Dạy học tương tác trong môn toán ở cấp THPT thông qua chu đề phương trình, bất phương trình

Giả thuyết khoa học Nếu đề xuất được một số biện pháp DHTT trong môn Toán phù hợp với thực tiễn dạy học ở trường THPT thì có thể giúp HS học tập tích cực, chủ động và sáng tạo, góp phần

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUA CHỦ ĐỀ

PHƯƠNG TRÌNH VÀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH

ĐỖ THỊ HỒNG MINH

Viết tắt Viết đầy đủ

BPT Bất phương trình CNTT Công nghệ thông tin DHTT Dạy học tương tác

VIETMATHS.NET

MỞ ĐẦU 1

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về dạy học tương tác 6

1.1.1 Những kết quả nghiên cứu trên thế giới 6

1.1.3 Thực tiễn về dạy học tương tác trong môn Toán ở trường Trung học

1.2.5.3 Môi trường - ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình dạy học 29

1.2.6 Sự tương tác giữa các nhân tố trong dạy học tương tác 41

1.4 Mối quan hệ giữa dạy học tương tác với các phương pháp dạy 51

VIETMATHS.NET

Chương 2 TỔ CHỨC DẠY HỌC TƯƠNG TÁC TRONG MÔN TOÁN Ở

2.1.2 Các yêu cầu đối với việc tổ chức dạy học tương tác 57

2.1.3 Đặc trưng của việc tổ chức dạy học tương tác 58

2.2 Các giai đoạn tổ chức dạy học tương tác 60

2.2.3 Giai đoạn kiểm tra đánh giá kết quả học tập 74

2.3 Hình thức tổ chức dạy học tương tác môn Toán ở trường Trung học phổ

2.4 Kỹ thuật dạy học tương tác môn Toán ở trường Trung học phổ thông 77

VIETMATHS.NET

2.5.2 Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tương tác 95

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC TƯƠNG TÁC TRONG MÔN

TOÁN QUA CHỦ ĐỀ PHƯƠNG TRÌNH VÀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH 104

3.1 Chủ đề Phương trình và Bất phương trình trong môn Toán ở

3.1.1 Vị trí, vai trò của Phương trình và Bất phương trình 104

3.1.3 Tiềm năng dạy học tương tác chủ đề Phương trình và Bất phương trình 106

3.2 Định hướng xây dựng và thực hiện các biện pháp 107

3.3 Một số biện pháp dạy học tương tác chủ đề phương trình và bất

3.3.1 Biện pháp 1: Tạo môi trường học tập hứng thú, thân thiện và hợp tác

3.3.2 Biện pháp 2: Tạo cơ hội cho học sinh được hoạt động, được giao

3.3.3 Biện pháp 3: Tạo tình huống dạy học tương tác khi sử dụng các

3.3.4 Biện pháp 4: Thực hiện các giai đoạn tổ chức dạy học tương tác 123

VIETMATHS.NET

4.1.3 Nội dung thực nghiệm 127

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

VIETMATHS.NET

Hình 1.1

Hình 1.3 Sơ đồ vị trí và mối quan hệ giữa người học – người dạy – môi trường 39

Hình 1.4 Sơ đồ sự tương tác của 3 yếu tố trong DHTT 41

Hình 1.5 Sơ đồ HĐ dạy học theo lý thuyết tình huống 53

Hình 2.7 Bản đồ tư duy mô tả các kiến thức cần nhớ về Logarit 87

Hình 2.8 Sử dụng phần mềm Hot potatoes thiết kế dạng bài tập trắc

nghiệm điền khuyết

97

Hình 2.9 Sử dụng phần mềm Violet thiết kế dạng bài tập chọn đúng sai 98

Hình 2.10 Sử dụng phần mềm Violet thiết kế dạng bài tập ghép đôi 98

Hình 2.11 Sử dụng phần mềm Violet thiết kế dạng bài tập điền khuyết 99

Hình 2.12 Sử dụng phần mềm Violet thiết kế dạng bài tập trắc nghiệm

Hình 2.13 Hình ảnh sử dụng phần mềm mô phỏng bài toán về guồng nước 101

Hình 3.1 Hình ảnh sử dụng phần mềm Sketchpad mô tả trực quan hình 109

VIETMATHS.NET

lớp đối chứng (vòng 1)

Hình 4.2 Biểu đồ so sánh kết quả học tập trung bình của lớp thực nghiệm

Hình 4.3 Biểu đồ so sánh kết quả học tập của lớp đối chứng và lớp thực

Hình 4.4 Biểu đồ cột so sánh kết quả học tập trung bình của lớp thực

Hình 4.7 Hình ảnh khi người chơi chiến thắng (tìm được kho báu) 168

Hình 4.9 Sử dụng phần mềm Sketchpad mô phỏng sự dịch chuyển của điểm

M trên đường tròn lượng giác tương ứng với giá trị hàm số y= sinx 172

Hình 4.10 Sử dụng phần mềm Sketchpad mô phỏng các nghiệm của PT sinx =a 173

Hình 4.11 Sử dụng hình ảnh động xét nghiệm của PT sinx = a 175

Hình 4.12 Sử dụng phần mềm Violet thiết kế bài tập trắc nghiệm về PT

Hình 4.13 Sử dụng phần mềm Violet thiết kế bài tập trắc nghiệm về PT

Hình 4.15 HS thi giải toán theo phương thức “tiếp sức” 202

Hình 4.16 Sử dụng “khăn trải bàn” trong các nhóm học tập tương tác 203

VIETMATHS.NET

Hình 4.19 Các nhóm trình bày ý kiến của nhóm mình trước lớp 204

Hình 4.20 Tác giả Luận án phỏng vấn HS khi vừa kết thúc giờ học tương tác 205

Hình 4.21 Tác giả Luận án phỏng vấn HS khi vừa kết thúc giờ học tương tác 205

Bảng 1.3 Bảng kết quả khảo sát ý kiến của GV về điều kiện của môi

Bảng 1.4 Bảng kết quả khảo sát ý kiến của GV về việc tiến hành những

Bảng 1.5 Các hình thức đối thoại tương ứng với các dạng tương tác 49

Bảng 4.1 Phân phối tần suất kết quả điểm kiểm tra của HS lớp thực

nghiệm và đối chứng trong các tiết dạy (vòng 1) 140

Bảng 4.2 Tổng hợp điểm số sai lệch của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

qua các bài kiểm tra theo các khối lớp (vòng 1) 140

Bảng 4.3 Tổng hợp kết quả các tham số thống kê điểm kiểm tra của HS

Bảng 4.4 Tổng hợp kết quả trung bình và độ lệch chuẩn, điểm kiểm tra của

Bảng 4.5 Tổng hợp điểm số sai lệch của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

qua các bài kiểm tra theo các khối lớp (vòng 2) 144

VIETMATHS.NET

Bảng 4.7 Tổng hợp kết quả các tham số thống kê điểm kiểm tra của HS

Bảng 4.8 Kết quả khảo sát về kỹ năng tương tác của HS 146

Bảng 4.9 Kết quả khảo sát về kỹ năng giao tiếp và hòa nhập với tập thể

Bảng 4.10 Kết quả khảo sát về tinh thần trách nhiệm với việc học tập của

Bảng 4.11 Kết quả khảo sát về khả năng tự khẳng định mình của HS 148

Bảng 4.12 Kết quả khảo sát về thái độ học tập tương tác của HS 149

Bảng 4.13 Kết quả khảo sát về việc học tập tương tác giúp HS học hỏi được

Bảng 4.14 Kết quả khảo sát về việc học tập tương tác giúp HS có cơ hội thể

VIETMATHS.NET

PHỤ LỤC 1 Một số bài soạn vận dụng dạy học tương tác với chủ đề

Giáo án 1 : BPT bậc 2 một ẩn ( Dấu của tam thức bậc hai- tiết

Giáo án 2: Bài PT lượng giác cơ bản (tiết 1,2) – Đại số và Giải tích 11 169

Giáo án 3: Bài PT đối xứng đối với sinx, cosx : a.(sinx + cosx)+

b.sinx.cosx+c = 0 (Giáo án dạy tiết tự chọn - Đại số và Giải tích 11

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Theo tinh thần đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, Nghị quyết Đại hội XI

của Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: "Trong quá trình giáo dục phải kiên trì

nguyên tắc lấy HS làm trung tâm Việc thay đổi phương pháp dạy và học là một công việc to lớn, khó khăn, phức tạp, tác động đến tất cả các khâu từ nội dung, chương trình, SGK, trình độ đào tạo, thi cử, đến đánh giá, kiểm định chất lượng Đây là công việc liên quan tới tất cả các bộ phận cấu thành của giáo dục nên cần

có sự đổi mới đồng bộ từ nội dung đến phương pháp để đạt được mục đích đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo”[98] Do đó, nhiệm vụ đặt ra đối với GV là

phải đổi mới PPDH, nhằm phát huy được tính tích cực học tập của HS, tăng cường khả năng tự học, tự khám phá, đáp ứng yêu cầu đào tạo con người mới như mục tiêu giáo dục đã đề ra Hơn nữa, cùng với đà phát triển không ngừng của nền kinh tế tri thức, việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo càng cần phải đi vào chiều sâu

Trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những HĐ thuần tuý cá nhân Lớp học là môi trường giao tiếp giữa thầy và trò, trò và trò, tạo nên sự tương tác, mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường đi tới những tri thức mới Thông qua sự tương tác, thảo luận, tranh luận tập thể, ý kiến của mỗi cá nhân được bộc lộ, được điều chỉnh, khẳng định hay bác bỏ, các thành viên trong nhóm chia sẻ các suy nghĩ, băn khoăn, kinh nghiệm, hiểu biết bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải chỉ là sự tiếp nhận thụ động; các em còn học được ở bạn tri thức, kĩ năng và còn được rèn luyện phong cách sống hòa nhập, biết lắng nghe, biết phê phán, biết tham gia

DHTT là một hướng đi mới trong đổi mới phương pháp dạy và học hiện nay

Trong cuốn “Giáo dục – một kho báu tiềm ẩn” do Giắc Đờ-lo làm tổng chủ biên, tác

giả đã đưa ra nhận định đi vào thế kỷ mới quan hệ thày trò (phương pháp tương tác

VIETMATHS.NET

thày trò) giữ vai trò trung tâm trong nhà trường Vai trò của sự tương tác còn được

thể hiện trong tác phẩm “Dạy học và PPDH trong nhà trường”, tác giả Phan Trọng Ngọ đã ví tri thức được nảy sinh từ sự tương tác giống như “lửa không được phát

sinh từ cái bùi nhùi hay từ các viên đá mà được nảy sinh khi các viên đá được cọ sát vào nhau”[61, tr 295] Khi viết lời tựa cho tác phẩm “Tiến tới một phương pháp SPTT” của hai tác giả Jean- Marc Denommé & Madeleine Roy, nhà khoa học Phạm

Minh Hạc đã nhấn mạnh: “Sự tương tác hỗ trợ, cùng nhau hợp tác đi vào con

đường tiếp thu, lĩnh hội các tri thức, kỹ năng, thái độ thành vốn sống, ăn nhập vào vốn kinh nghiệm của bản thân, tạo nên một tiềm năng và tiếp đó thành nhân cách, thành năng lực HĐ của từng người – thành người, làm người và ở đời.”[38, tr 12]

Trong quá trình dạy học hiện đại, quan hệ tương tác hết sức được xem trọng Xét ở góc độ nào đó, nó phải được nhìn nhận như một nguyên tắc then chốt của dạy học hiện đại Tức là cho dù đối tượng dạy học là ai, nội dung dạy học là gì, thì để dạy và học tốt được đều phải có sự tương tác tích cực giữa người học với các nhân

tố của quá trình dạy học Trong quá trình dạy học môn Toán ở trường THPT hiện nay, đã thể hiện được sự tương tác trong dạy học, nhưng chưa rõ nét, hầu hết là tương tác một chiều giữa thầy – trò Sự tác động qua lại giữa người học – môi trường còn mờ nhạt Vậy DHTT trong môn Toán có thể áp dụng một cách phù hợp

ở trường THPT của nước ta hiện nay không? Vai trò của người dạy, người học, môi trường trong DHTT như thế nào? Sử dụng các biện pháp nào để DHTT đạt hiệu quả? Đó còn là câu hỏi cần có lời giải đáp thỏa đáng

PT và BPT là một trong những nội dung cơ bản của chương trình Toán phổ thông Đây cũng là một nội dung quan trọng nhằm rèn luyện trí tuệ cho HS Tìm các cách giải khác nhau của một PT hay BPT sẽ giúp HS linh hoạt trong lựa chọn phương pháp giải các bài toán thuộc nội dung này Điều đó kích thích tư duy biện chứng, tư duy sáng tạo cho các em Tuy nhiên, PT và BPT nếu đi sâu cũng là một nội dung khó, cần có PPDH thích hợp để đem lại hiệu quả cao Vận dụng DHTT trong dạy học chủ đề PT và BPT có thể giúp HS tích cực hóa việc học của mình Trong trào lưu đổi mới PPDH hiện nay, có nhiều PPDH tích cực đã được áp dụng

VIETMATHS.NET

trong dạy học môn Toán ở trường phổ thông nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu việc DHTT với chủ đề PT và BPT

Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu là : "DHTT trong môn Toán

ở trường THPT qua chủ đề PT và BPT” với mong muốn đưa đề tài nghiên cứu này áp

dụng vào thực tiễn, nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở trường THPT

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về DHTT và thực tiễn DHTT, đề xuất một số biện pháp DHTT trong môn Toán qua chủ đề PT và BPT nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Toán ở trường THPT

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Toán ở trường THPT

- Đối tượng nghiên cứu: Quá trình DHTT môn Toán ở trường THPT

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được một số biện pháp DHTT trong môn Toán phù hợp với thực tiễn dạy học ở trường THPT thì có thể giúp HS học tập tích cực, chủ động và sáng tạo, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán ở trường THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về DHTT, mối quan hệ giữa DHTT với các PPDH khác và việc vận dụng DHTT trong môn Toán

- Đưa ra những yêu cầu cần thực hiện trong các giai đoạn tổ chức DHTT trong môn Toán ở trường THPT

- Đề xuất một số biện pháp DHTT trong môn Toán qua chủ đề PT và BPT

- TN sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp DHTT đã đề xuất thông qua dạy học chủ đề PT và BPT ở trường THPT

6 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu việc vận dụng DHTT trong dạy học chủ đề PT và BPT ở trường THPT

VIETMATHS.NET

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, Nhà nước về giáo dục đào tạo, chương trình và SGK Toán THPT, định hướng đổi mới PPDH nói chung và dạy học toán phổ thông nói riêng

- Nghiên cứu các sách báo tài liệu, các công trình nghiên cứu về DHTT, quan điểm SPTT và những công trình có liên quan đến đề tài luận án

7.2 Phương pháp điều tra quan sát

- Dự giờ, trao đổi với thầy cô giáo tại trường đại học cũng như các trường phổ thông về việc tổ chức HĐ tương tác trong dạy học môn Toán

- Điều tra nhằm tìm hiểu thực tế khả năng DHTT trong dạy học môn Toán ở trường phổ thông

7.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Nhằm kiểm nghiệm trên thực tiễn một phần tính khả thi và hiệu quả của đề tài nghiên cứu

7.4 Phương pháp chuyên gia

- Tham khảo ý kiến của các chuyên gia

7.5 Phương pháp thống kê toán học

- Xử lý các kết quả điều tra và TN

8 Nội dung đưa ra bảo vệ

- Những quan niệm của tác giả luận án về DHTT, tình huống DHTT và các kiểu tình huống DHTT có cơ sở khoa học và phù hợp với thực tiễn;

- Các giai đoạn tổ chức DHTT, các biện pháp DHTT trong môn Toán ở trường THPT có tính khả thi và hiệu quả

9 Đóng góp mới của luận án

- Hệ thống hoá và làm sáng tỏ thêm một số vấn đề lý luận về DHTT và việc vận dụng DHTT trong môn Toán ở trường THPT

- Đưa ra những yêu cầu cần thực hiện trong các giai đoạn tổ chức DHTT môn Toán ở trường THPT và rút ra các kết luận sư phạm

VIETMATHS.NET

- Đề xuất một số biện pháp DHTT trong môn Toán ở trường THPT qua chủ

đề PT và BPT

10 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, phần nội dung của luận án gồm 4 chương

Chương 1 DHTT trong môn Toán

Chương 2 Tổ chức DHTT trong môn Toán ở trường THPT

Chương 3 Một số biện pháp DHTT trong môn Toán qua chủ đề PT và BPT

Chương 4 Thực nghiệm sư phạm

VIETMATHS.NET

Chương 1 DẠY HỌC TƯƠNG TÁC TRONG MÔN TOÁN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về dạy học tương tác

1.1.1 Những kết quả nghiên cứu trên thế giới

Quan hệ tương tác giữa các yếu tố của HĐ dạy và học đã được đề cập từ rất sớm trong lịch sử giáo dục của nhân loại Khổng Tử (551 – 479 TCN) hay Socrate (469 – TCN) đã tỏ thái độ hết sức trân trọng đối với người thầy giáo và đề cao vai trò tích cực, chủ động trong học tập của người học khi mô tả HĐ dạy học

Tư tưởng SPTT đã được nhiều người nghiên cứu Trong các tài liệu sư phạm của Liên Xô, Đức trước đây, người ta đã nói nhiều đến tương tác Dạy - Học Các nhà giáo dục Liên Xô như : N.V Savin, T.A Ilina, B.P Êsipốp, Iu.K Babanxki,…

đã đánh giá tính chất nhiều nhân tố trong quá trình dạy học (ba nhân tố : Dạy – Nội dung – Học), khẳng định mối quan hệ qua lại giữa hai yếu tố Dạy và Học Tuy nhiên, vẫn chưa bao quát hết chức năng và cấu trúc của từng yếu tố, chưa nêu rõ được cơ chế tác động qua lại giữa các yếu tố thuộc cấu trúc HĐ dạy học nên chưa

có tác dụng phát huy hết tính tích cực, chủ động của HS trong quá trình dạy học Vào những năm 90 của thế kỉ XX, nhóm tác giả người Pháp là Guy Brousseau, Claude Margolinas, Claude Comiti, cũng đã nghiên cứu sự tương tác giữa các yếu tố của HĐ dạy học trong lí thuyết tình huống môn Toán [81, tr 115]

Họ đã đặt cơ sở khoa học cho những tác động sư phạm, thúc đẩy HĐ học của HS lên đến mức cao mà vẫn không làm lu mờ, hạ thấp vai trò của thày giáo với tư cách

là người “khởi xướng” và cũng là người “kết thúc” một tình huống dạy học Guy Brousseau đã nghiên cứu mối quan hệ tương tác và tương hỗ giữa người dạy (dạy) - người học (học) và môi trường trong quá trình dạy học Trong đó môi trường được xem xét dưới góc độ tình huống Theo ông, có hai loại tình huống trong dạy học là tình huống didactic và tình huống a- didactic G.Brousseau và các cộng sự của ông

đã đưa ra các phương tiện, các công cụ để kích thích hứng thú và xây dựng các tình huống dạy học, đặc biệt cách thức gia tăng sự tương tác, hợp tác giữa Dạy – Học – Môi trường để dạy học đạt hiệu quả cao Trong những công trình nghiên cứu, các tác giả đã phân tích kĩ các vấn đề cơ bản của quan điểm SPTT như:

VIETMATHS.NET

- Xác nhận cấu trúc HĐ dạy học bao gồm bốn nhân tố: Học (Người học); Dạy (Người dạy); Kiến thức (Khái niệm khoa học); Môi trường (Điều kiện dạy học cụ thể)

- Phân tích hai vai trò khác nhau của thầy giáo trong tình huống dạy học: đề xuất tình huống và tổ chức cho HS giải quyết tình huống để tìm thấy kiến thức và tạo điều kiện để HS chính xác hoá kiến thức thành tri thức khoa học ( mà các tác giả gọi là uỷ thác một tình huống và thể chế hoá kiến thức)

- Phân loại tình huống dạy học và mức độ can thiệp của thày giáo trong từng loại tình huống

- Môi trường (theo các tác giả) không phải là một yếu tố tĩnh, bất động, mà đích thực là một thành tố thuộc cấu trúc HĐ dạy học Môi trường không chỉ ảnh hưởng đến người học, mà quan trọng ở chỗ nó làm thay đổi người học, người dạy nhằm đảm bảo sự thích nghi của họ trước những đòi hỏi của môi trường, và ngược lại, người học và người dạy cũng làm thay đổi chính môi trường nữa

Jean- Marc Denommé & Madeleine Roy là hai tác giả cuốn sách “Tiến tới một

phương pháp SPTT (bộ ba: Người học - người dạy – môi trường)” [38] và “SPTT một tiếp cận khoa học thần kinh về học và dạy” [37] đã khởi xướng một cách tiếp

cận sư phạm, gọi là phương pháp SPTT Hai cuốn sách này trình bày về sự tương tác giữa ba tác nhân trong quá trình dạy học là người dạy, người học và môi trường Chất lượng dạy học tốt hay không là do sự tương tác của ba tác nhân này có tốt hay không Trong hai cuốn sách này, các tác giả này đã nói tới một trường phái sư phạm học tương tác cùng nền tảng lý luận của nó Tư tưởng sư phạm học tương tác được J.M.Denommé và M.Roy giới thiệu lần đầu tiên ở Việt Nam vào năm 2000 Trong công trình nghiên cứu của mình, các tác giả đã giới thiệu những kết quả sau:

- HĐ dạy học: Giáo dục là sự tương tác lẫn nhau giữa ba yếu tố: Người dạy – người học và môi trường

- Xác định chức năng của từng yếu tố (người học – người thợ ; người dạy –

người hướng dẫn; môi trường và các ảnh hưởng của nó)

- Xác định quan hệ qua lại (tác giả gọi là các liên đới) giữa các yếu tố và giữa các bộ phận trong một yếu tố

VIETMATHS.NET

- Đặc biệt, tác giả đã phân tích kỹ cơ sở thần kinh nhận thức (bộ máy học) và các điều kiện khác (như vốn sống, xúc cảm, phong cách học và dạy, ) ở người học làm cơ sở cho các tác động sư phạm có hiệu quả

- Xác nhận các thành phần không thể thiếu của sư phạm học tương tác đó là sư phạm hứng thú, sư phạm hợp tác, và sư phạm thành công, các khâu của HĐ dạy học ( như lập kế hoạch, tổ chức HĐ và hợp tác)

J.M Denommé và M.Roy đã thành công trong việc mô tả yếu tố môi trường một cách cụ thể và trực quan Tuy nhiên môi trường ở đây được nhìn nhận trên nhiều bình diện, nhiều mức độ khác nhau, nhưng vẫn chỉ dừng lại ở việc xem xét môi trường như một yếu tố tĩnh, có sẵn, tồn tại xung quanh và ảnh hưởng đến người dạy, người học và HĐ của họ

Từ những phân tích trên, có thể thấy hai nhóm tác giả đã có những điểm tương đồng như: xác nhận các yếu tố cơ bản của sư phạm học tương tác là Dạy – Học – Môi trường, chức năng của từng yếu tố và làm rõ quan hệ giữa các yếu tố trong HĐ dạy học Tuy nhiên J.M Denommé và M.Roy đã thành công trong việc mô tả yếu tố môi trường một cách cụ thể và trực quan, nhưng lại chưa làm rõ bằng cách nào và công cụ nào để các nhà sư phạm phát huy tác động tích cực của môi trường đến người học Trong khi đó, G.Brousseau và các cộng sự của ông đã đưa được ra phương tiện, các công cụ để kích thích sự hứng thú và xây dựng các tình huống dạy học, và các cách thức gia tăng sự tương tác, hợp tác giữa Dạy – Học – Môi trường

để dạy học đạt hiệu quả cao Như vậy các tác giả đã kế thừa, bổ sung cho nhau làm cho tư tưởng SPTT phát triển và ngày càng phong phú

Gần đây, trong cuốn sách “The construction of new mathematical knowledge

in classroom interaction” (Xây dựng kiến thức toán học mới trong lớp học tương

tác), tác giả Heinz Steinbring [101] cũng đưa ra cách tiếp cận dạy học theo quan điểm sư phạm này Nội dung cuốn sách đề cập tới sự kết nối và đa dạng của những khái niệm cơ bản của lý thuyết nền và nhận thức về bản chất của kiến thức toán học Tác giả xây dựng những lý thuyết cơ bản và phương pháp nhận thức theo định hướng phân tích sự tương tác trong toán học cùng những kiến thức toán học và hệ

VIETMATHS.NET

thống giao tiếp cần thiết trong quá trình nhận thức toán Tác giả khẳng định người học giữ vị trí trung tâm trong quá trình dạy học Tác giả đề cao vai trò của sự giao tiếp và sự tranh luận trong lớp học Ông còn đưa ra các mẫu giao tiếp quen thuộc được đúc rút từ những kinh nghiệm Theo ông, đối với trẻ em khi học toán, tranh luận về một nội dung nào đó là một cách phát triển những kiến thức toán của mình Hơn nữa, sự tranh luận về toán học của những sinh viên trẻ là sự thể hiện những điều kịên nhận thức về kiến thức toán học Ông còn nhấn mạnh mục tiêu dạy học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tìm hiểu và phân tích bài dạy nhất là trong quá trình dạy và học tương tác Trong cuốn sách này, Heinz Steinbring đưa ra khái niệm

cơ bản của lý thuyết nền và những nét chính về cách lựa chọn phương pháp luận nghiên cứu trong sự tương tác ở lớp học toán Ông đã minh hoạ bằng một loạt khái niệm học tập toán ở trường Tiểu học mà ông đã phân tích rõ điều kiện của việc xây dựng những kiến thức toán học mới trong sự tương tác ở lớp học Cuốn sách đã đưa

ra cách tiếp cận mới trong dạy và học toán đặc biệt là nhận thức luận về bản chất của kiến thức Toán cùng với cách giao tiếp trong dạy học Toán Tuy nhiên, hàng loạt các ví dụ Heinz Steinbring minh hoạ ở đây chủ yếu trong toán Tiểu học mà chưa thấy mở rộng hơn trong các bậc học cao hơn

Hiện nay, trên thế giới đang sử dụng một công cụ trong giảng dạy tạo được môi trường tương tác cao đó là Bảng điện tử tương tác Activboard Bảng điện tử này được xem như sản phẩm nòng cốt trong việc xây dựng giải pháp lớp học tương tác của công ty Promethean (Anh quốc) [97] Đây cũng là công ty đi tiên phong về lĩnh vực xây dựng lớp học tương tác, đưa truyền thông đa phương tiện phục vụ cho việc dạy và học Loại bảng này có chức năng của màn hình tiếp xúc trực tiếp, cho phép người sử dụng dùng bút thể hiện tự do những nội dung cần trình bày và kết nối được với các môi trường mạng, Internet Các GV và HS các cấp đều có thể dùng hệ thống này để xây dựng, tiếp cận các bài giảng điện tử, giáo án hay các thư viện số hóa trên mạng; trình bày những cuộc thảo luận nhóm, trắc nghiệm trực tiếp nhờ những phần mềm đi kèm

VIETMATHS.NET

So với môi trường dạy học chỉ bằng sách vở truyền thống và hệ thống các phòng học bộ môn có nối mạng máy tính, Activboard có nhiều ưu điểm vượt trội hơn, tiết kiệm nhiều chi phí và hiện đang là sản phẩm được nhiều nền giáo dục quốc gia trên thế giới ứng dụng

Ưu điểm nổi bật của Hệ thống giảng dạy tương tác và đánh giá Activboard:

- Đây là công nghệ chuyên dùng cho phục vụ dạy và học, hàm lượng công nghệ được ứng dụng đến 99% vào công tác giảng dạy và đánh giá hiệu quả dạy và học giúp tiết kiệm tối đa hiệu quả đầu tư vào con người và vật chất

- Với trình độ cơ bản về CNTT, GV bộ môn có thể vận dụng và khai thác hiệu quả phần mềm, phần cứng vào công tác chuyên môn

- Công nghệ điện từ trường cho phép xem bảng như một màn hình cảm ứng toàn diện với độ chính xác tương tác tuyệt đối

- Tương tác tích hợp vào hệ thống bài giảng và cho lưu lại thành tập tin

- Cung cấp bộ công cụ giảng dạy tương tác và phong phú, đặc biệt là các hiệu ứng tương tác tạo hiệu quả truyền đạt và tiếp thu kiến thức hiệu quả

- Hệ thống thư viện hoàn hảo, thông minh và cho phép tự cập nhật

- Công nghệ duy nhất có hệ thống đánh giá hiệu quả dạy và học theo qui trình khép kín

- Phần mềm và giáo trình được Việt hoá 100%

- Tương thích với tất cả ngôn ngữ phần mềm khác, cho phép tương tác trên

bề mặt (powerpoint, word, excel, đồ hoạ), đặc biệt có chức năng Powerpoint Converter giúp rút ngắn thời gian thiết kế lại bài giảng

- Tất cả các ứng dụng chạy tương thích trên các hệ điều hành Window, MAC, Linux

- Công nghệ tạo ra giá trị kinh tế cao

Promethean được nhiều danh hiệu và phần thưởng cao quí của các tổ chức giáo dục uy tín thế giới vì có công đóng góp vào sự nghiệp giáo dục chung và sản phẩm luôn được cải tiến công nghệ giáo dục làm nâng cao chất lượng dạy học và đánh giá, đặc biệt tạo ra một động lực rất lớn giúp GV yêu nghề, sáng tạo; HS tích

VIETMATHS.NET

cực và tiếp thu hiệu quả Để có thể sử dụng bảng điện tử tương tác Activboard GV

có thể biên soạn giáo án bằng một trong các phần mềm: Activprimary, Activstudio, Activsoftware Inspire Edition tùy theo cấp độ từng lớp học với những chức năng chuyên biệt

Hệ thống dạy và học tương tác (Digital Interactive Classroom) là một giải pháp dạy và học hoàn chỉnh, tích hợp phần mềm và phần cứng Đây là hệ thống bảng điện tử thông minh tương tác trực tuyến, tạo môi trường tương tác toàn diện, thu hút sự tập trung chú ý của trẻ, kích hoạt khả năng tư duy, sáng tạo với những bài giảng thật sự sinh động, liên kết với thực tế cuộc sống DHTT là xu hướng mới của giáo dục hiện nay Hình thức dạy học này mang đến cho người học một môi trường

lý tưởng để kiến tạo và tự chiếm lĩnh kiến thức thông qua các họat động được thiết

kế bởi người dạy Người học có điều kiện phát triển mạnh mẽ tính chủ động, tư duy sáng tạo và các kỹ năng sử dụng những công cụ hiện đại của khoa học công nghệ, đáp ứng nhu cầu của thực tiễn đối với sản phẩm đào tạo

Trong các hình thức DHTT, sử dụng phần mềm và các phòng học đa chức năng có nối mạng internet hoặc mạng nội bộ tỏ ra có nhiều ưu điểm và được nhiều nước trên thế giới quan tâm theo đuổi Kết hợp với các hình thức hội thảo và thực hiện các tiểu luận theo nhóm, DHTT tạo ra sự phát triển toàn diện và nâng cao chất lượng giảng dạy

Hiện nay, chương trình giáo dục mầm non ở một số nước trên thế giới đang từng bước đổi mới cả nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức HĐ Vấn đề quan trọng nhất là tạo một môi trường giáo dục tương tác tốt cho trẻ Việc tổ chức HĐ DHTT được quan tâm đúng mức sẽ tạo điều kiện cho cả GV và trẻ phát huy tính sáng tạo trong việc thực hiện kế hoạch HĐ Bên cạnh đó, trẻ sẽ chủ động, tự tin khi tiếp cận với các sản phẩm CNTT mới

1.1.2 Những kết quả nghiên cứu ở Việt Nam

Phương pháp SPTT được phổ biến ở Việt Nam vào năm 1992 tại Huế và

1995 tại trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh trong hội thảo Didactic

VIETMATHS.NET

của những nước nói tiếng Pháp Mặc dù vậy, thuật ngữ sư phạm học tương tác là một thuật ngữ mới ở Việt Nam

Trong thời gian gần đây, các nhà giáo Việt Nam đã trao đổi nhiều về tư tưởng

sư phạm mới này Trong cuốn sách “Vận dụng lí luận vào thực tiễn dạy học môn

Toán ở trường phổ thông” [59], tác giả Bùi Văn Nghị đã trình bày một cách sơ lược

việc vận dụng thuyết tương tác trong dạy học một vài nội dung của chương trình

Toán ở phổ thông Trong luận án Tiến sĩ Giáo dục học “Tổ chức dạy học theo quan

điểm SPTT trong các trường (khoa) cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo hiện nay”

[88], tác giả Nguyễn Thành Vinh cũng đã trình bày một số vấn đề cơ bản của

phương pháp SPTT Trong cuốn sách “Dạy học và PPDH trong nhà trường” [61],

tác giả Phan Trọng Ngọ đề cập đến sự tương tác giữa người dạy, người học và đối tượng dạy học Tác giả đã đưa ra một nhóm phương pháp tổ chức tương tác hành động học bao gồm: Các phương pháp kịch, các PPDH bằng trò chơi, và DHTT theo

lí thuyết lịch sử văn hoá về sự phát triển các chức năng tâm lí cấp cao của L.X Vưgotxky Tác giả khẳng định rằng trong bất kỳ quá trình dạy học nào cũng tồn tại

sự tương tác giữa ba yếu tố: người dạy, người học và đối tượng dạy học Trong

cuốn sách “PPDH truyền thống và đổi mới” [81], tác giả Thái Duy Tuyên cũng

trình bày những khái niệm của phương pháp sư phạm học tương tác, các dạng bài học trong sư phạm học tương tác và các dạng tương tác trong dạy học

Về vấn đề môi trường dạy học theo phương pháp SPTT, tác giả Nguyễn Thị Bích Hạnh (khoa Tâm lý Giáo dục học trường Đại học Sư Phạm thành phố Hồ Chí Minh) đã có nhiều bài viết trao đổi sâu về vấn đề này[19] Tác giả đã khẳng định các yếu tố cấu thành HĐ dạy học gồm: Kiến thức (khái niệm khoa học hay nội dung); Học (người học – trò); Dạy (người dạy – thầy); Môi trường (điều kiện dạy học cụ thể) Mỗi yếu tố thuộc cấu trúc HĐ dạy học đảm nhận chức năng riêng biệt Các yếu tố không tồn tại rời rạc bên cạnh nhau mà chúng có mối quan hệ với nhau

và luôn tác động qua lại lẫn nhau Môi trường trong sư phạm học tương tác không hiểu như là các đòi hỏi của xã hội (mô hình nhân cách) đặt ra cho nhà trường, trong

đó có quá trình dạy học; cũng không hiểu là các điều kiện vật chất, tinh thần; các

VIETMATHS.NET

yếu tố bên trong và bên ngoài người dạy và người học ảnh hưởng đến HĐ dạy và học, mặc dù sư phạm học tương tác có tính đến Môi trường bàn đến ở đây được hiểu là các tình huống dạy học do người dạy tạo ra cho người học HĐ, cải biến và

thích nghi [19] Trong cuốn sách xuất bản năm 2011 “ Phương pháp và công nghệ

dạy học trong môi trường SPTT” [27], tác giả Phó Đức Hòa đã mang đến cho người

đọc một cách nhìn tổng quan về mô hình HĐ SPTT và việc ứng dụng phương pháp

và công nghệ dạy học trong môi trường này ở các loại hình nhà trường khác nhau Tác giả cuốn sách đã đưa ra cách tiếp cận mới về SPTT cũng như các PPDH tích cực đã được sử dụng trong môi trường này Tác giả cuốn sách đã khẳng định các PPDH tích cực chỉ được thực hiện có hiệu quả trong một môi trường giàu tính công nghệ, môi trường dạy học đa phương tiện Người dạy và người học sử dụng công nghệ dạy học mới nhưng không lạm dụng CNTT đang là một vấn đề thời sự, đã và đang được đặt ra trong cuốn sách này với các biện luận và phân tích cụ thể Điểm sáng của cuốn sách này là việc tác giả đã chỉ ra được các PPDH tích cực áp dụng trong môi trường SPTT và CNTT cùng các phần mềm hữu ích được sử dụng trong dạy học Tuy nhiên, cuốn sách chưa đề cập tới việc áp dụng quan điểm SPTT vào dạy học một môn học cụ thể, đặc biệt trong môn Toán

Gần đây nhất, trong luận án tiến sĩ “Dạy học dựa vào tương tác trong đào tạo

GV tiểu học trình độ đại học” [78] được bảo vệ năm 2013, tác giả Phạm Quang

Tiệp đã xây dựng khung lý thuyết về dạy học dựa vào tương tác Tác giả đã phân tích và đánh giá thực trạng dạy học dựa vào tương tác trong đào tạo GV tiểu học trình độ đại học, đồng thời thiết kế được năm mô hình dạy học dựa vào tương tác và một số KTDH, nhằm triển khai hiệu quả những mô hình dạy học này trong thực tiễn đào tạo GV trình độ đại học

Ngoài ra, còn rất nhiều luận án và luận văn thạc sỹ bàn về DHTT như luận văn:

“Vận dụng quan điểm SPTT vào dạy học nội dung Phép dời hình và phép đồng dạng trong mặt phẳng, Hình học 11 nâng cao trường THPT” [10] của Vũ Văn

Công; Luận văn: "Vận dụng SPTT trong dạy học môn Toán ở lớp 3" [71] của Nguyễn Thế Sang; hay “Tổ chức dạy học theo nhóm nhằm tăng cường tương tác sư

VIETMATHS.NET

phạm trong dạy học lý luận dạy học môn Toán (phần 2) ở trường Đại học Sư Phạm”[47] của tác giả Bùi Thị Hạnh Lâm, Trên các tạp chí giáo dục và nghiên cứu

khoa học gần đây cũng đăng nhiều bài trao đổi về bản chất và sự hình thành của phương pháp SPTT, cũng như cách tiếp cận các PPDH khác theo mô hình tương

tác, như các bài báo của tác giả Nguyễn Phương Hồng về "Tiếp cận kiến tạo trong

dạy học khoa học theo mô hình tương tác",[31 , trang 13,14]; "Phương pháp SPTT: bản chất và hướng ứng dụng", của Nguyễn Đình Chắt [8 , trang 19, 20, 23]; hay bài

viết về "Dạy - học tương tác theo hướng người học tự hình thành kiến thức mới"

[76] của tác giả Đỗ Thị Phương Thảo cũng đề cập tới yếu tố môi trường trong

DHTT Trong bài báo về " Phương pháp SPTT và hình thức đào tạo theo học chế

tín chỉ" của tác giả Cao Xuân Liễu (Khoa Sư phạm – Trường đại học Đà Lạt) [50,

trang 21-24], Điều đó là minh chứng về việc quan tâm của các nhà giáo dục Việt Nam đến quan điểm dạy học mới này

Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, xu hướng ứng dụng CNTT trong giáo dục và tạo môi trường học tập mang tính tương tác là một trong những mối quan tâm hàng đầu của ngành giáo dục cũng như các bậc phụ huynh Hình thức dạy học này mang đến cho người học một môi trường lý tưởng để kiến tạo và tự chiếm lĩnh kiến thức thông qua các họat động được thiết kế bởi người dạy Người học có điều kiện phát triển mạnh mẽ tính chủ động, tư duy sáng tạo và các kỹ năng sử dụng những công cụ hiện đại của khoa học công nghệ, đáp ứng nhu cầu của thực tiễn đối với sản phẩm đào tạo Tuy nhiên, việc vận dụng quan điểm SPTT vào dạy học các nội dung cụ thể của các môn học trong nhà trường còn ít được nghiên cứu

Ở Việt Nam hiện nay, đã và đang áp dụng quan điểm này tuy chưa được rộng rãi ở một số trường phổ thông Việc áp dụng quan điểm này được thể hiện rõ nhất

đó là thi giải toán qua mạng cho HS Tiểu học thông qua việc sử dụng học liệu Toán tương tác của tác giả Hoàng Khánh Hòa đã được giới thiệu trên mạng Internet [99] Học liệu Toán tương tác đã thu hút được sự tham gia đông đảo của các em HS Tiểu học và phổ thông cơ sở, cũng như sự quan tâm của các bậc phụ huynh

VIETMATHS.NET

Toán tương tác là học liệu Việt ngữ đầu tiên và duy nhất cho phép HS học toán qua hình thức thực hành tương tác, với số lượng bài học đa dạng theo chủ đề và cấp

độ lớp học Học liệu Toán được thiết kế để phù hợp với chương trình trong chuẩn SGK Việt Nam, đặt biệt phù hợp cho HS theo học các chương trình theo chuẩn Anh-Mỹ-Singapore-Úc ở Việt Nam hoặc tiếp tục theo học chương trình phổ thông

tại các quốc gia này Học liệu thực hành Toán tương tác được đánh giá là hệ thống,

đủ tốt, nhiều người đã học: cơ hội để học tập theo mức tiến bộ của bản thân và trải

nghiệm tiếp thu kiến thức được cá nhân hóa

Tuy nhiên, học liệu thực hành Toán tương tác chủ yếu dành cho đối tượng HS

từ mẫu giáo đến lớp 8, với các lớp tiếp theo còn đang từng bước hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu học tập

Hiện nay, hệ thống trường Quốc tế Châu Á - Thái Bình Dương (APC) ở quận

1, thành phố Hồ Chí Minh triển khai việc ứng dụng tiện ích CNTT vào việc giảng dạy và quản lý, nhằm phục vụ cho mục tiêu đào tạo HS thành những công dân toàn cầu sau này Nhằm tăng cường tính sinh động và khả năng tự chủ của HS, tất cả GV tại APC đều dùng giáo án điện tử kết hợp sử dụng thiết bị hỗ trợ là Bảng tương tác điện tử thông minh theo công nghệ Hoa Kỳ - Mimio trong giảng dạy Với sự trợ giúp của thiết bị công nghệ cao, GV dễ dàng giúp HS “tương tác” trực tiếp vào bài giảng của mình một cách trực quan và đa dạng, tạo cảm hứng cho GV lẫn HS Từ

đó, giúp HS tiếp thu bài giảng tốt hơn, phát huy khả năng suy luận và trí tưởng tượng của các em

Có thể nói, việc nghiên cứu về DHTT ở trong và ngoài nước đã đạt được nhiều thành tựu về lý luận và thực tiễn Tuy nhiên, theo chúng tôi được biết, chưa

có công trình nào nghiên cứu sâu về DHTT trong môn Toán, nhất là DHTT trong một chủ đề cụ thể như PT và BPT

Kế thừa những thành tựu nghiên cứu về DHTT, hiện nay trên thế giới và ở Việt Nam đang từng bước vận dụng những lý thuyết về tương tác vào dạy học các môn học cụ thể Có thể tổng hợp theo ba đường hướng như sau:

VIETMATHS.NET

Thứ nhất, trường phái “SPTT” (Interactive pedagogy) của hai tác giả J.M Denommé và M.Roy, cùng với việc khai thác mối quan hệ qua lại của ba tác nhân người học – người dạy – môi trường dựa trên cơ sở của sinh lý thần kinh Trường phái này chủ yếu khai thác và đề cao vai trò ảnh hưởng của môi trường và hệ thống thần kinh (bộ máy học) trong quá trình dạy học SPTT có mối quan hệ mật thiết với

lý thuyết tình huống trong Didactic

Thứ hai, phần đông hiện nay đi theo hướng hiểu học tương tác theo quan niệm hiện đại (Interactive learning) Theo quan niệm này, học tương tác được hiểu là một tiếp cận sư phạm mà ở đó khai thác sự kết hợp chủ yếu của công nghệ dạy học và

kỹ thuật số trong dạy học

Trường phái thứ ba mang tính tổng hòa hơn, đó là tương tác trong lớp học (Interactive classroom) Theo trường phái này, người học giữ vai trò chủ đạo trong lớp học, người dạy đóng vai trò như người hướng dẫn và tổ chức Trong trường phái này chủ yếu khai thác sự tác động qua lại, tương tác giữa người học – người học, người học với người dạy và tương tác giữa người học - người dạy - môi trường dạy học trong đó có SGK, tài liệu học tập, phương tiện dạy học,…chủ yếu là máy tính, các trò chơi, và tình huống DHTT Trong luận án này, chúng tôi đi theo trường phái thứ ba

1.1.3 Thực tiễn về dạy học tương tác trong môn Toán ở trường trung học phổ thông hiện nay

Trong xu thế hiện nay, cùng với trào lưu đổi mới PPDH, DHTT đang được

nhiều người quan tâm và áp dụng Một số trường đã tổ chức khóa tập huấn về SPTT

và xây dựng hồ sơ môn học cho các GV Tuy nhiên, việc áp dụng DHTT, đặc biệt

trong dạy học môn Toán ở trường THPT còn nhiều hạn chế

Qua việc tham gia giảng dạy tại trường THPT, kết hợp với dự giờ, thăm lớp và trao đổi với GV giảng dạy, cùng với việc phát phiếu khảo sát về tình hình áp dụng DHTT ở trường THPT, chúng tôi nhận thấy dạy học môn Toán ở hầu hết các trường THPT hiện nay có thể hiện được sự tương tác trong dạy học nhưng chưa rõ nét, hầu hết là tương tác một chiều giữa thầy - trò Tương tác giữa thày và trò được thể hiện nhiều nhất qua đàm thoại, phát vấn, hay dạy học GQVĐ, trong khi tương tác giữa

VIETMATHS.NET

người học với môi trường thì rất ít Tương tác giữa các học trò với nhau thường chỉ thể hiện thông qua các PPDH tích cực khác, như qua dạy học hợp tác, khi GV chia lớp thành các nhóm nhỏ và yêu cầu làm bài tập theo nhóm Tương tác giữa trò với môi trường qua việc trò tự tìm hiểu tài liệu, làm bài tập và đối chiếu với sách, hay tương tác giữa trò với máy tính và mạng Internet thường rất ít, gần như không có Thống kê phiếu khảo sát ý kiến của giáo viên về DHTT [phụ lục 1] qua việc lấy ý kiến của 42 GV giảng dạy môn Toán ở trường THPT cho thấy sự hiểu biết về DHTT của GV chưa được đầy đủ 62% số GV được lấy ý kiến cho rằng DHTT là

sự tác động qua lại giữa người dạy – người học – nội dung; 34% số GV được lấy ý kiến cho rằng DHTT là sự tác động qua lại giữa người dạy – người học – môi trường, số còn lại cho rằng có thể coi DHTT là sự tác động qua lại giữa thầy và trò, giữa người học với nhau,… Khi được hỏi về tầm quan trọng của các mối quan hệ tương tác trong dạy học, thì 100% GV lựa chọn câu trả lời là quan trọng hoặc rất quan trọng Khi được hỏi về việc sử dụng những PPDH nào, hầu hết các GV đều đã

sử dụng đa dạng các phương pháp như: phát hiện và giải quyết vấn đề, thuyết trình, hợp tác, … nhưng chưa có GV nào sử dụng DHTT trong dạy học Toán Khi được hỏi về một lớp học tương tác cần đảm bảo những yếu tố nào, 95% số GV cho rằng cần tạo được bầu không khí sôi nổi, thân thiện trong lớp học, đảm bảo sự hứng thú, tham gia của người học; 60% số GV cho rằng cần có kế hoạch bài học chặt chẽ, ngắn gọn, nêu rõ những HĐ chủ yếu của GV và HS; 72% số GV được lấy ý kiến cho rằng tổ chức HĐ nhất thiết gây lên mối quan hệ qua lại giữa người dạy và người học; 20% số GV đó cho rằng cần phối hợp sử dụng các phương tiện, kĩ thuật dạy học hiện đại Để tìm hiểu về yêu cầu đối với người dạy, người học và môi trường để tiến hành DHTT đạt hiệu quả, kết quả thống kê phiếu trả lời như sau:

Đối với người dạy:

Bảng 1.1 Bảng kết quả khảo sát ý kiến của GV về điều kiện của người dạy

Kết hợp giữa trình diễn mẫu hành động, kĩ năng với đàm thoại ngắn; 75%

Phối hợp sử dụng các phương tiện, kĩ thuật dạy học hiện đại

Tăng cường kiểm tra và hiệu chỉnh từng phần; 30%

Đối với người học:

Bảng 1.2 Bảng kết quả khảo sát ý kiến của GV về điều kiện của người học để

DHTT đạt hiệu quả

Người học cần có động cơ học tập đúng đắn; 100% Người học phải có kỹ năng để tham gia các tương tác sư phạm; 35%

Người học cần có ý chí để học tập kiên trì bền bỉ; 30%

Người học cần có trách nhiệm với việc học tập của mình; 60%

Đối với môi trường:

Bảng 1.3 Bảng kết quả khảo sát ý kiến của GV về điều kiện của môi trường để

DHTT đạt hiệu quả

Đảm bảo các yêu cầu cơ bản về cơ sở vật chất: phòng học, ánh

sáng, âm thanh, phương tiện công nghệ dạy học phổ biến; 100% Đảm bảo các nguồn liệu dạy học khác như chương trình, học

Khi được hỏi về việc thiết lập kế hoạch dạy học, các GV thường tiến hành các

HĐ nào, kết quả khảo sát như sau:

Bảng 1.4 Bảng kết quả khảo sát ý kiến của GV về việc tiến hành những HĐ

nào khi thiết lập kế hoạch dạy học

VIETMATHS.NET

Khi được hỏi về việc GV thường quan tâm tới những yếu tố nào khi thiết kế PPDH, phần đông (chiếm 98%) cho rằng cần quan tâm tới điều kiện, phương tiện dạy học, còn lại số GV lựa chọn việc quan tâm tới khả năng thực hiện của bản thân

là 64%, quan tâm tới nội dung dạy học cụ thể là 63%, số ít lựa chọn do khả năng, sở trường học tập của HS (chiếm 20%) Khi hỏi về những khó khăn của gặp phải khi

áp dụng DHTT, thì khó khăn lớn nhất được các GV lựa chọn là do điều kiện, phương tiện dạy học còn thiếu (chiếm 76%), ngoài ra khó khăn do việc soạn giáo án

và tổ chức lên lớp cũng được GV đề cập đến tương đối nhiều (chiếm khoảng 74%), còn khó khăn do nhà trường không khuyến khích và HS không tích cực tham gia chiếm tỷ lệ bằng nhau là 33%

Qua con số thống kê ở trên, phần nào cho thấy DHTT chưa được áp dụng trong dạy học môn Toán ở trường THPT, biểu hiện về sự hiểu biết của GV về DHTT chưa nhiều Mặc dù trong dạy học, sự tương tác đã có thể hiện, chủ yếu thông qua các PPDH tích cực khác nhưng chưa rõ nét Việc áp dụng DHTT còn nhiều khó khăn, trong đó khó khăn lớn nhất do điều kiện, phương tiện dạy học còn thiếu, ngoài ra một khó khăn không nhỏ còn do việc soạn giáo án và tổ chức lên lớp

có thể vì GV chưa được trang bị kiến thức về DHTT

Hiện nay, trên mạng Internet xuất hiện nhiều lớp học trực tuyến, có lớp học trực tuyến môn Toán theo các chuyên đề hay lớp ôn thi đại học Nhiều HS đã đăng

ký tham gia, học tập ở đây chủ yếu là sự tương tác của người học và môi trường CNTT Tuy nhiên, trong học tập thiếu vắng sự có mặt của người thày trực tiếp chỉ bảo và hướng dẫn nên việc tiếp thu của người học sẽ rất khó khăn, việc duy trì học tập một cách thường xuyên qua mạng có bị ảnh hưởng

Ngoài ra, học liệu thực hành Toán tương tác [99] do tác giả Hoàng Khánh Hòa đưa ra đã thu hút được đông đảo HS các trường Tiểu học và Trung học cở sở tham gia Học liệu thực hành Toán tương tác đã và đang từng bước xây dựng và hoàn thiện dành cho không chỉ với đối tượng HS từ mẫu giáo đến lớp 8, mà còn cho đối tượng HS lớp 9

và THPT Học liệu thực hành Toán tương tác đã đáp ứng được phần nào nhu cầu học tập của HS, là một sân chơi bổ ích cho các em trong việc củng cố và rèn luyện các thao

VIETMATHS.NET

tác làm toán cơ bản Tuy nhiên, trong một chừng mực nào đó, học liệu này còn hạn chế trong việc đào sâu và bồi dưỡng kiến thức Toán nâng cao

DHTT là một cách tiếp cận dạy học hiện đại, đã áp dụng thành công ở một số nước trên thế giới, và đạt được nhiều kết quả khả quan Tuy nhiên, việc áp dụng DHTT vào Việt Nam hiện nay đặc biệt đối với việc dạy học môn Toán ở trường THPT vẫn còn nhiều khó khăn Bởi lẽ người học trong môi trường học của chúng ta vẫn còn khá thụ động, sự hứng thú không phải lúc nào cũng khơi dậy và duy trì được ở người học Mặt khác, các phương tiện dạy học phục vụ cho DHTT ở nước ta còn hạn chế Trong trào lưu đổi mới PPDH như hiện nay, việc nghiên cứu và đề xuất những biện pháp áp dụng hiệu quả DHTT vào dạy học trong trường phổ thông là rất cần thiết Điều đó sẽ làm tăng tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, giúp bài học trở nên sinh động hơn, có hiệu quả hơn, đồng thời ngoài những tri thức và kĩ năng có được, HS còn học được cách thức tương tác, giao tiếp, hợp tác với nhau

1.2 Dạy học tương tác

1.2.1 Dạy học và quá trình dạy học

Theo từ điển Tiếng Việt “dạy học là dạy văn hóa theo những chương trình

nhất định”[64, tr 313]

Theo nghĩa thông thường, người ta hiểu dạy học là truyền thụ một điều gì đó cho người khác, là sự truyền kiến thức hoặc lý thuyết, hoặc thực hành Có người còn cho rằng: Dạy học là truyền một thông điệp Định nghĩa này khó chấp nhận vì

nó đơn giản hóa hành vi dạy học thành HĐ truyền thông tin Định nghĩa của Ga-nhê

có lý hơn: “Dạy học là tổ chức các tình huống học tập” [4]

Chúng tôi tán thành với tác giả Đỗ Ngọc Đạt khi ông viết: “Dạy học là khái

niệm chỉ HĐ chung của người dạy và người học, hai HĐ này song song tồn tại và phát triển trong cùng một quá trình thống nhất là quá trình dạy học” [13, tr 50]

Theo tác giả Phan Trọng Ngọ, quá trình dạy học là chuỗi liên tiếp các hành

động dạy học của người dạy và người học đan xen và tương tác với nhau trong

VIETMATHS.NET

khoảng không gian và thời gian nhất định, nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học.[61, tr 89]

Quá trình dạy học được xác định bởi 4 dấu hiệu sau:

- Dạy học là một dạng HĐ đặc thù của xã hội, nhằm truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội, trên cơ sở đó hình thành nhân cách của người học

- HĐ dạy và HĐ học đều phải được tiến hành trên bản thể của quá trình dạy học là nội dung dạy học

- Kết quả của quá trình dạy học là làm biến đổi ở người học những đặc tính nào

đó đã được xác định từ trước và tương ứng với nội dung dạy học

- Quá trình dạy học phải là một quá trình học tập có kiểm soát và điều khiển Cấu trúc của quá trình dạy học bao gồm các yếu tố sau: Mục đích, nội dung

dạy học, các HĐ dạy và học, kết quả học tập

1.2.2 Tương tác

Theo từ điển Tiếng Việt [64], tương tác là sự tác động qua lại Mặt khác, từ

“tương tác” trong Tiếng Anh là “interaction”, đây là từ ghép, được ghép bởi từ

“inter” và “action” Trong đó, “inter” là sự liên kết, nối liền với nhau, còn “action”

là sự tiến hành làm điều gì, HĐ hay hành động [34, tr 17] “Interaction” là sự tiếp xúc với nhau, tác động qua lại [34,tr 548] hay còn là hành động tương hỗ, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các đối tượng, hoặc là sự trao đổi giữa người này với người khác

Trong tác phẩm “Dạy học và PPDH trong nhà trường”, tác giả Phan Trọng Ngọ đã quan niệm “HĐ dạy và HĐ học là sự tương tác lẫn nhau giữa hai mặt của

một HĐ: HĐ dạy học.”[61, tr 131] Trong đó tác giả còn nhấn mạnh đến sự tồn tại

và phát triển của mặt này quy định sự tồn tại và phát triển của mặt kia

Trong quá trình dạy học, có thể hiểu tương tác là sự tác động qua lại trực tiếp

giữa người học với người dạy và giữa người học với nhau trong môi trường giáo dục nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập, các mục tiêu dạy học đã xác định

VIETMATHS.NET

1.2.3 Quan niệm về dạy học tương tác

Có nhiều quan niệm về DHTT Trong tác phẩm “Dạy học và PPDH trong nhà

trường”, tác giả Phan Trọng Ngọ đã trình bày khái niệm về DHTT phát triển: “Phương pháp DHTT phát triển là dạy học được thực hiện qua sự tác động hai chiều giữa GV và học viên, trong đó mọi chỉ dẫn của GV hướng đến sự phát triển của học viên, nhờ tác động phù hợp với trình độ phát triển gần của các em” [61, tr 297]

Trong tác phẩm “Tiến tới một phương pháp SPTT”[38], hai tác giả Jean Marc

Denomme’ và Madeleine Roy đã nói tới một trường phái sư phạm học tương tác cùng nền

tảng lí luận của nó Trong công trình nghiên cứu của mình, các tác giả đã nhấn mạnh: “HĐ

dạy học – giáo dục là sự tương tác lẫn nhau giữa ba yếu tố: Người dạy – Người học và môi trường” Sự tương tác đó được thể hiện qua sơ đồ:

Hình 1.1 Sơ đồ cấu trúc HĐ dạy – học:

bộ ba Người học – Người dạy – Môi trường trong quan điểm SPTT

Trong quan điểm SPTT, Jean Marc Denomme’ và Madeleine Roy đã làm rõ vai trò của người dạy, người học và yếu tố môi trường cùng các mối quan hệ tác động qua lại giữa chúng trong HĐ dạy học Trong kiểu dạy học này, người dạy có chức năng thiết kế, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra quá trình học Còn người học tự tổ chức, tự thiết kế, tự thi công và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh tri thức của bản thân

Trong luận án này, chúng tôi hiểu: “DHTT là dạy học được thực hiện qua sự

tác động hai chiều giữa các nhân tố của quá trình dạy học bao gồm: người học, người dạy, môi trường.”

Trong DHTT, người dạy và người học cùng tham gia làm gia tăng giá trị lợi ích của nhau GV quan tâm nhiều hơn tới sự tham gia, tương tác và hành động của

HS GV thường đưa ra các thông tin, chỉ dẫn, lời gợi nhắc, sự khuyến khích phù

Người học

Môi trường Người dạy

VIETMATHS.NET

hợp với trình độ phát triển của HS Mọi sự trợ giúp của GV phải tác động vào vùng phát triển gần trong lộ trình phát triển của HS Đây cũng là đặc trưng cơ bản giúp đạt được kết quả cao trong quá trình dạy học

DHTT trong môn Toán là HĐ dạy học, ở đó người dạy sử dụng các KTDH,

phương tiện dạy học, đặc biệt là CNTT và truyền thông, tạo ra môi trường tương tác, với các tình huống dạy học có dụng ý giúp người học chiếm lĩnh tri thức toán học, rèn luyện kỹ năng vận dụng toán học, phát triển tư duy qua các tác động qua lại, trao đổi, hợp tác giữa người học, người dạy và môi trường

1.2.4 Cơ sở khoa học của dạy học tương tác

1.2.4.1 Cơ sở triết học

Theo nguyên lí về mối liên hệ phổ biến, các sự vật hiện tượng trong thế giới

khách quan không tồn tại độc lập, riêng rẽ, mà giữa chúng có mối liên hệ qua lại, tác động và ảnh hưởng lẫn nhau, thúc đẩy hoặc kìm hãm nhau phát triển Quá trình dạy học cũng được xem như một hiện tượng xã hội đặc thù, trong nó chứa đựng rất nhiều thành tố: người học, người dạy, nội dung dạy học, các thiết bị, phương tiện dạy học, không gian, và những thành tố này không tồn tại độc lập, mà giữa chúng có mối liên hệ, tác động qua lại, chế ước lẫn nhau, tạo động lực cho từng thành tố cùng vận động và phát triển Trong đó, quan trọng nhất là sự phát triển của người học

Trong DHTT, các nhân tố người học, người dạy và môi trường không tồn tại một cách độc lập, mà luôn có có sự tương tác, ảnh hưởng lẫn nhau nhằm thúc đẩy

sự tiến bộ của người học trong HĐ học và người dạy trong HĐ dạy

1.2.4.2 Cơ sở giáo dục học

Trong DHTT, HĐ dạy và HĐ học mang tính chất hai chiều, tất yếu phải có sự tác động qua lại giữa người dạy và người học, sự tác động này diễn ra trong những điều kiện xác định, đảm bảo sự thống nhất giữa HĐ điều khiển của thầy và HĐ học của trò DHTT phù hợp với nguyên tắc dạy học là: “Đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò chủ đạo của thày và vai trò tự giác, tích cực, độc lập của trò”

VIETMATHS.NET

1.2.4.3 Cơ sở tâm lý học

Cơ sở tâm lý của DHTT bắt nguồn từ những luận điểm cơ bản của thuyết lịch

sử - văn hóa về sự phát triển các chức năng tâm lý cấp cao của L.X.Vưgotxky [61,

tr 65] Ông cho rằng, học tập tức là tương tác với môi trường, dạy học tức là can thiệp vào kinh nghiệm thường trực ở người học thuộc vùng phát triển gần nhất Vùng phát triển gần nhất là khái niệm chỉ khu vực kinh nghiệm cá nhân nằm giữa trình độ phát triển tiềm tàng (ở dạng tiềm năng) được đặc trưng bằng năng lực GQVĐ có sự hỗ trợ từ bên ngoài (ở quá khứ), và trình độ phát triển hiện tại (thành tựu mới đạt được) có đặc trưng là năng lực GQVĐ độc lập Theo ông, vùng phát triển gần nhất hôm nay thì ngày mai sẽ trở thành trình độ hiện tại và xuất hiện vùng phát triển gần nhất Vậy trong DHTT, người dạy cần tác động vào vùng phát triển gần nhất của HS thì việc dạy học mới đạt hiệu quả

Tóm lại, DHTT có cơ sở khoa học vững chắc dựa trên sự phát triển của nhiều ngành khoa học và được ứng dụng trong giáo dục Sự phân tích về cơ sở khoa học của DHTT giúp người dạy có thêm cơ sở và định hướng trong việc lựa chọn PPDH phù hợp để việc dạy học đạt hiệu quả

1.2.5 Các nhân tố trong dạy học tương tác

1.2.5.1 Người học- người làm việc chủ động

Trong DHTT, người học trước hết là người đi học mà không phải là người được dạy Trong quá trình nhận thức, người học phải dựa trên chính tiềm năng của mình, khai thác những kinh nghiệm, những tri thức đã được tích lũy để tiếp cận, khám phá những chân trời mới Nhờ vào sự hứng thú, người học tham gia tích cực và biết tiếp tục quá trình học bằng cách đặt ra nhiệm vụ học tập cho chính bản thân mình và phải hoàn thành nó Đồng thời, người học phải tham gia vào dự án học tập của tập thể, hoàn thành nhiệm vụ đã đề ra

*) Các yêu cầu đối với người học VIETMATHS.NET

Người học là chủ thể của HĐ học Người học đảm nhiệm vai trò mấu chốt này

bằng cách thể hiện ngay từ khi bắt đầu học một sự hứng thú hiển nhiên và trong suốt quá trình học một sự tham gia liên tục, và có trách nhiệm.[38, tr.31- 32]

* Sự hứng thú

Khi tham gia vào quá trình học, người học phải tỏ ra có sự hứng thú rõ rệt đối với lợi ích của tri thức cần chiếm lĩnh cho bản thân mình Sự hứng thú, trước hết dựa vào lòng tự tin của người học Ví dụ như người học sẽ không thể quan tâm đến việc thực hiện một phương pháp học toán nào đấy nếu như họ không cảm thấy thích thú với việc làm đó Ngược lại, nếu người học có sự tự tin vào khả năng và kiến thức của mình, có sự hứng thú thì sẽ tích cực suy nghĩ để giải bài toán Người học cần có cảm giác sâu sắc là có khả năng thực hiện thành công phương pháp học, phải tin vào khả năng và phương pháp làm việc của mình

Tham vọng vượt qua chính mình cũng có thể trở thành một nguồn hứng thú

có giá trị đối với người học Và như vậy, người học làm việc hết mình để đóng vai trò chủ động trong tất cả các HĐ học tập của mình Sự hứng thú của người học không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu của người học mà còn phụ thuộc ở sự tác động sư phạm của người dạy, từ điều kiện thuận lợi của môi trường Do đó, nếu người học không có hứng thú học thì sẽ khó đạt hiệu quả trong việc học tập của chính mình

* Sự tham gia

Người học tham gia thực hiện phương pháp học bằng tất cả các vốn tri thức

đã tích lũy được, cũng như tất cả những kinh nghiệm sống của mình Người học phải có ý thức rằng bản thân người học có khả năng thực hiện được việc học tập dựa trên sự ham muốn học hỏi, sở thích thu lượm tri thức và nhu cầu thỏa mãn một lợi ích nào đó

Quá trình học đòi hỏi người học phải có một sự HĐ liên tục và có nhiều cố gắng Khi người học cảm thấy không vượt qua được thì người học cần sự giúp đỡ của người dạy Trong quá trình học, người học tham gia hợp tác với bạn và cùng chia sẻ nhiệm vụ để cùng đạt được kết quả học tập Chính sự tham gia đó tạo cho

VIETMATHS.NET

người học thiết lập được mối quan hệ qua lại giữa người dạy với người học Mặt khác, sự tham gia của người học cũng góp phần tạo ra môi trường thân thiện và hợp tác giữa người học, người dạy trong quá trình dạy học

* Trách nhiệm

Ngoài sự hứng thú và sự tham gia, người học đặc biệt cần có ý thức trách nhiệm suốt trong quá trình học Người học phải chủ động trong quá trình học Khi gặp những khó khăn trong học tập thì cần cố gắng tự tìm cách giải quyết khó khăn bằng cách sử dụng các tri thức đã có và các kinh nghiệm đã trải qua, biết bày tỏ quan điểm của mình về cách GQVĐ Qua đó, người dạy cũng như người học biết được hướng đi đúng hay sai để điều chỉnh phương pháp học cho phù hợp

Sự hợp tác và sự tác động qua lại giữa người dạy và người học như vậy làm cho bầu không khí lớp học sôi nổi hơn và người học có nhiều phương án tốt hơn để giải quyết nhiệm vụ học tập của mình Ngoài ra, trách nhiệm của người học còn phụ thuộc vào nhiệm vụ và lợi ích của việc học tập đối với bản thân người học Do đó, ngay từ khi bắt đầu quá trình học, người học cần phải hiểu được nhiệm vụ và lợi ích của việc học tập, tích cực, chủ động tham gia các HĐ học

1.2.5.2 Người dạy- người hướng dẫn, trợ giúp

Người dạy là người bằng kiến thức, kinh nghiệm của mình giữ vai trò là người tổ chức, hướng dẫn và điều khiển người học học Người dạy giúp cho người học hiểu được mục tiêu mà họ phải đạt được, sắp xếp nội dung, lựa chọn PPDH và xây dựng môi trường cởi mở, làm cho người học hứng thú học và đưa họ tới mục đích Người dạy cần phải tạo cơ hội cho người học được HĐ, được bày tỏ, được thể hiện và tự khẳng định được mình, tránh sự áp đặt thông tin một chiều Chức năng chính của người dạy là giúp đỡ người học học và hiểu Người dạy phục vụ người học và phải làm nảy sinh tri thức ở người học theo cách của một người hướng dẫn.[38, tr 18-19]

*) Các yêu cầu đối với người dạy

VIETMATHS.NET

Có ba HĐ sau đây mà người dạy với tư cách là người hướng dẫn phải thực

hiện, đó là: Xây dựng kế hoạch, tổ chức HĐ và hợp tác.[38, tr 33-38]

i) Xây dựng kế hoạch

Nhiệm vụ xây dựng kế hoạch là xác định trước một định hướng cả về quá trình học của người học cũng như phương pháp giảng dạy của người dạy Việc xây dựng kế hoạch chặt chẽ góp phần tạo sự tự tin cho người dạy, cũng như gây được những ảnh hưởng tốt cho người học Người dạy phải có nhiệm vụ xây dựng một kế hoạch dạy học trước khi bắt đầu năm học, và chuẩn bị giáo án trước mỗi buổi lên lớp

Kế hoạch dạy học

Khi xây dựng kế hoạch dạy học hàng năm, người dạy cần nắm vững mục tiêu, nội dung chương trình và có phương pháp chung về dạy học môn học mà mình được phân công giảng dạy Để làm được việc này, người dạy cần có cái nhìn tổng thể về chương trình học đối với các lớp mà mình phải dạy và cả những lớp ở bậc học thấp và cao hơn Người dạy cần dự kiến sắp xếp các kiến thức theo các nội dung quan trọng, các kiến thức khó và phân bố thời gian cho từng phần, sao cho tất

cả các kiến thức cần dạy phù hợp với nhận thức của người học

Trong việc chuẩn bị kế hoạch dạy học, người dạy đặc biệt để ý tới mục tiêu chương trình mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đề ra cho môn học Dựa trên kế hoạch này, người dạy xây dựng kế hoạch dạy học cụ thể cho từng bài dạy

Đề cương bài giảng (giáo án)

Để thực hiện đúng vai trò hướng dẫn của mình, người dạy phải chuẩn bị một cách kỹ lưỡng từng giờ dạy của mình Người dạy xây dựng một đề cương bài dạy của mình bằng cách xác định chính xác mục tiêu bài dạy, nội dung bài học, đồ dùng dạy học thiết yếu được sử dụng trong tiết học, các HĐ cơ bản của người học, người dạy; xác định các kiến thức mà người học cần phải học trong bài; xác định các điều kiện để thực hiện và liên hệ với những kiến thức mà người học đã có

Yếu tố quan trọng của đề cương bài giảng là hình thành một cách rõ ràng mức độ kết quả mà người học phải đạt khi kết thúc việc học Trách nhiệm của

VIETMATHS.NET

người dạy là vạch ra được mục tiêu này, đặc biệt là làm cho người học chấp nhận biến nó thành mục tiêu cá nhân của mình và phải làm cho họ có trách nhiệm đối với các mục tiêu đó Trong đề cương bài giảng của mình, người dạy cũng phải xác định

rõ những PPDH, hình thức dạy học đặc biệt tương ứng với mục tiêu, với những đòi hỏi, những khả năng của môi trường và phong cách học cũng như khả năng nhận thức của người học Mặt khác, người dạy cần phải dự kiến được cách thức đánh giá mức độ hiểu bài và sự tiến bộ của người học để thu được thông tin ngược về HĐ dạy học, qua đó điều chỉnh lại PPDH của mình cho phù hợp với đối tượng HS

ii)Tổ chức HĐ

Tổ chức HĐ nhất thiết gây nên mối quan hệ qua lại giữa người dạy và người học Người dạy có nhiệm vụ tạo nên bầu không khí học tập sôi nổi ở trong lớp Sự hứng thú của người dạy đối với bài học chắc chắn sẽ tạo ra một cách ứng xử tương

tự ở người học Người dạy cần vận dụng linh hoạt các hình thức học tập, các phương pháp và biện pháp dạy học cho phù hợp để tạo điều kiện thuận lợi cho sự tham gia ở người học, thúc đẩy người học học Ví dụ, làm việc theo nhóm có thể làm đa dạng bài dạy một cách có lợi hoặc dành một chút thời gian cho thảo luận cả lớp để tạo nên sự hứng thú ở người học

Bảo đảm sự hứng thú ở người học là mối quan tâm hàng đầu của người dạy với tư cách là người hướng dẫn Người dạy phải tạo được sự hứng thú ở người học

và người học sẽ tham gia tích cực vào việc học nếu như họ cảm thấy việc học nội dung đó có thể làm thỏa mãn nhu cầu nào đó ở người học Có nhiều cách khác nhau

để tạo sự hứng thú ở người học như kích thích tư duy người học bằng tình huống gợi vấn đề, khích lệ động viên, vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức trò chơi, câu đố,

Mặt khác, để tạo sự hứng thú ở người học thì người dạy cần có khả năng tổ chức, hướng dẫn HĐ và giao tiếp với người học Người dạy cần phải có sự giao tiếp với người học và sự giao tiếp đó phải là hai chiều thì mới hiệu quả trong quá trình dạy học

VIETMATHS.NET

iii) Hợp tác

Người dạy hợp tác và là người bạn đồng hành, HĐ với người học trong suốt quá trình người học học Người dạy cần làm cho kiến thức mà mình đưa ra gần với vốn hiểu biết và kinh nghiệm của người học, phù hợp với khả năng nhận thức của người học Sự hợp tác của người dạy đối với người học thường làm nảy sinh lòng tự tin ở người học, tạo cho mối quan hệ qua lại giữa người học và người dạy được phát triển

Sự giúp đỡ của người dạy tập trung đặc biệt vào các vấn đề mà người học gặp trong quá trình thực hiện phương pháp học: người dạy gợi cho người học giải pháp thực hiện để GQVĐ đó Sự quan tâm, hợp tác của người dạy phải thể hiện với tất cả các thành viên trong lớp và mang đến sự hỗ trợ cho người học để phát huy tiềm năng ở họ Sự giúp đỡ của người dạy cần sự tham gia đáp lại ở người học Chính sự hợp tác đó tạo nên mối quan hệ qua lại thuận lợi giữa người dạy và người học Do đó, việc đảm bảo giúp đỡ thỏa mãn cho mỗi người học trong một lớp học trở thành một nhiệm vụ có yêu cầu rất cao, đòi hỏi những kinh nghiệm sư phạm và

sự sáng tạo của người dạy trong quá trình dạy học

Trong dạy học môn Toán, sự hướng dẫn của người dạy được thể hiện qua việc thiết kế bài giảng, xây dựng những tình huống toán học có dụng ý và biến ý đồ dạy học của thày thành nhiệm vụ học tập tự nguyện, tự giác của trò; là sự chuyển giao cho trò không phải những tri thức dưới dạng có sẵn mà là những tình huống để trò HĐ và thích nghi Sự hướng dẫn của thày còn bao gồm cả sự điều khiển về mặt tâm lý, sự động viên, trợ giúp khi cần thiết và đánh giá mức độ hiểu bài của HS

1.2.5.3 Môi trường - ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình dạy học

Môi trường là toàn bộ các yếu tố và các điều kiện xung quanh ảnh hưởng đến con người Môi trường được xem xét dưới nhiều bình diện khác nhau: môi trường vật chất và môi trường tinh thần, môi trường rộng và môi trường hẹp, môi trường bên trong và môi trường bên ngoài, tất cả tạo thành môi trường của người dạy và người học Môi trường là nhân tố quan trọng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực hoặc tích cực đến cả người dạy và người học

VIETMATHS.NET