Trên th gi i

Choăđ n gi a nh ngăn mă1970ăcóăr t ít b ng ch ng th c nghi m cho b t k

m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t và th m chí có nh ng nghi ng trong m i quan h nƠy.ăC ngăgi ngănh ăcácămôăhìnhălýăthuy t, k t qu c a nh ng nghiên c u th c nghi măthayăđ i qua th i gian t quanăđi m truy n th ngăđ c bi t

đ n r ngărưiăđ năquanăđi m v m i quan h cùng chi u gi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t đ n m i quan h phi tuy n tính trong nh ngăn măg năđơy.ăBơyăgi nhi u nhà kinh t tin r ng l m phát th pănh ngătíchăc c là t t cho vi c c i thi n m t n n kinh t

nh tăđ nh

Tuy nhiên, quanăđi m truy n th ng v quanăđi mănƠyăđưăthayăđ i khi l m phátăcaoăvƠăkinhăniênăđưăxu t hi n nhi u qu c gia vào nh ngăn mă1970.ăK t qu là, các nhà nghiên c uăkhácănhauăđưăch ra r ng l măphátăcóătácăđ ng tiêu c căđ năt ngă

tr ng s năl ng.ăFisheră(1993)ăđưăđi u tra nghiên c u m i liên h gi a l m phát và

t ngătr ng qua phân tích chu i th i gian, qua khu v c, đ t d li uăchoănhómăng i tham gia h i th o cho m t s l ng l n qu c gia K t qu chính c a công trình này

là có s tácăđ ng tiêu c c c a l măphátălênăt ngătr ng Fisher (1993) l p lu n r ng

l m phát làm c n tr đ n vi c phân ph i có hi u qu các ngu n tài nguyên do nh ng

thayăđ i b t l iăđ i v i giá c t ngăquan.ă ng th i giá c t ngăquanăxu t hi n tr thành m t trong nh ng kênh quan tr ng nh t trong ti n trình ra quy tăđ nh hi u qu

Nhi u nghiên c u th c nghi m cho th y r ng s tácăđ ng l n nhau gi aăt ngă

tr ng và l m phát là phi tuy nătínhăvƠălõm.ăBrunoăvƠăEasterlyă(1995)ăxácăđ nh m t

th i k kh ng ho ng l măphátănh ălƠăm t kho ng th i gian khi t l l măphátăv t quá 40%, c g ngăđ đánhăgiáăn căđóăth c hi nănh ăth nƠoătr c, trong và sau th i

k kh ng ho ng K t qu ch ra r ng m c l măphátăcaoăh n, có m t m i quan h tiêu c c gi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t , theoăđó, chi phí l m phát s caoăh n.ă

T i m c l m phát th p và v a ph i, k t qu là không rõ ràng và cho th y r ng không

có mô hình phù h p H tin r ng s có s h i ph c c a n n kinh t n u gi m l m phát thành công sau kh ng ho ng

Sarel (1995) s d ng d li u c a 87 qu căgiaăc ngăc ng c ý ki n r ng l m phátăvƠăt ngătr ng kinh t có m i quan h phi tuy n tính Ông th y r ng 8% là

ng ng thích h p c a l măphát.ăD iăng ng này l m phát nhăh ngăkhôngăđángă

k th m chí là nhăh ng tích c c, trongăkhiăđó, n u l măphátătrênăng ng này, nó có nhăh ng tiêu c c và nhăh ngăđángăk đ năt ngătr ng kinh t

Barro (1996) phân tích tácăđ ng c a l m phát và các bi năkhácănh ăkh n ngăsinh s n, n n dân ch và các y u t khácălênăt ngătr ng kinh t trong nhi u qu c gia khác nhau trong th iăgiană30ăn m.ăÔngăs d ng h th ng c aăph ngătrìnhăh i quy, trongăđóăcácăy u t quy tăđ nh khác c aăt ngătr ngăđ c gi m căkhôngăđ i.ă căl ng s tácăđ ng c a l măphátăđ năt ngătr ng kinh t mà không xem xét các

th i k cùng v i các y u t khác c aăt ngătr ng kinh t K t qu ch ra r ng có m i quan h tiêu c c gi a l măphátăvƠăt ngătr ng v i h s t ngăquană-0,024

AnhdresăvƠăHernandoă(1997)ăđưăthuăđ c m t m i quan h tiêu c c có ý ngh aăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t trong th i gian dài L m phát làm gi m

nh t th i lên t căđ t ngătr ng dài h n và l năl t t o ra s s t gi m trong thu nh p

bìnhăquơnăđ uăng i H k t lu n r ng chi phí c a l m phát trong dài h n là l n và

vi c n l c ki m ch l m phát s ph iăđánhăđ iătrongăđi u ki năt ngătr ng kinh t

t tăh n

Nell (2000) nghiên c u chi phí và l i ích c a l m phát b ng cách phân chia

l m phát c a Nam Phi thành 4 th i k Nghiên c u th c nghi m ch ra r ng m i quan

h gi a t ngătr ng và l m phát là m i quan h phi tuy n tính Trong khi l m phát

m c m t con s là có l iăđ i v iăt ngătr ngătrongăkhiăchiăphíătrongăđi u ki năt ngă

tr ng th p l i m c cao

FariaăvƠăCarneiroă(2001)ăđi u tra nghiên c u m i quan h gi a l m phát và

đ u ra trong m t n n kinh t đ i m t v i nh ng cú s c l m phát cao liên t c Các tác

th phân ra thành nh ng thành ph n t m th i và thành ph n dài h n K t qu ch ra

r ng trong dài h n, s ph n ng c aăđ uăraăđ i v i m t cú s c l m phát dài h n trong

