Vấn đề phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh vĩnh phúc thực trạng và giải pháp

Kinh tế phát triển kéo theo sự phát triển của văn hoá, xã hội và khoa học kỹ thuật, sự phát triển của nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng và phong phú, do đó thư viện tỉnh Vĩnh Phúc đang

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN -

ĐINH THỊ HUỆ

VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN TIN TẠI

THƯ VIỆN TỈNH VĨNH PHÚC –

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Thư viện -Thông tin

Người hướng dẫn khoa học Th.S Nguyễn Thị Thuý Hạnh

Hà Nội, 2012

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TH.S Nguyễn Thị Thuý Hạnh GVC khoa Thư viện – Thông tin, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian qua để tôi hoàn thành khoá luận này

Qua đây, tôi xin chân thành cảm ơn đến các thầy cô và các bạn sinh viên trong khoa Công nghệ thông tin đã khích lệ, động viên và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình và người thân đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Do thời gian nghiên cứu còn hạn chế nên những vấn đề mà tôi trình bày trong khoá luận sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tôi kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo và các bạn sinh viên để khoá luận của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 20 tháng 04 năm 2012

Tác giả khoá luận

Đinh Thị Huệ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khoá luận được hoàn thành bởi sự cố gắng và nỗ lực của bản thân cùng với sự hướng dẫn tận tình của TH.S GVC Nguyễn Thị Thuý Hạnh

Khoá luận của tôi không trùng với bất kỳ đề tài nào khác Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 20 tháng 04 năm 2012

Tác giả khoá luận

Đinh Thị Huệ

Bảng 3 Số liệu thống kê biểu ghi giai đoạn 2007-2011

Bảng 4 Số lượng thống kê số lượng sách

Bảng 5 Bảng thống kê tài liệu (Năm 2011)

Bảng 6 Số liệu thống kê tài liệu theo các phòng trong thư viện tỉnh Vĩnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi ngiên cứu 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Cơ sở lý luận 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Đóng góp của đề tài 4

7 Bố cục của khoá luận 4

NỘI DUNG 5

Chương 1: Khái quát về thư viện tỉnh Vĩnh Phúc … 5

1.1 Quá trình hình thành và phát triển của thư viện 5

1.2 Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức hoạt động của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 7

1.2.1 Chức năng và nhiệm vụ 7

1.2.2 Cơ cấu tổ chức hoạt động 9

1.3 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin 10

1.3.1 Đặc điểm nhu cầu tin 10

1.3.2 Đặc điểm người dùng tin 10

Chương 2: Thực trạng phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 2.1 Một số khái niệm về nguồn tin 14

2.2 Vai trò của vấn đề phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 15

2.2.1 Vai trò của nguồn tin đối với xã hội 15

2.2.2 Vai trò của nguồn tin đối với thư viện 17

2.2.3 Vai trò của nguồn tin đối với người dùng tin 18

2.3 Đặc điểm nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 19

2.3.1 Nguồn tin truyền thống 22

2.3.2 Nguồn tin điện tử 26

2.4 Công tác bổ sung nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 29

2.4.1 Diện bổ sung 30

2.4.2 Nguồn bổ sung 30

2.4.3 Kinh phí bổ sung 32

2.4.4 Sự phối hợp trong công tác bổ sung của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 33

2.4.5 Thanh lý tài liệu 36

2.4.6 Đội ngũ cán bộ bổ sung 37

2.4.7 Kết quả hoạt động công tác bổ sung nguồn tin của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 39

2.5 Tình hình sử dụng nguồn tin 40

Chương 3: Một số nhận xét và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động về vấn đề phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 43

3.1 Nhận xét chung về vấn đề phát triển nguồn tin 43

3.1.1 Ưu điểm 43

3.1.2 Nhược điểm 46

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động phát triển nguồn tin của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc 47

3.2.1 Tăng cường liên kết, phối hợp 47

3.2.2 Đảm bảo nguồn kinh phí cho vấn đề phát triển nguồn tin 49

3.2.3 Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất - kỹ thuật 49

3.2.4 Chú trọng nâng cao trình độ cán bộ bổ sung 50

Kết luận 53

Danh mục tài liệu tham khảo 55

an ninh, quốc phòng Đặc biệt trong thời kỳ bùng nổ thông tin, khoa học công nghệ phát triển như vũ bão thì thư viện càng khẳng định vai trò của mình trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và ứng dụng công nghệ vào thực tiễn của tầng lớp nhân dân lại đòi hỏi càng cao hơn bao giờ hết

Thư viện là một “cơ quan văn hoá giáo dục ngoài nhà trường” Để phục vụ tốt quá trình cung cấp thông tin cũng như nhu cầu tin của người dùng tin thì thư viện phải có một kho tài liệu phong phú về nội dung, đa dạng về thể loại, hình thức Trong tuyên ngôn của UNESCO về thư viện công cộng đã xác định: “Thư viện công cộng là trung tâm thông tin ở địa phương, tạo cho người sử dụng của mình sự tiếp cận nhanh chóng tới tri thức và thông tin ở tất

cả các dạng thức”

