Nâng cao hiệu quả khai thác bộ sưu tập di sản thư tịch thăng long hà nội

Việc khai thác các tài liệu trên sẽ giúp cho bạn đọc dễ dàng tiếp cận với lịch sử hào hùng của dân tộc, tái tạo lại bằng thư tịch về lịch sử hào hùng của Thủ đô một thiên niên kỷ qua, gó

LỜI CẢM ƠN

Trước hết em xin chân thành cảm ơn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

2, Khoa Công nghệ Thông tin của trường về tất cả những điều kiện thuận lợi trong học tập mà Khoa và Trường đã dành cho chúng em, những sinh viên của khóa học 2009 – 2013 về chuyên ngành Thư viện – Thông tin Em rất vinh dự được học tập và nghiên cứu dưới sự dìu dắt của tập thể các thầy cô và các cán bộ nhân viên của nhà trường và em xin chân thành cảm ơn các thầy

cô Khoa Công nghệ Thông tin và đặc biệt là các thầy cô chuyên ngành Thư viện Thông tin, những người đã dành tâm sức giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập vừa qua

Em xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Thư viện Hà Nội cùng các các cán bộ trong trung tâm Thư viện Hà Nội, những người đã hỗ trợ đắc lực trong suốt quá trình em nghiên cứu và thực hiện khóa luận tốt nghiệp này

Em xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất tới TS Chu Ngọc Lâm, người thầy đã định hướng nghiên cứu và hướng dẫn trực tiếp em thực hiện khóa luận tốt nghiệp Những ý kiến sâu sắc và những chỉ dẫn quý báu của thầy đã giúp đỡ em rất nhiều trong suốt thời gian hoàn thành tốt khóa luận

Em cũng gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè là nguồn động viên và chia

sẻ, giúp đỡ nhiệt tình và hỗ trợ em trong suốt chặng đường đầy thử thách này

Trong suốt quá trình thực hiện khóa luận, mặc dù em đã rất cố gắng nhưng bài khóa luận sẽ không tránh khỏi còn nhiều thiếu sót, em rất mong nhận được sự chỉ dẫn của thầy cô cùng ý kiến đóng góp của các bạn

Em xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, tháng 05 năm 2013

Sinh viên

Hoàng Thị Ngát

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận này được hoàn thành bằng sự cố gắng và

nỗ lực của bản thân cùng với sự sự hướng dẫn tận tình của thầy TS Chu Ngọc Lâm cùng bạn bè và các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Khóa luận này tôi xin cam đoan là không trùng với bất kỳ đề tài nào khác, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2013

Người cam đoan

Hoàng Thị Ngát

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TVHN Thư viện Hà Nội

CNH - HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa CSDL Cơ sở dữ liệu

CNTT Công nghệ thông tin

UBND Ủy ban nhân dân

NLTT Nguồn lực thông tin

TT - TV Thư viện - Thông tin

TVCC Thư viện công cộng

NLTTĐC Nguồn lực thông tin địa chí

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: DI SẢN THƯ TỊCH THĂNG LONG –HÀ NỘI TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘI VÀ NHU CẦU CỦA NGƯỜI ĐỌC 6

1.1 Vài nét về Thư viện Hà Nội 6

1.1.1 Qúa trình hình thành, phát triển của Thư viện Hà Nội 6

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ của Thư viện Hà Nội 8

1.1.3 Cơ cấu tổ chức của Thư viện Hà Nội 10

1.2 Những vấn đề chung về Bộ sưu tập di sản Thư tịch Thăng Long –Hà Nội 12

1.2.1 Lịch sử Thăng Long – Hà Nội 12

1.2.2 Đặc điểm Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội 17

1.2.3.Vai trò của Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội 20

1.3 Nhu cầu tin về tài liệu Thăng Long – Hà Nội 22

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ KHAI THÁC BỘ DI SẢN THƯ TỊCH THĂNG LONG – HÀ NỘI TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘI 27

2.1 Thực trạng kho Thư tịch Thăng Long - Hà Nội 27

2.1.1 Tài liệu Thư tịch Thăng Long – Hà Nội truyền thống 28

2.1.2 Tài liệu Thư tịch Thăng Long – Hà Nội điện tử 34

2.2 Phương thức tổ chức bộ Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội 36

2.2.1 Thư tịch Thăng Long - Hà Nội truyền thống 37

2.2.2 Thư tịch Thăng Long - Hà Nội điện tử 39

2.3 Khai thác Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội 41

2.3.1 Kênh chuyển giao thông tin 41

2.3.2 Phương thức truy nhập thông tin 41

2.3.3 Hình thức phân phối thông tin 42

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội 46

2.4.1 Cơ sở vật chất kĩ thuật 46

2.4.2 Bộ máy tra cứu tin 46

2.4.3 Nguồn nhân lực 51

2.4.4 Hoạt động tuyên truyền, giới thiệu bộ sưu tập Di sản Thư 51tịch Thăng Long – Hà Nội 51

2.4.5 Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin trong Thư viện Hà Nội 54

2.5 Nhận xét, đánh giá về thực trạng khai thác, sử dụng Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội 54

2.5.1.Ưu điểm 51

2.5.2 Nhược điểm 56

CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHAI THÁC BỘ SƯU TẬP DI SẢN THƯ TỊCH THĂNG LONG – HÀ NỘI 58

3.1.Tăng cường bổ sung tài liệu về Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội 58

3.1.1 Bổ sung hạt nhân (Bổ sung ban đầu) 58

3.1.2 Bổ sung hiện tại nguồn lực thông tin địa chí 59

3.1.3 Bổ sung hồi cố nguồn lực thông tin địa chí 61

3.2.Nâng cao chất lượng công tác lưu giữ, bảo quản 63

3.3.Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thu thập, quản lí, khai thác tài liệu về Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội 64

3.3.1 Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thu thập tài liệu 64

3.3.2 Ứng dụng công nghệ thông tin trong các khâu công tác xử

lý phục vụ 65

3.3.3 Lựa chọn phần mềm ứng dụng 66

3.3.4 Xây dựng trang Web địa chí 66

3.4 Phát huy nhân tố con người trong hoạt động thông tin địa chí 68

3.4.1 Bồi dưỡng đào tạo cán bộ thư viện chuyên nghiệp 68

3.4.2 Hướng dẫn, đào tạo người dùng tin địa chí 70

3.5.Cải tiến hình thức phục vụ tại phòng đọc 70

3.6.Xây dựng cơ chế hợp tác, chia sẻ nguồn thông tin liên Thư viện 71

3.7.Các giải pháp hỗ trợ khác 73

3.7.1 Nâng cao nhận thức về vai trò của nguồn lực thông tin địa chí 73

3.7.2 Tăng cường kinh phí 74

3.7.3 Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động địa chí 74

KẾT LUẬN 77

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

PHỤ LỤC

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thế kỉ XXI là thế kỉ của Thông tin - Thư viện với nền kinh tế tri thức Thông tin ngày càng giữ vai trò rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia Quốc gia nào giàu có về thông tin chắc chắn quốc gia đó sẽ có sự đột phá và vươn tới thành công trong sự phát triển kinh tế - xã hội Chính vì vậy hoạt động Thông tin – Thư viện đã và đang được chú trọng trong các chiến lược phát triển của bất cứ quốc gia nào trên thế giới

Sách báo có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội Sách báo là công cụ đắc lực giúp con người nhận thức và cải tạo thế giới Lênin từng nói

“Sách là nguồn sức mạnh to lớn để nhận thức cuộc sống, gia đình, con người,

là công cụ lao động…sách giúp chúng ta nghiên cứu quá khứ, nắm vững hiện tại, hiểu biết tương lai”

Sách báo là tài sản quý giá nên cần được thu thập, báo tồn, khai thác và truyền bá tộng rãi trong nhân dân Tất cả các tài liệu đó cần thiết phải được thu thập để có điều kiện quản lý, khai thác phục vụ nghiên cứu và trong lưu giữ lâu dài Bên cạnh đó việc thu nhập, khai thác di sản thư tịch Thăng Long –

Hà Nội cũng đang là một vấn đề trở nên cấp thiết Việc khai thác, sử dụng di sản thư tịch Thăng Long –Hà Nội là một trong những hoạt động có ý nghĩa quan trọng góp phần làm phong phú nguồn tài liệu về Thăng Long – Hà Nội

Ngoài ra, việc khai thác các tài liệu về Thăng Long – Hà Nội còn là một nhu cầu xã hội Việc khai thác các tài liệu trên sẽ giúp cho bạn đọc dễ dàng tiếp cận với lịch sử hào hùng của dân tộc, tái tạo lại bằng thư tịch về lịch

sử hào hùng của Thủ đô một thiên niên kỷ qua, góp phần bảo tồn và phát huy nhiều di sản văn hóa phi vật thể của thủ đô và của đất nước, củng cố những cứ

liệu, những thông tin quan trọng giúp công tác nghiên cứu khoa học, điều tra quy hoạch phát triển của thủ đô Hà Nội xứng đáng với những vị thế một Thủ

đô anh hùng, ngàn năm văn hiến, trung tâm chính trị - văn hóa – khoa học và giáo dục của cả nước và cùng với vốn tư liệu sẵn có còn giúp Thư viện Hà Nội (TVHN) trở thành một trung tâm thông tin về Thăng Long – Hà Nội

