Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học ở một số trường mầm non khu vực thị xã phúc yên tỉnh vĩnh phúc

Thực trạng thực hiện nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ...... Thực trạng việc sử dụng các hình thức giáo dục

TRƯỜNG ĐẠI HỌC su' PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁÒ DỤC TIEU HỌC

TRẦN THỊ YẾN

TÌM HIẺU THựC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

• • • •

CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA HOẠT

ĐỘNG “CHO TRẺ LÀM VỚI CÁC TÁC PHẨM VĂN

LỜI CẢM ƠN

Tiểu Học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như trong quá trình thực hiện đề tài khóa luận này

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn tới cô giáo - Thạc sĩ Trịnh Thị Xỉnh đã

tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài khóa luận này

Trong quá trình nghiên cứu, do thời gian có hạn và bước đầu làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học nên không tránh khỏi những thiếu xót, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy (cô) trong Khoa Giáo dục Tiếu Học đế

đề tài được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 7 tháng 5 năm 2015 Người thực hiện

Trần Thị Yến

Tôi xin cam đoan những nội dung đã trình bày trong khoá luận là kết quả

nghiên cứu của bản thân dưới sự hướng dẫn của cô giáo - Thạc sĩ Trịnh Thị Xinh

kết quả nêu trong đây là hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên círu 3

LỜI CAM ĐOAN

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

8 Phương pháp nghiên cứu 4

9 Ke hoạch nghiên cứu 4

10 Cấu trúc đề tài nghiên cún 4 NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÍ LUẬN VỀ VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG "CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC" 6

1.1 Một số khái niệm về đạo đức và giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo 6

1.1.1 Khái niệm về giáo dục 6

1.1.2 Khái niệm về đạo đức 6

1.1.3 Khái niệm về giáo dục đạo đức 6

1.1.4 Khái niệm vể giáo dục đạo đức cho trẻ mãugiáo lớn 6

1.2 Một số khái niệm về trẻ em mẫu giáo 7 1.2.1 Khái niệm trẻ em 7

1.2.2 Khái niệm trẻ em mâu giáo 7

1.3 Một số khái niệm về tác phẩm văn học 7 1.3.1 Khái niệm về tác phắm vãn học 7

1.3.2 Khái niệm về tác phấm vãn học cho trẻ mãugiáo lớn 7

1.4 Một số đặc điểm tâm sinh lí của trẻ mẫu giáo lớn 8

1.4.1 Đặc điếm sinh lí 8 1.4.2 Đặc điếm tâm lí 9

LỜI CẢM ƠN

1.6 Văn học với việc giáo dục đạo đứccho trẻ mẫu giáo 13

1.6.1 Những nét đặc trưng cơ bản của tác phẩm văn học dành cho

trẻ mẫu giáo 13 1.6.2 Vai trò của các tác phắm văn học với việc giáo dục đạo đức

cho trẻ mẫu giáo lớìĩ 18 1.6.3 Hình thức tố chức cho trẻ mâu giáo làm quen với các tác

phẩm văn học 19 1.6.4 Các yêu cầu khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt

động cho trẻ làm quen với các tác phâm văn học 21

1.7 Nội dung giáo dục đạo đức thông qua tác phẩm văn học cho trẻ

mẫu giáo 211.8 Phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua các các tác

phẩm văn học cho trẻ mẫu giáo 24CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ MẢU

GIÁO LỚN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG “CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI

CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC” Ở MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON KHU

Vực THỊ XÃ PHÚC YÊN - TỈNH VĨNH PHÚC 312.1 Vài nét về trường mầm non Hoa Hồng, trường mầm non Hùng

Vương, trường mầm non Xuân Hòa 31

2.1.2 về cơ sở vật chất 31 2.1.2 về đội ngữ giáo viên 32

2.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên về vai trò của các tác phẩm

văn học đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuối 332.3 Thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt

động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc 342.4 Thực trạng thực hiện nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

lớn thông qua hoạt động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” 35

LỜI CAM ĐOAN

lớn làm quen với các tác phấm văn học ở một số trường mầm non khu vực thị xã

Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc 37

2.6 Thực trạng việc sử dụng các hình thức giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc .39

2.7 Thực trạng việc khai thác tác dụng của tác phẩm văn học cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua đó để giáo dục đạo đức cho trẻ em ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc 41

2.8 Thực trạng kết quả giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc 43

2.9 Ket quả thu được qua phỏng vấn 45

CHƯƠNG 3 NGUYÊN NHÂN VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ MẲU GIÁO LỚN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG “CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC” TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON KHU Vực THỊ XÃ PHÚC YÊN - TỈNH VĨNH PHÚC 48

3.1 Nguyên nhân 48

3.2 Giải pháp 49

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

PHẦN MỞ ĐÀU

1 Lí do chọn đề tài

về mặt lí luận: Các nhà tâm lí học, giáo dục học đều nhận định rằng:

K.D.U- Sinxki : “Tất cả những ai muốn trở thành công dân có ích truớc hết phải học cách làm người” Học cách làm người ở đây chính là tu dưỡng phẩm chấtđạo đức của mình Bởi như A-ri-xtot đã nói: “Thiên nhiên đã trao vào vòng tay con người một vũ khí đó là sức mạnh và đạo đức, nhưng con người có thể sử dụng

vũ khí theo những hướng ngược lại Vì thế con người thiếu những nguyên tắc đạo đức sẽ là một con người bất lương và hoang dã, thấp hèn trong những bản năng".Những triết lí trên đã khẳng định định vai trò của đạo đức và giáo dục đạo đức đối với việc quá trình hình thành và hoàn thiện nhân cách con người Vì vậy giáo dục đạo đức cho con người là việc làm có tầm quan trọng và rất cần thiết Đe giáo dục đạo đức có rất nhiều phương tiện, xong một phương tiện không thể thiếu

đó là cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học thông qua các tác phẩm văn học

để bồi dưỡng cho trẻ những giá trị đạo đức tốt đẹp Văn chương quả là một phương tiện xuất sắc bồi bổ tâm hồn trẻ thơ Cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học là một hoạt động quan trọng trong trường mầm non, được tổ chức có hệ thống nhằm giáo dục đạo đức và phát triển toàn diện cho trẻ

về cơ sở thực tiễn: Hiện nay ở các trường mầm non đã rất chú trọng đến việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Tuy nhiên giáo dục chưa có được kết quả như mong muốn Thực tế cho thấy việc giáo dục đạo đức đã được chú trọng nhiều năm nay song mới chỉ ở phạm vi cuối tiết học, cô giáo chỉ dặn dò, áp đặt trẻ một cách máy móc mà chưa gợi ở trẻ những xúc cảm một cách tự nhiên và tự nguyện Chính vì thế mà trẻ cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, sự vật sự việc trong câu truyện, bài thơ chưa đạt được kết quả cao Vậy đế giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua việc cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học đạt kết quả cao

thì phải tìm ra một số biện pháp, khai thác triệt để được các lợi ích của các tác phẩm đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ.

Từ những lí do trên đây tôi đã chọn đề tài: " Tìm hiếu thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lởn thông qua hoạt động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc" để làm khóa luận của tôi.

