Khái quát văn học VN từ năm 1945 đến hết thê kỷ thứ XX

• - Hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ kéo dài suốt 30 năm đã tác động sâu sắc đến đời sống vật chất, tinh thần của dân tộc, trong đó có văn học nghệ thuật, tạo

GV : NGUYỄN THỊ HẰNG NGA- THPT HOÀI ĐỨC B

BÁC HỒ TRONG NGÀY ĐỌC TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP

BÁC ĐI CÔNG TÁC TRONG CHIẾN KHU ViỆT BẮC

QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN ViỆT NAM VÀO NGÀY THÀNH LẬP 22/12/1944

LỐI VÀO ĐỊA ĐẠO CỦ CHI

CHIẾN THẮNG ĐẾ QuỐC MỸ XÂM LƯỢC 30/4/1975

I.Khái quát VHVN từ Cách mạng tháng Tám 1945 đến 1975

1 Vài nét về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa.

• - Đường lối văn nghệ của Đảng

Cộng sản, sự lãnh đạo của Đảng

đã góp phần tạo nên một nền văn

học thống nhất trên đất nước ta.

• - Hai cuộc kháng chiến chống

thực dân Pháp và đế quốc Mĩ kéo

dài suốt 30 năm đã tác động sâu

sắc đến đời sống vật chất, tinh

thần của dân tộc, trong đó có văn

học nghệ thuật, tạo nên ở văn

học giai đoạn này những đặc

điểm và tính chất riêng của một

nền văn học hình thành , phát

triển trong hoàn cảnh chiến tranh

lâu dài và vô cùng ác liệt.

• - Nền kinh tế nghèo nàn

và chậm phát triển

• - Về văn hóa, từ năm

1945 đến 1975, điều kiện giao lưu bị hạn chế( chủ yếu tiếp xúc và chịu ảnh hưởng của các nước XHCN như Liên

Xô, Trung Quốc)

2 Qúa trình phát triển và những thành tựu chủ yếu.

a- chặng đường từ 1945 đến 1954

• - Một số tác phẩm trong những

năm 1945-1946 đã phản ánh

được không khí hồ hởi, vuisướng

của nhân dân ta khi đất nước

vừa giành được độc lập( Ngọn

Quốc kì, Hội nghị non sông ).

• - Từ cuối năm 1946, văn học tập

trung phản ánh cuộc kháng chiến

chúng nhân dân; thể hiện niềm

tự hào dân tộc và niềm tin vào

tương lai tất thắng của cuộc

kháng chiến.

• - Truyện ngắn và kí là những

thể loại mở đầu cho văn xuôi chặng đường kháng chiến chống Pháp Những tác phẩm

tiêu biểu: Một lần tới Thủ đô

và Trận phố Ràng của Trần Đăng, Đôi mắt và rừng nhật

kí Ở rừng của Nam Cao, Làng

của Kim Lân Từ 1950, đã xuất hiện những tập truyện kí

khá dày dặn: Vùng mỏ của Võ Huy Tâm, Xung kích của

Nguyễn Đình Thi, Đất nước

đứng lên của Nguyên Ngọc

b- chặng đường từ

• - Thơ ca: đạt được nhiều

thành tựu xuất sắc +Tiêu

biểu là những tác phẩm: Cảnh

khuya, Cảnh rừng Việt Bắc,

Rằm tháng giêng của Hồ Chí

Minh, Bên kia sông Đuống

của Hoàng Cầm, Tây Tiến của

Quang Dũng, Đất nước của

Nguyễn Đình Thi đặc biệt là

tập thơ Việt Bắc của Tố Hữu.

+ Cảm hứng chính là tình yêu

quê hương đất nước, lòng

căm thù giặc, ca ngợi cuộc

sống kháng chiến và con

người kháng chiến

• - Kịch: một số vở kịch xuất

hiện gây sự chú ý lúc bấy giờ

như Bắc Sơn, Những người ở

lại của Nguyễn Huy Tưởng, Chị Hòa của Học Phi

• - Lí luận, phê bình văn học

chưa phát triển nhưng đã có những tác phẩm có ý nghĩa quan trọng như bản báo cáo

Chủ nghĩa Mác và vấn đề văn hóa Việt Nam của Trường

Chinh, bài tiểu luận Nhận

đường và tập Mấy vấn đề nghệ thuật của Nguyễn Đình

Thi.

b Chặng đường từ 1955 đến 1964.

