.Nghiên cứu thành phần hóa học cây câu đằng uncara sessilifruc tus roxb., Họ cà phê ( Rubiaceae )

Nuôc ta cô nhiêu loài Câu dàng khâc nhau nhung nhûng nghiên cuu vê Câu dang Viêt Nam, nhât là vê thành phàn hoâ hoc và tâc dung duoc lÿ côn rat han chê".. Nguyên Xuân Tien dâ lây mâu mot

BOY TE TRÜÔNG DAI HOC DÜOC HÀ NÔI

KHOfl LUfiN TOT NGHICP DlTOC SÎ KHOfl 1998 - 2003

Ngiroi hirông dân : Gs.Ts Pham Thanh Kÿ

Ths Nguyën Xuân Tien Noi thirc hiên : Bô mon Dirac lieu

Tnrdng dai hoc Diroc Hà Nôi Thcfi gian thirc hiên : 9/2002 - 4/2003—

L C t J C Â M C ?N

L u ân van này cfuçïcz fhrfo hiên fai B o mon Dtfç?cz liêu - Trtfcfng ctai hoc Drfçtcz H a M oi.

Vài long biêf c?n và Ufnh frong sau sàczy foi x i n czhân fhành- czam c?n:

(7Js T s 1-^ham Thanh Ky.

V 'Vhs y\)guyên ^ u â n Tiên.

J\] h 3ng ngUcfi et a frtfcz fiêp hrfcfng dan foi fan fînl\ frong su o f qua frinh f!\tfcz !\iên ctê fà i.

Tôi cziïng x in bày fo Icfi <zam c?n f&i:

V T s T>ô J\]go<z Thanh - T^hong T /\J L L frtfcfng & H T)uç?cz

7Hà y\/pi.

^ (Tan bp phong CZâu fruez - \^iên H oa hoez.

^ T a p fh ê czàn bo bp mon T) l { ç ?< z liêu - T rtfctng & H Dtfçfcz

H à J\Jpi.

£>a luon fao cfiêu Uiên fhuan lç?i> g i^ p d d foi hoàn fhành luan van

này.

T rong pham vi han czhê czua mof Uhoà luan fof nghiêpy nhiïng Uêf

q u a fhu ctuçtcz czon là r à f ff và qua frinh làm viêcz Uho frành Uhoi nhiïng fhiê'u sofy foi r à f m ong nhan duçfcz stf g o p y czua czàcz fhày <zô g ià o và czàcz ban dong ngh iêp.

H à M oi, fhàng 5 nam 2 0 0 3 •

M U C L U C • •

d â t VAN B Ê 1

PHAN 1: TÔNG QUAN 1.1 Dâc diëm thuc vât và phân b ô 2

1.1.1 Dâc diëm thuc vât chi Uncaria Schreb 2

1.1.2 So luçrng loài và phân bô cüa chi Uncaria Schreb 2

1.1.3 Bô phân dùng cua cây Câu dâng 3

1.1.4 Loài U sessilifructus Roxb 3

1.2 Thành phân hôa hoc 7

1.2.1 Chi Uncaria Schreb 7

1.2.2 Loài U sessilifructus Roxb 9

1.3 Tac dung sinh hoc và công dung 9

1.3.1 Tac dung sinh hoc 9

1.3.2 Dôc tmh 10

1.3.3 Công dung 10

1.4 Mot so bài thuoc cô Câu dâng 10

PHAN 2: THUC NGHIÊM VÀ KÊT QUÂ 2.1 Nguyên lieu và phuong phâp nghiên curu 12

2.1.1 Nguyên lieu nghiên cuu 12

2.1.2 Phuong phâp nghiên ctru 12

2.2 Ket quâ thuc nghiêm 13

2.2.1 Dinh tmh câc nhôm chat bang phân ûng hoâ h o c 13

2.2.2 Dinh tmh alcaloid trong thân bang SKLM 19

2.2.3 Dinh lirong alcaloid toàn phân trong thân 22

2.2.4 Chiét xuât alcaloid toàn phân trong th â n 232.2.5 Phân lâp alcaloid bang sâc kÿ côt 252.2.6 Nhân dang câc alcaloid phân lâp diroc 27

PHAN 3: KÉT LUÂN VÀ DE XUAT.

3.1 K etluân 30 3.2 De xuât 30

T À IL IÊ U THAM KHÂO

PHU LUC.

c â c u n ' v i f r i t â t

DDTQ : Dugc diën Trung Quoc

DDVN : Dirçyc diën Viêt Nam

DAT VAUT DE

T àn g huyét âp là mot bênh tim mach rat thixông gâp Bênh gây nhiêu

tai bien và cô tÿ lê tu vong cao, dàc biêt à nguôi cao tu6i.

Nhip song công nghiêp vôi cuông dô lao dông câng thâng là nguyên

nhân gôp phàn làm gia tàng tÿ lê bênh Théo dieu tra à nuôc ta, nâm 1961 chî

1% ngirôi trên 15 tuéi bi bênh tàng huyêt âp thî nàm 1990 con sô này là11,79%, tàng 12 làn trong vong 30 nâm [19] Thong kê nàm 1999 cho thây bênh tàng huyêt âp diïng thü* 8 trong s6 câc bênh cô tÿ lê màc cao nhât và bênh cûa hê tuàn hoàn là nguyên nhân thû 9 trong mô hînh bênh tât tur vong toàn quoc [30] Qua dô cho thây bênh tàng huyêt âp dang cô xu hucfng gia

tàng và trô nên nghiêm trong à nuôc ta.