KhanăvƠăSenhadjiă(2001)ăphơnătíchăng ngătácăđ ng gi a l măphátăvƠăt ngă

tr ng b ng vi c s d ng t p h p d li u bao g m 140 qu c gia t giaiăđo n 1960 ậ

1998 H xem xét m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngătr ngăchoăcácăn c phát tri n vƠăđangăphátătri n m t cách riêng bi t K t qu th c nghi m cho th y có s t n t i

c a m tăng ng ngoài m c l m phát gây ra m tătácăđ ng tiêu c căđ năt ngătr ng

M c l măphátăd iăng ng l măphátăkhôngăcóătácăđ ng ho cătácăđ ng tích c căđ n

t ngătr ng kinh t K t qu c ngăch ra r ngăng ng này thì nh choăcácăn căđưăphát tri n (1% ậ 3%), đ c so sánh v iăcácăn căđang phát tri nă(t ngă ng 11 ậ 12%) và nh ngă căl ngănƠyăcóăýăngh aăth ng kê

Có m t vài nghiên c u th c nghi m v m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngă

tr ng Châu Phi Tabi và Ondoa (2001) nghiên c u v m i liên h gi aăt ngătr ng kinh t , l m phát và ti n trongăl uăthông.ăH phân tích t m quan tr ng ch y u c a các bi n s ti n t lênăt ngătr ng kinh t Cameroon B ng vi c s d ng d li u t

n mă1960ăậ 2007, h xây d ngămôăhìnhăVARăđ xácăđ nh m i liên h gi a các bi n

s nói trên K t qu ch ra r ng ti nătrongăl uăthôngăgơyăraăs t ngătr ng, vƠăt ngă

tr ng gây ra l m phát K t lu n thú v là s giaăt ngăl ng ti nătrongăl uăthôngăkhôngă

nh t thi t gây ra s giaăt ngăc a m c giá chung

Singh và Kalirajan (2003) s d ng d li uăhƠngăn măt năđ trong giaiăđo n

1971 ậ 1998ăđ phơnătíchăng ng nhăh ng c a l măphátăđ năt ngătr ng kinh t

K t qu cho th y rõ ràng r ng s giaăt ngătrongăl m phát t b t k m cănƠoăđ u có nhăh ng tiêu c căđ năt ngătr ng kinh t và s giaăt ngăđángăk có th đ tăđ c

b ng vi c t p trung chính sách ti n t h ng vào duy trì giá c năđ nh

Chimobi (2010) c g ngăđ xácăđ nh n u có m i quan h gi aăt ngătr ng và

l m phát b ng vi c s d ng ch s giá tiêu dùng c a Nigeria t 1970 ậ 2005 Ông ta

k t lu n r ng trong dài h n không có m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh

t Nigeriaănh ngătrongăng n h n thì l m phát có nhăh ngăđ năt ngătr ng

Hwang và Wu (2011) b ng vi c s d ngăph ngătrìnhătínhătoánăt ngătr ng

nh ălƠăc ăs c a mô hình, h nghiên c uăng ng nhăh ng tích c c c a l m phát

đ i v iăt ngătr ng kinh t Trung Qu c H nh n th y r ngăng ng l m phát có tác

đ ngăđángăk và m nh m Trên m căng ng 2,5%, giaăt ngăm i m tăđi m ph nătr mătrong t l l m phát s c n tr t ngătr ng kinh t 0,61%, d iăng ng này, giaăt ngă

m i m tăđi m trong t l l m phát s kíchăthíchăt ngătr ng kinh t 0,53%.ă i u này

ch ra r ng l m phát này gây h iăchoăt ngătr ng kinh t khi l m phát v a ph i có l i choăt ngătr ng kinh t Trung Qu c

Leshero (2012) s d ngăph ngăpháp h iăquyăđ c phát tri n b i Khan và Senhadji (2001) ch ra r ngăng ng l măphátălƠă4%ăchoăcácăn c Nam Phi T i m c

kinh t và m i quan h nƠyălƠăkhôngăđánhăk ăNh ngăt i m c l măphátătrênăng ng này, m i quan h này là tiêu c căvƠăđángăk