• - Văn xuôi mở rộng đề tài, bao

quát được khá nhiều vấn đề và

phạm vi của hiện thực đời

sống như đề tài kháng chiến

chống Pháp: Sống mãi với Thủ

đô của Nguyễn Huy Tưởng ; đề

tài hiện thực đời sống trước

Cách mạng: Tranh tối tranh

sáng của Nguyễn Công Hoan,

Mười năm của Tô Hoài; đề tài

công cuộc xây dựng CNXH:

Sông Đà của Nguyễn Tuân,

Mùa lạc của Nguyễn Khải.

• - Thơ ca phát triển mạnh mẽ

Các tập thơ tập thơ xuất sắc

ở chặng đường này gồm có: Gió lộng của Tố Hữu, Anhs sáng và phù sa của Chế Lan Viên, Riêng chung của Xuân Diệu, Đất nở hoa của Huy Cận , Tiếng sóng của Tế

Hanh

• - Kịch nói có phát triển Tiêu

biểu : Một đảng viên của Học Phi, Chị Nhàn và Nổi gió của

Đào Hồng Cẩm.

người Việt Nam anh dũng,

kiên cường, bất khuất.

• + Từ tiền tuyến lớn, những tác phẩm truyện kí viết trong máu lửa của

chiến tranh đã phản ánh nhanh nhạy

và kịp thời cuộc chiến đấu của quân dân miền Nam anh dũng như tác

phẩm Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành, Chiếc lược ngà của

Nguyễn Quang Sáng

• + Ở miền Bắc, truyện kí cũng phát triển mạnh Tiêu biểu là kí chống Mĩ của Nguyễn Tuân; truyện ngắn của Nguyễn Thành Long, Nguyễn Kiên,

Vũ Thị Hường Tiểu thuyết cũng phát

triển: Bão biển của Chu Văn, Cửa

sông và Dấu chân người lính của

Nguyễn Minh Châu

• Thơ: đạt nhiều thành tựu xuất

sắc, đánh dấu bước tiến lớn của

nền thơ ca Việt Nam hiện đại

Thơ chặng đường này thể hiện

rõ khuynh hướng mở rộng và

đào sâu chất liệu hiện thực,

đồng thời tăng cường sức khái

quát, chất suy tưởng, chính

luận Nhiều tập thơ có tiếng

vang , tạo được sự lôi cuốn, hấp

dẫn như: Máu và hoa của Tố

Hữu, Hoa ngày thường, chim

báo bão của Chế Lan Viên, Vầng

trăng quầng lửa của Phạm Tiến

Duật, Gió lào cát trắng của Xuân

Quỳnh, Góc sân và khoảng trời

của Trần Đăng Khoa

• Lịch sử thơ ca chặng đường này đặc biệt ghi nhận sự xuất hiện và những đóng góp của thế hệ nhà thơ trẻ thời kì chống Mĩ: Phạm Tiến Duật, Nguyễn Khoa Điềm, Lê Anh Xuân, Lưu Quang Vũ, Bằng Việt, Nguyễn Mỹ, Xuân

Quỳnh, Thanh Thảo

• -Kịch cũng có những thành

tựu đáng ghi nhận Quê

hương Việt Nam và Thời tiết ngày mai của Xuân Trình, Đại đội trưởng của tôi của Đào

Hồng Cẩm là những vở kịch tạo được tiếng vang bấy giờ.

c Chặng đường từ 1965 đến 1975.

d Văn học vùng tạm chiếm.

• - Dưới chế độ Mĩ và chính quyền

Sài Gòn, bên cạnh xu hướng văn

học tiêu cực vẫn tồn tại xu

hướng văn học tiến bộ, yêu

nước và cách mạng Nội dung tư

tưởng nói chung của xu hướng

văn học này đều nhằm phủ định

chế độ bất công và tàn bạo, lên

án bọn cướp nước và bán nước,

thức tỉnh lòng yêu nước và ý

thức dân tộc; kêu gọi, cổ vũ các

tầng lớp nhân dân, đặc biệt là

thanh niên, tập hợp lực lượng

xuống đường đấu tranh.

• - Hình thức của những sáng tác này thường gọn nhẹ: thơ, truyện ngắn, phóng sự , bút kí

• - Tác giả tiêu biểu: Vũ Hạnh, Trần Quang Long, Đông Trình, Sơn Nam,

Võ Hồng, Lý Văn Sâm, Viễn Phương

Ý thức, trách nghiệm công dân của người nghệ sĩ

được đề cao: gắn bó với dân tộc, nhân dân và đất

nước; dùng ngòi bút để phục vụ, cổ vũ cho KC.

