CHƯƠNG 6 đặc tả yêu cầu ND và PHÂN TÍCH NGHIỆM vụ

Phân tích nhiệm vụ Task Analysismô tả, các dự đoán và đánh giá hệ thống => Hiểu cách thức ND thực hiện nhiệm vụ với một HT hiện tại • Thí dụ “Lau nhà” - Lấy máy hút bụi - Lắp các phụ tù

Đặc tả yêu cầu ND và phân tích nhiệm vụ là 2

giai đoạn quan trọng trong phát triển HCI

6.1 Đặc tả yêu cầu ND

6.1.1 Đặc tả chức năng: hệ thống làm gì

6.1.2 Đặc tả dữ liệu: cấu trúc hệ thống, dữ liệu cho

xử lý thành công = > cấu trúc hội thoại 6.1.3 Đặc tả tính dùng được: mức độ chấp nhận của

ND và đáp ứng của hệ thống

• Data Flow Diagram - DFD: để mô tả chức năng Hệ thống phân thành nhiều mức khác nhau.

• Công cụ đặc tả tính dùng được: khả năng học, tính mềm dẻo,

6.3 Phân tích nhiệm vụ (Task Analysis)

mô tả, các dự đoán và đánh giá hệ thống => Hiểu cách thức

ND thực hiện nhiệm vụ với một HT hiện tại

• Thí dụ “Lau nhà”

- Lấy máy hút bụi

- Lắp các phụ tùng

- Lau nhà

- Khi ngăn chứa đầy, tháo và đổ vào thùng rắc

- Lau xong: tháo cất máy

6.3 Phân tích nhiệm vụ (tiếp)

• Một số thuật ngữ:

thái của Hệ thống mà ND muốn thực hiện Mục đích được thực hiện bởi: công cụ, phương pháp, kỹ thuật, thiết bị

động được yêu cầu, được sử dụng và cần thiết cho mục đích

Thí dụ: các công việc để viết một bức thư với MS WORD

Kỹ thuật Phân tích nhiệm vụ

• Phân rã : Chia nhiệm vụ thành các nhiệm vụ con

• Kỹ thuật dựa vào tri thức: ND hiểu gì về nhiệm vụ

và nó được tổ chức ra sao?

• Phân tích dựa vào mô hình quan hệ thực thể: mối

quan hệ giữa các thực thể, hành động và ND trong

quá trình thực hiện

(Task decomposition)

- Có từ 20 năm trước Là một trong những dạng nổi tiếng nhất của TA

- Mục đích: mô tả cái mà ND phải thực hiện thành

các nhiệm vụ con và thứ tự của các n/v con

- Biểu diễn dưới dạng sơ đồ hay văn bản các mức

thao tác và các kế hoạch

Các mức thao tác không theo thứ tự; Plan chỉ ra thứ

tự

Cấu trúc HTA cho soạn thảo 1 văn bản

sau đó 3,4,5

Biểu diễn dạng văn bản(tiếp)

- Miêu tả phân cấp:

Mức 0:

Mức 1Mức 2Mức 3

Biểu diễn dạng văn bản(tiếp)

Các kiểu plan

- chuỗi cố định: thí dụ 1.1{1.2{1.3

- lựa chọn: thí dụ if the pot is full 2

- Đợi sự kiện: thí dụ when kettle boils 1.4

- Chu trình

- Trộn

6.3.2 Phân tích nhiệm vụ theo nhận

thức

- Là kỹ thuật phân tích theo biểu diễn tri thức mà ND

- Cơ sở: dựa vào lý thuyết nhận thức các hành động

có tính vật lý, thí dụ như nhấn phím, di chuyển chuột, trao đổi có tính suy nghĩ hay hành động nhận thức

- Mô hình: mô hình xử lý thông tin con người, lý thuyết phức tập nhận thức

Phân tích nhiệm vụ theo mô hình

tri thức (How to do it)

- Cơ sở: dựa vào ánh xạ nhiệm vụ - hành động Nhiệm

vụ được dùng, hành động thực hiện => GOMS là

Thí dụ Quản lý tệp của PC-MSDOS và

MACINTOSH

• Users goal

–1 Xoá 1 tệp 2 Xoá 1 thư mục

–3 Chuyển 1 tệp 4 Chuyển 1 thư mục

PC -MSDOS File manipulation methods - 1

• Phương pháp thực hiện mục đích xoá 1 tệp

• Step 1 Chọn lệnh ERASE từ tệp lệnh

• Step 2 Nghĩ tên TM và tên tệp

• Step 3 Nhập lệnh và thực hiện lệnh

• Step 4 Kết thúc

• Phương pháp thực hiện mục đích chuyển 1 tệp

• Step 1 Thực hiện sao 1 tệp

• Step 2 Thực hiện xoá 1 tệp

PC -MSDOS File manipulation methods - 1 (tiếp)

• Phương pháp thực hiện mục đích sao 1 tệp

• Step 1 Chọn lệnh COPY từ tệp lệnh

• Step 2 Nghĩ tên TM và tên tệp nguồn

• Step 3 Nghĩ tên TM và tên tệp đích

• Step 4 Nhập lệnh và thực hiện lệnh

• Step 5 Kết thúc

PC -MSDOS File manipulation methods - 2

• Step 1 Xoá tất cả các tệp trong TM

PC -MSDOS File manipulation methods - 2(tiếp)

• Step 1 Chọn lệnh RD từ tệp lệnh

• Step 2 Nghĩ tên TM và nhập

• Step 3 Nhập lệnh và thực hiện lệnh

• Step 4 Kết thúc

PC -MSDOS File manipulation methods - 3

• Step 1 Thực hiện sao TM

• Step 2 Thực hiện xoá TM

• Step 3 Kết thúc

• Phương pháp thực hiện mục đích sao 1 TM

• Step 1 TạoTM mới

• Step 2 Sao mọi tệp sang TM mới

PC -MSDOS File manipulation methods - 3 (tiếp)

Phương pháp thực hiện mục đích tạo 1 TM

Step 1 Chọn lệnh MD trong tập lệnh

Step 2 Nghĩ và nhập tên TM

Step 3 Thực hiện lệnh

Step 4 Kết thúc

PC -MSDOS File manipulation methods - 3 (tiếp)

Phương pháp thực hiện mục đích sao mọi tệp

Step 1 Chọn lệnh COPY từ tệp lệnh

Step 2 Nghĩ tên TM nguồn

Step 3 Nhập *.* trong vùng nguồn

Step 4 Nghĩ tên TM đích

Step 5 Nhập *.* trong vùng đích

Step 6 Thực hiện lệnh

Specific file manipulation methods

• Phương pháp thực hiện mục đích xoá 1 tệp

• Step 1 Gắp tệp bỏ vào thùng rác

• Step 2 Kết thúc

• Step 1 Gắp tệp bỏ vào nơi đến

• Step 2 Kết thúc

Macintosh Specific file manipulation methods (tiếp)

• Step 1 Gắp TM bỏ vào thùng rác

• Step 2 Kết thúc

• Step 1 Gắp TM bỏ vào nơi đến

• Step 2 Kết thúc

Generalize file manipulation methods

• Phương pháp thực hiện xoá 1 đối tượng

• Step 1 Gắp đối tượng bỏ vào thùng rác

• Step 2 Kết thúc

• Step 1 Gắp đối tượng bỏ vào nơi đến

• Step 2 Kết thúc

Cấu trúc mục đích của PC-DOS

All Files RemoveDirectory

Cấu trúc mục đích của Macintosh

Move

File

Delete File

Copy Directory DrectoryDelete

Drag Item to Destination

6.4 Sử dụng phân tích nhiệm vụ

(Uses of Task Analysis)

• Đầu ra của TA đôi khi phá vỡ nhiệm vụ mà ND

cái được áp dụng, kế hoạch và chuỗi các hành động sử dụng để thực hiện nhiệm vụ

• Cách thức thông tin này được dùng phụ thuộc nhiều vào việc sắp đặt nó

dẫn, tóm các yêu cầu và thiết kế hệ thống ở mức

6.4.1 Tài liệu và hướng dẫn

• Một số các kỹ thuật ra đời sớm nhất trong TA nhằm dạy

ND mới cách thức thực hiện nhiệm vụ.

• Việc đào tạo khó có thể nhanh và hiệu quả Việc dùng TA

như là một phần của chuyên ngành HCI có thể khác nhau,

song đào tạo vẫn là một ứng dụng quan trọng.

• Cấu trúc phân cấp của HTA có thể dùng để cấu trúc tài liệu

hoặc giáo trình

• Thí dụ: Chúng ta muốn viết tài liệu “Hướng dẫn pha trà”

cho người mới dựa theo kỹ thuật HTA Chúng ta dùng mỗi

trang cho một mức của phân cấp nhiệm vụ và có kế hoạch

liên kết lại.

6.4.1 Tài liệu và hướng dẫn

To make cups of tea

Đun nước - xem trang

2

Làm sạch ấm

Pha trà - xem trang 3

Đợi 3-4 phút

To make pot of tea

khi nước sôi

Làm nóng ấm Cho trà vào ấm Rót nước sôi vào ấm

6.4.1 Tài liệu và hướng dẫn (tiếp)

- Tài liệu kiểu “How to do it” thường hữu ích cho đào tạo ban đầu, tuy nhiên để cấu trúc 1 giáo trình hay các thiết bị cho đào tạo cao hơn, nó cần được cấu trúc tốt hơn

- Kỹ thuật phân loại có thể dùng trực tiếp

- Tóm lại để giảng một chủ đề hoàn toàn mới, kỹ thuật TA có thể dùng để trợ giúp ND chuyển từ

HT này sang HT khác

6.4.2 Tóm yêu cầu và thiết kế HT

• TA có thể dùng để hướng dẫn thiết kế của 1 HT

mới Tuy nhiên, bản thân TA không phải là dạng

để tóm các yêu cầu ND như khi nó tham chiếu đến

1 HT đang tồn tại, không phải là 1 HT có kế

hoạch Tuy vậy, nó góp phần vào hoàn thiện các

phát biểu của yêu cầu

• Các phát biểu gốc do ND đưa ra thường liên quan

đến các thành phần mới được yêu cầu có liên

6.4.2 Tóm yêu cầu và thiết kế HT(tiếp)

• Các thông tin liệt kê bởi người phát triển HT

thường tập trung vào cái HT có thể làm mà quên

mất miêu tả nó sẽ được sử dụng thế nào

• TA của 1 HT hiện tại có thể trợ giúp theo 2 cách:

– Những đối tượng nào của HT đang tồn tại có thể có

thể đưa sang HT mới.

– Các trình bày có khuôn dạng của trạng thái hiện tại

các công việc có thể giúp đỡ khách hàng hiểu rõ các

đặc trưng mới thế nào.

6.4.3 Thiết kế giao tiếp chi tiết

• Tương tự như cách thiết kế tài liệu, việc phân loại

nhiệm vụ hay đối tượng có thể dùng trong thiết kế

menu Cây phân cấp mô tả nhiệm vụ TDH đương

nhiên là rất có ích cho việc này

• Menu ở mức cao nhất có thể nhãn hoá sau khi

phân rã mức đỉnh và menu con sau khi phân rã

tiếp,…

• Nếu cách tiếp cận hướng đối tượng được sử dụng

thì việc liên kết đối tượng với hành động sẽ rấ có

6.4.3 Thiết kế giao tiếp chi tiết (tiếp)

• Chuỗi nhiệm vụ nhận được từ TA được dùng khi

thiết kế đối thoại Trình tự trong đócCác nhiệm vụ

con được thực hiện có thể dùng để sánh với công

việc gốc

• TA không bao gời đầy dủ và do vậy đó không phải

là cách phán xử duy nhất cho kiểu và cấu trúc một

giao tiếp Tuy nhiên, sự hiểu rõ bản chất từ một

TA được thực hiện tốt có thể tạo nên một giao tiếp

hỗ trợ tốt cho ND

Tổng kết

• Có nhiều phương pháp phân tích nhiệm vụ

• HTA phân rã nhiệm vụ thành các nhiệm vụ con và được

miêu tả dưới dạng văn bản hay lưu đồ.

• Kỹ thuật dựa vào tri thức xây dựng cách phân loại các đối

tượng được dùng trong một nhiệm vụ và các hành động

trên đó.

• Chúng ta lại có thể quan sát các đối tượng và hành động và

tập trung vào các kiểu đối tượng khác nhau: đối tượng bị

động, con người và các tác tử phi con người

• Thông tin cho TA có thể lấy từ các VB đã có, từ quan sát

Bài tập chương 6

Exercise 6.1

The following is a list of objects found in one of the authors’ kitchens.teapot, mug, soup bowl, plate, spoon, table knife, cook’s knife, fork, saucepan, frying pan, kettle, casserole, fish slice , tin opener, baking tray, scales, miking bowl, glasses, jugs , corkscrew, rolling pin, ladle, egg cup, chopping board

Produce a taxonomy using the TDH notation of these objects Does it obey the TAKD uniqueness rule? Compare your answer with someone else’s (Note, the authors had great difficulty with items like the corkscrew, which did not fit easily into any generic category—perhaps you did better.)

Bài tập chương 6 (tiếp)

Bài tập chương 6 (tiếp)

Exercise 6.2

Complete the tea-making manual in the slide 131 Do you think it would beuseful? Think of situations where such a manual would be helpful and where a more conceptual manual would be better.

Exercise 7.3

The Figure below shows a textual representation of an

HTA description of vacuum cleaning Present the same

information in a diagrammatic form.

Bài tập chương 6 (tiếp)

0 in order to clean the house

1 Get the vacuum cleaner out

2 Fix the appropriate attachement

3 Clean the room

3.1 Clean the hall 3.2 Clean the living rooms 3.3 Clean the bedrooms

4 Empty the dust bag

5 Put the vacuum cleaner and attachements away plan 0: do 1-2-3-5 in that order, when the dust bag gets