Vì vậy, việc đảm bảo nguồn tin đầy đủ, nhanh chóng và chất lượng cho mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đang là vấn đề có tính cấp thiết ở các cơ quan thông tin - thư viện nói chung và thư viện tỉnh Vĩnh phúc nói riêng Điều

đó, đòi hỏi mỗi quốc gia bên cạnh việc củng cố và phát triển nguồn tin trong nước còn cần mở rộng quan hệ hợp tác với các nước khác trong khu vực và trên thế giới để chia sẻ và phát triển nguồn tin

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: “Phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, xử lý tốt mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội,

2

là một động lực phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế” Để thực hiện

mục tiêu của Đảng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc phù hợp chức năng và nhiệm vụ của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc Trong nhiều năm qua, thư viện đặc biệt chú trọng việc bổ sung tài liệu một cách thường xuyên nhằm phát triển nền kinh tế, nâng cao chất lượng giáo dục, nghiên cứu khoa học, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên môn cao đáp ứng nhiệm vụ đổi mới của cả nước

Kinh tế phát triển kéo theo sự phát triển của văn hoá, xã hội và khoa học kỹ thuật, sự phát triển của nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng và phong phú, do đó thư viện tỉnh Vĩnh Phúc đang cố gắng xây dựng cho mình nguồn tài liệu đạt chất lượng cao, thoả mãn nhu cầu thông tin của người dùng tin Thư viện đã đạt nhiều thành tích và kết quả quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả phục vụ thông tin cho bạn đọc trên địa bàn tỉnh Ngoài những thành tích đó việc bổ sung và phát triển nguồn tin của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc cũng đang có nhiều bất cập cần phải nghiên cứu và tìm ra những giải pháp thực hiện để nâng cao chất lượng nguồn tin Vì vậy, tôi đã chọn đề

tài nghiên cứu “ Vấn đề phát triển nguồn tin tại thƣ viện tỉnh Vĩnh Phúc- Thực trạng và giải pháp” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình Đề tài

có ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn cao trong việc nâng cao chất lượng phục vụ của thư viện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã đưa

ra mục tiêu: “Phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại; chính trị - xã hội ổn định, dân chủ, kỷ cương, đồng thuận; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt; độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ được giữ vững; vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế tiếp tục được nâng lên; tạo tiền đề vững chắc để phát triển cao hơn trong giai đoạn sau”

2 Mục đích nghiên cứu

3

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng phát triển nguồn tin của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc, thông qua đó để đánh giá những kết quả đạt được và tìm ra những điểm còn hạn chế ảnh hưởng đến vấn đề phát triển nguồn tin Từ đó đưa ra những kiến nghị và giải pháp nhằm góp phần vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động của vấn đề phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung chuyên sâu nghiên cứu và xem xét toàn bộ nội dung liên quan đến vấn đề phát triển nguồn tin tại Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc: Thành phần vốn tài liệu, các nguồn bổ sung, diện bổ sung, kinh phí cho hoạt động bổ sung, kế hoạch bổ sung, nhân lực thực hiện công tác bổ sung

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài giới hạn về không gian và thời gian:

* Về không gian: Tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc

* Về thời gian: Vấn đề phát triển nguồn tin trong giai đoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận

Khoá luận dựa trên cơ sở lý luận và quan điểm của chủ nghĩa Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề phát triển nguồn tin: Nguồn tin truyền thống và nguồn tin hiện đại

Mac-5 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu sử dụng trong quá trình làm đề tài khoá luận:

+ Phương pháp điều tra thực tế

+ Phương pháp quan sát

+ Phương pháp phỏng vấn

+ Phương pháp thống kê và phân tích

+ Phương pháp đánh giá các số liệu thu thập được trong quá trình nghiên cứu

Từ đó góp phần đẩy mạnh phát huy những mặt mạnh đồng thời hạn chế và khắc phục những mặt yếu để đưa thư viện phát triển, thu hút đông đảo bạn đọc tới thư viện đọc và mượn tài liệu hơn Qua đó, góp phần phát triển kinh

tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng trên địa bàn tỉnh nói riêng và cả nước nói chung trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá hiện nay

7 Bố cục của khoá luận

Nội dung của khoá luận gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về thư viện tỉnh Vĩnh Phúc

Chương 2: Thực trạng phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc Chương 3: Một số nhận xét và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động về vấn đề phát triển nguồn tin tại thư viện tỉnh Vĩnh Phúc

5

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THƯ VIỆN TỈNH VĨNH PHÚC

1.1 Quá trình hình thành và phát triển thư viện tỉnh Vĩnh Phúc

Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc được thành lập năm 1956, khi cả nước đang trong thời kỳ phục hồi nền kinh tế, phát triển văn hoá góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng Miền Bắc nói chung và nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng Hưởng ứng với không khí đó, thư viện đã dùng sách báo để tuyên truyền, phổ biến chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho nhân dân Đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao trình độ văn hoá, khoa học công nghệ và phục vụ đời sống nhân dân trên toàn địa bàn tỉnh