Nh ăv y, choăđ n nay, ch aăcóăm t mô hình duy nh tăđúngănƠoăcóăth di n

đ t m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngătr ng.ăT ngăquanănƠyăph iăđ c xem xét c

th trong t ngăđi u ki n kinh t và t i các th iăđi măxácăđ nh

1.3.2 T i Vi t Nam

Theo IMF (2006), l m phát c a Vi tăNamăgiaăt ngătrongănh ngăn măg năđơyă

do ch u nhăh ng b i s giaăt ngăs năl ngăv t m c ti măn ng,ăb tăđ u t n mă

2005 M c l m phát chu n c a Vi t Nam có th g n v i m c l m phát c aăcácăn c ôngăNamăÁ.ăNghiênăc uăb căđ u c a IMF ch r ng m căđ l m phát t iă uătrongă

t ngătr ng kinh t c a Vi tăNamăvƠăcácăn că ôngăNamăÁălƠă3,ă6%.ă

M t s nghiên c u Vi tăNamăđưăphơnătíchăm i quan h gi aăt ngătr ng và

l m phát, tuy nhiên các k t qu ch y uăđ c gi i thích b iăph ngăphápăđ nh tính

nh ănghiênăc u c a Nguy n Th Cành (2009), Nguy nă căH ngă(2008,ă2009)ăvƠă

m t vài nghiên c u xem xét bi năđ ng c aăt ngătr ng, l m phát thông qua các mô hình chu i th iă giană nh ă c a Nguy n Kh c Minh và Nguy n Vi t Hùng (2009),

V ngăTh Th o Bình (2009)

Nguy n Trung Chính (2009) n i ti p các nghiên c uătr căđơyănh m phân tích s nhăh ng qua l i gi aăt ngătr ng và l m phát Vi tăNamăgiaiăđo n t n mă1995ăđ n h t n aăđ uăn mă2008ăb ng các ph ngăphápăh iăquyăđ ng liên k t, mô hình sai s hi u chnhăECεăvƠăphơnătíchăph ngăsaiăd a trên mô hình VAR T đó,ătác gi đ aăraăk t lu n m i quan h d ngăgi a l măphátăvƠăt ngătr ng kinh t trong

c dài h n l n ng n h n, và s thayăđ i c aăt ngătr ng kinh t nhanhăh năs tayăđ i

c a l măphát.ăTrongăgiaiăđo n này, l măphátăcóătácăđ ngăđ năt ngătr ng kinh t nhi u

h năng c l i, cho th y l m phát còn ch u s chi ph i b i nhi u y u t khác,ăđ c bi t trong ng n h n

Nghiên c u c a Tr n Hoàng Ngân và c ng s (2011) cho th y l m phát ít nhăh ng tiêu c căđ năt ngătr ng kinh t xét th i gian 1987 ậ 2010 Tuy nhiên, nh

h ng c a l m phát t iăt ngătr ng là tích c c hay tiêu c c còn ph thu c vào m c

l m phát s d ngăđ xácăđ nh m iăt ngăquanănƠy.ăCácătácăgi c ngăđ aăraăng ng

l m phát Vi t Nam nên 5% ậ 6%

Các nghiên c uăđ nhăl ngănóiătrênătuyăđưămôăt đ c m iăt ngăquanăgi a

trong cú s căt ngătr ng kinh t và l m phát M t khác, t n mă2008ăậ 2014, kinh t

Vi t Nam có nhi u chuy n bi n do ch u nhăh ng c a cu c kh ng ho ng kinh t th

c u này ngoài vi c tìm ra m iăt ngăquanăgi a hai bi n kinh t l măphátăvƠăt ngă

tr ng kinh t còn tìm hi u, b sung cho các v năđ v a nêu

K T LU N CH NGă1

chung.ăThôngăth ng, các s li u công b chính th c v l măphátăđ c tính trênăc ă

s CPI Bên c nhăđó, t ngătr ng kinh t là s giaăt ngăc a t ng s n ph m qu c n i (GDP) ho c t ng s năl ng qu c gia (GNP) ho c quy mô s năl ng qu c gia tính bìnhăquơnătrênăđ uăng i (PCI) trong m t th i gian nh tăđ nh

Hi n nay có nhi uătr ng phái nghiên c u v m i quan h gi a l m phát và

t ngătr ng kinh t M iătr ng phái d a trên nh ng mô hình nghiên c u riêng và

đ aăraănh ng k t lu năriêng,ăsongăđ u kh ngăđ nh m i quan h gi a l măphátăvƠăt ngă

tr ng không ph i là m i quan h m t chi u, mà là s tácăđ ng nhi u chi u

Theo k t qu nghiên c u c a nhi uăn c có th nh n th y m i quan h gi a

đ ng qua l i Bên c nhăđó,ănhi u tác gi còn tìm th yăng ng l m phát mà t iăđóă nh

h ng tiêu c căđ năt ngătr ng kinh t M căđ l m phát v a ph i s kíchăthíchăt ngă

tr ng kinh t ,ănh ngăkhiăt l l măphátăt ngăcaoăđ n m tăng ng nh tăđ nh s gây nhăh ng tiêu c căđ n n n kinh t