Cho dên nay dâ cô khâ nhiêu thuôc dieu tri tàng huyê't âp Bên canh câc thuô'c tân duoc, viêc nghiên cuu, tim kiêm thuôc cô nguôn gôc thâo dirçfc dang

là vân de duoc nhiêu nhà nghiên ciru quan tâm

Vi thuô'c Câu dàng tir lâu dâ duoc su dung trong YHCT Nuôc ta cô nhiêu loài Câu dàng khâc nhau nhung nhûng nghiên cuu vê Câu dang Viêt Nam, nhât là vê thành phàn hoâ hoc và tâc dung duoc lÿ côn rat han chê"

Gàn dây Gs.Ts Pham Thanh Kÿ và Ths Nguyên Xuân Tien dâ lây mâu

mot loài Câu dàng moc à Cao Bang, dâ xâc dinh tên khoa hoc là Uncaria sessilifructus Roxb., buôc dàu nghiên crïu vê thành phân hoâ hoc và

tâc dung sinh hoc cüa cây

Vôi mue tiêu tiêp tue nghiên cuu thành phàn hoâ hoc cüa loài Câu dàng

này, chüng tôi thuc hiên dê tài “Nghiên cûu thành phàn hoâ hoc cây Câu dàng Uncaria sessilifructus Roxb., ho Cà phê (R u b ia c e a e y

I ' I I À A 1 : T O I G f t U M

1 1 D Â C H I i: n T H l/C VAT V À P H Â X B Ô • • •

1.1.1 Dâc diém thirc vât chi Uncaria Schreb [14], [18], [29]

• Cây bui leo

• Cành cô bon gôc Giông dài cô môc câu do hai cành bên bien d6i

• La moc doi, cô cuong ngàn La kèm nguyên hoâc trê dôi

• Cum hoa hïnh eau, moc don dôc ü dàu cành hoâc nâch la Hoakhông cuong hoâc cô cuông ngàn La bâc con không cô hoâc cô duôi

A/

dang xép lôn xôn Ong dài phfa truôc hînh ô van hay hînh thoi, dài hînh chuông hoâc hînh phêu, cô 5 thuÿ Tràng hînh phêu, hong nhân, cô 3 thuÿ, tien khai lop Nhi 5 dmh trên tràng, chï nhi ngàn, bao phân thuôn gôc cô 2 soi nhu long cung Vôi nhuy mânh thô ra ngoài, dàu nhuy hînh càu, hînh chuÿ hay hînh thoi Bàu hai ô, giâ noân dài, dmh noân trung tru, noân nhiêu và lop

• Quâ nang, nhiêu khi kéo dài, huÿ vâch thành hai vô Hat lçfp lên

nhau Vô hat cô cânh dài à hai bên, phân duôi cânh dmh vào giâ noân

Théo Tràn Ngoc Ninh, trên thê' giôi cô khoâng 60 loài Câu dâng [20] Tai Viêt Nam, qua câc công trïnh nghiên ciru khâo sât, dâ phât hiên duçfc 14 loài sau [8], [9], [12], [14], [16], [18], [29]:

1 U cordata (Lour.) Mer 5 U lanosa Wall F ferriea (Bl.)

3 U laevigata Wall, ex G Don 6 U lancifolia Hutch

4 U acida (Hunt.) Roxb 7 U macraphylla Wall Ex Roxb

8 U scandens (Smith.) Hutch 11 U tonkinensis Havil.

(=U pilosa Roxb.) 12 U sessilifructus Roxb

9 U rhynchophylla (Miq.) 13 U pedicellata Roxb

10 U sinensis (Oliv.) Havil

Trên thé giôi, câc loài Câu dâng chü yéu phân bô d vùng nhiêt dôi Châu

Â, nhât là vùng Dông Bâc Â, rat ît ü Châu Mÿ và Châu Phi Ô Châu Â, chu yêu tâp trung tai câc nuôc: An Dô, Malaixia, Viêt Nam, Lào, Campuchia và Trung Quôc [9], [18], [22], [29]

Ô Viêt Nam, nhîn chung câc loài chî thây phân bo ô vùng nui cô dô cao

tù vài chuc mét dén hün 1500 mét nhu Sa Pa (Lào Cai), câc tînh Tây Nguyên

và câc vùng rùng nüi phfa tây tînh Quâng Nam - Dà Nâng Cây thuông moc

lân vôi câc cây khâc d ven rùng, à dôi hay câc vùng la rông thü sinh [9].

1.1.3 Bô phân dùng cûa cây Câu dàng.

Câc tài lieu dêu ghi dùng doan thân, mâu cành cô gai môc ô kë lâ, cong nhu luôi câu cùng Tùng doan thân dài không quâ 3cm Nên dùng loai bânh te Doan thân cô 2 môc duoc coi là tôt hün doan cô 1 môc Không dùng doan thân không cô môc [5], [7], [9], [11], [12], [22],

Cô tài lieu ghi dùng câ rê, nhung dào rê thï không bâo vê duoc cây [21]

1.1.4 Loài U sessilifructus Roxb [9], [14], [17], [18], [22], [29].

Théo câc tài lieu, loài này cô ô Bâc Can, Bâc Giang, Hà Giang, Hà Tây,Hoà Bînh, Tây Ninh, Thâi Nguyên, Tuyên Quang Không thây dê câp dén

nguôn duoc lieu này tai Cao Bâng Loài Câu dâng này côn duoc goi là Câu dâng qud không cuong, Dây môc câu, Quâu

Mâu nghiên cuu thu hâi tai Cao Bang và dâ duoc Gs Vü Vàn Chuyên

dinh tên khoa hoc là Uncaria sessilifructus Roxb., ho Cà phê (.Rubiaceae)

Cây cô dàc diëm sau [17], [18], [22]

• Cây nho, moc thành bui leo, dài 5 - 7 m

• Cành non vuông, cô long min Cành già trèn hoàc vuông

• Lâ hinh trâi xoan, to 6,5 x 11 cm, dàu cô müi dài, gôc hoi không cândôi Gân mânh, gân phu 4 - 5 câp Cuông lâ dài 1 -1 ,5 cm La kèm chê dôi, mau rang Lâ khô cô mât trên màu nâu, mât duôi màu nâu mô'c do

cô lôp long min

• Hoa dàu moc trên cuông dài 3 - 4 cm Cuông cô lôp long min Câc hoa dâu tu hop thành cum hoa dâu Cuông cum hoa chung 6 dàu cành hay nâch lâ, dài 30 - 40 cm

• Quâ nang hînh thoi, dài 13 - 15 mm Vô quâ màu nâu vàng, cô long

• Hat nhô 0,5 mm, cô cânh dài 2 mm

Dirôi dây là mot so hinh ânh vê cây Câu dàng U sessilifructus Roxb.,

ho Cà phê (Rubiaceae).

Hinh 1: Cành tirai mang la và hoa.

Hinh 2: Ành hoa.

( 1 Hoa 2 Hoaâàu 3 Mot phân hoa âàu )

Hinh 3: Bô phân dùng phoi khô.

1 2 lH M H P H Â i\H O A H O C

Théo nhüng nghiên cuu dâ công bô, chi Uncaria cô nhüng nhôm châ't

sau [7], [17], [22], [23], [24], [25], [27], [28]:

1.2.1.1 Alcaloid.

Khoâng 50 alcaloid dâ duoc phât hiên và xép thành 5 nhôm:

♦♦♦ Alcaloid nhân Indol nhôm Heteroyohimbin 4 vong.

2 Hirsutein 6 Dihydrocorynanthein N - oxyd

3 Hirsutin N - oxyd 7 Epiallocorynanthein

4 Corynanthein

♦> Alcaloid nhân Indol nhôm Heteroyohimbin 5 vong.

9 3 - isoajmalicin 12 3 - isorauniticin

10 3 - iso - 19 - epiajmalicin 13 14 - hydroxy - 3 - isorauniticin

❖ Alcaloid nhân Oxindol nhôm Rhynchophyllin.

14 Rhynchophyllin 19 Isorhynchophyllin N - oxyd

16 Rhynchophyllin 21 Isocorynoxin

N - oxyd 22 Rotundifolin (= Stipulatin)

17 Isorhynchophyllin 23 Isorotundifolin (7 epimer)

18 Isocorynoxein

♦> Alcaloid nhân Oxindol nhôm Acricin.

24 Mitraphyllin 25 Isomitraphyllin (7 epimer)

Uncarin C N - oxyd Uncarin D N - oxyd Uncarin E N - oxyd Uncarin F N - oxyd

GlabratinHarmanRhynchophinAkuammiginGambirtannin

1.2.1.2 Flavonoid.

Dà phân lâp duoc mot so biflavonoid (chalconflavon dimer) tCr loài

U gambir Roxb là: Gambiriin A v A,, A3; Gambiriin Bls B2, B3; Gambiriin C.

1.2.1.3 Tanin.

Tanin cô nhiêu ô loài U gambir, trong dô cô acid catechoutanic,

pyrocatechol và catechin

1.2.1.4 Câc thành phân khâc.

Ngoài nhtfng nhôm chat trên, mot so thành phân khâc nhu: Polyhydroxytriterpen, acid uncaric, acid niketouncaric, acid diacetyluncaric, glycosid cüa acid quinovic cüng dà duçfc tîm thây trong mot so loài

1.2.2 L oài U sessilifructus Roxb.

Loài U sessilifructus chua duoc nghiên cuu nhiéu trên thé giôi Ô Viêt

Nam, gàn dây môi duoc Nguyên Xuân Tien nghiên ciîu và công bo mot so kêt quâ ban dâu vê thành phân hoa hoc (nâm 2002) Théo tac giâ, trong thân cô alcaloid, flavonoid, saponin, tanin và duông khü tu do Hàm lirçmg alcaloid

toàn phân trong thân, xâc dinh theo phuong phâp cân, là 0,0836 ± 0,0027 %

Tâc giâ dâ phân lâp duoc 3 alcaloid tinh khiét Vôi sô lieu ph6 hông ngoai (IR), tu ngoai (UV), phô khôi (MS), phé công huông tir hat nhân (!H-NMR,

13C-NMR), dâ nhân dang là Tetrahydroalstonin, Mitraphyllin và mot alcaloid

du doân là Uncarin.

1 3 TÂC DUNG• $1X11 HOC VÀ • CONG D W •

1.3.1 Tâc dung sinh hoc.

Cho dén nay, nhüng nghiên ciru vê tâc dung cüa Câu dâng chua nhiêu Qua câc tài lieu chüng tôi thu thâp duoc, cô thë tôm tât nhu sau:

• Trong loài U rhynchophylla cô rhynchophyllin, do câu tao cüa

rhynchophyllin gân vôi câu tao cüa yohymbin nên cô thë tâc dung cüa Câu dang là do ire chê' thân kinh giao câm Liéu nhô rhynchophyllin làm hung phân trung khu hô hâp, làm giân vi huyét quân, làm huyê't âp ha xuông [12], [23]

• DDVN III ghi: Câu dang cô công nâng thanh nhiêt, bïnh can, trir phong, trân kinh [7]

• DDTQ (2000, Volum I) ghi: Câu dâng cô tâc dung làm giâm sot, diu tmh cuông hoat cüa gan và làm ngùng su co thât [26]

• Loài U sessilifructus : Alcaloid trong thân cô tâc dung an thân trên

chuôt Dich chiêt duoc lieu cô tâc dung ha huyét âp chô rô rêt, giâm tâc dung

cuông giao câm cüa Adrenalin trên huyêt âp chô và làm giân co trün thành mach tai thô [17].

1.3.2 Dôc tînh.

Kêt quâ nghiên cuu vê dôc tinh câp cüa loài U sessilifructus cho thây

vôi lieu 120g duoc liêu/kg thé trong chuôt (tuong duong 10,2g/kg thé trong nguôi), tat câ chuôt thü nghiêm không chê't con nào, không cô biëu hiên ngô dôc, vân ân uông, hoat dông bînh thuông Dieu này chirng tô Câu dàng là duoc lieu jft dôc [17]

Trong câc bài thuôc, vi Câu dâng thuông duoc sü dung 10-15g, so vôi liéu thü dôc tmh câp thi lieu dùng này cô dô an toàn cao

1.3.3 Công dung.

• Câu dàng cô vi ngot, tfnh bînh, qui vào hai kinh can và tâm bào Tâc dung thanh nhiêt, bînh can, trân kinh dùng de chüa câc bênh nhûc dàu, chông mât do cao huyêt âp, chùa co giât do sot cao, làm moc câc nôt ban soi [1], [5], [8], [9], [11], [12], [22],

• DDVN III ghi: Câu dang chü tri dau dâu, chông mât, hoa mât, ù tai

do huyêt âp cao, trê em sot cao, kinh giât, néi ban, lên soi, xung khôp (phong nhiêt), cô thai co giât [7]

• DDTQ (2000, Volume I) ghi: Câu dàng duoc chî dinh trong câc truông hop dau dàu, chông mât, hoa mât, con co thât, chirng kinh giât, chirng cao huyêt âp [26]

1 4 MOT S O B À I THUOC CO CÂU D À i W

Tir lâu Câu dâng dâ duoc sü dung dê? dieu tri trong YHCT Duôi dây là mot sô bài thuôc cô vi duoc lieu này

• Câu dâng am [1]: Làm tât phong, chï kinh; dùng tri can phong nôi dông, phàn duong thinh dân dén câc chuïig kinh phong, co giât, dau dàu, chông mât.

• Thiên ma Câu dàng am [5]: Bïnh can turc phong, tu âm thanh nhiêt, chùa cao huyét âp, nhirc dàu, chông mât, hoa mât, liêt nua nguôi do nhün nào, chây mâu nâo

• Linh duang Câu dàng thang [5]: Bïnh can ttxc phong, chùa sot cao, co giât Chùa cao huyét âp, hoa mât, chông mât thêm Nguu tât và Bach lê

• Bênh viên YHCT Hai Phong dùng bài thuoc [10]:

Chùa suy tim, tim to, cao huyét âp, b6 thân, bïnh can, duông tâm, tiêmduüng

PHAHT £ : T U l V XCiHIKM VÀ K I T QUÂI I

8 1 1 NGUYÊ& I i | ï NGMSÊN CÛU.

Mâu nghiên ciru duoc thu hâi tai huyên Hoà An, tînh Cao Bâng vào thâng 5 và 6 nâm 2002 khi dang cô hoa và quâ Lây riêng thân, càt nhô thành nhüng doan 3 - 5 cm, phoi khô roi nghiên nhô tao nguyên lieu La và rê cüng duoc phoi khô, nghiên nhô de dinh tmh s O bô

8 1 8 PIIüWKG P IIÂ P IVCilIlÊA CÛJ.

❖ Dinh tmh câc nhôm chat trong duoc lieu theo:

> Bài giang duoc lieu - Tâp I và II [2]

> Thuc tâp duoc lieu - Phân hoa hoc [3]

> Phuong phâp nghiên ciru hoa hoc cây thuôc [15]

♦♦♦ Dinh tmh alcaloid trong thân bâng sâc kÿ lôp mông vôi bân môngtrâng sân Silicagen GF254 (Merck)

<♦ Dinh luçmg alcaloid trong thân bang phuong phâp acid - base

♦♦♦ Chi et xuâ't alcaloid trong thân bâng phuong phâp ngâm kiêt ô nhiêt

dô thucmg, dung môi là acid tactric 1 % trong côn 90°

❖ Phân lâp alcaloid bang sâc kÿ côt, -chat hâp phu là Silicagen dùng cho chay côt cüa hâng Merck Kfch thuôc hat 0,015 - 0,040 mm [15], [17]

♦> Nhân dang câc chat phân lâp duoc dua vào ph6 hông ngoai (LR), pho

tu ngoai (UV) và pho khôi (MS)

2 2 EJÊT < |l l T H l/( X G H IÊ M

2 2 1 1 )L \II TLVII CÂC M Ô M CHAT I î i \ ( i Ï'IL IY Û ( i H O Â H O C.• •

2.2.1.1 Dinh tmh Alcaloid.

Thâm am 10g bôt duçfc lieu trong bïnh non cô dung tfch 250 ml bang

dd amoniac dâc Dây km trong 1 gicf Cho vào bïnh 30 ml chloroform, lâc dêu, de qua dêm Loc lây dich chiét Dun câch thuÿ bôc hoi dung môi, thu lây càn Thêm vào cân 10 ml dd H2S04 5%, dun nhe roi loc lây dich chiét acid Cho vào ba ong nghiêm, môi ông 1 ml dich chiét

7

• Ong 1: Nhô 2 - 3 giot tt Mayer -* Tua trâng

A /

• Ong 2: Nhô 2 - 3 giot tt Dragendorff Tua da cam

• Ông 3: Nhô 2 - 3 giot tt Bouchardat -* Tua nâu

Kêî luânj_ Duoç lieu cô glçalokL

2.2.1.2 Dinh tînh Flavonoid.

Cho 10g bôt duoc lieu vào bïnh non cô dung tfch 250 ml, thêm 30 ml côn 90° Lâc dêu, de qua dêm Loc lây dich chiét làm phân ung

1 Phân irng Cyanidin:

Cho 2 ml dich chiét vào mot ông nghiêm, thêm mot ft bôt magie kim loai roi thêm 4 - 5 giot HC1 dâc Dun câch thuÿ vài phüt thây dung dich

chuyên tir màu xanh sang dô (Phân ûng duong tmh).

2 Phân üng vôi kiêm:

• Nhô 1 giot dich chiét lên tô giây loc, dât vêt dô lên miêng lo cô

chùa amoniac dâc dâ mo nüt thây màu vàng cüa vêt dâm lên (Phân üng duong tînh).

• Cho 1 ml dich chiét vào ông nghiêm Thêm 2 giot dd NaOH 10% thây xuât hiên tüa màu vàng (Phân ûng duong tînh).

Cho vào mot ô'ng nghiêm lôn 5 ml dd HC1 0,1N, mot ông cho 5 ml

dd NaOH 0,1 N Thêm vào môi ông 1 ml dich chiê't côn Lâc manh trong

1 phüt thây côt bot trong ông cô NaOH cao và ben hon ô ông kia

Kêt luân : Duoc Uêu cô Saponin sterolic.

2.2.1.4 Dinh tînh Tanin.

Cho 10g bot duoc lieu vào bînh non nhô, thêm 20 ml nuôc cât Dun câch thuÿ 30 phüt Loc lây dich chiét Cho vào ba ông nghiêm, môi ông 1 ml dich loc làm phàn üng

2.2.1.5 Dinh tînh Dirông khir tir do.

Cho 2 ml dich chiét nuôc à trên vào mot ong nghiêm, thêm 3 giot

tt Fehling A và 3 giot tt Fehling B Dun câch thuÿ vài phüt thây xuâ't hiên tüa

dô gach (Phân ûng duong tinh).

Ket luân: Duoc lieu cô Dudng khû tu do.

2.2.1.6 Dinh tmh Acid hnu ctf.

Cho 1 ml dich chiêt nirôc à trên vào mot ong nghiêm, thêm 2 - 3 tinh thë Na2C 0 3 thây bot khi n6i lên rô (Phân ûng duong tinh).

Ket luân: Duoc lieu cô Acid hûu co.

2.2.1.7 Dinh tmh chat béo.

Cho 5g bot duoc lieu vào bînh non nhô, thêm 15 ml ether dàu hoa, lâc dêu, dây km, dë trong 3 giô Loc lây dich chiêt Nhô 1 - 2 giot dich chiét lên

giây loc, ho khô thây dë lai vét mô (Duong tînh).

Ket luân: Duoc lieu cô chai M çl

2.2.1.8 Dinh tinh Caroten.

Cho 2 ml dich chiét ether dàu ô trên vào mot ong nghiêm, cô câch thuÿ dên cân Nhô 1 - 2 giot dd H2S04 dâc vào cân thây xuat hiên màu xanh

(Phdn ûng duong tînh).

Ket luân : Duoc lieu cô Caroten.

2.2.1.9 Dinh tînh Glycosid tim.

Cho 10g bot duoc lieu vào bînh non cô dung tich 250 ml, thêm 50 ml côn 90° Dun soi câch thuÿ trong 15 phüt Loc lây dich chiét, cho vào ba ongnghiêm, môi ong 1 ml, làm câc phân üng:

1 Phân üng Liberman:

Ong 1 bôc hoi côn dén cân, dë nguôi Thêm 1 ml anhydric acetic, lâc déu dë hoà tan cân Dë nghiêng ông nghiêm, thêm tù tir theo thành ông 1 ml

dd H2S04 dàc thây xuât hiên màu tim dô ü mât phân câch giüa hai lôp chât

long (Phân üng duong tînh).

2 Phân üng Baljet:

A/

Ong 2 cho thêm 0,5 ml thuôc thû môi pha (gôm 1 phàn dd acid picric

và 9 phàn dd NaOH 10%) không thây xuât hiên màu dô cam (Phàn üng âm tînh).

3 Phân üng Légal:

A/

Ong 3 cho thêm 5 giot dd Natri nitroprussiat 1% và 2 giot dd NaOH

10% Lâc dêu không thây xuât hiên màu dô (Phàn ûng âm tînh).

Kêt luân: Duoc Uêu không çô Glyçosid tim.

2.2.1.10 Dinh tinh Coumarin.

1 Lây dich chiêt côn ô trên cho vào ba ông nghiêm, môi ông 1 ml

• Phân üng mô - dông vong lacton:

Ông 1 dë nguyên Ông 2 thêm 0,5 ml dd NaOH 10%, loc loai bô tüa (tüa cô le do phân üng cüa Flavonoid) Dun câch thuÿ câ 2 ông dên soi, dë

nguôi Quan sât không thây hiên tuong gî (Phân ûng âm tinh).

• Phân üng diazo hoâ:

Ông 3 thêm vào 2 ml dd NaOH 10% Dun soi câch thuÿ, dë nguôi Nhô 2 - 3 giot tt Diazo môi pha, quan sât không thây xuât hiên màu dô gach

(Phân üng âm tinh).

2 Vi thâng hoa:

Cho mot ft bot duoc lieu vào nüt chai bâng nhôm Dây mot phién kfnh lên dô, trên cô dât mot ft bông dâ thâm nuôc Dun nông nüt chai bâng dèn côn qua luôi amiàng Lây phiên kmh quan sât duôi kfnh hiën vi không thây cô tinh

thé Nhô 1 giot dd Kl 10% lên phién kinh không thây cô hiên tuçfng doi màu

dd amoniac 10% Lâc nhe không thây xuât hiên màu dô sim trong lôp nuôc kiêm

Kej luân: Duoç lieu không çô Anthranoid.

Tiên hành dinh tmh lâ và rê tuong tu nhu vôi thân Kê't qua dinh tmh câc nhôm chat trong thân, lâ và rê Câu dàng duoc tôm tât ô bâng 2.1

Két luân:

• Trong thân cô: Alcaloid, flavonoid, saponin, tanin, duông khü tu

do, acid h Cru co, chât béo và caroten

• Trong lâ cô: Alcaloid, flavonoid, tanin, dudng khü tu do, acid hîhi co và caroten

• Trong rê cô: Alcaloid, flavonoid, tanin, ducmg khü tu do, acid hùu co, chât béo và caroten

Ghi chu: - Pu âm tmh + Pu duong tfnh khâ rô

± Pu khô quan sât ++ Pu duong tmh rô

+++ Pu duong tfnh rât rô

Bâng 2.1: Kêt quâ dinh tînh bang phân ûng hoa hoc.

Nhôm chat Pu dinh tinh

Kêtquâ

Kêtluân

Ketquâ

Kêtluân

Kêtquâ

Kêtluân

Saponin Hiên tuong tao

-Không

-Khôngcô

Pu vôi tt Fehling

Acid hüu

Chat béo Vêt mô trên giây

+Không

-Khôngcô

-Khôngcô

-Khôngcô

2 2 3 DLM I T02II ALCALOID TRONG H L U BÀNG î»Iüj»I.

Cho 20g bôt duoc lieu trong bïnh non cô dung tfch 250 ml Thâm am bàng dd amoniac dâc Dây kfn trong 1 giô Cho vào bïnh 40 ml chloroform, lâc dêu, dë qua dêm Loc lây dich chiét Dun câch thuÿ bôc hcri dung môi

Hoà cân trong 10 ml dd H2S 04 5%, dun nhe roi loc lây dich chiét acid Làm

thêm mot làn vôi 5 ml dd H2S04 5% Gôp dich loc, kiêm hoa bàng dd amoniac dâc dén pH = 9 - 1 0 Lâc vôi chloroform 3 làn, môi làn 5 ml Gôp dich chiê't chloroform, cô dâc dë châm sâc kÿ

Châm dich chiê’t lên ban mông trâng sân Silicagen GF254 (Merck) dâ

duoc hoat hoa à 100°C trong 1 giô Triën khai vôi câc hê dung môi sau:

Hê I : Chloroform : Methanol [95 : 5]

Hê II : Chloroform : Methanol : Amoniac [95 : 5 : 0,5]

Hê III : Chloroform : Aceton [5 :4 ]

Hê IV : Chloroform : Methanol [9 :1 ]

Hê V : Chloroform : Aceton : Ethylacetat [5 : 4 :3]

Hê V I: Ethylacetat : Isopropanol : Amoniac [ 1 2 : 7 : 1]

Phun hiên màu bàng tt Dragendorff

Sau nhiêu làn triën khai cho thây hê I tâch tôt nhât, sau dô dén câc hê II

và III

Kêt qua SKLM chay vôi hê dung môi I sau khi phun tt Dragendorff

duoc trînh bày à bàng 2.2.

Bâng 2.2: Kêt quâ dinh tînh alcaloid trong thân bàng SKLM.

Sac kÿ dô diroc trinh bày à hinh 4.

A l A2 A3

A4 A5 A6 A7 A8

Hïnh 4: Alcaloid toàn phân trong thân (Hê I).

2 2 3 » L \H L lU \G ALCALOID T O M P IL 1 \ IllO X G THÂIÏ.• •

Cân chmh xâc khoâng 20g bot duoc lieu, thâm âm bang dd amoniac dâc Dây km trong 2 gid, sau dô mô nâp dë qua dêm cho khô Chiét bâng Shoxlet vôi dung môi chloroform dén hét alcaloid (kiém tra bâng phân ûng tao tua vôi tt Dragendorff) Cât thu hôi dung môi, lây dich chiét dâm dâc tiép tue bôc hoi câch thuÿ dén khô

Thêm vào cân chmh xâc 10,00 ml dung dich chuan dô HC1 0,1N Dun câch thuÿ dén nông nhe dë hoà tan Loc nông lây dich chiét Trâng lai dung eu hai làn, môi làn vôi 5 ml nuôc cât dâ dun nông Thêm vào dich loc 2 giot chi thi dô methyl Dinh luong acid du bâng dung dich chuân dô NaOH 0,1N

1 ml dd HC1 0,1N dâ tiêu thu tuong duong vôi 0,0368g alcaloid toàn phân, tmh theo Mitraphylline

Hàm luong alcaloid toàn phân trong duoc lieu duoc tmh theo công thuc:

x _ 0,0368Q -w fc ) (Q()

P ( \ - a )

Trong dô:

> X : Hàm luong alcaloid toàn phân (%)

> n : Thë tfch dd HC1 0,1 N cho vào cân (ml)

n = 10,00 (ml)

> m : Thë tfch dd NaOH 0,1N dùng dé dinh luong (ml)

> k : Hê sô' hiêu chînh cüa dd NaOH 0,1N (Tinh theo DDVN III)

k = 1,0811

> P : Khôi luong duçfc lieu dem dinh luong (g)

> a : Dô am cüa duoc lieu

a = 12,16%

Ket quâ 5 làn dinh luong duoc ghi ô bâng 2.3.

Bàng 2.3: Két qua dinh ltfçmg alcaloid toàn phân trong thân.

2 8 4 C inE T XUÂT ALCALOID TOAN PH AN TRONG THÂN.

Alcaloid toàn phân trong thân Câu dàng duoc chiét bàng acid tactric 1% trong côn 90° theo phuong phâp ngâm kiêt ô nhiêt dô thuong Quâ trînh chiét xuât tién hành theo so dô 1

Ghi chu:

Theo so dô 1, tù dich chiét alcaloid trong nuôc dë lâng qua dêm së tüa

xuông mot chât keo màu den Châ't này tan tôt trong côn 90°, không tan trong chloroform và nuôc lanh, khi dun nông vôi nuôc sê mêm ra, cüng lai khi dë nguôi Dinh tfnh châ't keo này thây cô mât cüa alcaloid , tanin và cô thé cô flavonoid Alcaloid duoc chiét trô lai, gôp chung vôi phàn dich chiét nuôc ô trên

Khi kiêm hoa dich chiét alcaloid trong nuôc, dë lâng cüng tüa xuông chât keo nhu trên Alcaloid ô dây cüng duoc chiét trô lai, gôp chung vôi phàn dich chiê't nuôc cüa làn chiét sau

Chât keo này không thây xuât hiên khi tién hành chiét vôi luçfng duoc liêu nhô, cô lê do hàm luong thâp

Sa dô 1: Sa dô chiét xuât alcaloid tù thân Câu dàng

Dë riêng câc cân thu duoc, làn luot phàn lâp alcaloid bâng sâc kÿ côt Cân 1 và 2 khi hoà trong chloroform, triën khai sâc kÿ bân mông vôi hê dung môi Chloroform : Methanol [95 : 5], phun hiên màu bâng tt Dragendorff, cho câc vét tuong tu dich chiét alcaloid toàn phàn (trînh bày ô phàn 2.2.2) trên cùng bân mông sâc kÿ Tuy nhiên, vét A2 và A3 cüa cân alcaloid base 2 dâm hon hân so vôi tÿ lê cuông dô màu cüa câc vét khâc Nhu vây tüa alcaloid thu duoc khi kiêm hoâ chüa tÿ lê lôn A2 và A3.