Vĩnh Phúc là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng châu thổ Sông Hồng và được tái lập vào tháng 11 năm 1996 Theo quyết định của Quốc hội khóa IX

kỳ họp thứ 10 đã ra Nghị định tách tỉnh Vĩnh Phú ra làm hai tỉnh Vĩnh Phúc

và Phú Thọ Tỉnh Vĩnh Phúc đi vào hoạt động chính thức từ ngày 1/1/1997 gắn liền với quá trình phát triển của tỉnh, thư viện tỉnh Vĩnh Phúc cũng có sự thay đổi lớn cả về nghiệp vụ và vai trò của nó Qua đó, thư viện tỉnh góp phần vào mục tiêu phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội và an ninh, quốc phòng của tỉnh nói riêng và cả nước nói chung

Ngay sau khi tỉnh Vĩnh Phúc được tái lập, thư viện tỉnh được sự quan tâm của Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân và sự chỉ đạo trực tiếp chặt chẽ của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các ban, ngành liên quan Do

đó, công tác thư viện tỉnh Vĩnh Phúc sớm khắc phục khó khăn, nhanh chóng

ổn định và đáp ứng nhu cầu đọc của cán bộ, nhân dân trong tỉnh

Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc là trung tâm văn hoá, giáo dục và thông tin lớn của tỉnh Chức năng của thư viện tỉnh được khẳng định từ những năm

1972 theo quyết định số 15/VH-QĐ là: “Thư viện tỉnh là trung tâm tàng trữ

6

sách báo của địa phương, đồng thời thư viện phải thu thập và tàng trữ các loại sách báo, tài liệu về các bộ môn tri thức, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo chính trị , yêu cầu sự nghiệp giáo dục của cách mạng khoa học kỹ thuật, cách mạng tư tưởng văn hoá của địa phương.”

Từ khi mới tách tỉnh, thư viện có số lượng tài liệu không nhiều với 30.000 đầu sách và khi đó cơ sở vật chất kỹ thuật chưa được trang bị, thiếu thốn đủ thứ cho nên bạn đọc tới thư viện rất ít và chưa được bạn đọc quan tâm thực sự

Ngày nay, sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, đặc biệt trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì nhu cầu tin của người dùng tin ngày càng được nâng cao Vấn đề đặt ra cho thư viện là phải có nguồn tin thật phong phú nhằm đáp ứng nhu cầu tin ngày càng cao

đó Do vậy, thư viện đã và đang được sự quan tâm của các cơ quan, các Sở, ban ngành, cơ sở vật chất cũng được trang bị hiện đại, đồng thời thư viện áp dụng công nghệ thông tin trong nghiệp vụ thư viện như quét mã vạch thẻ đọc

và thẻ mượn của bạn đọc, tra cứu tài liệu bằng mục lục công cộng trực tuyến (OPAC), sử dụng phần mềm ILIB, trang bị máy tính kết nối Internet, Tính đến năm 2010, thư viện đã có 120.000 đầu sách Do đó, bạn đọc đến với thư viện nhiều hơn, đặc biệt là các em học sinh đang học ở các trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, sinh viên của các trường Cao đẳng, Đại học trên địa bàn thành phố Vĩnh Yên

Từ năm 2007-2011, thư viện đã và đang xây dựng nguồn tin phong phú, phù hợp với chức năng và nhiệm vụ của một thư viện tỉnh Đồng thời, nó tạo dựng cơ sở làm nền tảng cho mọi hoạt động của thư viện trong việc thúc đẩy sự phát triển về mọi mặt như kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng trên địa bàn tỉnh nói riêng và cả nước nói chung

7

1.2 Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức hoạt động

1.2.1 Chức năng, nhiệm vụ

* Chức năng

Thư viện tỉnh là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Văn hoá, Thể thao và

Du lịch tỉnh Vĩnh Phúc Thư viện có chức năng thu thập, bảo quản, tổ chức khai thác và sử dụng chung các tài liệu được xuất bản tại địa phương và nói

về địa phương, các tài liệu trong nước và nước ngoài phù hợp với đặc điểm, yêu cầu xây dựng và phát triển địa phương về chính trị, kinh tế, văn hoá, an

ninh, quốc phòng

Thư viện tỉnh có tư cách pháp nhân, có con dấu và được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước; chịu sự chỉ đạo quản lý về tổ chức, biên chế và hoạt động của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn nghiệp vụ của Vụ thư viện - Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch

* Nhiệm vụ

- Xây dựng quy hoạch phát triển, kế hoạch hoạt động dài hạn và ngắn hạn của Thư viện trình Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tổ chức thực hiện sau khi được phê duyệt

- Tổ chức phục vụ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người đọc được

sử dụng vốn tài liệu thư viện thông qua các hình thức đọc tại chỗ, mượn về nhà hoặc phục vụ ngoài thư viện phù hợp với nội quy của thư viện Phục vụ miễn phí tài liệu thư viện tại nhà cho người đọc cao tuổi, người tàn tật bằng hình thức gửi qua bưu điện hoặc thư viện lưu động theo quy định của pháp lệnh thư viện

- Xây dựng và phát triển vốn tài liệu phù hợp với đặc điểm tự nhiên - kinh tế, văn hoá của địa phương và đối tượng phục vụ của thư viện Thu thập,

8

tàng trữ, bảo quản lâu dài các tài liệu được xuất bản tại tỉnh, sách báo trong nước và nước ngoài phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

- Nhận các xuất bản phẩm lưu chiểu của tỉnh do Sở Văn hóa, Thể thao

và Du lịch chuyển giao, các bản sao khoá luận, luận văn tốt nghiệp của sinh viên các Trường Đại học mở tại tỉnh Xây dựng bộ phận tài liệu dành cho trẻ

em, người khiếm thị; Xây dựng bộ phận tài liệu bằng tiếng dân tộc phù hợp với đặc điểm cư dân trên địa bàn tỉnh

- Tăng cường nguồn lực thông tin thông qua việc mở rộng liên thông giữa thư viện với các thư viện trong nước và ngoài nước bằng hình thức cho mượn, trao đổi tài liệu và kết nối mạng máy tính

- Tổ chức và thực hiện công tác tuyên truyền giới thiệu kịp thời, rộng rãi vốn tài liệu thư viện đến mọi người, đặc biệt là các tài liệu phục vụ công cuộc phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của tỉnh; Xây dựng phong trào đọc sách, báo trong nhân dân trên địa bàn tỉnh

- Biên soạn và xuất bản các ấn phẩm thông tin thư mục, thông tin có chọn lọc phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đối tượng phục vụ của thư viện

- Thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động thư viện ở địa phương; Tham gia xây dựng và phát triển mạng thông tin - thư viện của hệ thống thư viện công cộng

- Hướng dẫn, tư vấn tổ chức thư viện; Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho người làm công tác thư viện, tổ chức luân chuyển sách, báo; chủ trì phối hợp hoạt động về chuyên môn, nghiệp vụ với các thư viện khác của tỉnh

- Tổ chức các hoạt động, dịch vụ có thu phí phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao và phù hợp với quy định của pháp luật

1.2.2 Cơ cấu tổ chức hoạt động

Cơ cấu tổ chức hoạt động của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc bao gồm:

xử lý

kỹ thuật

GIÁM ĐỐC

Các phòng ban Phó Giám đốc

Phòng mƣợn

Phòng đọc

Phòng báo, tạp chí

10

1.3 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin

1.3.1 Đặc điểm nhu cầu tin

- Nhu cầu tin là những đòi hỏi mang tính khách quan về tiếp nhận và

sử dụng nguồn thông tin để giải quyết một vấn đề, đáp ứng nhu cầu hiểu biết hoặc giải trí trong hoạt động của con người

- Trong xu thế hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ thì vấn đề phát triển nguồn tin là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của các cơ quan thông tin - thư viện Công tác này nhằm tạo ra nguồn lực thông tin cho cơ quan và nhằm mục đích cuối cùng là thoả mãn nhu cầu tin của người dùng tin Đồng thời, sự phát triển của xã hội, sự bùng nổ của công nghệ thông tin thì người dùng tin có nhu cầu về thông tin rất phong phú Xã hội càng phát triển ở trình

độ cao, hơn nữa thông tin lại có mặt trong tất cả các hoạt động của con người thì nhu cầu thông tin càng trở nên cấp bách và đòi hỏi cần được đáp ứng tức thời, đầy đủ và chính xác là nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan thông tin – thư viện Do vậy, người dùng tin có nhu cầu tin ở mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, khoa học tự nhiên, xã hội, văn hoá, văn nghệ, khoa học kỹ thuật, an ninh, quốc phòng, đối ngoại,…

1.3.2 Đặc điểm người dùng tin

Theo các nhà chuyên môn đã nhận định, trong xã hội tri thức nguồn thông tin trở thành cơ sở cho sự phát triển Người ta thừa nhận rằng, hiện nay vật chất, năng lượng, thông tin và bản sắc văn hoá dân tộc là các nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia

Người dùng tin (bạn đọc) luôn được coi vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

XI của Đảng Cộng Sản Việt Nam đã xác định rõ: “Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đấy mạnh phát triển và ứng dụng khoa

11

học công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất bảo đảm cho phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững” Đặc biệt trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước như

hiện nay thì nhu cầu thông tin phong phú, mỗi nhóm người dùng tin sẽ có những đặc điểm nhu cầu tin cũng khác nhau Do vậy, người dùng tin chủ yếu của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc bao gồm các nhóm sau:

* Nhóm người dùng tin là cán bộ lãnh đạo, quản lý

Các nhà lãnh đạo, quản lý có nhiệm vụ là đưa ra đường lối, chính sách, phương hướng lãnh đạo cho toàn cơ quan Họ cần thông tin mang tính phân tích, tổng hợp, bao quát và có giá trị cao Do đó, họ thường có nhu cầu tài liệu như: Các tài liệu của Đảng và Nhà nước, các văn bản, thông tư, chỉ thị, nghị quyết… Theo số liệu năm 2011, người dùng tin là cán bộ lãnh đạo, quản lý chiếm 16%

* Nhóm người dùng tin là cán bộ nghiên cứu khoa học

Đây là nhóm ngưòi dùng tin có ý tưởng sáng tạo được thể hiện trong các đề tài mà họ nghiên cứu Nhu cầu tài liệu của họ như: Luận án tiến sĩ, luận án thạc sĩ, các cơ sở dữ liệu Theo số liêu thống kê năm 2011, ngưới dùng tin là cán bộ nghiên cứu khoa học là 10%

* Nhóm người dùng tin là giảng viên, giáo viên

Giảng viên, giáo viên là những người truyền tải trực tiếp kiến thức cho sinh viên và học sinh Đồng thời là người quyết định phần lớn chất lượng đào tạo, định hướng cho thế hệ tương lai của đất nước Nhu cầu tài liệu của họ là các tài liệu hướng dẫn giảng dạy, sách tham khảo, sách tra cứu (Từ điển, bách khoa thư, niên giám, niên biểu,…), báo và tạp chí Theo số liệu thống kê năm

2011, ngưới dùng tin là giảng viên, giáo viên chiếm 14%

* Nhóm người dùng tin là học sinh, sinh viên

em đã mơ ước từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

* Nhóm người dùng tin là thiếu nhi

Các em thiếu nhi thường xuyên đến với thư viện Tài liệu phục vụ các

em thiếu nhi của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc được sắp xếp khoa học, hình thức tài liệu phong phú, sinh động Vì vậy, thư viện đã thu hút đông đảo các em thiếu nhi tới đọc sách, truyện tranh, ảnh,… Đặc biệt vào dịp nghỉ hè các em đến với thư viện rất đông Theo số liệu thống kê năm 2011, người dùng tin là các em thiếu nhi chiếm 22%

* Nhóm người dùng tin khác

Đó là: Quần chúng nhân dân (Chiếm 10,5%), Các doanh nghiệp (Chiếm 2%), công nhân (Chiếm 2%), người khuyết tật (Chiếm 2%) Đặc biệt, thư viện có dịch vụ phục vụ sách, báo những người khuyết tật tận nhà

Bảng 1 SỐ LIỆU THỐNG KÊ ĐỐI TƯỢNG NGƯỜI DÙNG TIN

TẠI THƯ VIỆN TỈNH VĨNH PHÚC

1 Cán bộ lãnh đạo – quản lý

2 Cán bộ nghiên cứu khoa học

3 Giáo viên, giảng viên

4 Học sinh, sinh viên

22 16,5

13

Như vậy, đối tượng người dùng tin chủ yếu của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc là các học sinh, sinh viên và các em thiếu nhi Họ là những độc giả có nhu cầu thông tin lớn, đặc biệt là những thông tin phục vụ cho mục đích học tập

14

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN TIN

TẠI THƯ VIỆN TỈNH VĨNH PHÚC

2.1 Một số khái niệm về nguồn tin (Vốn tài liệu)

Do sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông, bên cạnh

các nguồn tin truyền thống thì nguồn tin điện tử xuất hiện ngày càng nhiều

Đặc biệt là các cơ sở dữ liệu của thư viện và các thư viện khác trong và ngoài

nước Đánh dấu sự biến đổi đó là sự ra đời của thư viện số (thư viện số/thư

viện điện tử), Vì thế, giờ đây đôi khi khái niệm vốn tài liệu được hiểu là

nguồn tin

Trước đây, khái niệm nguồn tin (Vốn tài liệu) được chuyên gia thư

viện Xô Viết E I Samurin là người đưa ra định nghĩa đầu tiên về vốn tài liệu

như sau: “Vốn tài liệu là tổng hợp các xuất bản phẩm, các bản thảo và các tài

liệu khác có trong thư viện, tạo điều kiện cho việc sử dụng của độc giả”

Trong thời kỳ bùng nổ thông tin hiện nay thì nguồn tin ngày càng trở

nên phong phú bên cạnh những nguồn tin truyền thống (sách, báo, tạp chí, vi

phim vi phiếu, ) thì nguồn tin điện tử (Cơ sở dữ liệu, CD-ROM, sách điện tử,

nguồn tin trên mạng internet, intranet,…) lưu trữ khối lượng thông tin lớn, nó

mở rộng điểm truy cập tới các nguồn thông tin nhằm thoả mãn nhu cầu tin của

người dùng tin, điều đó chi phối tới sự phát triển của toàn xã hội

Ngày nay, nhu cầu tin đến với người dùng tin từ nhiều nguồn tin khác

nhau Vì vậy, số lượng tài liệu tăng rất nhanh, hình thức cũng rất đa dạng, làm

thay đổi cơ cấu thành phần vốn tài liệu Cho nên định nghĩa mà E I Samurin

đưa ra không phản ánh được bản chất các nguồn thông tin của nền kinh tế tri

thức, nên cuối những năm 1970 đã xuất hiện định nghĩa mới về vốn tài liệu

“ Vốn tài liệu thư viện là bộ sưu tập có hệ thống các tài liệu phù hợp

với chức năng, loại hình và đặc điểm của từng thư viện, nhằm phục vụ cho

người đọc của chính thư viện hoặc các thư viện khác, được phản ánh toàn

Vì vậy, phát triển nguồn tin là vấn đề quan trọng bảo đảm cho các thư viện và cơ quan thông tin đạt hiệu quả cao nhất trong công tác phục vụ của mình Do đó, nguồn tin đáp ứng nhu cầu thực tiễn đặt ra là bức tường phản ánh sự phát triển về mọi mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng… của tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng và cả nước nói chung