Hiện thực đời sống CM và KC đã đem đến nguồn cảm hứng lớn, đề tài bao quát toàn bộ nền VHVN: + Tổ quốc

+ Chủ nghĩa xã hội

3 Những đặc điểm cơ bản

b Nền văn học hướng về đại chúng

Về nguồn cảm hứng: CM và KC đã làm thay đổi hẳn cách nhìn nhân dân của nhiều nhà văn

Về nội dung thể hiện: có tính nhân dân sâu sắc

và tinh thần nhân đạo mới

Về hình thức nghệ thuật: tác phẩm ngắn gọn, nội dung dễ hiểu, chủ đề rõ ràng, ngôn ngữ bình dị, trong sáng…

3 Những đặc điểm cơ bản

c Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

Nguyên nhân: hoàn cảnh chiến tranh ác liệt kéo

dài suốt 30 năm, vấn đề dân tộc nổi lên hàng đầu.

Khuynh

hướng

sử thi:

Vấn đề: có ý nghĩa lịch sử và có tính chất toàn dân tộc.

Nhân vật chính: con người đại diện cho tinh hoa, khí phách, phẩm chất, ý chí của dân tộc; tiêu biều cho lý tưởng của cộng đồng; được khám phá ở bổn phận, trách ngiệm, nghĩa vụ công dân,

CHLM đã nâng đỡ con người VN lạc quan có thể vượt lên mọi thử thách và đã trở thành cảm hứng chủ đạo nhiều thể loại văn học,.

II Khái quát văn học Việt Nam từ 1975 đến

hết thế kỷ XX

1 Hoàn cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa

Hãy nêu ngắn gọn hoàn cảnh lịch sử, xã hội

và văn hóa từ sau 1975

đến hết XX?

Chiến thắng 30/4/1975 mở ra một thời kỳ mới: độc lập, tự do và thống nhất đất nước Tuy nhiên, đất nước ta lại gặp những khó khăn, thử thách mới từ

1975 đến 1985.

Từ 1986, với công cuộc đổi mới, VH cũng phải đổi mới phù hợp với nguyện vọng của nhà văn người đọc và phù hợp với quy luật phát triển khách quan của nền văn học.

a Từ sau 1975 đến 1985

2 Những chuyển biến và thành tựu ban đầu

Nhìn chung VH ở chặng đường chuyển tiếp,

trăn trở, tìm kiếm con đường đổi mới

Thơ ca không tạo được sự lôi cuốn, hấp dẫn

nhưng vẫn có ít nhiều tác phẩm tạo được sự

chú ý của người đọc.

Văn xuôi có nhiều khởi sắc hơn thơ: nhạy cảm với những vấn đề trong đời sống, có ý thức đổi mới cách viết về chiến tranh, cách tiếp cận

hiện thực đời sống

b Từ 1986 đến hết thế kỷ XX

2 Những chuyển biến và thành tựu ban đầu

Từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI, văn học chính

thức bước vào chặng đường đổi mới Biểu hiện:

+ Quan điểm đổi mới tư duy, nhìn thẳng vào hiện thực được coi trọng đã thúc đẩy VH chuyển hướng.

+ Phóng sự điều tra có điều kiện phát triển mạnh mẽ, thu hút người đọc.

+ Văn xuôi khởi sắc với nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao

+ Kịch nói phát triển khá mạnh mẽ, có tiếng vang lớn + Lý luận, nghiên cứu, phê bình VH cũng có sự đổi mới

- VH phát triển đa dạng hơn về đề tài; phong phú và

mới mẻ hơn về thủ pháp nghệ thuật; cá tính sáng tạo

của nhà văn được phát huy.

- VH khám phá con người trong những MQH đa dạng

và phức tạp; thể hiện con người ở nhiều phương diện

của đời sống (tâm linh); đậm chất hướng nội, quan tâm nhiều hơn tới số phận cá nhân trong những hoàn cảnh phức tạp, đời thường.

III Kết luận Đọc thầm phần kết luận (SGK)

và chọn nội dung chính cần lưu ý

Kế thừa và phát huy mạnh mẽ những truyền

thống tư tưởng lớn của văn học dân tộc:

Chuyển mình và vận động theo hướng dân chủ hóa,

đổi mới quan niệm về nhà văn, về văn học và quan

niệm nghệ thuật về con người, phát huy cá tính sáng

tạo với những tìm tòi, thể nghiệm mới đầy hứa hẹn.

Với sự giao lưu văn hóa mở rộng, với truyền thống

văn học vốn có hàng nghìn năm, nhất định chúng ta

sẽ xây dựng thành công một nền văn học tiên tiến,

hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc