Lựa chọn và ứng dụng một số bài tập nhằm phát triển sức bền tốc độ cho học sinh nữ đội tuyển bóng rổ trường trung học phổ thông 19 5, tỉnh hòa bình

Phương tiện giáo dục ở đây làcác bài tập việc lựa chọn và sử dụng các bài tập làm nền tảng vững chắc đểphát triển sức bền tốc độ trong quá trình huấn luyện thể lực của học sinhchuyên sâu

Trong công tác ngoại giao thì thể dục thể thao đóng vào vị trí hết sức quantrọng nó được xem là cầu nối giữa các dân tộc trên thế giới Qua đó tìm hiểu họctập và giúp đỡ lần nhau, đưa thế giới vào cuộc sống hòa bình và hữu nghị.

Ngay sau ngày đất nước ta giành được chính quyền năm 1945 trong lúcđất nước còn gặp nhiều khó khăn, nhưng Bác Hồ đã kêu gọi toàn dân tích cựctham gia tập luyện TDTT và được nhân dân tham gia hưởng ứng tập luyện rấttích cực

Ngày nay đất nước ta đang đi lên con đường công nghiệp hóa và hiệnđại hóa đất nước với khẩu hiệu của Đảng “ Khỏe để xây dựng bảo vệ tổ quốc

” hiểu được ý nghĩa và tác dụng của việc tập luyện TDTT đã đem lại sức khỏecho con người Có sức khỏe mới có lao động, có lao động mới có sáng tạo,sản xuất của cải vật chất, đất nước mới được giàu mạnh Cùng với sự lớnmạnh nhiều ngành trong cả nước, ngành TDTT càng được phát triển, đông

đảo các tầng lớp nhân lao động, trí thức tham gia tập luyện trong đó có bóng

rổ là môn được hình thành và phát triển khá sớm

Trong những năm đầu thế kỷ 20, Bóng rổ được phát triển rất nhanh vàmạnh ở các nước Châu Âu và Châu Mỹ Chính vì vậy sự hấp dẫn của nó vànhững công trình kiến trúc sân bãi hiện đại rất tiện lợi cho sự thưởng thứcnghệ thuật thể thao của những người hâm mộ nó sau gần một trăm năm pháttriển của môn thể thao này đã lan truyền nhanh sang các châu lục khác Giờđây Bóng rổ không chỉ mang ý nghĩa những cuộc thi đấu thông thương màcòn là nhu cầu văn hóa không thể thiếu được của những người hâm mộ.Chính vì vậy Bóng rổ dưới con mắt của các môn thể thao hiện đại thì nókhông phải là môn thể thao non trẻ và đã được công nhận là môn thể thaoquan trọng

Ở Việt Nam Bóng rổ được du nhập vào dưới thời Pháp thuộc Sau khithống nhất đất nước (1975), trong khi công cuộc xây dựng CNXH tái thiết sauchiến tranh và sự định hướng chăm sóc sức khỏe và nâng cao thể lực chonhân dân nên đã thúc đẩy việc áp dụng nhiều môn thể thao mới nhằm tăngnhanh thể lực Chính vì vậy mà môn Bóng rổ cùng một số môn thể thao khác

đã được tập luyện phổ biến trong nhân dân và quân đội ta

Bóng rổ là môn thể thao thi đấu với sự chuyển động liên tục của ngườichơi Hoạt động với cường độ tối đa ngày càng tăng lên trong những năm gầnđây Vì vậy ngoài việc hoàn thiện kỹ thuật thì yếu tố thể lực sức bền tốc độtrong thi đấu Bóng rổ luôn trở thành một trong những yếu tố quyết định

Sức bền tốc độ là một tố chất thể lực giúp cho các cầu thủ hay nhữngngười tập luyện thực hiện được các kỹ thuật hay chiến thuật của cả đội đượctốt Nó đáp ứng một cách hiệu quả các tình huống như phả công nhanh, tấncông khu vực cũng như quay về phòng thủ khi đội mình bị mất quyền khốngchế bóng Trong khái niệm rộng lớn về sức bền tốc độ ở Bóng rổ hay ở cácmôn khác, ta có thể gặp các cầu thủ có trình độ cao về thể lực và tốc độ thì

khả năng hoạt động trong các pha phản công nhanh hay quay về phòng thủmột cách liên tục thì họ dễ dàng đặt hiệu quả cao hơn và tạo điều kiện thuậnlợi cho đồng đội về mặt thể lực cũng như các mặt tâm lý thi đấu được tốt hơn.

Trong những năm gần đây, môn học Bóng rổ luôn được tuyển sinh vàocác khóa của trường Đại học TDTT, nhằm thúc đẩy phong trào tập luyện vàthi đấu bóng trong cả nước đạt hiệu quả cao hơn

Chính vì vậy điều quan trọng trong môn Bóng rổ là việc huấn luyện tốchất thể lực của học sinh chuyên sâu cần được tiến hành trong suốt nhiều nămhuấn luyện Trong đó cần chú trọng tới công tác huấn luyện sức bền tốc độcho người mới học, trong thời kỳ học sinh cần tạo điều kiện thuận lợi nhấtcho sự phát triển tố chất này Trong mối quan hệ giữa các tố chất thể lực thìsức bền và sức nhanh cũng cần huấn luyện nhiều nhất Huấn luyện sức bềntốc độ ở đây được gắn liền với các yêu cầu chuyên môn trong thi đấu Bóng rổ

có nghĩa là huấn luyện sức bền tốc độ trong Bóng rổ luôn có sự khác biệt vớicông tác huấn luyện sức bền tốc độ của Điền kinh Ở đây công tác huấn luyệnsức bền tốc độ của các hoạt động có chu kỳ và không có chu kỳ là hai yếu tốtạo nên sức nhanh bền trong thi đấu Bóng rổ Phương tiện giáo dục ở đây làcác bài tập việc lựa chọn và sử dụng các bài tập làm nền tảng vững chắc đểphát triển sức bền tốc độ trong quá trình huấn luyện thể lực của học sinhchuyên sâu Bóng rổ

Nhưng cho đến nay, chưa có tác giả nào đi sâu nghiên cứu nghiên cứu

về sức bền tốc độ trong môn Bóng rổ đối với học sinh THPT

Được sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, các bạn đồng nghiệp nên tôimạnh dạn nghiên cứu lựa chọn đề tài:

“ Lựa chọn và ứng dụng một số bài tập nhằm phát triển sức bền tốc

độ cho học sinh nữ đội tuyển bóng rổ trường trung học phổ thông 19-5, Tỉnh Hòa Bình”.