2.2 Vai trò của vấn đề phát triển nguồn tin tại thƣ viện tỉnh Vĩnh Phúc

Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc từng bước khẳng định vị thế của mình trong bối cảnh xã hội thông tin không ngừng thay đổi Song hành với nó là việc cung cấp nguồn tin cho người dùng tin trở nên cấp thiết hơn

Vì vậy, các thư viện nói chung và thư viện tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng cần chú trọng, phát triển không những nguồn tin truyền thống mà cả nguồn tin hiện đại, để thoả mãn mọi yêu cầu thông tin của người dùng tin ở mọi lúc, mọi nơi

Trong tiến trình phát triển của nhân loại, nguồn tin có vai trò và vị trí quan trọng:

2.2.1 Vai trò của nguồn tin đối với xã hội

Nguồn tin trên thế giới và trong nước đang có sự gia tăng mạnh mẽ cả

về số lượng và chất lượng Nguồn tin là di sản văn hoá của dân tộc Người dùng tin có được kiến thức thông tin đó là những kinh nghiệm, sự hiểu biết của thế hệ đi trước lưu truyền lại cho các thế hệ đi sau Qua đó, nguồn tin có

16

vai trò, vị trí rất lớn trong xã hội thông tin, nó chứa đựng tri thức của nhân loại, đồng thời nó là cầu nối đưa tri thức đến với người dùng tin

* Nguồn tin phản ánh trình độ phát triển của xã hội

Đã có câu nói “Người nắm được thông tin là người chiến thắng” hay

“Ai nắm được thông tin thì người đó có quyền lực”, thông tin không chỉ là nguồn lực mà còn là quyền lực Cho nên, trong một quốc gia, mỗi một dân tộc thì nguồn tin phản ánh trình độ phát triển của quốc gia đó, trình độ văn hoá, kinh tế, chính trị, xã hội của dân tộc đó Để khai thác triệt để nguồn thông tin đến với bạn đọc, có thể nói là vô hạn, vì thông tin có khối lượng rất lớn, đa dạng và phong phú Nguồn tin có từ nhiều nguồn khác nhau như qua sách, báo, tạp chí, các cổng thông tin, trên mạng internet, hay các cơ sở dữ liệu, CD

- ROM, DVD, vi phim, vi phích,…Điều đó chứng tỏ rằng, nguồn tin trong các

cơ quan thông tin - thư viện là tiềm lực để phát triển kinh tế, đồng thời phản ánh những thành tựu đạt được về các lĩnh vực của đời sống xã hội

Trên thế giới, các thư viện như: Thư viện Quốc Hội Mỹ, Thư viện Quốc gia Nga, Thư viện Quốc gia Pháp, Thư viện Quốc Hội Nhật Bản là những thư viện được xếp vào hàng đầu có vốn tài liệu lớn nhất thế giới Hơn thế nữa, nguồn tin có ảnh hưởng lớn tới tiềm năng khoa học, sản xuất, nghiên cứu của các quốc gia trên thế giới

V I Lênin coi sự nghiệp thư viện là biểu hiện trình độ văn hoá của mỗi nước Lênin đã viết: “Ngay từ năm 1913 Người đã mong muốn làm thế nào để các thư viện lớn có tới hàng trục vạn hay hàng triệu cuốn sách có thể được mọi tầng lớp nhân dân, mọi khu phố sử dụng”

Hồ Chí Minh cũng nhận định rằng: “Số sách vở nhiều hay ít cũng chứng tỏ trình độ văn hoá của một dân tộc thấp hay cao” Do đó, nguồn tin càng phong phú và đa dạng bao nhiêu thì càng khẳng định vai trò và tầm quan trọng của nó đối với sự phát triển của một đất nước

17

Ở Việt Nam, kế tục truyền thống của dân tộc, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến việc phát triển nguồn tin, đặc biệt trong công tác Thông tin – Thư viện Trong Pháp lệnh thư viện Việt Nam cũng đánh giá cao vai trò và vị trí của vốn tài liệu đối với xã hội, nó quy định tại điều 1 của Pháp lệnh: “Thư viện có chức năng, nhiệm vụ giữ gìn di sản thư tịch của dân tộc; thu thập, tàng trữ, tổ chức việc khai thác và sử dụng chung vốn tài liệu trong xã hội nhằm truyền bá tri thức, cung cấp thông tin phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu, công tác và giải trí của mọi tầng lớp của nhân dân; góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, phát triển khoa học, công nghệ, kinh tế, văn hoá, phục vụ công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”

Trong những năm gần đây, thư viện tỉnh Vĩnh Phúc đã chú trọng đến vấn đề phát triển nguồn tin là vấn đề cấp thiết trong thời kỳ hội nhập hiện nay

2.2.2 Vai trò của nguồn tin đối với thư viện

Phát triển nguồn tin nhằm tạo nguồn lực thông tin cho các cơ quan thông tin - thư viện và cuối cùng là thoả mãn nhu cầu tin của người dùng tin

Nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng nguồn tin trong thư viện, nên hơn 50 năm kể từ khi thành lập đến nay thư viện tỉnh Vĩnh Phúc

đã có những chiến lược và kế hoạch bổ sung tài liệu phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và tình hình phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng ở địa phương

Trong pháp lệnh thư viện Việt Nam quy định tại điều 9: “Thư viện được thành lập khi có những điều kiện sau:

+ Vốn tài liệu

+ Trụ sở, trang thiết bị chuyên dùng

+ Người có chuyên môn, nghiệp vụ thư viện

+ Kinh phí đảm bảo cho thư viện hoạt động ổn định và phát triển

18

Nguồn tin (Vốn tài liệu) là thành phần quan trọng, là một trong 4 bộ phận (Vốn tài liệu, cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ và độc giả) để hình thành cơ quan thông tin - thư viện Đồng thời, phát triển nguồn tin làm cơ sở cho mọi hoạt động của thư viện, giúp cho thư viện hoàn thành chức năng, nhiệm vụ

mà xã hội trao cho Các thư viện công cộng ở Việt Nam nói chung và thư viện tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng đã phát huy nguồn tin hiện có trong thư viện và định hướng phát triển nguồn tin điện tử một cách rộng rãi nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội

2.2.3 Vai trò của nguồn tin đối với người dùng tin

Để đáp ứng tốt nhu cầu nghiên cứu, học tập của bạn đọc, cũng như tiếp thu và truyền bá những di sản văn hoá của nhân loại, thì thư viện cần phát huy hết chức năng, nhiệm vụ của mình Nó không chỉ cần có cơ sở vật chất hiện đại hay đội ngũ cán bộ chuyên môn giỏi hoặc bạn đọc đông đảo mà cần phải có nguồn tin thật phong phú để đáp ứng nhu cầu tin của người dùng tin ngày càng nâng cao trong xã hội thông tin ngày nay

Ngày nay, nhu cầu nguồn tài liệu truyền thống càng tăng cao, song song với nó thì nguồn tài liệu điện tử đã và đang phát triển mạnh mẽ, nhằm góp phần đáp ứng nhu cầu thông tin của toàn xã hội Để hỗ trợ cho việc khai thác và sử dụng tài liệu một cách hiệu quả thì nguồn tin điện tử sẽ tăng tính linh hoạt trong việc tra cứu, tạo điều kiện thuận lợi cho bạn đọc chủ động trong việc sắp xếp thời gian học tập và làm việc, nghiên cứu, giải trí, họ có thể lấy được tài liệu qua hệ thống mạng thông tin ở mọi lúc, mọi nơi

Bên cạnh đó, sự bùng nổ thông tin nó ảnh hưởng mạnh mẽ trong công tác thông tin – thư viện Việc thoả mãn yêu cầu của người dùng tin từ nhiều nguồn tin khác nhau là vấn đề cấp thiết hiện nay, không những đáp ứng thông tin một cách kịp thời, nhanh chóng mà góp phần nâng cao hiệu quả công việc

2.3 Đặc điểm nguồn tin tại thƣ viện tỉnh Vĩnh Phúc

Xuất phát từ nhu cầu của người dùng tin, công tác thông tin - thư viện

đã trở thành phương tiện chủ yếu để quản lý những thành quả của nền văn minh nhân loại Mỗi thư viện ngay từ khi ra đời đều cố gắng xây dựng cho mình có một nguồn thông tin thật phong phú về nội dung, đa dạng về hình thức Song vấn đề đặt ra là làm cách nào, phát triển nó như thế nào mới đạt hiệu quả

Đối với một thời đại, mỗi một giai đoạn lịch sử, một hoàn cảnh xã hội lại có những loại thông tin khác nhau Nhưng tựu chung lại, nó luôn được phát triển theo một quy luật riêng Vì vậy, đòi hỏi thư viện phải đảm bảo được chất lượng tài liệu phù hợp với độc giả của thư viện đó Trên cơ sở đó, thư viện mới thực hiện chức năng đáp ứng nhu cầu thông tin xã hội

Trong hoạt động thông tin - thư viện luôn luôn xuất hiện những nhu cầu về thông tin mới, cập nhật Để thư viện đáp ứng nhu cầu thông tin đó thì

và trong tương lai sao cho nguồn tài liệu của thư viện ngày càng nâng cao cả

21

* Đối với nguồn tin truyền thống

Bảng 2 TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN NGUỒN TÀI LIỆU

CỦA THƢ VIỆN TỈNH VĨNH PHÚC GIAI ĐOẠN 1997-2011

Năm Số bản sách Số tên báo, tạp chí

22

tin của thư viện mình, đặc biệt đối với nguồn tin truyền thống nhằm đáp ứng nhu cầu về thông tin một cách phù hợp đối với đặc điểm của tỉnh và bạn đọc ở địa phương

* Đối với nguồn tin điện tử

Nguồn tin điện tử có trong thư viện tỉnh Vĩnh Phúc cũng được quan tâm trong những năm gần đây, tròng vòng 5 năm từ năm 2007-2011 thư viện

đã xây dựng được các cơ sở dữ liệu thư mục với số lượng biểu ghi tăng nhưng vẫn còn chậm, cụ thể như sau:

Bảng 3 SỐ LIỆU THỐNG KÊ BIỂU GHI GIAI ĐOẠN 2007-2011

2.3.1 Nguồn tin truyền thống

2.3.1.1 Theo nội dung tài liệu

Qua nhiều lần thanh lý và biến động, tính đến hết năm 2011 thư viện tỉnh Vĩnh Phúc có 155.313 bản sách (Trong đó có 9800 bản sách ngoại văn),

120 loại báo, tạp chí, chúng được bổ sung thường xuyên Hiện nay, thư viện tỉnh Vĩnh Phúc áp dụng khung phân loại thập phân DDC (Dewey Decimal Classification)

Xét trên phương diện môn loại khoa học nguồn tin truyền thống của thư viện có cơ cấu như sau:

23

* Sách

Sách là thành quả lao động sáng tạo của nhiều người, nhiều thế hệ khác nhau và sách phát huy tác dụng rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, thúc đẩy mọi ngành nghề trong xã hội phát triển

Bảng 4 SỐ LIỆU THỐNG KÊ SỐ LƢỢNG SÁCH

TRONG TỪNG MÔN LOẠI

Môn loại khoa học Số lƣợng bản sách Tỷ lệ (%)

Qua khảo sát số lượng bản sách trong từng môn loại của thư viện tỉnh Vĩnh Phúc có sự chênh lệch lớn Số lượng sách về khoa học tự nhiên, sách về văn hoá nghệ thuật, thể dục thể thao, sách thiếu nhi và sách về khoa học kỹ thuật chiếm một tỷ lệ khá lớn trong thư viện, đặc biệt là sách về văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao (22,9%), khoa học tự nhiên (19,5%), sách về khoa học

xã hội và sách thiếu nhi chiếm tỷ lệ gần như nhau là 16,1% và 16,7 % Tài liệu địa chí là đặc thù của thư viện tỉnh, tuy nhiên thành phần của nó chiếm 9,5% tổng số vốn tài liệu của thư viện Tài liệu về y học và nông nghiệp

24

chiếm tỷ lệ rất nhỏ chỉ có 2,0% và 2,6% Mặt khác, tài liệu về khoa học kỹ thuật đang là mối quan tâm của các nhóm người dùng tin khác nhau, đặc biệt trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nó chiếm tỷ lệ khá ít (8,0%) Do vậy, sự thiếu cân bằng về nội dung tài liệu của thư viện đã thể hiện việc chưa phù hợp trong công tác đáp ứng nguồn tin với nhu cầu tin của người dùng tin

* Báo, tạp chí

Báo , tạp chí là loại hình tài liệu cung cấp thông tin nhanh và kịp thời, thông tin có hiệu quả cao trong công tác phục vụ đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, học tập, chính trị, thẩm mỹ cho bạn đọc Nhìn chung, nguồn báo, tạp chí được

bổ sung đều đặn và ngày càng gia tăng

Nội dung của loại hình này rất phong phú, nó tổng hợp cả kiến thức đa ngành và chuyên ngành Một số đầu báo mà thư viện thường bổ sung như:

Báo, tạp chí có nội dung tổng hợp như: Báo Vĩnh Phúc, báo nhân dân, báo Hà Nội, báo tiền phong, báo sinh hoạt chi bộ, báo tuổi trẻ, hay tạp chí gia đình, tạp chí khoa học,…

Báo và tạp chí có nội dung chuyên ngành như: Báo kiến trúc,…

Hiện nay, báo và tạp chí có số liệu cụ thể là:

+ Báo: 190 000 số

+ Tạp chí: 55 000 số

2.3.1.2 Theo hình thức tài liệu

Thư viện tỉnh Vĩnh Phúc có những loại hình tài liệu khác nhau, điều

đó phụ thuộc vào nhu cầu tin, trình độ của người dùng tin, kinh phí và mức độ phát triển trong địa bàn tỉnh

Đến nay thư viện có nguồn tài liệu truyền thống sau: Sách, báo, tạp chí, vi phim, vi phiếu, luận án, luận văn, băng hình, đĩa hình, đĩa quang, bản

Bảng 4 BẢNG THÔNG KÊ TÀI LIỆU (Năm 2011)

Nguồn tài liệu Số lƣợng

Sách Báo, tạp chí

Vi phim, vi phiếu Tranh, ảnh

Luận văn, luận án Bản đồ

2.3.1.3 Theo ngôn ngữ của tài liệu

Tài liệu có trong thư viện tỉnh Vĩnh Phúc chủ yếu là tài liệu tiếng việt, tài liệu ngoại văn chiếm tỷ lệ rất nhỏ:

+ Sách tiếng việt: 145.513 bản chiếm 93,7%

+ Sách ngoại văn: 9.800 bản chiếm 6,3%