Để đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin của người dùng tin, các cơ quan Thông tin - Thư viện nói chung và thư viện Hà Nội nói riêng cần phải nghiên cứu bổ sung những tư liệu Thăng Long – Hà Nội nói riêng cần phải nghiên cứu bổ sung những tư liệu về Thăng Long – Hà Nội thật sự có ích để đáp ứng nghiên cứu tin đa dạng, và phong phú của các bạn đọc cũng nhu người dùng tin khác

Thư viện Hà Nội cũng như các thư viện khác đều có nghiên cứu phát triển tự thân về cơ sở vật chất, vốn sách báo, tư liệu, hệ thống bài trí…trong quá trình hoàn thiện và phát triển thư viện, ngoài những nhu cầu khác chắc chắn có nghiên cứu khai thác, phục vụ và hoàn thiện kho tư liệu Đặc biệt với

vị thế là thư viện của thủ đô nên việc khai thác các tư liệu về Thăng Long –

Hà Nội lại càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh của nền kinh tế tri thức như hiện nay

Đặc biệt hơn là từ ngày 01 tháng 08 năm 2008, theo nghị quyết số 15 của Quốc hội về việc mở rộng địa giới đã sát nhập thêm tỉnh Hà Tây, huyện

Mê Linh của tỉnh Vĩnh Phúc và 4 xã của tỉnh Hòa Bình thì TVHN bao gồm 2

cơ sở là cơ sở 1ở 47 Bà Triệu - Hoàn Kiếm - Hà Nội và cơ sở 2 ở số 2B đường Quang Trung - Hà Đông - Hà Nội Từ đây việc phát triển Thư viện Hà Nội nói chung cũng như là phát triển mảng tài liệu địa chí nói riêng lại càng trở nên phong phú và đa dạng Vì vậy, mà nguồn tài liệu địa chí đóng vai trò quan trọng hơn bao giờ hết, sẽ là nguồn cung cấp cho các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách các thông tin về nhiều lĩnh vực lịch sử, chính trị,

kinh tế, văn hóa để có thể đưa ra các kế hoạch phát triển thành phố Hà Nội rộng lớn một cách toàn diện hôm nay và tương lai

Đề tài nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã được nhiều nhà nghiên cứu, nhưng phần lớn là về các đề tài thu thập, bảo quản còn đối với vấn đề nâng cao hiệu quả khai thác vẫn còn mới mẻ, chưa được nghiên cứu chuyên sâu, có chăng cũng chỉ là các tài liệu có liên quan Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay, với sự phát triển như vũ bão của các ngành công nghệ cao, đặc biệt là ngành công nghệ thông tin, nghiên cứu của bạn đọc thư viện

đã thay đổi cả về số lượng và chất lượng, mức độ sử dụng và khai thác tài liệu

về Thăng Long – Hà Nội còn nhiều mặt hạn chế Bởi vậy để nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng tài liệu về Thăng Long –Hà Nội, tôi đã chọ đề tài

“Nâng cao hiệu quả khai thác Bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long –

Hà Nội” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình Với kiến thức đã được học

ở trường, với sự tiếp thu học hỏi kế thừa tri thức của những người đi trước, và đặc biệt là với sự hướng dẫn nhiệt thành của thầy giáo Tiến Sĩ Chu Ngọc Lâm Tôi hy vọng đề tài của mình sẽ góp phần đưa ra những giải pháp để nâng cao hiệu quả khai thác Bộ sưu tập di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội 2.Tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về thu thập, lưu giữ Bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội đã có một số tác giả nghiên cứu như: “Bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long –Hà Nội ngàn năm” do Thư viện Hà Nội nghiên cứu “Cơ

sở và giải pháp thu thập phát triển kho tài liệu Địa chí Thăng Long - Hà Nội” của Trần Quang Bảo và Chu Ngọc Lâm viết vào năm 1998 - 1999 Luận án Thạc Sĩ khoa học Thư viện “Tăng cường nguồn lực thông tin địa chí ở Thư viện Hà Nội phục vụ sự nghiệp phát triển Thủ đô” của Nguyễn Ngọc Nguyên Hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác Bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu đánh giá thực trạng khai thác, sử dụng Bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội, đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng Bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội tại Thư viện Hà Nội

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác, phục vụ

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng Bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng: Bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội

Phạm vi: Nghiên cứu được tiến hành tại Thư viện Hà Nội

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: Dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ nghĩa duy vật lịch sử cũng như căn cứ vào tài liệu của Đảng

và Nhà nước

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

- Phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu

- Phương pháp thống kê phân tích số liệu

- Phương pháp quan sát, đánh giá

6 Ý nghĩa của khóa luận

Ý nghĩa lí luận: Khóa luận góp phần khẳng định vai trò, giá trị của Bộ sưu tập di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội tại Thư viện Hà Nội

Ý nghĩa thực tiễn: Đánh giá được thực trạng khai thác, sử dụng Bộ sưu tập di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội tại Thư viện Hà Nội

7 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, cấu trúc khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội tại Thư viện Hà Nội và nhu cầu của người đọc

Chương 2: Thực trạng tổ chức và khai thác bộ Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội tại Thư viện Hà Nội

Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác bộ sưu tập

Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội

CHƯƠNG 1

DI SẢN THƯ TỊCH THĂNG LONG – HÀ NỘI TẠI THƯ VIỆN

HÀ NỘI VÀ NHU CẦU CỦA NGƯỜI ĐỌC

1.1 Vài nét về Thư viện Hà Nội

1.1.1 Qúa trình hình thành, phát triển của Thư viện Hà Nội

Thư viện Hà Nội được thành lập ngày 15/10/1956 với tên gọi ban đầu

là “phòng đọc sách nhân dân” Thư viện đã qua rất nhiều lần thay đổi điạ điểm: lúc đặt tại bờ hồ Hoàn Kiếm (nhà Thuỷ Toạ), khi ở Lò Đúc, Mai Dịch, Văn Miếu - Quốc Tử Giám Đến tháng 01/1959 thư viện mới cố định chuyển

về số 47 Bà Triệu, quận Hoàn Kiếm và mang tên Thư viện nhân dân Hà Nội sau là “Thư viện Thành phố Hà Nội”

Ngày 30/4/1975 kháng chiến thắng lợi, Thư viện Hà Nội cùng với thành phố bước vào mặt trận mới: Khắc phục những hậu quả của chiến tranh; vượt qua những khó khăn, hạn chế của thời bao cấp; xây dựng và phát triển Kinh tế - Văn hoá – Xã hội Thủ đô ngang tầm với vị thế mới Hà Nội thay da đổi thịt Tháng 5/1996 Thư viện Hà Nội được cải tạo xây dựng lại Nếp nhà cấp 4 năm xưa đã nhường chỗ cho khu nhà 03 tầng khang trang, xinh xắn Kho sách báo thư viện lớn dần lên với 25 vạn bản Đội ngũ cán bộ thư viện được bổ sung thêm và đào tạo cơ bản hơn với 31 người, trong đó có 01 tiến sĩ,

03 thạc sĩ, 27 cử nhân Đây là đội ngũ cán bộ có đủ nhiệt tình và năng lực kế thừa xứng đáng sự nghiệp lớn của đàn anh

Ngày 10/10/2008 trụ sở Thư viện Hà Nội mới được khánh thành với toà nhà 09 tầng với 7.000 m2 sàn Đây là sự kiện đánh dấu sự thay đổi về chất trong hoạt động của thư viện

Thực hiện Quyết định của Chính phủ về việc mở rộng địa giới hành chính thủ đô Hà Nội, Thủ đô mới bao gồm Hà Nội và tỉnh Hà Tây cũ, huyện

Mê Linh (Vĩnh Phúc) và thêm 04 xã của tỉnh Hoà Bình Với 29 quận, huyện,

575 phường, xã và 6,5 triệu dân Hà Nội là thành phố lớn nhất về diện tích và lớn thứ 2 về dân số ở Việt Nam Theo quyết định số 593/QĐ - UBND ngày 04/02/2009 của UBND Thành phố, Thư viện Hà Nội mới gồm 02 cơ sở: 47

Bà Triệu, quận Hoàn Kiếm và 2B Quang Trung, quận Hà Đông, với 06 phòng chuyên môn và 75 cán bộ Vốn tài liệu hiện có 675.000 bản, 450 loại báo và tạp chí (số liệu năm 2010)

TVHN là một trong những Thư viện tỉnh thành phố lớn trực thuộc Trung ương – Thư viện lớn - Thủ đô của cả nước Thư viện được hình thành

từ những năm đầu khi Thủ đô vừa được giải phóng (ngày 15 tháng 10 năm 1956) Hơn nửa thế kỉ đối với một con người là quá dài, nó có thể là thay đổi được vận mệnh của người đó nhưng với một nghành công tác thì đó là một chặng đường không dài và trong khoảng thời gian ngắn đó Thư viện Hà Nội

đã làm được những việc thật to lớn và diệu kì

Năm 1975, đất nước ta hoàn toàn giải phóng, nhân dân ta thống nhất dưới mái nhà chung Xã hội chủ nghĩa Được sự quan tâm của cấp trên, TVHN từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất, bổ sung thêm cán bộ có trình độ đại học

và trung cấp, tăng cường vốn tài liệu, đồng thời phát huy tốt công tác phục vụ bạn đọc thông qua một số hình thức tuyên truyền giới thiệu sách, từng bước nâng cao chất lượng bạn đọc, phát triển toàn diện nguồn lực Thông tin của Thư viện nhằm phục vụ nhu cầu ngày càng cao của Thư viện trong và ngoài Thủ đô

Ban đầu khi thành lập Thư viện chỉ có 04 cán bộ với 5.000 cuốn sách, một số tạp báo, tạp chí chuyển từ chiến khu về Khó khăn còn nhiều, cơ sở vật chất nghèo nàn nhưng với lòng nhiệt tình cháy bỏng cùng sự nỗ lực vượt bậc Thư viện Hà Nội đã từng bước đi lên cùng với sự phát triển không ngừng của

Thủ đô và cả nước, các cán bộ thư viện đã sáng tạo nhiều hình thức phong phú phục vụ sách báo kịp thời cho cách mạng, cho nhân dân

Với mặt bằng khiêm tốn 300m2 sau nhiều lần được thành phố đầu tư nâng cấp đến nay Thư viện đã có 2500m2 diện tích sử dụng Thư viện đang lưu giữ một kho tàng thư tịch khá đồ sộ của Thủ đô và nhân loại, với 310000 bản sách, 456 loại báo, tạp chí, hơn một vạn tư liệu địa chí, hơn hai ngàn sách chữ nổi giành cho người khiếm thị; có phòng tra cứu, phòng địa chí về Thăng Long – Hà Nội Trong kho sách có vài ngàn bản tư liệu Hán – Nôm, các loại sách ngoại văn, các bản đồ cổ, ảnh Hà Nội xưa và nay rất quý hiếm

Trong hơn nửa thế kỉ qua, Thư viện đã không ngừng phát triển và từng bước lớn mạnh xứng đáng với tầm cỡ và chức năng nhiệm vụ của mình TVHN đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể: Được Bộ Văn hoá Thông tin cấp bằng khen năm 1979 Với những thành tích nổi bật góp phần đáng kể vào sự nghiệp và phát triển Thủ đô trong những năm đổi mới, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước TVHN vinh dự được Đảng và Nhà nước tặng, thưởng 4 huân chương lao động (hạng nhất, nhì, ba) và huân chương độc lập hạng 3 (năm 2007), được Bộ VHTT 5 lần tặng cờ thi đua xuất sắc (năm 1997, năm 2000, năm 2001, năm 2003, năm 2009), Thủ tướng Chính phủ 3 lần tặng bằng khen, UBND Thành phố 3 lần tặng cờ thi đua xuất sắc

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ của Thư viện Hà Nội

Chức năng của Thư viện

Thư viện Hà Nội là một thiết chế văn hoá - thông tin, là Thư viện công cộng, thư viện khoa học tổng hợp, thư viện đầu nghành của hệ thống thư viện Thủ đô, TVHN có các chức năng: Văn hoá, Thông tin , giáo dục và giải trí

- Chức năng văn hoá: Là một bộ phận của văn hoá Thủ đô, Thư viện

Hà Nội có chức năng tàng trữ và phổ biến các giá trị văn hoá dưới dạng tài

liệu Là một trung tâm giao lưu văn hoá cộng đồng, thư viện tuyên truyền và phổ biến những tri thức về văn hoá, chính trị, kinh tế, văn hoá nghệ thuật, thu hút nhân dân tham gia vào hoạt động sáng tạo và giải trí lành mạnh

- Chức năng thông tin: Là trung tâm thông tin của Thủ đô, TVHN thu

thập, lưu trữ, phổ biến và thoả mãn nhu cầu về thông tin, tri thức phản ánh trong tài liệu cho người sử dụng với các hình thức: thông tin tư liệu, thông tin

dữ kiện, số liệu, thông tin trên mạng

- Chức năng giáo dục: Là cơ quan văn hoá – giáo dục ngoài giảng

đường, TVHN cung cấp thông tin tri thức, phổ biến các giá trị văn hoá hỗ trợ việc học tập, nghiên cứu và sức sáng tạo của nhân dân

- Chức năng giải trí: Bằng các sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư

viện, TVHN góp phần làm thư giãn, giải toả những căng thẳng sau thời gian lao động và làm phong phú đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân

Nhiệm vụ của Thư viện

- Thu thập và tàng trữ các loại hình tài liệu đáp ứng nhu cầu công tác quản lý, lãnh đạo, nghiên cứu, học tập, sản xuất kinh doanh Góp phần bảo

vệ, xây dựng và phát triển Thủ đô

- Tổ chức các hình thức tuyên truyền, giơí thiệu sách báo phục vụ tài liệu sách báo cho các tầng lớp nhân dân Thủ đô và những người có nhu cầu nghiên cứu tìn hiểu về Thủ đô Hà Nội

- Hướng dẫn nghiệp vụ cho mạng lưới thư viện Thủ đô, tham gia đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ thư viện và xây dựng phong trào đọc sách báo ở Thủ đô

- Nghiên cứu khoa học và phục vụ công tác nghiên cứu khoa học

- Hợp tác quốc tế về lĩnh vực thư viện: tham gia các tổ chức quốc tế về thư viện; xây dựng và tiếp nhận các dự án tài trợ tài liệu

- Biên soạn và xuất bản các ấn phẩm thông tin - thư mục của thư viện Thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin hoạt động thư viện; tham gia xây dựng và phát triển mạng thông tin - thư viện của hệ thống thư viện công cộng

1.1.3 Cơ cấu tổ chức của Thư viện Hà Nội

SƠ ĐỒ CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA THƯ VIỆN HÀ NỘI

Hiện nay Thư viên có 75 cán bộ, trong đó có 56 cán bộ trong biên chế

và 19 lao động hợp đồng 100% cán bộ chuyên môn có trình độ cử nhân, 07 cán bộ là thạc sĩ khoa học thư viện, 07 cán bộ có văn bằng 2 về ngoại ngữ, báo chí, hành chính

Có 2 cán bộ được đào tạo hai tháng tại Ấn Độ về Tiếng Anh và Tin học, được học tập và làm việc với các chuyên gia nước ngoài, góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng và tác phong làm việc TVHN cũng tổ chức cho cán bộ đi tham quan, học tập các thư viện trong và ngoài nước: tham quan các trung tâm học liệu khu vực miền Trung, Thư viện trường Đại học FPT là những mô hình thư viện hiện đại; tham gia các đoàn học tập, tập huấn tại nước ngoài: Trung Quốc, Malayxia, Hàn Quốc, Singapore

Hiện nay TVTPHN có 2 cơ sở:

 Cơ sở 1: 47 Bà Triệu – Hoàn Kiếm - Trụ sở làm việc: 9 tầng (kể cả tầng hầm) với 7.500 m2 sử dụng Đây là công trình kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội

 Cở sở 2: 2B - Quang Trung - Hà Đông Trụ sở làm việc: 2.029 m2 UBND Thành phố Hà Nội có đầu tư 44,457 tỷ cho xây dựng trụ sở 47

Bà Triệu, trong đó 2,8 tỷ cho dự án thư viện điện tử Năm 2011 Sở cấp 880 triệu cho việc nâng cấp cơ sở 2 tại Hà Đông

Hiện nay Thư viện có 4 máy chủ, 140 máy tính, 2 máy scan, 3 máy chiếu, 3 máy photocopy và máy in Hệ thống bảo vệ, bảo quản tài liệu: camera, máy hút bụi, máy điều hòa Có hệ thống mạng nội bộ, mạng Internet đường truyền tốc độ cao, mạng wifi

Theo quy chế, TVHN có 6 phòng chức năng:

+ Phòng Bổ sung và xử lý kỹ thuật

+ Phòng phục vụ bạn đọc (với 7 bộ phận: Phòng đọc Tổng hợp – Ngoại văn; Phòng đọc tự chọn người lớn; Phòng mượn người lớn; Phòng đọc Thiếu Nhi; Phòng mượn Thiếu Nhi; Phòng đọc Báo, tạp chí; Phòng Khiếm thị)

+ Phòng Địa chí – Thông tin tra cứu

+ Phòng Tin học

+ Phòng Nghiệp vụ và phòng phong trào cơ sở

+ Phòng Hành chính tổng hợp

1.2 Những vấn đề chung về bộ sưu tập Di sản Thư tịch Thăng Long –

Hà Nội

1.2.1 Lịch sử Thăng Long – Hà Nội

Hà Nội dựng trên đồng bằng đất bồi phù sa của sông Hồng, nên đến thời kỳ “đồ đá mới” cách đây khoảng 5000 năm mới có người ở Theo nhà nghiên cứu, nhà Hà Nôi học Nguyễn Vinh Phúc ông cho biết: Thăng Long hình thành từ đời nhà Lý 1010, lúc bấy giờ dân cư không đông nhưng sau đó thì dân cư từ trấn Đông, Nam, Đoài, Bắc mà cả vùng Thanh lẫn Nghệ cũng kéo về - Thông qua khảo sát, đánh giá thực trạng công tác thu thập tài liệu về Thăng Long – Hà Nội từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm bổ sung một cách đầy đủ, phong phú các tài liệu về Thăng Long – Hà Nội để sinh cơ lập nghiệp Đây là dải đất kinh kỳ nên các nhu cầu kinh tế, xã hội, văn hóa cao hơn các địa phương khác, những người tài giỏi của đất nước đã tập trung về

Hà Nội

Một nghìn năm dựng và giữ nước đã được ghi lại trong những trang sử hào hùng để lưu giữ và truyền lại cho muôn đời sau Những trang sử đó cần được lưu giữ, bảo quản và phổ biến

Hà Nội không chỉ là “thành phố anh hùng” mà đã từ lâu Hà Nội đã trở thành biểu tượng cho các giá trị văn hóa của dân tộc, là niềm tự hào của mỗi người dân Việt Nam Kể từ đầu thế kỷ XI, khi Thái Tổ Lý Công Uẩn xuống chiếu rời đô từ Hoa Lư vê Đại La, đổi Đại La thành Thăng Long, thì Thăng Long đã trở thành “chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương đất nước” Từ đó đến nay, 1000 năm trôi qua, Thăng Long vẫn là chốn “thượng đô kinh sư cho muôn đời”

Do vị thế đặc biệt của mình là “chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương đất nước”, Thăng Long – Hà Nội đã sớm trở thành điểm hội tụ văn hóa của

mọi miền đất nước Lý Công Uẩn đã mang về Thăng Long những giá trị văn hóa của vùng Kinh Bắc vốn là quê hương của mình Sau thời Lý, văn hóa Thăng Long lại được bổ sung những nhân tố mới kể từ khi triều Lý trị vì ở Thăng Long…Cứ thế, theo dòng chảy không ngừng của lịch sử Thăng Long –

Hà Nội lớn lên không đao to búa lớn, không mất gốc, không đứt rễ, vẫn còn

đó hàng xôi lúa làm bằng hạt ngô nếp bung nhừ rất giản dị và thanh đạm Và văn hóa của Hà Nội trở thành bản giao hưởng các giá trị văn hóa của mọi miền đất nước, cố nhiên các giá trị đó đã được nâng cao và có ý nghĩa phổ quát trong mỗi giai đoạn lịch sử Đây chính là một đặc điểm nổi bật và rất riêng của Thăng Long – Hà Nội Văn hóa, nhân vật, lịch sử…của Thăng Long nhưng lại liên quan hay bắt nguồn từ những địa phương khác trong cả nước Những người làm công tác khảo sát, thu thập tài liệu về Thăng Long – Hà Nội cần phải nắm vững đặc điểm này để xác định phạm vi thu thập, nhận dạng tài liệu địa chí Thăng Long – Hà Nội được chính xác và đầy đủ

Hà Nội từ lâu vẫn tự hào là nơi có trường Đại học đầu tiên, là trung tâm đào tạo nhân tài của đất nước Những văn bia ghi tên các tiến sĩ của cả nước được đào tạo tại Quốc Tử Giám qua nhiều triều đại, cùng với những chữ vàng ghi tại đó “Hiền tài là nguyên khí của Quốc gia” đã tô đạm truyền thống văn hiến của Hà Nội và của cả nước Không chỉ có giá trị nghiên cứu lịch sử, văn hóa mà nó còn là một bằng chứng về nền văn hiến lâu đời cảu Thăng Long –

Hà Nội

Hiếm có địa danh nào như Hà Nội lại quy tụ được nhiều nhân chứng lịch sử của đất nước Những địa danh như: Thành Cổ Loa, hồ Hoàn Kiếm, Chương Dương, Ngọc Hồi, Đống Đa, Ba Đình…bao địa danh trên Hà Nội hàm chứa những nội dung lịch sử quan trọng , thể hiện ý chí bất khuất và tài năng của dân tộc Những di tích đặc biệt quan trọng như Thành cổ Hà Nội, Thăng Long tứ trấn, chùa Một Cột, Văn Miếu - Quốc Tử Giám - Trường Đại

học đầu tiên của Việt Nam…những tên gọi Bà Trưng, Bà Triệu, Nguyễn Trãi, Quang Trung…của Thăng Long – Hà Nội đều góp phần làm rạng rỡ lịch sử của dân tộc nói chung và của Hà Nội nói riêng Mỗi mảnh đất, mỗi tên người, mỗi tên đường đều nhắc lại các chiến công của cha ông trên mọi lĩnh vực

Sau những bước ngoặt lịch sử của những năm 30, đầu những năm 40 ngày 02-9-1945 nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời Hà Nội trở thành trung tâm chính trị và văn hóa của cả nước Đặc biệt sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954, ngày 10-10-1954, khi Chủ Tịch Hồ Chí Minh cùng trung ương Đảng, Chính phủ, Quốc hội từ Việt Bắc trở về Hà Nội thực sự trở thành trái tim của cả nước Chính trên nền tảng tinh thần đó, những giá trị văn hóa mới của Hà Nội ngày càng trở nên rực rỡ

Bước vào thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa (CNH-HĐH) đất nước, xu hướng phát triển đô thị đòi hỏi phải mở rộng quy mô, phải mở rộng các đường phố cũ và xây dựng các tuyến phố mới, phải có nhiều trung tâm thương mại – dịch vụ nghĩa là phải kết cấu lại hạ tầng cơ sở Vấn đề đăt ra làm thế nào để Hà Nội vừa phát triển kinh tế vừa bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của mình Với nhận thức mới về văn hóa của thời đại cũng như những quan điểm mới về văn hóa của Đảng, người Hà Nội hiểu rằng để kinh

tế Hà Nội phát triển bền vững không thể bỏ qua một nguồn tài nguyên vô tận, một tài sản vô giá mà Hà Nôi mãi mãi có quyền tự hào đó là những giá trị văn hóa của ngàn năm Thăng Long – Hà Nội Những giá trị đó cần có được một

kế hoạch thu thập và gìn giữ cho xứng với tầm vóc

Thăng Long – Hà Nội từ khi hình thành tới nay đã rất nhiều lần thay đổi tên gọi nhưng hồn xưa, tình cũ, nét văn hiến truyền đời thì chẳng đổi thay, chỉ có phát triển như cái vòng xoáy ốc, tưởng quay về chốn cũ nhưng thực ra lại mở rộng vòng quay như tình yêu không hề đóng kín, cứ ngày một giao hòa

và nghi ngút am dương phát triển

Hà Nội đang rộng dài, đang nở hoa đang lực lưỡng như con thiên mã tung bờm trên đường thiên lý nếu không nói là con rồng vùng vẫy với bao la, bao la trời đất và bao la lòng người

Sự thay đổi địa giới hành chính của Hà Nội qua các thời kỳ:

Việc xác định địa giớ, tên gọi các đơn vị hành chính của Hà Nội qua mỗi thời kỳ là điều hết sức cần thiết và quan trọng cho người làm công tác địa chí Đây là một trong những tiêu chí hàng đầu trong việc xác định lựa chọn và thu thập tài liệu địa chí Việc xác định chính xác tên gọi các đơn vị hành chính của Hà Nội giúp cho việc tổ chức quản lý thông thường cũng như tra cứu thông tin theo địa danh được chính xác

Trong các triều đại Lý, Trần, Lê vì Thăng Long là kinh đô nên được coi

là một đơn vị hành chính đặc biệt Đời Trần kinh thành Thăng Long - Hà Nội gồm 61 phường Đời Lê Thánh Tông, Thăng Long được gọi là Phủ Phụng Thiên, gồm 2 huyện, mỗi huyện 18 phường Trong Dư Địa Chí, Nguyễn Trãi viết: “Thượng Kinh có 36 phường”

Sang đời Nguyễn, Gia Long đổi Phủ Phụng Thiên thành Phủ Hoài Đức Đời vua Minh Mạng đổi tên kinh đô Thăng Long thành tỉnh Hà Nội gồm

4 phủ: Hoài Đức (là Phủ Hoài Đức cũ), Ứng Hòa, Lý Nhân, Thường Tín (là 3 phủ của trấn Sơn Nam cũ) Những tên gọi này kéo dài cho tới khi Pháp xâm chiếm Hà Nội và thành lập Thành phố Hà Nội Phủ Hoài Đức lúc này ngoài 2 huyện Thọ Xương và Vĩnh Thuận, còn có thêm huyện Từ Liêm tách từ Phủ Quốc Oai, trấn Tây Sơn sang Huyện Vĩnh Xương có từ đời Lê ssang đời Mạc, khoảng giữa thế kỷ XVI đổi thành Thọ Xương (tương ứng với quận Hoàn Kiếm và quận Hai Bà Trưng (cũ)) Huyện Quảng Đức có từ thời Lê, đời nhà Nguyễn (1850) đổi thành Vĩnh Thuận (tương ứng với quận Đống Đa (cũ)

và Ba Đình bây giờ)

Năm 1882, thực dân Pháp chiếm Hà Nội, 7/1888 Tổng thống Pháp ký sắc lệnh thành lập Thành phố Hà Nội, đó là khu vực kinh thành Thăng Long

cũ (tương ứng với 4 quận nội thành cũ) Năm 1889, chính quyền thực dân Pháp đã tạo ra khu vực ngoại thành Hà Nội gồm phần đất còn lại của hai huyện Vĩnh Thuận và Thọ Xương (sau khi đã lấy phần lớn đất đai hai huyện này lập ra Thành phố Hà Nội) và một số xã thuộc huyện Từ Liêm và Thanh Trì Đến 1903, chính quyền thực dân Pháp giải thể tỉnh Hà Nội Chia thành các tỉnh Hà Đông, Hà Nam và trước đó đã tách hai huyện Thọ Xương và Vĩnh Thuận ra làm Thành phố Hà Nội Năm 1915, khu vực ngoại thành Hà Nội đổi thành huyện Hoàn Long, thuộc tỉnh Hà Đông Năm 1942 lại nhập vào thành phố Hà Nội và đổi tên là Đại lý đặc biệt Hà Nội, có thêm 22 xã tách từ Phủ Hoài Đức

Năm 1945, thành lập UBND Thành phố Hà Nội, Hà Nội gồm 47 khu phố nội thành, và 118 làng ngoại thành Cuối 1945, 47 khu phố sát nhập thành

17 khu phố, các làng ngoại thành nhập lại thành 5 khu hành chính ngoại thành

Tháng 11/1946 cả nước chia làm 12 khu hành chính, Hà Nội là khu XI, nội thành chia làm 3 liên khu

Từ năm 1954, Hà Nội gồm 4 quận nội thành và 4 huyện ngoại thành Năm 1959, nội thành chia làm 8 khu phố, ngoại thành vẫn giữ nguyên 4 huyện

Năm 1961 nội thành gồm 4 khu phố: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng, Đống Đa Ngoại thành Hà Nội gồm 4 huyện: Từ Liêm, Thanh Trì, Đông Anh, Gia Lâm

Năm 1978, Quốc hội quyết định mở rộng Thành phố Hà Nội, gồm: 4 quận nội thành cũ, ngoại thành có: một thị xã Sơn Tây, 12 thị trấn và 11 huyện

Năm 1991, Quốc hội định lại ranh giới của Hà Nội chỉ gồm 4 quận nội thành cũ, 5 huyện ngoại thành: Đông Anh, Gia Lâm, Từ Liêm, Thanh Trì, Sóc Sơn

Năm 1995, theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, thành lập thêm quận Tây Hồ

Năm 1997, một phần Đống Đa đựoc tách ra thành quận Thanh Xuân, một phần huyện Từ Liêm được tách ra thành quận Cầu Giấy

Năm 2003, thành lập thêm quận Long Biên và Hoàng Mai

Tuy nhiên việc thêm quận không ảnh hưởng gì nhiều đến địa giới hành chính của Hà Nội nói chung, mà nó chỉ thể hiện tốc độ đô thị hóa của Hà Nội

Trong giới hạn phạm vi của đề tài của một khóa luận tốt nghiệp, tôi không có tham vọng đi sâu vào phân tích về lịch sử, văn hóa của Thăng Long – Hà Nội mà chỉ khái quát một số đặc điểm, yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp và tích cực đến việc hình thành một khối lượng lớn tài liệu thư tịch khổng lồ ngàn xưa để lại, và làm thế nào để phục vụ bạn đọc được tốt nhất và hiêu quả nhất

1.2.2 Đặc điểm Di sản Thư tịch Thăng Long – Hà Nội

Thư tịch là sách vở, giấy tờ, tất cả các vật liệu được in ra, khắc nhằm có thông tin về tri thức nào đó: như tiểu sử nhân vật, sự kiện lịch sử, một sự tích, những kiến thức khoa học… trên các vật liệu cụ thể như đồng, đá, gỗ, vỏ cây, vải lụa, giấy…

Theo pháp lệnh Thư viện (2000): Di sản Thư tịch là toàn bộ sách, báo, văn bản, chép tay, bản đồ, tranh, ảnh và các loại tài liệu khác đã và đang được lưu hành

Như vậy, Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội là toàn bộ những tài liệu, sách báo, bản chép tay, bản đồ nói về Thăng Long - Hà Nội và những tài liệu được Thư viện Hà Nội xuất bản

Hay nói cách khác: Di sản Thư tịch Thăng Long - Hà Nội là toàn bộ tài liệu địa chí, xuất bản phẩm địa phương của Thăng Long, về Thăng Long - Hà Nội

Thư tịch cổ nhất hiện nay của chúng ta còn lại là những tấm bia đá khắc kinh Phật thế kỷ X đời nhà Đinh tại Cố đô Hoa Lư Ninh Bình Còn phần lớn

là bia đá (khoảng thế kỷ XV), chuông đồng (thế kỷ XVII) đến các bộ châu bản từ triều Nguyễn (bản khắc gỗ được vua duyệt cho in vào khoảng thế kỷ XIX)

Trong suốt 10 thế kỷ, ở Việt Nam (mà thực chất là tập trung phần lớn ở Thăng Long – Hà Nội) thư tịch chủ yếu viết bằng chữ Hán – Nôm, hình thức xuất bản rất thô sơ, thủ công chủ yếu là khắc ván và chép tay Nội dung thư tịch thời kỳ này chủ yếu là: kinh sử, văn thơ của các bậc vua chúa, công hầu… Trong suốt quá trình hàng chục thế kỷ với sự diễn tiến văn học từ Hán, Hán – Nôm, đến quốc ngữ Thư tịch Việt Nam đã phản ánh được trình độ phát triển xã hội, tinh thần của mỗi thời đại và những bước thăng trầm của lịch sử dân tộc

Mỗi triều đại có những số lượng thư tịch rất khác nhau và càng về sau càng phong phú về hình thức và nội dung như: Thời Lý có “Nam quốc sơn hà”, “Nam Bắc thiên giới địa đồ” của Lý Anh Tông…

Thời Trần có: “Đại Việt sử ký” của Lê Văn Hưu, “Trần Triều thế phả hành tung” của Trần Thái Tông…

Thời Lê có: “Sử ký tục biên”, ”Đại Việt sử ký toàn thư”…

Đây cũng là thời kỳ xuất hiện các ấn phẩm chữ quốc ngữ và chữ Pháp Nhìn chung vào thời kỳ phong kiến, thư tịch được biên soạn, xuất bản dưới các triều đại có thể nói là “rừng sách, suối thư” Tuy nhiên, do trải qua các cuộc chiến tranh liên miên, một phần vì thiên tai, khí hậu khắc nghiệt nên đã ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại của các thư tịch Việt Nam nói chung và thư tịch

Thăng Long – Hà Nội nói riêng Những thư tịch còn tồn tại lại một phân được các viện, các thư viện thu thập và lưu giữ, một phần bị mang ra nước ngoài như Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Mỹ Và một phần còn nằm phân tán trong nhân dân

Qúa trình xuất bản thư tịch trong thời kỳ phong kiến ta nhận thấy có một đặc điểm là: việc tổ chức xuất bản, tàng trữ và thư viện chỉ là một Việc xuất bản thư tịch tồn tại song song 3 hình thức: chép tay, khắc ván in và in bằng máy Vật liệu thư tịch bao gồm từ giấy, lụa, đồng, đá, vỏ cây…Những tác phẩm chúng ta dập lại trên các chuông đồng, bia đá có giá trị nhiều mặt, đây cũng là một nguồn thư tịch cần khai thác và bảo quản

Thời Pháp thuộc Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của xứ Đông Dương Vì vậy, đây cũng là một trong những cái nôi đầu tiên của báo chí Việt Nam Một số tờ báo tiêu biểu của thời kỳ này là: “Đại Nam Đồng văn Nhật báo”, “Đăng cổ tùng báo”, “Đông Dương tạp chí” (1913), sau này đổi tên “Học báo” hay “Nam phong tạp chí” (1917-1934)…

Đáng lưu ý, thời kỳ này có nhiều bài viết, bài báo, hồi ký, du ký… viết

về Hà Nội của các tác giả người Pháp, Bồ Đào Nha, Nhật Bản đây cũng là nguồn tài liệu quý giá đáng được quan tâm thu thập như cuốn “Une champagne au Tonkin” (khảo sát Bắc kỳ) của một bác sĩ người Pháp viết năm (1884-1886) trong đó có 10 tháng ở Hà Nội Đó là cuốn sách miêu tả rất tỉ mỉ, sinh động các sự kiện chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa và cuộc sống đơi thường của nhân dân kèm theo các bức tranh vẽ bằng bút sắt

Ngoài ra, còn một số hồ sơ của Nha lưu trữ, thông tư, chỉ thị, báo cáo của một số cơ quan, điều lệ, nọi quy của một số hội đoàn, tham luận, biên bản của một số hội nghị hành chính hay khoa học, luận án tiến sĩ của một số ngành…

Ngày 28-7-1929 Đại hội Đại biểu công nhân Bắc Kỳ họp lần thứ nhất

để thành lập tổ chức Công hội Bắc Kỳ, Đại hội quyết định ra tờ báo Lao động

và tạp chí công hội đỏ

Tháng 9/1929 Tổng hội sinh viên được thành lập tại Hà Nội, tổng hội

có tờ báo “Người sinh viên” do đồng chí Đặng Xuân Khu phụ trách

Hà Nội còn là nơi ra đời nhiều văn kiện quan trọng của Đảng trong thời

kỳ hoạt động bí mật: “Luân cương chính trị” do đồng chí Trần Phú viết tại 90 Bông Thợ Nhuộn hay cuốn “Tự chỉ trách” của tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ Hay bản Tuyên ngôn độc lập, Bác viết tại 48 Hàng Ngang Đặc biệt là những tác phẩm được viết bằng tay trong nhà tù Hà Nội của các chiến sĩ cách mạng

Tóm lại, thời kỳ này bên cạnh các sách cần sưu tập, đã xuất hiện các báo, tạp chí đáng quan tâm để thu thập, lưu giữ như những tài liệu quan trọng phục vụ cho nghiên cứu lịch sử cũng như văn hóa của Thăng Long – Hà Nội

Điểm qua vài nét thật cơ bản khái quát về nội dung thư tịch thời kỳ này

để thấy khối lượng thư tịch khổng lồ và những giá trị của nó, đồng thời xác định những khó khăn trong công tác thu thập

Trong phạm vi giới hạn của một khóa luận, tôi xin khái quát một số điểm, yếu tố ảnh hưởng trực tiếp và tích cực đến việc hình thành một khối lượng lớn tư liệu thư tịch khổng lồ tư ngàn xưa để lại cần được sưu tập, bảo quản cũng như những mảng tài liệu hiện đại cần được bổ sung và phục vụ người dùng tin

1.2.3 Vai trò của Di sản thư tịch Thăng Long – Hà Nội

Trong những di sản do tổ tien để lại thì di sản thư tịch Thăng Long –

Hà Nội là một bộ phận quan trọng của di sản văn hóa dân tộc Đây là kho tang văn hóa thành văn rất quý giá của thủ đô và đất nước Nguồn thư tịch này ghi lại quá trình đấu tranh dựng và giữ nước, cũng như các hoạt động xã hội khác của dân tộc Việt Nam trải qua hàng nghìn năm

Thăng Long – Hà Nội là kinh đô lâu đời nhất trong lịch sử Việt Nam Mảnh đất địa linh nhân kiệt này luôn là nguồn cảm hứng, là đề tài tốn không biết bao giấy mực của các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu từ xưa tới nay Với người Hà Nội từ nết ăn đến cái mặc là cả một nét thanh lịch Hà Nội Nói đến Hà Nội là nói đến mảnh đất ngàn năm văn hiến, là một trọng tâm văn hóa lớn của đất nước, là dải đất cổ, là cái nôi, cái tổ của nền văn hóa Việt Nam, của kẻ chợ, kinh kỳ Hà Nội là quê hương của bao danh sĩ, thuyền quyên, tài

tử và cũng là quê hương của bao món ăn kỳ lạ xuất hiện từ những bàn tay kỳ tài và cũng là quê hương của tấm áo dài “lơ Muya” tức áo dài “tân thời” Chính vì vậy, đã có một khối lượng di sản thư tịch Thăng Long – Hà Nổi rất phong phú ghi chép về mảnh đất “trung tâm bờ cõi đất nước” Do đó, khối lượng di sản thư tịch này đóng một vai trò, vị trí rất quan trọng trong hoạt động của TVHN và trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển thủ

đô Hà Nội:

- Nó thể hiện nền văn minh, di sản văn hóa, tiềm năng văn hóa, nghệ thuật, kinh tế - xã hội của thủ đô, về Thủ đô thông qua nguồn tư liệu địa chí phong phú và đa dạng Bộc lộ được tiến trình phát triển, sự vận động lịch sử của Thủ đô, của đời sống người dân Thủ đô hơn 1000 năm tuổi với tất cả những thay đổi, thành tựu, thăng trầm trên nhiều lĩnh vực khác nhau

- Trong kỷ nguyên thông tin với nền kinh tế tri thức, tài liệu về Thăng Long - Hà Nội đã và đang trở thành công cụ hữu ích góp phần tích cực vào việc giải quyết những nhiệm vụ quan trọng của Thủ đô: phân vùng, quy hoạch kinh tế, vă hóa, khai thác tiềm năng thiên nhiên đất nước, con người, nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của Thủ đô, của dân tộc

Nguồn tư liệu địa chí toàn diện về Thủ đô Hà Nội có được nhờ nhiều thế hệ , giúp nhận diện rõ thực trạng Thủ đô Hà Nội về nhiều mặt, là nguôn

tài liệu chân thật, quý giá để giúp cho những cơ quan nghiên cứu, những nhà sưu tầm, những người cần tìm hiểu về Thủ đô Hà Nội trong và ngoài nước có được những nguồn sử liệu, những tri thức và hiểu biết đáng tin cậy trong những công việc cụ thể của mình Thành phố đã xây dựng, quy hoạch phát triển, trùng tu tôn tạo di tích và tiến hành nhiều công trình nghiên cứu khoa học, văn hóa nghệ thuật, tượng đài nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội

Tổ chức thu thập các di sản thư tịch Thăng Long – Hà Nội một cách đầy đủ sẽ thu hút được sự quan tâm chú ý của các cấp, các ngành, các tổ chức trong và ngoài nước và đặc biệt là toàn thể tầng lớp nhân dân Thủ đô trong việc thu thập, gìn giữ và phát huy di sản văn hóa Thăng Long – Hà Nội

Cùng với những di tích lịch sử - văn hóa, di sản thư tịch Thăng Long –

Hà Nội này gắn liền với những trang sử hào hung của dân tộc Việt Nam Việc thu thập, gìn giữ và phổ biến những di sản quý giá đó cho hôm nay và cho mai sau là biểu hiện của đạo lý uống nước nhớ nguồn, là thể hiện lòng biết ơn của chúng ta đối với cha ông, những người đã có công dựng nước và giữ nước Đó là tình cảm, là trách nhiệm của chúng ta trong việc giữ gìn, vun đắp những truyền thống tốt đẹp mà cha ông chúng ta đã xây dựng, là cội nguồn để phát huy bản sắc dân tộc trong quá trình xây dựng nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa, làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ta Mặt khác với nguồn tư liệu phong phú và đa dạng với những hoạt động thông tin – thư viện sẽ phục vụ đắc lực cho các hoạt động văn hóa, tuyên truyền giáo dục,nghiên cứu khoa học, các chương trình quy hoạch xây dựng phát triển Thủ đô văn minh hiện đại trong hiện tại và tương lai

1.2.4 Nhu cầu tin về tài liệu Thăng Long – Hà Nội

Do nguồn lực thông tin địa chí (NLTTĐC) có những tính chất đặc thù nên đối tượng phục vụ chủ yếu tập trung vào những cán bộ nghiên cứu

chuyên sâu Hiện nay, kho địa chí của TVHN được tổ chức theo hình thức kho đóng

Qua khảo sát cho thấy nhu cầu sử dụng tài liệu địa chí ở TVHN rất đa dạng và người dùng tin đều là những người có trình độ văn hóa chuyên môn cao Những tài liệu họ đọc thường là những tài liệu đòi hỏi sự khái quát cao, tổng hợp hoặc chuyên sâu từng lĩnh vực, không chỉ là sách báo mà còn có thể

là các bản thảo, bản dập văn bia, tranh ảnh, bản đồ, bản vẽ

Có thể chia người dùng tin địa chí Thăng Long - Hà Nội thành 4 nhóm chính sau :

Nhóm 1: Nhóm những người dùng tin làm công tác quản lý:

Nhóm người dùng tin này đặc biệt là lãnh đạo Thành phố và lãnh đạo

Sở Văn hóa – Thông tin Hà Nội Đây là đối tượng bạn đọc thường xuyên và quan trọng của tài liệu địa chí và những thông tin của địa phương (cả tích cực lẫn tiêu cực) giúp họ có những đối sách thích hợp điều chỉnh chủ trương, kế hoạch phát triển mọi mặt hay từng mặt Thông tin địa chí cũng là một kênh giúp cho các nhà lãnh đạo tiếp cận được với người dân, thông qua những bài viết, ý kiến đóng góp của họ trên báo chí Việc đô thị hóa, xây dựng cơ sở hạ tầng, giao thông cầu đường…đều rất cần có sự nghiên cứu về các lĩnh vực của

Hà Nội thông qua tài liệu địa chí, đặc biệt là những tài liệu nói về văn hóa Thăng Long – Hà Nội, để đảm bảo sự phát triển của Thành phố theo hướng dựa trên nền tảng “phát triển văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” Đặc biệt trong dịp chuẩn bị kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội vừa qua, có rất nhiều chương trình tu bổ di tích văn hóa lịch sử, xây dựng những chương trình nghệ thuật, mỹ thuật phản ánh lịch sử hào hùng, lịch sử văn hiến của Thủ đô, thì thông tin địa chí là những thông tin không thể thiếu được trong công tác lãnh đạo quản lý của họ

Cách thức phục vụ chủ yếu là phục vụ thư mục bài trích về địa phương Cho mượn tài liệu về nhà theo yêu cầu, hoặc bạn đọc gọi điện trực tiếp đến thư viện, thư viện phân tích, trả lời kèm theo các tài liệu gốc, để lãnh đạo kiểm chứng Đây là đối tượng có nhu cầu cao và đòi hỏi độ chính xác, nhanh, diện yêu cầu rộng về mọi lĩnh vực, và thư viện luôn luôn phải đáp ứng được yêu cầu bằng mọi cách, không được phép trả lời không Đó cũng là cách TVHN tự khẳng định với các nhà lãnh đạo về vai trò của thông tin địa chí đối với sự phát triển của Hà Nội

Nhóm 2: Nhóm người dùng tin là các nhà nghiên cứu về địa phương

Các nhà nghiên cứu về địa phương đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc khai thác có hiệu quả vốn tài liệu địa chí Cùng với xu hướng ngày càng gia tăng hiện nay ở nước ta (Hà Nội kỷ niệm 1000 năm Thăng Long –

Hà Nội vào ngày 1 đến ngày 10 tháng 10 năm 2010 vừa qua) nghiên cứu về địa phương, viết sách địa chí số lượng đối tượng bạn đọc này sẽ quyết định đến số lượng sản phẩm địa chí của địa phương

Tài liệu địa chí về Hà Nội giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với người làm công tác nghiên cứu văn hóa – xã hội Tài liệu địa chí là công cụ không thể thiếu của họ Tài liệu địa chí không chỉ để trích dẫn, chứng minh mà còn góp phần làm sáng tỏ lập luận, khơi gợi, phát hiện, khám phá những góc cạnh, vấn đề còn tiềm ẩn trong các sự kiện Tài liệu địa chí càng phong phú càng giúp cho công tác nghiên cứu, biên khảo dễ dàng thuận lợi Với họ, lúc biên soạn các sách khảo về những di tích danh thắng Thủ đô, họ phải sử dụng các tài liệu địa chí như văn bia, thần phả, truyền thuyết, cổ tích liên quan di sản đó

để tìm ra giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc…của nó Và đối với họ tài liệu địa chí không chỉ là bản chữ viết tay, chữ khắc, chữ in,bằng Hán Nôm, Pháp văn, Anh văn mà còn “cần – rất cần – những sơ đồ, bản đồ, tranh vẽ, ảnh chụp, phim nhựa minh họa”…

Thời gian gần đây, số lượng các nhà nghiên cứu nước ngoài đến với thư viện Thủ đô có chiều hướng gia tăng Như TVHN đã từng phục vụ Philippe Papine làm đề tài tiến sĩ về “Lịch sử Hà Nội” Để phục vụ một sinh viên người Pháp sang làm đề tài về “Đường phố Hà Nội” Đối với những đối tượng bạn đọc này, việc phục vụ tài liệu địa chí cho họ có tác dụng to lớn Vì nhu cầu của họ được xác định rõ ràng; sản phẩm của họ bao giờ cũng có vì việc đọc gắn với mục đích nào đó như thực hiện các công trình nghiên cứu hay viết sách, viết báo; Nói một cách khác sản phẩm của họ sẽ tuyên truyền

về Hà Nội và về Việt Nam ra nước ngoài

Để phục vụ, đáp ứng được tốt nhu cầu của họ, thì tài liệu cần phải phong phú, bộ máy tra cứu tốt – họ có thể tự biết họ cần những gì, họ tự sử dụng bộ máy tra cứu để tìm tài liệu Và ngược lại họ còn hỗ trợ rất nhiều trong công tác bổ sung, chỉ ra nguồn tài liệu, cả trong việc phân loại tài liệu,

tổ chức bộ máy tra cứu…Thư viện đã mời được rất nhiều người trong số họ làm cộng tác viên của phòng

Nhóm 3: Người dùng tin là sinh viên, học viên cao học, cán bộ khoa học làm đề tài

Nhóm người dùng tin này việc đọc của họ thường gắn với một đề tài ổn định như viết khóa luận, luận văn, đề tài nghiên cứu thường là các vấn đề về

Hà Nội hoặc có liên quan đến Hà Nội

Ngoài ra còn rất nhiều sinh viên, học viên cao học chuyên ngành văn hóa, lịch sử, Hán văn đó sử dụng tài liệu địa chí về Hà Nội của Thư viện Đây là điều đáng mừng vì là động lực thúc đẩy phát triển nghiên cứu về địa phương và đẩy mạnh công tác địa chí của chính Thư viện

Nhu cầu của nhóm bạn đọc này rất đa dạng và tài liệu xám là một trong những loại tài liệu mà họ rất cần, để kế thừa và tránh sự trùng lặp trong nghiên cứu

Nhóm 4: Người dùng tin phổ thông

Đó là những người tìm đọc tài liệu địa chí cho nhu cầu cá nhân Cụ thể

là các em học sinh phổ thông phải viết các chuyên đề cho bộ môn lịch sử, văn học sử hoặc tìm đến tài liệu phục vụ các cuộc thi tìm hiểu về Hà Nội do nhà trường, do đoàn hội của trường, của Thành phố tổ chức, có thể là nhân dân đến tìm các văn bản pháp quy của UBND thành phố, Hội đồng nhân dân thành phố về đấ đai, chính sách cũng có khi là đến tìm hiểu về dòng họ, hoặc viết về lịch sử địa phương hoặc tìm hiểu về một sự kiện, một nhân vật lịch sử của một vài xưởng công nghiệp từ thời Pháp và đôi khi là những người quan tâm yêu mến Thủ đô, trong đó cũng phải kể đến người dùng tin nước ngoài,

họ cũng rất chú ý đến nguồn tài liệu địa chí này để nghiên cứu và đọc giải trí

Nhìn chung yêu cầu của nhóm bạn đọc này rất đa dạng Hình thức phục

vụ chủ yếu là đọc tại chỗ và cán bộ địa chí cũng phải hướng dẫn trực tiếp cách thức tra cứu Những yêu cầu về văn bản pháp quy, là loại yêu cầu mà hiệu suất đáp ứng thấp nhất

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ KHAI THÁC BỘ DI SẢN THƯ TỊCH

THĂNG LONG – HÀ NỘI TẠI THƯ VIỆN HÀ NỘI

2.1 Thực trạng kho Thư tịch Thăng Long - Hà Nội

Thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Thư viện Khoa học tổng hợp của Thủ đô, TVHN đã xây dựng nguồn lực thông tin địa chí khá phong phú và đa dạng Phòng địa chí tập trung tất cả các tài liệu nội dung đề cập tới Hà Nội với nhiều loại như sách báo, bản đồ, ảnh, hương ước, văn bia, thần tích và bằng các ngôn ngữ: Anh, Pháp, Hán Nôm, chữ Quốc ngữ Với vốn tài liệu địa chí như vậy TVHN đã đáp ứng tương đối đầy đủ các nhu cầu của người dùng tin đến thư viện tìm đọc tài liệu nhằm tìm hiểu và nghiên cứu sâu hơn các lĩnh vực của đời sống xã hội, lịch sử của Hà Nội từ xưa đến nay

Trong chiến lược phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của nước ta hiện nay, thư viện các tỉnh, thành phố nói chung và TVHN - Thư viện Thủ đô nói riêng có vị trí chiến lược quan trọng, nó được coi như là “Tế bào kinh tế”, là địa bàn để thực hiện các chưưong trình kinh tế, mục tiêu của Đảng và Nhà nước đã đề ra

Là Thư viện lớn của Thủ đô, tài liệu địa chí trở thành nguồn tài liệu quý giá, chiếm vị trí quan trọng trong hoạt động của Thư viện

Nhận thức được tầm quan trọng đó của tài liệu địa chí, TVHN đã tổ chức thành một phòng Địa chí - Thông tin tra cứu chuyên làm công tác bổ sung, tổ chức khai thác tài liệu địa chí dưới nhiều hình thức khác nhau như: mua, trao đổi, biếu tặng, tìm kiếm trong nhân dân Đến nay TVHN đã thu thập được hơn 17.000 tài liệu địa chí, bao gồm sách, báo tạp chí, ảnh, bản đồ, tài liệu điện tử khái quát đầy đủ mọi lĩnh vực về Thủ đô Hà Nội từ xưa đến nay (trước năm 2008) Tiêu biểu là những bộ sách 1000 năm Thăng Long -

Hà Nội, Bách khoa thư viện Hà Nội, tủ sách Thăng Long - Hà Nội (với 100 tên sách), Tổng tập thư mục địa chí Thăng Long - Hà Nội (4 tập), Lịch sử Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, Văn hóa Thăng Long - Hà Nội, 100 câu hỏi, đáp về Thăng Long - Hà Nội Dư địa chí, Bắc thành địa dư chí lục, Thượng kinh phong vật chí, Hà Nội địa dư, trọn bộ 120 Tạp chí Nam Phong

Hiện nay, nguồn tài liệu địa chí của các địa phương mới sát nhập vào thủ đô từ năm 2008 như: Hà Tây, Mê Linh đang được các cán bộ phòng địa chí tiếp tục thu thập, bổ sung, xử lý nhằm phục vụ nhu cầu thông tin của bạn đọc

2.1.1 Tài liệu Thư tịch Thăng Long - Hà Nội truyền thống

Sách ngoại văn

Sách tiếng Pháp Sách tiếng Nga

Tài liệu Hán Nôm - TSTL 178

Bảng 1: Bảng thống kê vốn tài liệu truyền thống của TVHN

Loại báo đóng bìa Số lượng

Bảng 2: Bảng thống kê số lượng báo đóng bìa của TVHN

Sách tiếng Việt: 9.500 cuốn

Có thể nói số lượng sách ở kho địa chí của Thư viện chưa phải nhiều , nhưng thực sự đây là một kho tài liệu quý, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu về Hà Nội của bạn đọc thủ đô Nội dung kho sách tiếng Việt gồm:

- Tài liệu chỉ đạo: các bộ “Văn kiện Đảng toàn tập”, “Hồ Chí Minh toàn tập”, Văn kiện, nghị quyết Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện nghị

quyết Đảng Bộ Hà Nội, văn bản pháp quy, chỉ thị, nghị quyết, quyết định của

ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội giúp bạn đọc có thể tra cứu các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết về đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước với Hà Nội Các cuốn sách viết về Bác Hồ với Hà Nội, giúp bạn đọc có thể tìm hiểu những địa danh, cơ quan, đơn vị Bác đã đến thăm,cũng như những lời dạy của Bác với mọi tầng lớp nhân dân Hà Nội

- Tài liệu tra cứu nhanh về Hà Nội: Bộ “Bách khoa thư Hà Nội”, Bộ sách “1000 câu hỏi đáp về Thăng Long - Hà Nội” của ban chỉ đạo chương trình kỉ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội Bộ sách “1000 câu hỏi đáp về Thăng Long - Hà Nội” của Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc và nhà văn

Tô Hoài Hay “Biên niên sự kiện lịch sử Hà Nội”, “Sự kiện ngày nay năm

xưa” Ngoài ra có trên 35 thư mục chuyên đề về Hà Nội, đặc biệt có bộ

“Tổng tập thư mục địa chí Hà Nội” gồm trên 1 vạn tài liệu

- Các lĩnh vực cụ thể bạn đọc có thể nghiên cứu tại kho sách tiếng Việt: + Địa lý tự nhiên, địa lý kinh tế, tiềm năng thiên nhiên của Hà Nội + Lịch sử, xây dựng, địa danh Hà Nội (quá trình hình thành và biến đổi của Hà Nội qua các thời kỳ)

+ Những sự kiện cải tạo địa hình thành phố, xây dựng thành quách, đào sông,san lấp mặt bằng, quy hoạch phố phường Hà Nội

+ Đặc điểm kiến trúc Hà Nội, các đường phố

+ Bộ máy tổ chức chính quyền Hà Nội (sự biến đổi về cơ chế hành chính qua các thời kỳ lịch sử)

+ Kinh tế Hà Nội

+ Van hóa - Giáo dục Hà Nội

+ Văn học Hà Nội và Hà Nội trong văn học

Ngoài số lượng sách Việt bổ sung theo thời gian thì kho địa chí cũng có một lượng tài liệu khoảng 200 tư liệu trước năm 1954 (thu thập từ các tủ sách gia đình, tủ sách cá nhân, cơ quan ) Tư liệu này chủ yếu là phóng sự, truyện ngắn, tiểu thuyết hoặc bút ký

Sách ngoại văn (Pháp - Anh - Nga): 650 cuốn

Mặc dù số lượng này không lớn nhưng có nhiều loại tài liệu quý và giá trị, tập trung chủ yếu là sách tiếng Pháp như cuốn Historie de HaNoi nguyên

là đề tài tiến sĩ về lịch sử của Philippapine - Giám đốc viện viễn Đông Bác

Cổ, hay cuốn Le pagoda de HaNoi của G.Dumoutier giới thiệu về các chùa, chùa Một Cột, chùa Dục Khánh Sách tiếng Anh, tiếng Nga là mảng tài liệu

có số lượng ít trong mảng tài liệu ngoại văn

Sách Hán Nôm: 1.100 cuốn

Chủ yếu là tư liệu photo với các thần tích, thàn sắc, thần Thành hoàng, hương ước ở các làng xã, phủ thuộc Hà Nội Các tư liệu viết dưới dạng chữ Hán cổ, chữ Nôm (có chú giải) Đây là một bộ phận tư liệu đặc biệt quý giá của kho tư liệu địa chí Mảng tài liệu này đã giúp ích rất nhiều cho các nhà nghiên cứu am hiểu về lịch sử, bộ máy hành chính, về địa danh, về nhân vật, phong tục tập quán của một Thăng Long - Hà Nội xưa Đây là những tư liệu lịch sử có giá trị cho các nhà nghiên cứu sách về Hà Nội

Bản dập văn bia: Trên 4.000 bản Các văn bia tại các đền miếu cho chúng ta những thần tích của các vị thánh, thần được thờ phụng như: Bà chúa Thiên Niên, thôn Trích Sài, Hồ Tây, bia đền Cao Sơn phường Kim Liên, huyện Hoàng Long (Đống Đa), chép thần tích đánh giặc cứu dân của thần Cao Sơn, bia đình Thanh Hà (số 10 ngõ Gạch) là một ngôi đình thuộc loại cổ nhất của Hà Nội có tấm bia ghi sử tích của Đại Vương Trần Lưu Nội dung của các bản dập văn bia còn cho chúng ta hiểu thêm về một địa danh, về một

sự kiện, nhân vật trong lịch sử Như bia chùa Hồng Phúc, lấy Nhị Hà là đại lưng, lấy Tô Lịch làm vạt áo xưa là chợ nay là đạo trưởng, xưa là trại binh nay là chùa Hay những tấm bia trong Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã là nhân chứng lịch sử cho một nền văn hiến nghìn năm, truyền thống hiếu học, chính sách trọng dụng nhân tài của dân tộc

Bản đồ: 55 bản, trong đó có 20 bản đồ Hà Nội thời kỳ phong kiến và

thời kỳ Pháp thuộc: ngoài những bản đồ nằm trong cuốn “An Nam hình thắng đồ” hay bản đồ Thăng Long trong cuốn “Hồng Đức bản đồ”, TVHN còn có các bản đồ “Thăng Long thời Hồng Đức – 1470”, “Thăng Long thời Lý Trần

1010 – 1400”, “Bản đồ Phủ Hoài Đức năm 1831”, “Bản đồ Hà Nội 1866”

“Bản đồ Hà Nội kế cận 1951” Ngoài ra còn có các bản đồ nằm rải rác trong

các tài liệu Hán Nôm mà thư viện đã có phích chỉ dẫn giúp bạn đọc tra cứu

Việc nghiên cứu bản đồ Thăng Long - Hà Nội kết hợp với các thư tịch

cổ giúp chúng ta có một cái nhìn tổng thể, rõ nét về một Thăng Long với sự biến đổi qua các triều đại; sự thay đổi giới hành chính, sự quy hoạch Thăng Long qua các triều đại

Báo - tạp chí của Hà Nội: 1.263 đơn vị (báo đóng tập)

Báo trước năm 1954: Văn hóa nguyệt san, Văn hóa tùng biên, Nam Phong, Thế kỷ, Tiểu thuyết thứ bảy là nguồn tài liệu quý cho những nhà nghiên cứu về Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc

Báo sau năm 1954: có tất cả các loại báo, tạp chí của Hà Nội như Tuổi trẻ Thủ đô, Phụ nữ Thủ đô, Nông nghiệp Thủ đô, Lao động Hà Nội, Người

Hà Nội và một số báo, tạp chí của trung ương có liên quan đến lịch sử - văn hóa, có giá trị nghiên cứu về Hà Nội: tạp chí Văn hiến, tạp chí Xưa và nay, tạp chí Di sản Văn hóa, Du lịch, Văn hóa

Đây cũng là một nguồn tư liệu quý, bởi có những lĩnh vực, khía cạnh của Hà Nội chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ trọn vẹn, nhiều nội dung nằm rải rác trong các bài nghiên cứu Dù chỉ là các bài báo nghiên cứu nhỏ lẻ, nhưng các bài viết này cũng giúp ích rất nhiều cho các nhà nghiên cứu

Đặc biệt, phòng còn giữ được báo Hà Nội mới từ năm 1956, thời kỳ

này báo có tên Thời mới (1959 - 1967), cùng với Thủ đô Hà Nội (1959 -

1967) Sau năm 1968 Thời mới và Thủ đô Hà Nội sát nhập thành tên gọi là

Hà Nội mới từ 1968 đến nay

Ảnh: Trên 200 bức ảnh về Hà Nội xưa và nay, ảnh về Bác Hồ, một số cuốn sách ảnh tư liệu và những bức ảnh mới về thủ đô vâưn minh hiện đại và hội nhập hôm nay là những tư liệu giúp các nhà nghiên cứu rất nhiều trong việc tìm hiểu về kiến trúc đường phố, di tích, về trang phục, về cuộc sống con người Hà Nội xưa

Cho đến nay dựa trên vốn tài liệu địa chí trong kho, TVHN đã biên soạn được nhiều bộ thư mục có giá trị Những thư mục địa chí hiện có của thư viện gồm:

1 Thư mục “Đảng bộ Hà Nội”

2 Thư mục “Hà Nội qua các thời đại”

3 Thư mục “Truyền thống chống ngoại xam của Hà Nội”

4 Thư mục “Vành đai thực phẩm”

5 Thư mục tổng quát “Hà Nội 1954 – 1979”

6 Thư mục “30 năm văn hóa - văn nghệ Hà Nội”

7 Thư mục “Công nghiệp Hà Nội”

8 Thư mục “Tiểu công nghiệp - thủ công nghiệp”

9 Thư mục “Hà Nội 12 ngày đêm”

10 Thư mục “Điện Biên Phủ trên không”

11 Thư mục “Bác Hồ với Thủ đô Hà Nội”

12 Thư mục “Hà Nội văn bia”

13 Thư mục “Hà Nội ngoại văn”

14 Thư mục “Hà Nội - Hán Nôm”

15 Thư mục “Hà Nội trước năm 1954” (tiếng Việt)

16 Thư mục tư liệu “Khoán sản phẩm” theo nghị quyết 10 của Bộ Chính trị

17 Thư mục tư liệu “Công tác tổ chức cán bộ”

18 Thư mục “Nếp sống văn minh - gia đình văn hóa”

19 Thư mục “Hà Nội trên con đường đổi mới”

20 Thư mục “Hương ước Hà Nội xưa”

21 Thư mục “Hà Nội thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước”

22 Thư mục “50 năm toàn quốc kháng chiến” (1946 - 1996)

23 Thư mục “50 năm ngày thương binh liệt sĩ” (1947 - 1997)