2 Lịch sử nghiên cứu

Giáo dục đạo đức luôn được coi là vấn đề rất được quan tâm và chú ý ở mọi quốc gia,mọi khu vực và của toàn xã hội Bàn về vấn đề này có rất nhiều tác giả đề cập đến

Nguyễn Ánh Tuyết trong cuốn “Giáo dục mầm non những vấn đề lí luận vàthực tiễn” đã đưa ra vai trò của giáo dục đối với trẻ thơ

Nguyễn Văn Tuân “Sự hình thành các giá trị đạo đức ở trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi” Đại học sư phạm Hà Nội năm 1997

Đào Thị Mi “Văn học thiếu nhi với giáo dục đạo đức cho trẻ Mầm Non” Đại học sư phạm Hà Nội năm 2000

Môn Thị Xuyến “nghiên cún mức độ lĩnh hội một số kinh nghiệm đạo đức quy tắc hành vi qua hình ảnh của trẻ mẫu giáo 3-6 tuổi” Đại học sư phạm Hà Nội năm 1998

Tạp chí (số 4-2008) có bài giáo dục đạo đức cho trẻ lứa tuổi mầm non của

TS Tạ Ngọc Thanh cũng có đề cập việc hình thành đạo đức cho trẻ, những yếu tố tác động đến việc hình thành và một số cách thực hiện

Còn rất nhiều tác giả nghiên cứu vấn đề này nhưng chưa tác giả nào đề cập

cụ thể đến thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc

3 Mục đích nghiên cún

Nghiên cứu đề tài này nhằm phát hiện ra thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc Nguyên nhân dẫn đếnthực trạng, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp khắc phục thực trạng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ở một

số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên- tỉnh Vĩnh Phúc

- Khách thể nghiên cún: quá trình giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáolớn

5 Giới hạn và phạm vi nghiên cún

- Do thời gian có hạn đề tài chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu thực trạng giáo dụcđạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn ở 3 trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc (trường mầm non Xuân Hòa - mầm non Hoa Hồng - mầm non Hùng Vương)

6 Giả thuyết khoa học

- Thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên- tỉnh Vĩnh Phúc” là chưa tốt Xuất phát từ một số nguyên nhân sau : Sự phối họp giữa giáo dục của gia đình và nhà trường chưa chặt chẽ Trình độ giáo viên chưa cao, giáo viên chưa khai thác hết được khả năng giáo dục đạo đức qua các tác phẩm văn học, hình thức tổ chức giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua các tác phẩm văn học chưa họp lí

7 Nhiệm vụ nghiên cún

- Nghiên cứu cơ sở lí luận liên quan đến đề tài

- Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay.

- Phân tích thực trạng để chỉ ra ưu và nhược điểm giúp giáo viên trong việcgiáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn

- Xây dựng một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học

8 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn : Phương pháp quan sát, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (dành cho giáo viên), phương pháp phỏng vấn (phỏng vấn giáo viên và trẻ), phương pháp thống kê toán học

9 Kế hoạch nghiên cứu

- Tháng 11/2014 đến tháng 12/2014: Nhận đề tài và hoàn thành đề cương

- Tháng 12/2014 đến tháng 1/2015: Tìm hiểu cơ sở lí luận

- Tháng 2/2015 đến tháng 4/2015: Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động “cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học” ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc

- Tháng 5/2015: Tổng kết, đề xuất một số giải pháp giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua các tác phẩm văn học Hoàn thành đề tài nghiên cứu và bảo vệ

10 Cấu trúc đề tài nghiên cứu

- Phần 1 : Mở đầu

- Phần 2 : Nội dung

+ Chương 1 : Cơ sở lí luận về việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động « cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học » ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc

+ Chương 2 : Thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt

động « cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học » ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc.

+ Chương 3 : Nguyên nhân và một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học ở một số trường mầm non khu vực thị xã Phúc Yên

1.1 Mot so khäi niem ve dao dirc vä giäo due dao dirc cho tre mäu giäo

1.1.1 Khäi niem vegiäo due

Giäo due (theo nghla hep) lä bo phan cüa qua trinh su pham (quä trinh giäodue) lä quä trinh hinh thänh niem tin, li tuong, dong co, tinh cäm, thäi do, nhüng net tinh each, nhüng hänh vi vä thöi quen cu xü düng dän trong xä hoi thuoc lrnh vue tu tuang chinh tri, dao due, lao dong vä hoc tap, thäm mi,ve sinh