2 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu:

2.2 Mục tiêu nghiên cứu:

Để giải quyết mục đích nêu trên đề tài xác định giải quyết 2 mục tiêunghiên cứu sau:

- Mục tiêu 1: Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nhằm nâng cao sức

bền tốc độ cho đội tuyển bóng rổ nữ trường trung học phổ thông 19-5, TỉnhHòa Bình

- Mục tiêu 2 : Ứng dụng và đánh giá hiệu quả của các bài tập đã lựa chọn

3 Giả thuyết khoa học

Trong điều kiện thực tiễn của Trường THPT 19-5, tỉnh Hòa Bình nếu

sử dụng các bài tập phát triển sức bền tốc độ cho VĐV đội tuyển bóng rổ nữthì sức bền tốc độ của VĐV sẽ được nâng cao, qua đó sẽ nâng cao thành tíchtrong tập luyện và thi đấu môn bóng rổ

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

- Năng lực hoạt động của hệ thống tim mạch

- Quá trình trao đổi chất

- Sự tiết kiệm hoá trong vận động (thả lỏng, kĩ thuật)

- Các phẩm chất tâm lý chuyên môn

Sức bền phát triển tốt là tiền đề quan trọng để con người có thể sẵnsàng lao động, học với năng suất, đồng thời hình thành những phẩm chất tốtđẹp như tính kiên trì, tinh thần bền bỉ, ý chí quyết tâm…

Tập luyện sức bền sẽ nâng cao khả năng làm việc của cơ thể đặc biệt là

hệ thống tuần hoàn, hô hấp và hệ thống vận động

Trong thể thao, sức bền là yếu tố quyết định thành tích của nhiều mônthể thao Sức bền phát triển tốt sẽ nâng cao khả năng chịu đựng lượng vậnđộng tập luyện và là tiền đề quan trọng để người tập có thể hồi phục nhanhchóng sau quá trình tập luyện và thi đấu

Việc phân loại sức bền có rất nhiều quan điểm khác nhau, mỗi mộttrường phái khác nhau lại căn cứ vào yêu cầu, đặc điểm khác nhau để phânloại Qua phân tích và nghiên cứu tài liệu chúng tôi thấy có một số cách phânloại như sau:

- Sức bền cơ sở: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV nhằm

chống lại mệt mỏi trong hoạt động vận động kéo dài, trong đó không có sựtham gia của quá trình trao đổi chất yếm khí

Cơ sở sinh lý của năng lực sức bền này là sự “tiết kiệm hoá” trong hoạtđộng của các chức năng cơ thể (tuần hoàn, hô hấp, trao đổi chất) và sự thuầnthục kĩ thuật Phát triển sức bền cơ sở trước hết phải nâng cao khả năng hấpthụ oxy và các năng lực chuyển hoá có oxy cũng như phải phát triển các phẩmchất tâm lý chuyên môn.

Phát triển tốt sức bền cơ sở sẽ tạo nên nền tảng chức năng vững chắccho tất cả các môn thể thao sức bền và các môn thể thao có yêu cầu sức bềnnhư một yếu tố xác định thành tích

- Sức bền thi đấu chuyên môn: Là một dạng sức bền, là năng lực của

VĐV nhằm chống lại mệt mỏi khi thực hiện các yêu cầu chuyên môn củamôn thể thao hoặc kĩ thuật thể thao trong điều kiện thi đấu

Dựa vào đặc điểm của từng môn thể thao, người ta phân sức bềnchuyên môn thành các loại như sau:

- Sức bền mạnh: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV nhằm

chống lại mệt mỏi khi thực hiện các nhiệm vụ vận động kéo dài đòi hỏi sựtham gia của sức mạnh ở mức độ cao

- Sức bền tốc độ: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV nhằm

chống lại mệt mỏi khi thực hiện các nhiệm vụ vận động đòi hỏi tốc độ gần tối

đa, tới tối đa trong điều kiện năng lượng được cung cấp chủ yếu thông quaquá trình yếm khí

- Sức bền thời gian ngắn: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV

nhằm chống lại mệt mỏi khi thực hiện các lượng vận động vận động kéo dài

từ 45 giây đến 2 phút trong điều kiện năng lượng được cung cấp chủ yếuthông qua quá trình yếm khí Sức bền thời gian ngắn phụ thuộc chặt chẽ vàotrình độ phát triển của sức bền mạnh và sức bền tốc độ

- Sức bền thời gian trung bình: Là một dạng sức bền, là năng lực của

VĐV nhằm chống lại mệt mỏi khi thực hiện các lượng vận động vận động

kéo dài từ 02 phút đến 11 phút trong điều kiện đòi hỏi cao về năng lượngthông qua quá trình yếm khí và ưa khí

- Sức bền thời gian dài: Là một dạng sức bền, là năng lực của VĐV

nhằm chống lại mệt mỏi khi thực hiện các lượng vận động vận động kéo dài

từ 11 phút đến nhiều giờ trong điều kiện năng lượng được cung cấp chủ yếuthông qua quá trình ưa khí

Trong sinh lý TDTT căn cứ vào hệ cung cấp năng lượng người ta chiasức bền ra thành 2 loại:

- Sức bền ưa khí: Là khả năng hoạt động lâu dài của cơ thể trong điều

kiện sử dụng nguồn năng lượng thông qua quá trình oxy hoá hợp chất hữu cơgiàu năng lượng trong cơ thể

- Sức bền yếm khí: Là khả năng hoạt động lâu dài của cơ thể trong

điều kiện dựa vào các nguồn cung cấp năng lượng yếm khí (các phản ứng giảiphóng năng lượng không có sự tham gia của oxy)

- Thông thường người ta sử dụng phương pháp gián tiếp: phương phápnày yêu cầu vượt qua cự ly tương đối dài và xác định thời gian đạt được vídụ: sức bền chung có thể được đánh giá bằng thời gian chạy trên cự ly 5000,10.000m hoặc bằng quãng đường chạy trong 12phút (test Cuper)

- Các chỉ số trên đều là các chỉ số đánh giá sức bền tuyệt đối (khôngtính đến ảnh hưởng của sức mạnh và sức nhanh) trong huấn luyện thể thao và

GDTC còn phải căn cứ vào các yếu tố khác (sức mạnh, sức nhanh) để đápứng yêu cầu đó người ta áp dụng các chỉ số tương đối để đánh giá sức bền.

Dự trữ tốc độ được tính bằng hiệu số giữa thời gian trung bình để vượtqua với phần cự ly (100m trong chạy, 50m trong bơi) với thời gian thấp nhấttrên đoạn cự ly (100m trong chạy, 50m trong bơi)

cơ sở

Phát triển sức bền chuyên môn là trực tiếp phát triển các năng lực sứcbền thi đấu bằng các bài tập thi đấu trong điều kiện thi đấu hoặc gần giống thiđấu với cường độ bằng hoặc xấp xỉ cường độ tối đa

Phát triển sức bền cơ sở hướng vào việc nâng cao năng lực hoạt độngcủa hệ thống tuần hoàn, năng lực trao đổi oxy, sức bền của các nhóm cơ lớnbằng các bài tập phát triển chung

Căn cứ vào mục đích tập luyện có thể sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp kéo dài thời gian: Đặc điểm của phương pháp này là

thực hiện một lượng vận động kéo dài, liên tục, không có thời gian nghỉ.Năng lực hấp thụ oxy được phát triển nhờ hai con đường hoặc là vận độngliên tục trong điều kiện có oxy, hoặc hoạt động trong thời gian dài với sự thayđổi cường độ dẫn đến nhất thời phải hoạt động trong điều kiện không có oxy.phương pháp kéo dài thời gian có 3 phương thức thực hiện dưới đây:

- Phương pháp liên tục: Phương pháp này có đặc điểm hoạt động trong

thời gian dài với tốc độ ổn định Cường độ được xác định dễ dàng thông quatần số mạch đập Tuỳ theo đặc điểm của môn thể thao và trình độ của ngườitập giá trị này ở trong khoảng 140 - 170 lần/phút

- Phương pháp biến đổi: Đặc điểm của phương pháp này là thực hiện

một lượng vận động kéo dài có sự biến đổi tốc độ theo một kế hoạch chặt chẽ.Theo phương pháp này khi tăng tốc độ vận động sẽ làm cho cơ quan cơ thểhoạt động căng thẳng và tạm thời phải làm việc trong điều kiện không có oxy.Mạch đập có thể giao động trong khoảng 140 -150 lần/phút và 155 -170lần/phút

- Phương pháp Pharơlếch: Đặc điểm của phương pháp này là thực hiện

một lượng vận động kéo dài có sự thay đổi tốc độ theo hứng thú của ngườitập, có thể thay đổi tốc độ chạy, thay đổi địa hình chạy, thay đổi cự ly vớitừng vùng tốc độ

- Phương pháp giãn cách: Đặc điểm của phương pháp giãn cách là luân

chuyển một cách hệ thống các giai đoạn vận động ngắn, trung bình và dài vớicác quãng nghỉ ngắn không đủ để cơ thể hồi phục hoàn toàn Tuỳ thuộc vàomục đích tập luyện có thể thay đổi tốc độ, thời gian vận động vả thời giannghỉ giữa các giai đoạn vận động

- Phương pháp lặp lại: Đặc điểm của phương pháp này là lặp lại một

hoặc một số yêu cầu của lượng vận động thi đấu chuyên môn thông qua việcđiều chỉnh cường độ hoặc thời gian vận động

1.1.2 Đặc điểm sinh lý của huấn luyện tố chất sức bền tốc độ

1.1.2.1 Cơ sở lý luận của các phương pháp nâng cao khả năng yếm khí trong huấn luyện sức bền tốc độ

Trong hoạt động TDTT bên cạnh các yếu tố hiểu biết về trí thứcchuyên môn như đạo đức, ý chí, tâm lý, kỹ chiến thuật thì yếu tố thể lực làmột yếu tố vô cùng quan trọng nó quyết định đến hiệu quả của quá trình hoạt

động luyện tập và thi đấu Hơn nữa việc rèn luyện và phát triển thể lực là mộtkhâu then chốt trong quá trình huấn luyện thể thao Bởi vậy các nhà sư phạm

về TDTT rất cần thiết có những hiểu biết về bản chất sự phân loại, cũng nhưtrí thức chuyên môn, các quy luật và phương pháp rèn luyện chúng

Sức bền tốc độ là khả năng cơ thể chống lại mệt mỏi khi hoạt động vớitốc độ gần như tối đa mà chủ yếu là sự tạo thành năng lượng cho hoạt độngsức bền tốc độ là trong điều kiện yếm khí Điều này có ý nghĩa là trong bàitập có chu kỳ, tốc độ động tác đạt được trên các cự ly ngắn không giảm đi quámức thông qua các hiện tượng mệt mỏi và ức chế có ý nghĩa là cơ thể đượctiến hành liên tục động tác nhanh mặc dù thời gian thi đấu kéo dài Như vậysức bền tốc độ trong Bóng rổ là sức bền tốc độ không có chu kỳ Nó bao gồmcác bài tập có tính chuyên môn cao như các bài tập chạy gấp khúc, di chuyểnkhông định hướng hay chuyển đột ngột về hướng khác nhau, các bài tập mangtính đặc trưng cao để phát triển sức bền tốc độ trong các môn bóng nói chung

và môn bóng rổ nói riêng

Để phát triển sức bền tốc độ, làm mất đi hay giảm đến mức tối thiểuhiện tượng mệt mỏi trong hoạt động với cường độ tối đa, xuất phát nhanh domất đi các nguồn dự trữ trong điều kiện hoạt động yếm khí cũng như do quátrình ức chế phát triển trong các trung khu thần kinh vì phải hoạt động mộtcách căng thẳng để đạt dược tốc độ tối đa Vì vậy giáo dục sức bền tốc độphải chú ý đến việc hoàn thiện các nhiệm vụ sau:

Khả năng yếm khí là khả năng vận động của cơ thể trong điều kiện dựavào các nguồn cung cấp năng lượng yếm khí

Nâng cao khả năng ưa khí cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao khảnăng yếm khí tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện những hoạt động yếmkhí Bởi vì, quá trình trả nợ oxy được diễn ra một phần ngay trong lúc vậnđộng, và nếu có khả năng ưa khí cao thì phần trả nợ oxy trong lúc vận động

đó sẽ lớn hơn và hiệu quả hoạt động của cơ thể sẽ tăng lên

Nâng cao khả năng yếm khí (với mức đồng đều cả cơ chế phốtphocreatin cũng như cơ chế glucô phân) Vì cơ thể hoạt động cường độ cao tớimức nhu cầu ôxy của cơ thể không đáp ứng thường xuyên trong quá trình vậnđộng và một phần năng lượng phải tạo thành thông qua quá trình yếm khí.Khitốc độ càng cao thì tỷ lệ huy động yếm khí càng lớn Theo các tài liệu y họcthể thao thì tỷ lệ này trong thời gian thi đấu 2 phút khoảng 60% và trong thờigian thi đấu 10 phút đã lên tới 120% Tuy vậy khả năng ưa khí cũng có ýnghĩa quyết định trong thời gian thi đấu trung bình vì sự tạo thành năng lượng

ưa khí "kinh tế" hơn so với sự tạo thành năng lượng yếm khí

Ngoài ra sự tập trung axit lactic xuất hiện trong hoạt động sẵn sàng sửdụng năng lượng yếm khí Năng lượng yếm khí càng cao thì khả năng ưa khítối đa càng thấp Do đó để nâng cao khả năng yếm khí người ta thường sửdụng các bài tập có những đặc điểm sau đây:

* Các bài tập nhằm hoàn thiện cơ chế giải phóng năng lượng từphotphocreatin:

- Cường độ hoạt động gần mức tối đa hoặc thấp hơn (95% tốc độ tối đa)

- Thời gian mỗi lần hoạt động từ 3 - 8 giây trở lên Sở dĩ như vậy vì giữtrữ photphocrêatin trong cơ rất ít, sự phân huỷ hợp chất này chỉ diễn ra vàigiây sau khi bắt đầu vận động

- Khoảng cách nghỉ ngơi từ 2 - 3 phút, đó cũng là thời gian đủ để phụchồi photphocrêatin

- Áp dụng các hình thức hoạt động khác nhau lúc nghỉ ngơi (nghỉ ngơitích cực)

- Số lần lặp lại tuỳ thuộc trình độ tập luyện, sao cho tốc độ không bị giảm

* Còn cơ chế gluco phan thì sử dụng các bài tập có các đặc điểm sau:

- Cường độ bài tập xác định theo cự ly để chọn tập luyện (90 - 95%) tốc

độ giới hạn

- Thời gian mỗi lần vận động thường biến đổi trong khoảng thời gian

20 giây - 2 phút

- Khoảng cách nghỉ ngơi được xác định theo sự biến đổi của quá trìnhglucôphân trên cơ sở xác định nồng độ axit láctíc trong máu và nên giảm dầnsau mỗi lần lặp lại

- Nghỉ ngơi tránh trạng thái tĩnh hoàn toàn và không cần phải nghỉ ngơitích cực

- Số lần lặp lại trong hoạt động có quãng nghỉ giảm dần thường khôngquá 3 - 4lần, vì trạng thái mệt mỏi tăng rất nhanh

* Tăng khả năng hoạt động của các cơ chế điều hoà trong những điềukiện hoạt động đặc biệt với cường độ cao nhất

Có nghĩa là cho tập luyện quá cự ly thi đấu với tốc độ tới hạn - Song đểphát triển tốt sức bền tốc độ đã đạt được phải thay đổi độ dài cự ly và giữ tốc

độ vượt cự ly Cụ thể là cự ly tập phải dài hơn cự ly thi đấu

Khi giáo dục sức bền tốc độ trong hoạt động với cường độ lớn và cường

độ gần tối đa, ngoài ra hoạt động kéo dài cần phải sử dụng rộng rãi phương pháplặp lại nhiều lần các đoạn cự ly dài với tốc độ cao hơn tốc độ ban đầu có thể vượtqua cự ly ngắn chỉ có tác dụng rất nhỏ lên cơ thể, nên để đạt được hiệu quả tậpluyện trong những buổi tập thì phải lặp lại chúng nhiều lần

Ngoài phương pháp trên để phát triển sức bền tốc độ còn cần phải sửdụng phương pháp nâng cao khả năng ưa khí thông qua các bài tập yếm khí.Trong quá trình hoạt động yếm khí thực hiện dưới hình thức lặp lại nhiều lầntrong thời gian ngắn và nghỉ giữa quảng không dài cũng có hiệu quả trongviệc phát triển tốt khả năng ưa khí Mặc dù điều này thoạt đầu có sự mâuthuẫn, các sản phẩm phân hoá yếm khí tạo nên khi thực hiện hoạt động căngthẳng với thời gian ngắn được sử dụng để kích thích phát triển các qua trình

hô hấp trong lúc nghỉ giữa quãng hoặc trong lúc thực hiện các bài tập cường

độ thấp Qua thực nghiệm người ta nhận thấy trong khoảng 10 - 90 giây sau

mỗi lần lặp lại bài tập yếm khí thì thông khí phổi và thể tích tâm thu đều tănglên và do đó mức hấp thụ oxy cũng tăng lên.