2 3 5 P IL U IÂ P ALCALOID B À IG SÂC KY CÔT • •

• Chuàn bi côt sâc kÿ: Dùng Silicagen cho sâc kÿ côt cüa hâng Merck,

cô hat 0,015 - 0,040mm Nap Silicagen vào côt theo phuong phâp nhôi côt uôt

• Triën khai côt bâng hê dung môi Chloroform : Methanol [99,5 : 0,5] Toc dô chây khoâng 30 giot/1 phüt

• Rüa giâi bang hê dung môi Chloroform : Methanol [99 : 1] Toc dô chây nhu trên

• Hüng dich rüa giâi vào câc ông nghiêm nhô, sach, duoc dânh sô' Môi ông khoâng 1,5 ml

• Kiëm tra dich rüa giâi bâng sâc kÿ lôp mông vôi hê dung môi Chloroform : Methanol [95 : 5] Gôp câc ông cô thành phàn giông nhau, dë bay hoi ô nhiêt dô phông

Két quâ chay côt thu duoc 5 chat kÿ hiêu tù VI dên V5 theo thü tu rüa giâi Trong dô VI là chat dàu màu trâng duc, cô mùi thom, tan tôt trong chloroform Trên bân mông cho vét chat là mot dâm mô không gon, không bât màu vôi tt Dragendorff, phân üng âm tinh vôi câc thuôc thü alcaloid Nhu vây, VI không phâi là alcaloid

Chat V4 nam ô khoâng giüa A2 và A3 trên cùng ban mông, cô màu xâm khi phun tt Dragendorff Tuy nhiên luong thu duoc rat ft, cô thë là mot tap chat la xuât hiên trong quâ trînh chay côt.

Câc chât V2, V3 và V5 duoc kiëm tra dô tinh khiêt bâng SKLM vôi 3

hê dung môi sau:

Hê I : Chloroform : Methanol [95 : 5]

Hê II : Chloroform : Methanol : Amoniac [95 : 5 : 0,5]

Hê III : Chloroform : Aceton [5 : 4]

Phun hiên màu bang tt Dragendorff

Kêt quâ cho thây ô câ 3 hê dung môi, trên câc bân sâc kÿ chî xuât hiên mot vêt ûng vôi môi alcaloid thu duoc Câc vêt V2, V3, V5 làn luot tuong ûng vôi A l, A2 và A3 trên cùng bân mông nhu trong hïnh 5 (triën khai bang hê dung môi I)

V2 V3 V5

Hinh 5: Kêt quâ phân lâp alcaloid bàng sac kÿ côt.

2 2 6 NHÂN DANG CÂC ALCALOID PH ÂN LÂP Dl/OC.

2.2.6.I Nhân dang alcaloid V2.

■ Chât V2 là tinh thé màu vàng, tan tôt trong methanol, chloroform

■ Ph6 tu ngoai (UV) do trong methanol cô dînh hâp thu eue dai tai câc buôc sông 203 nm, 225 nm và 285 nm

■ Ph6 hông ngoai (IR) cô câc dînh hâp thu manh ô 1279,9 cm'1, 1378,7 cm'1 (ô -CH3), 1451,9 cm'1 (y -C=C nhân thom), 1513,9 cm'1,1607,9 cm'1 (y -C=0), 1726,4 cm'1, 2924,3 cm'1 (y -C-H) và 3365,5 cm'1 (y -N-H)

■ Pho khôl (MS) cho pic chrnh [M]+ = 352 mu, tucfng ûng vôi côngthixe phân tu Phô côn cô câc pic mânh: 337 mu = [M - CH3]+,

321 mu = [M - OCH3]+, 293 mu = [321 - CO]+, 251 mu = [265 - CH2]+

So sânh vôi thu viên ph6, alcaloid V2 phù hop 99% vôi câu truc cüa

Tetrahydroalstonine (hînh 6)

Hînh 6: Câu truc cüa alcaloid V2.

Kej luân: Cân eu: vào sô lieu câc ph6 UV, IR, MS dâ trînh bày à trên,

chung tôi két luân trong mâu Câu dàng nghiên ciru cô alcaloid V2 là

T etrahy droalstonine.

2.2.6.2 Nhân dang alcaloid V3.

■ Chat V3 thu duçfc ô dang dàu, cô màu cânh giân, tan tôt trong chloroform và côn tuyêt dôi

■ Ph6 tu ngoai (UV) do trong chloroform cô dinh hâp thu eue dai tai câc buôc sông 205 nm, 230 nm và 281 nm

■ Ph6 hông ngoai (DR.) cô câc dînh hâp thu manh ô 1071,0 cm'1,1694,1 cm’1, 2357,4 cm4, 2920,9 cm'1, 3379,5 cm'1

■ Ph6 khôi (MS) cho pic chmh [M]+ = 368 mu, tuong ung vôi côngthrïc phân tu là C21H240 4N2 Pho cüng cho câc pic mânh vôi sô khôi:

351 mu = [M - OH]+, 337 mu = [M - OCH3]+, 309 mu = [337 - CO]+

So sânh vôi thu viên pho, alcaloid V3 phù hop 96% vôi câu truc cüa

Mitraphylline (hïnh 7).

Hïnh 7: Câu trûc cüa alcaloid V3.

Kêt luârv Cân eu: vào sô lieu câc pho UV, IR, MS, chung tôi du kién

nhân dang alcaloid V3 là Mitraphylline