Khi có mối tương quan hợp lý giữa các hoạt động nghỉ ngơi có thể xuấthiện nhu cầu oxy của cơ thể và mức hấp thụ oxy trong hoạt động Trongtrường hợp này hoạt động lặp lại có thể tiếp tục trong thời gian dài Trongnhững lần lặp lại mức hấp thụ oxy thường xuyên giao động lúc thì đạt mức tớihạn, lúc thì giảm đi đôi chút, có lúc vượt khả năng hấp thụ tối đa đặc trưngcho VĐV Hiện tượng này kích thích rất mạnh để nâng cao khả năng hô hấp.Khi sử dụng các bài tập yếm khí để phát triển khả năng ưa khí thì việc lựachọn sự kết hợp giữa hoạt động và nghỉ ngơi là nhiệm vụ cơ bản có thể nêulên một số đặc điểm sau:

- Cường độ hoạt động cao hơn mức tới hạn khoảng 75 - 85% tốc độ tối đa

Độ dài cự ly phải lựa chọn sao cho thời gian thực hiện không quá 1 1.5 phút Chỉ trong trường hợp này hoạt động mới diễn ra trong điều kiện nợoxy tối đa lúc nghỉ ngơi

Khoảng cách nghỉ ngơi sao cho hoạt động sau được tiến hành trên cơ

sở biến đổi thuận lợi của hoạt động trước đó (không nên vượt quá 3 - 4phút).Cần xem hoạt động nghỉ ngơi là nên tiếp tục hoạt động với cường độ thấp đểtránh sự chuyển đột ngột từ trạng thái động sang tĩnh và ngược lại (nghỉ ngơitích cực)

- Số lần lặp lại cần tính toán sao cho bảo đảm duy trì được trạng thái ổnđịnh trong sự phối hợp hoạt động của các hệ thống cơ thể, thể hiện ở khả nănghấp thụ oxy ổn định ở mức tương đối cao

1.1.2.2 Đặc điểm sinh lý nâng cao khả năng yếm khí khi tập luyện tố chất sức bền tốc độ

Như chúng ta đã biết tập luyện để nâng cao tố chất sức bền tốc độ trongBóng rổ thực chất là nâng cao năng lực chịu đựng khả năng yếm khí của cơthể (hệ thống cung cấp năng lượng không có oxy)

Như trên đã phân tích, đặc điểm cơ bản của môn Bóng rổ là vận độngliên tục ở cường độ cao Trung bình, mỗi trận đấu đòi hỏi lượng VO2 tối đaxấp xỉ quanh giá trị 80% (80% VO2 Max - theo Ekblom), tổng lượng vậnđộng và tốc độ phần lớn tham gia vào các lần chạy nước rút trong thời gianngắn Việc đánh giá cự ly chạy toàn bộ không đủ cho chúng ta đánh giá sứcbền của cầu thủ, mà cần phải tính đến khả năng duy trì tốc độ khi đánh giásức bền của cầu thủ (tố chất sức bền tốc độ).

Sức bền tốc độ là chỉ tình huống cơ thể cung cấp không đủ dưỡng khí

do khả năng phân giải CP và ATP, nó là cơ sở vật chất về sức bền chuyênmôn cho vận động viên Bóng rổ

Trình độ về sức bền yếm khí của vận động viên quyết định bởi năng lựctrao đổi yếm khí và năng lực phân giải đường trong điều kiện yếm khí vànăng lực đề kháng axit của các tổ chức cơ thể, năng lực tồn trữ năng lượng,gìn giữ công năng của cơ quan trong cơ thể

- Sức bền yếm khí không có axit.

Cường độ vận động tương đối lớn, thời gian hoạt động từ 8 - 10 giây,năng lượng sử dụng là do sự phân giải ATP và CP Sau khi phân giải khôngsản sinh ra axit nên gọi là sức bền yếm khí không có axit Cự ly chạy của vậnđộng viên Bóng rổ từ 5 - 15m với tốc độ đạt từ 80 - 90%, được gọi là sức bềnyếm khí không có axit tốt

Phát triển sức bền yếm khí không có axit bằng huấn luyện giãn cách phươngpháp huấn luyện chủ yếu Nói chung, sử dụng trong vòng từ 5 - 10 giây, tổ chứcthành nhiều tổ huấn luyện với cường độ từ 90 - 100% Thời gian nghỉ giữa mỗi lầntập từ 2 - 3 phút, còn thời gian nghỉ giữa các tổ tập luyện là 7 - 10 phút

- Sức bền yếm khí có axit.

Sau khi hoạt động vượt quá 10 giây với cường độ cực đại, hàm lượngđường trong cơ thể được giải phóng năng lượng dạng yếm khí, và sản sinh raaxit, được gọi là sức bền yếm khí có axit Hệ thống cung cấp năng lượng giải

phóng công năng trong 30 - 60 giây, đạt hiệu quả tốc độ cao nhất và có thểduy trì được từ 2 - 3 phút

Cùng với sự hoàn thiện chiến thuật thi đấu toàn công toàn thủ của Bóng

rổ ngày nay, đòi hỏi năng lực của VĐV cũng “toàn diện” Trong thi đấu,cường độ vận động lớn luôn luôn được tăng lên, VĐV thường thường ở trongtrạng thái luôn luôn va chạm, xô đẩy, do đó sức bền yếm khí có axit rất cầnthiết [40]

Căn cứ vào các dạng vận động đặc trưng của môn Bóng rổ, chúng tathấy năng lượng trước tiên cung cấp cho cầu thủ duy trì được sức bền tốc độ

là dạng năng lượng dữ trữ có sẵn trong tổ chức mô cơ: các ATP (adenosintriphotphat) và CP (creatin photphat) Đây là con đường cung cấp năng lượngyếm khí phi lactate Tuy nhiên nguồn năng lượng này dữ trữ không nhiều và

cơ thể nhanh chóng phải huy động năng lượng theo phương thức khác(chuyển hoá năng lượng yếm khí lactate-glycolysis và chuyển hoá năng lượng

ưa khí oxidation Các ATP và CP nhanh chóng cạn kiệt sau khoảng thời gian

4 - 10 giây sử dụng

Khi vận động với tốc độ tối đa hoặc tốc độ lớn lặp đi lặp lại nhiều lần,quá trình chuyển hoá năng lượng sẽ chuyển sang dạng phân huỷ yếm khíglucose (anaerobic glycolysis) và tạo ra axit lactic

Chuyển hoá năng lượng yếm khí cacbohydrate sinh lactate là yếu tốquyết định tố chất sức bền tốc độ

Tiến hành huấn luyện sức bền yếm khí có axít thường sử dụng cáchhuấn luyện giãn cách với cường độ lớn cực đại, trong đó phương pháp huấnluyện là duy trì lượng axít máu của VĐV ở mức cao 12ml, khiến cho cơ thểtrong quá trình huấn luyện chịu đựng được sự kích thích với thời gian dài Từ

đó thích ứng và nâng cao năng lực chịu đựng Trong khi tiến hành huấn luyện,cần sử dụng cường độ lớn nhất của bản thân và duy trì chúng từ 1 - 2 phút.Thời gian giãn cách nên từ 2 - 3 lần thời gian luyện tập

1.1.3 Đặc điểm sức bền tốc độ trong Bóng rổ và các yếu tố lượng vận động trong huấn luyện.

1.1.3.1 Đặc điểm tố chất sức bền tốc độ trong Bóng rổ

Trong phạm vi đề tài này chúng tôi nghiên cứu một số bài tập phát triểnsức bền tốc độ Không phải để phát triển sức bền tốc độ của các môn thể thaokhác như Điền kinh, bơi lội, Bóng rổ mà là sức bền tốc độ cho chuyên môncủa mình Có nghĩa là khi phát triển sức bền tốc độ còn phải hoàn thiện cácyêu cầu về kỹ chiến thuật Việc phát huy các yêu cầu này phải được vận dụngchúng có hiệu quả trong thi đấu Bóng rổ Thành tích thi đấu Bóng rổ phụthuộc vào rất nhiều yếu tố mà cụ thể là sự tổng hòa các thành tích của các cánhân, trong đó mỗi đấu thủ của đội phải chịu tác động từ nhiều phía, nhiềumặt Phát triển sức bền tốc độ cũng là một yếu tố cụ thể để phát triển hay thúcđẩy thành tích thi đấu của mỗi cá nhân hay nói cách khác chính là sự phát triểnthành tích của mỗi cá nhân trong cả đội sẽ đưa thành tích đồng đội lên cao

Do đó việc đưa các bài tập chính là sự đào tạo, củng cố và hoàn thiệncác khả năng thi đấu của mỗi các nhân trong cả đội Trong công tác huấnluyện sức bền tốc độ cũng là một yếu tố tích cực để hoàn thiện khả năng thiđấu của mỗi cá nhân cũng như toàn đội

Bóng rổ là môn thể thao thi đấu có tính chất đối kháng mạnh, vớinhững tình huống xảy ra liên tục trên sân do đó để thực hiện những hoạt độngvận vận động trong thi đấu với thời gian dài (Không kể thời gian bóng chết) làrất khó Do đó muốn thi đấu tốt thì mỗi đối thủ phải được phát triển tốt về thểlực Trong đó sức bền tốc độ cũng là một yếu tố thể lực cơ bản Người có thểlực sức bền tốc độ tốt sẽ luôn lắm bắt được diễn biến toàn cục của trận đấu,luôn giữ được mối quan hệ thường xuyên với cả đội Luôn phối hợp cùngđồng đội lợi dụng mọi cơ hội mọi lợi thể xảy ra trong thi đấu và gây nênnhững áp lực lớn của toàn đội lên đối phương

Người có trình độ thể lực tốt thì các hoạt động phòng ngủ cũng như tấncông đều đạt hiệu quả cao Có thể làm cho đội hình đối phương thi đấu nhanhhay chậm theo ý đồ chiến thuật của mình Luôn phát huy được sáng kiến, cáchoạt động tích cực trong các tình huống cụ thể.

Trong thi đấu việc phát triển tốt các tố chất thể lực cũng như các tố chấtsức bền tốc độ có ý nghĩa quan trọng Bởi vì các giải thi đấu không chỉ diễn ramột trận, một ngày mà nó còn có thể diễn ra nhiều ngày nhiều tuần liên tiếp

Do đó để tránh được trình độ giảm sút về thể lực cũng như sức bền tốc độcho học sinh chuyên sâu bóng rổ là hết sức quan trọng Lứa tuổi này về đặcđiểm sinh lý cơ thể đang dần hoàn thiện Nó đã phát triển khá đầy đủ trongquá trình sinh trưởng và phát triển của cả cuộc đời Vì đặc điểm nhận thứcmọi kỹ thuật , mọi tri thức trong thể thao cũng như trong cuộc sống Còn vềmặt thể chất đây là thời kỳ phát triển cao trong quá trình tập luyện thể thao

Nó có thể đạt thành tích cao nhất khi mà huấn luyện một cách đầy đủ cũngnhư tập luyện một cách nghiêm túc môn thể thao chuyên môn hóa sâu

Do đó, để có một thể lực tốt cho học sinh chuyên sâu Bóng rổ thì nhấtthiết phải có các phương pháp, các bài tập để phát triển tối ưu trình độ thể lực,

để hoàn thiện kỹ chiến thuật Có như vậy thì mới có kết quả cao trong quátrình học tập và thi đấu Bóng rổ

Nhiều nước trên thế giới có nền Bóng rổ phát cao như Pháp, Đức, Nam

Tư, Thụy điển và đặc biệt là Mỹ Họ đã có đội Bóng rổ nhà nghề và đạtđược thứ hạng cao trên thế giới Trong lĩnh vực huấn luyện của các nước luôntìm kiếm những phương pháp tốt nhất, tiên tiến nhất, nhằm nâng cao thể lựcnói chung và phát triển sức bền tốc độ nói riêng Từ đó tạo cơ sở nâng cao kỹthuật và hiệu quả vận dụng kỹ chiến thuật trong thi đấu Ngày nay nhờ cókhoa học kỹ thuật phát triển mạnh và cùng với sự thu hút thành tựu của cácmôn khoa học phụ cận như: Giải phẫu, sinh lý, sinh hóa, lý luận y học

Người ta tìm được các biện pháp đặc thù riêng trong công tác huấn luyện thểlực đối với các môn thể thao riêng biệt.

1.1.3.2 Các yếu tố lượng vận động trong huấn luyện nâng cao sức bền tốc độ trong Bóng rổ

Tất cả các phương pháp huấn luyện nâng cao sức bền trong các mônthể thao nói chung và môn Bóng rổ nói riêng đều dựa trên sự kết hợp của 5yếu tố cơ bản của lượng vận động Đó là: Tốc độ hay cường độ bài tập; thờigian thực hiện bài tập; thời gian nghỉ giữa quãng; tính chất nghỉ ngơi giữaquãng; số lần lặp lại

- Tốc độ được chia làm 3 loại:

+ Tốc độ dưới hạn: Là tốc độ di chuyển đòi hỏi lượng cung cấp oxy

dưới mức cơ thể đáp ứng được tức là nhu cầu oxy thấp hơn khả năng hấp thụcủa cơ thể Như chúng ta đã biết lượng oxy đáp ứng yêu cầu oxy do vận độngđòi hỏi thì hoạt động diễn ra trong điều kiện ổn định thực, trong vùng tốc độdưới tới hạn thì nhu cầu oxy tỷ lệ thuận với tốc độ di chuyển

+ Tốc độ tới hạn: Là khi vận động viên di chuyển với tốc độ nhanh thì

dần sẽ đạt mức độ tới hạn khi đó nhu cầu oxy sẽ đạt tới mức bằng khả năng

ưa khí (khả năng hấp thụ oxy tối đa của cơ thể)

+ Tốc độ trên tới hạn: Là tốc độ di chuyển có nhu cầu oxy cao hơn

năng lượng hấp thụ oxy tối đa Lúc này hoạt động diễn ra trong điều kiện nợoxy do các nguồn yếm khí, do hiệu suất của cơ thể cung cấp năng lượng yếmkhí, nên vùng tốc độ tới hạn nhu cầu oxy tăng nhanh hơn nhiều so với mứctăng của tốc độ di chuyển

- Thời gian bài tập: như chúng ta đã biết, có liên quan với tốc độ dichuyển là thời gian giới hạn của một bài tập luôn luôn tương ứng với một tốc

độ di chuyển nào đó Như vậy thời gian của một buổi tập kéo dài với tốc độdưới tới hạn đòi hỏi sự hoạt động căng thẳng của những hệ thống đảm bảo

cung cấp và sử dụng oxy, trước hết là hệ tuần hoàn và hô hấp Còn thời giancủa bài tập với tốc độ trên tới hạn đòi hỏi khả năng nợ oxy của cơ thể.

- Thời gian nghỉ giữa quãng: trong các bài tập lặp lại có vai trò quantrọng đối với tính chất và phương hướng hoạt động của bài tập đối với cơ thể.Trong những bài tập có tốc độ tới hạn, nếu thời gian nghỉ giữa quãng đủ dàicho các hoạt động sinh lý trở lại mức tương đối bình thường thì ở mỗi lần lặplại các bài tập tiếp theo, các phản ứng của cơ thể sẽ diễn ra gần giống như lầnthực hiện bài tập trước đó Tức là lúc đầu cơ thể giải phóng năng lượng từphốtpho creatin tiếp đến là quá trình gluco phân (ở 1 đến 2 phút tiếp theo) sau

đó là các quá trình hô hấp (quá trình ưa khí mới phát huy tác dụng ở phút thứ

Trong các bài tập lặp lại với tốc độ trên tới hạn và quãng nghỉ khôngđầy đủ để thanh toán nợ oxy thì các lần lặp tiếp theo sẽ diễn ra trên nền nợoxy chưa được thanh toán, lượng oxy sẽ tích luỹ và tăng lên nhanh chóng saumỗi lần lặp lại bài tập Hoạt động ngày càng mang tính chất yếm khí Các loạibài tập này tuy với số lần lặp lại không lớn nhưng thuộc loại những bài tậpnặng tác động rất mạnh tới cơ thể

- Tính chất nghỉ ngơi: nghỉ ngơi giữa quãng có thể là thụ động khôngtiếp tục bài tập dưới một hình thức nào khác Có thể là nghỉ ngơi tích cực làbài tập vẫn tiếp tục hoạt động với cường độ thấp hơn (chạy nhẹ nhàng, thảlỏng…) Nói chung mỗi lần thực hiện bài tập không nên nghỉ ngơi một cáchthụ động (ngồi, nằm…) các hình thức nghỉ ngơi tích cực khác được coi là

những biện pháp tốt để tránh hiện tượng chuyển đột ngột từ trạng thái tĩnhsang trạng thái động và ngược lại, để duy trì trạng thái cơ thể ở mức hoạtđộng cần thiết tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện bài tập ở mỗi lần lặplại bài tập tiếp theo cũng như để thúc đẩy quá trình hồi phục.

- Số lần lặp lại: trong việc huấn luyện và phát triển sức bền các bài tậpthường được lặp lại với rất nhiều kiểu cách và cấu trúc khác nhau Trong cácbài tập ưa khí thời gian của mỗi lần thực hiện bài tập tương đối dài thì số lầnlặp lại ít Ngược lại, trong các bài tập yếm khí việc tăng số lần lặp lại phải hếtsức thận trọng và chỉ giới hạn trong một phạm vi nhất định Như vậy, số lầnlặp lại là một trong những yếu tố quy định lượng vận động, tạo nên kết quảtổng hợp của bài tập (cường độ và thời gian thực hiện bài tập trong mỗi lầnlặp lại; trình độ tập luyện của VĐV) Trong rất nhiều bài tập hiệu quả chínhcủa bài tập lại phụ thuộc vào một số lần lặp lại cuối cùng Vì vậy, nếu quyđịnh số lần lặp lại không đúng thì hiệu quả của bài tập sẽ giảm đi rất nhiều.Một trong những căn cứ để xác định số lần lặp lại là phải đảm bảo cho tốc độthực hiện bài tập trong những lần lặp lại cuối cùng không bị giảm đi đáng kể

Như vậy có thể thấy rằng, việc thay đổi một trong năm thành phần trêncủa lượng vận động có ý nghĩa rất quan trọng, sẽ làm thay đổi diễn biến sinh

lý trong cơ thể Nó có tác dụng trực tiếp đến việc thay đổi thành tích

1.1.4 Đặc điểm cơ sở lý luận và ý nghĩa của luyện sức bền tốc độ cho nữ học sinh trường phổ thông trung học

1.1.4.1 Sức bền tốc độ của nữ học sinh trường phổ thông trung học

Chúng ta thấy rằng sức bền tốc độ là một tố chất Trong quá trình hoạtđộng thể hiện hai mặt đó là sức bền và tốc độ Để có tố chất này là kết quảcủa sự phối hợp chúng Trong các môn thể thao vai trò của yếu tố sức bền tốc

độ chiếm vị trí quan trọng, sức bền tốc độ là hai yếu tố quyết đinh đến thànhtích của VĐV Nó được thể hiện ở các môn thể thao như bơi, chạy Đối vớicác môn thể thao khác nhau thì tố chất này biểu hiện và đòi hỏi khác nhau

Môn Bóng rổ là một môn thể thao mà hoạt động về kỹ chiến thuật đòi hỏi sựphối hợp khi thực hiện hai yếu tố bền - nhanh Có như vậy mới mang lại hiệuquả cao trong thi đấu.

Trong hoạt động thể dục thể thao bên cạnh các yếu tố hiểu biết về trithức chuyên môn như đạo đức, ý trí, tâm lý, sinh lý, kỹ chiến thuật thì yếu tốthể lực là một yếu tố vô cùng quan trọng nó quyết định đến hiệu quả của quátrình hoạt động luyện tập và thi đấu Hơn nữa việc rèn luyện và phát triển thểlực là một khâu then chốt trong quá trình huấn luyện thể thao Bởi vậy cácnhà sư phạm về thể dục thể thao rất cần thiết có những hiểu biết về bản chất

sự phân loại, cũng như tri thức chuyên môn, các quy luật và phương pháp rènluyện chúng

Sức bền tốc độ (hay sức bền nhanh) là khả năng có thể chống lại mệtmỏi khi hoạt động với tốc độ gần tối đa mà chủ yếu sự tạo thành năng lượngcho hoạt động sức bền tốc độ là trong điều kiện yếm khí Điều này có nghĩa làtrong các bài tập có chu kỳ tốc độ, động tác đạt được trên các cự ly ngắnkhông giảm đi quá mức thông qua các hiện tượng mệt mỏi và ức chế Còn cácbài tập không có chu kỳ như các môn bóng, quyền anh hoặc thể dục dụngcụ Có nghĩa là cơ thể được tiến hành liên tục động tác nhanh mặc dù thờigian thi đấu kéo dài

Như vậy sức bền tốc độ trong môn Bóng rổ là sức bền tốc độ không cóchu kỳ Nó bao gồm các bài tập chạy rẻ quạt, di chuyển không định hướng haychuyển đổi đột ngột về hướng như các bài tập mang tính đặc trưng cao để pháttriển sức bền tốc độ trong các môn bóng nói chung và môn Bóng rổ nói riêng

Để phát triển sức bề tốc độ, làm mất đi hay giảm đến mức tối thiểu hiệntượng mệt mỏi trong hoạt động với cường độ tối đa, xuất phát nhanh do quátrình ức chế phát triển trong các trung khu thần kinh vì phải hoạt động mộtcách căng thẳng để đạt được tốc độ tối đa Vì vậy khi giáo dục sức bền tốc độhoạt động này trước hết ta phải giải quyết hai nhiệm vụ:

* Nâng cao khả năng yếm khí (với mức đồng đều các cơ chế PhotphoCreatin cũng như cơ chế glucophon) Vì cơ thể hoạt động cường độ cao tớimức nhu cầu oxy của cơ thể không thể đáp ứng thường xuyên trong quá trìnhvận động và một phần năng lượng phải tạo thành thông qua quá trình yếmkhí Khi tốc độ càng cao thì tỷ lệ huy động yếm khí càng lớn Theo các công

bố trong các tài liệu y học thể thao thì tỷ lệ này trong thời gian thi đấu 2 phútkhoảng 60% và trong thời gian thi đấu trong 10 phút đã lên tới 120% Tuyvậy khả năng ưa khí cũng có ý nghĩa quyết định trong thời gian thi đấu trungbình vì sự tạo thành năng lượng ưa khí “kinh tế” hơn so với sự tạo thành nănglương yếm khí

Ngoài ra sự tập trung axitlactic xuất hiện trong hoạt động sẵn sàng sửdụng năng lượng yếm khí Năng lượng yếm khí càng cao thì khả năng ưa khítối đa càng thấp

Do đó để nâng cao khả năng yếm khí người ta thường sử dụng các bàitập có chu kỳ

- Cường độ hoạt động gần mức tới hạn (95% tốc độ tối đa)

- Thời giam mỗi lần hoạt động xấp xỉ bằng 10” -12”

- Khoảng cách nghỉ ngơi xấp xỉ 2 -3 phút

- Áp dụng các hình thức hoạt động khác nhau lúc nghỉ ngơi

- Số lần lặp lại áp dụng theo trình độ luyện tập

* Tăng khả năng hoạt động của các cơ chế điều hòa trong những điềukiện hoạt động đặc biệt với cường độ cao nhất Có nghĩa là cho tập luyện cự

ly thi đấu với tốc độ giới hạn Song để phát triển tốt vì sức bền tốc độ đã đạtđược là phải thay đổi cự ly và giữ tốc độ dài cự ly và giữ tốc độ vượt cự ly

Cụ thể là cự ly tập phải dài hơn cự ly thi đấu chút ít

Đặc điểm nổi bật của giáo dục sức bền tốc độ cho học sinh chuyên sâuBóng rổ trong hoạt động với cường độ tối đa, cường độ lớn được xác định bởiđặc điểm của những nhu cầu đối với cơ thể trong mỗi vùng cường độ Với cự