1.1.2 Khäi niem ve dao dwe

Dao due lä mot to hop nhüng nguyen täc hay lä nhüng quy täc, nhüng chuän sinh hoat chung trong xä hoi nhäm dieu chinh su üng xü cüa con nguoi trong moi lrnh vue cüa doi söng, dam bäo cho xä hoi mot trat tu nhät dinh cän thiet cho su tön tai vä phät trien cüa nö

1.1.3 Khäi niem ve giäo due dao dirc

Giäo due dao düc lä quä trinh täc dong cö muc dich, cö ke hoach cho tre

nhüng hieu biet ve cäc quy täc, chuän muc xä hoi dang söng Tu dö hinh thänh nhüng phäm chät dao düc, nhüng net tinh each cüa con nguö'i Viet Nam moi.

1.1.4 Khäi niem vegiäo due dao dwe cho tre mäu giäo l&n

Giäo due dao düc cho tre mäu giäo Ion lä quä trinh täc dong cö muc dich,

cö ke hoach cüa nhä giäo due nhäm giüp tre em cö nhüng net tinh cäch, phäm chät dao düc vä böi duong cha cäc em nhüng tieu chuän vä quy täc hành vi quy định thái độ của chúng đối với nhau, đối với gia đình, đối với người khác, đối vớiNhà nước và Tổ Quốc

1.2 Một số khái niệm về trẽ em mẫu giáo

1.2.1.Khái niệm trẻ em

Tâm lí học duy vật biện chứng khẳng định: Trẻ em là đứa trẻ nó vận động, phát triển theo quy luật riêng của trẻ em Ngay từ khi ra đời là một con người đã

có nhu cầu giao tiếp với người lớn Sự khác biệt giữa trẻ và người lớn là về chất

1.2.2.Khái niệm trẻ em mẫu giáo

Trẻ em mẫu giáo là trẻ em có độ tuổi từ 3-6 tuổi Từ lúc lọt lòng cho đến 6 tuổi nói chung và trẻ mẫu giáo (3-6 tuổi) nói riêng là một quãng đời có tầm quan trọng đặc biệt trong quá trình phát triển chung của trẻ em L.N Tônx tôi đã nhận định nhấn mạnh ý nghĩa của thời kì đó rằng: “Tất cả những cái gì mà đứa trẻ sẽ cósau này khi trở thành người lớn đều thu nhận được trong thời thơ ấu Trong quãng đời còn lại nhũng cái mà nó thu nhận được chỉ đáng một phần trăm những thứ đó

mà thôi”

Chính như vậy, các nhà giáo dục (các bậc cha mẹ, các cô giáo) cần phải quan tâm đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ về mọi mặt và không để phạm những sai lầm trong giáo dục Đặc biệt là giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

1.3 Một số khái niệm về tác phẩm văn học

1.3.1.Khái niệm về tác phẩm văn học

lao động nghệ thuật (hoạt động sáng tác) của cá nhân, nhà văn hoặc kết quả của sự

lỗ lực sáng tác tập thể

1.3.2.Khái niệm về tác phẫm văn học cho trẻ mẫu giáo lởn

Qua tìm hiểu các tài liệu tôi đưa ra khái niệm tác phẩm văn học cho trẻ mẫugiáo lớn như sau:

Tác phẩm văn học cho trẻ mẫu giáo lớn là các tác phẩm văn học có giá trị nhân văn và ý nghĩa sâu sắc trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Các tácphẩm văn học nói về thế giới loài vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên,

vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nói về những gì gần gũi trong môi trường sống của trẻ như: làng quê, cánh đồng, dòng sông, phiên chợ, lóp học, khu phố Qua tác phẩm văn học trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, bạn bè, tình cô cháu Trẻ cũng dần nhận ra có một xã hội ràng buộc con người với nhau trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xóm Tác phẩm văn học còn đề cập đến những lực lượng siêu nhiên như: thần linh, ông bụt, cô tiên, phù thủy, quỷ sứ và cả nhũng phép màu còn tồn đọng trong tâm thức dân tộc

1.4 Một số đặc điếm tâm sinh lí của trẻ mẫu giáo lớn

động vẫn giữ vai trò quan trọng trong thần kinh cấp cao của trẻ Trẻ lứa tuổi này

đã có thể học đọc và học viết Ngoài ra, số lần ngủ trong ngày và thời gian ngủ của trẻ giảm còn 11 giò' trên một ngày

về hệ vận động, trẻ 5-6 tuổi có sự phối hợp vận động của nhiều nhóm cơ như người lớn Còn việc tiếp thu những thói quen vận động còn phụ thuộc vào đặcđiểm của từng cơ thể trẻ, nhất là luyện tập phù họp

về hệ tuần hoàn, thành phần máu của trẻ 5-6 tuổi cũng tăng lên và biến đổi

về chất: huyết sắc tố: 80-90%, hồng cầu 4,5-5 triệu đơn vị, bạch cầu: 7-10 nghìn, tiều cầu 200- 300 nghìn Ngoài ra, tần số co bóp của tim cũng tăng lên từ 80-110 lần trên phút

về hệ hô hấp, nhịp thở của trẻ giảm dần, cơ quan phát âm của trẻ phát triển

và hoàn thiện làm cho ngôn ngữ của trẻ cũng phát triển

1.4.2 Đặc điếm tâm lí

Trẻ lứa tuổi này sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp sinh hoạt hằng ngày Trẻ nắm vững được ngữ âm và ngữ điệu một cách phù hợp với nội dung giao tiếp Trẻ thường sử dụng ngữ điệu êm ái để biểu thị tình cảm yêu thương trìu mến đối với người thân và nhũng người xung quanh Ngược lại khi giận giữ trẻ lại sử dụng ngữ điệu thô và mạnh

Phát triển vốn từ và cơ cấu ngữ pháp.vốn từ của trẻ mẫu giáo tích lũy được khá phong phú

Vì vậy trẻ mẫu giáo lớn đã có thể hiểu được phần lớn nội dung câu chuyện

mà trẻ được nghe và thế hiện chúng khá sinh động khi tham gia các tiết kể lại chuyện hay đóng kịch.Trẻ hiểu được nội dung nên dễ dàng tiếp nhận các bài học nít ra từ câu truyện cũng như tự mình hiểu được trong câu truyện nhân vật nào đáng khen, nhân vật nào đáng chê Đáng khen, đáng chê ở điểm nào, cần học tập

ai, phê bình ai

Nhưng đến cuối tuổi mẫu giáo trẻ mới hiếu được mình là người như thế nào, có những phẩm chất gì, nhũng người xung quanh đối xử với mình ra sao, và tại sao mình có hành động này hay hành động khác Ý thức bản ngã hay sự tự ý thức được thể hiện rõ nhất trong sự tự đáng giá về thành công hay thất bại của mình, vềnhũng ưu điểm hay khuyết điểm của bản thân, về nhũng khả năng và cả sự bất lực.

Đe đánh giá bản thân một cách đúng đắn, đầu tiên đứa trẻ phải học cách đánh giá người khác và nghe những người xung quanh đánh giá về mình như thế nào

Thoạt đầu sự đánh giá của trẻ về người khác (cử chỉ, phẩm chất) còn phụ thuộc nhiều vào tình cảm của nó đối với người này Trẻ mẫu giáo thường lĩnh hội những chuẩn mực và quy tắc hành vi như thước để đánh giá người khác và đánh giá bản thân Nhung do tình cảm còn chi phối mạnh nên không cho phép nó dùng thước đo ấy để đánh giá hành vi của những người khác cũng như của chính mình một cách khách quan Đen tuổi mẫu giáo lớn, trẻ nắm được kĩ năng so sánh mình với người khác, điều này là cơ sở đế tự đánh giá một cách đúng đắn hon và cũng

là cơ sở để mọi trẻ noi gương những người tốt, việc tốt

Ở tuổi mẫu giáo lớn, sự tự ý thức còn thể hiện rõ trong sự phát triển giới tính của trẻ Ở tuổi này trẻ không những nhận biết được mình là trai hay gái mà còn biết rõ ràng nếu mình là trai hay gái thì hành vi phải thể hiện như thế nào cho phù hợp với giới tính của mình Ớ đây tấm gương của người lớn tác động rất mạnh đến trẻ

Vì thế, giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn đã dễ dàng hơn nhiều vì trẻ

đã lớn hơn, hiểu biết hơn, ý thức và tự ý thức cũng phát triến Trẻ không còn phụ thuộc nhiều vào người khác nữa, trẻ đã biết tự suy nghĩ về hành động của bản thâncũng như của người khác và đánh giá chúng một cách chính xác

Ớ tuổi mẫu giáo lớn việc đặt mục đích cho hành động và lập kế hoạch để thực hiện hành động thường được thể hiện rất rõ nét Điều đó thúc đẩy các hành

động định hướng bên trong (tức là quá trình tâm lí) phát triển mang tính chủ định

ở giai đoạn sau bước ngoặt 6 tuổi

Bước ngoặt 6 tuổi là một sự kiện quan trọng khiến các nhà giáo dục cần phải quan tâm, một mặt để giúp trẻ hoàn thiện những thành tựu phát triển tâm lí trong suốt thời kì mẫu giáo, mặt khác là tích cực chuẩn bị cho trẻ có đủ điều kiện

đế làm quan dần với hoạt động học tập và cuộc sống ở trong trường phổ thông.Một mặt quan trọng của trình độ chuẩn bị sẵn sàng về mặt tâm lí cho việc học tập là làm sao cho trình độ phát triển ý trí của trẻ đủ sức để có thể điều chỉnh hành vi của mình tuân theo nội quy của nhà trường và thực hiện những yêu cầu của giáo viên hay tập thế lớp đề ra, tự giác tuân theo quy định nơi công cộng.Những hoạt động như quan sát, trí nhớ, tư duy cần phải đạt tới mức độ nhất định để có thể lĩnh hội các tri thức khoa học một cách dễ dàng

Cuối cùng, trình độ chuẩn bị sẵn sàng về tâm lí cho việc học tập ở trường phổ thông bao gồm những phẩm chất của nhân cách giúp trẻ nhanh chóng gia nhập vào tập thể lớp, tìm được vị trí của mình trong tập thể đó, có ý thức trách nhiệm khi tham gia vào hoạt động chung Đó là những động cơ xã hội hành vi, là cách ứng xử với người xung quanh, là kĩ năng xác lập và duy trì những mối quan

hệ qua lại lẫn nhau với bạn cùng lứa tuổi

Chính vì thế khi giáo dục đạo đức trẻ mẫu giáo lớn người ta đã chú ý để giáo dục trẻ các quy tắc, lễ nghi, phép lịch sự cần có cũng như trang bị cho trẻ một

số kĩ năng cần thiết Đe trẻ tự tin bước vào một môi trường mới với hoạt động chủ đạo mới

1.5 Ý nghĩa các tác phẩm văn học đối vói việc giáo dục đạo đửc cho trẻ mẫu giáo lóìi

Giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo thông qua các tác phẩm văn học có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách trẻ em

Từ xa xưa ông cha ta đã từng tâm niệm: “Văn dĩ tải đạo”, với chức năng này trong các phương pháp tạo ra ý niệm, tình cảm, đạo đức văn học có một vị thếđặc biệt

Bác Hồ của chúng ta khi sinh thời đã rất quan tâm đến việc giáo dục đạo đức cho trẻ thơ, Bác đã dạy các cháu thiếu nhi, nhi đồng: “Yêu Tổ Quốc, yêu đồngbào, Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm” Đây chính là nội dung, nền tảng đạo đức chân chính của con người ở mỗi thời đại, nó đòi hỏi sự nghiệp “trồng người” của chúng ta phải hướng tới

Những quan niệm đạo đức truyền thống ấy được đưa vào những tác phẩm văn học và được trẻ em rất yêu thích Vì vậy, chúng ta cần đọc và kể cho trẻ nghe nhũng tác phẩm văn chương có giá trị đích thực, chứa đựng những nội dung giáo dục đạo đức cao cả, phù hợp với lứa tuổi mà tâm hồn tình cảm đang trong như suối tận nguồn Ớ trường mẫu giáo, khi tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghe, đọc, kể diễn cảm và sự dẫn dắt của cô giáo, những ấn tượng nghệ thuật mà trẻ thu nhận được sẽ hình thành ở các em những phẩm chất đạo đức bền vững Không ai

có thể phủ nhận vai trò của cái đẹp trong giáo dục đạo đức bởi “thông qua cái đẹp vươn tới nhân tính” - (V.G.Bbielinxki, nhà nghiên cún văn học Nga thế kỉ XIX)

Vì vậy cái đẹp phải được coi là phương pháp cơ bản nhằm khơi gợi nhũng tình cảm đạo đức cho trẻ

Ngôn ngữ thể hiện cái tinh hoa của dân tộc, của Tổ Quốc Từ ngôn ngữ toàn dân, bằng sức sáng tạo của người nghệ sĩ, vẻ đẹp lóng lánh của ngôn ngữ nghệ thuật đã truyền đến cho các em tình yêu Tổ Quốc, yêu tiếng mẹ đẻ

Qua vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước những hành động tình cảm cao quý

của con người thể hiện trong các tác phẩm giáo dục trẻ tình yêu Tổ Quốc, yêu nhân dân, ý thức giữ gìn bảo vệ cây xanh, có cách đối xử hiền từ với mọi sinh vật trên trái đất, xác lập hành vi, thái độ của con người đối với các hiện tượng của đời sống Bảo vệ thiên nhiên, chinh phục tự nhiên là một trong những vấn đề sống cònthời đại chúng ta và mai sau, nó trở thành đạo đức của ngày hôm nay về những vấn đề này, chúng ta có thể thấy rất nhiều trong những áng ca dao, những bài thơ, nhũng đoạn văn, những câu chuyện dành cho trẻ em.

Tinh yêu thiên nhiên vốn là khởi điểm của tình yêu đất nước Trong kí ức của người bình dân, tình yêu Tổ Quốc gắn với quê hương, gắn với một làng quê

và cảnh vật gần gũi, thân thương Đất nước - Tổ Quốc - Quê hương là những cánh

cò bay trên đồng lúa mênh mông

Dạy trẻ yêu quê hương, đất nước là yêu mái nhà dân tộc giản dị, đậm hồn quê, có ấn tượng về ngôi nhà truyền thống dân tộc, có ý thức về truyền thống thơ

ca dân gian

Giáo dục tình cảm cho con người là một trong những vấn đề quan trọng trong việc hình thành phát triển nhân cách toàn diện với sự phong phú về mặt tinh thần.vẻ đẹp trong tính cách con người được biểu hiện dưới nhiều khía cạnh trong tác phẩm

Chính vì vậy các tác phẩm văn học dành cho trẻ mẫu giáo có vai trò và ý nghĩa to lớn trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn

1.6 Văn học với việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

1.6.1 Những nét đặc trưng cơ bản của tác phẩm văn học dành cho trẻ mẫu giáo

Văn học thiếu nhi nằm trong nghệ thuật sáng tạo văn học nói chung, vì thế

nó cũng mang đầy đủ những đặc điểm của nghệ thuật ngôn từ Nhung do đối tượng phục vụ chủ yếu là trẻ em nên nó có những đặc điểm được nhấn mạnh.Trước hết tính giáo dục được coi là một trong nhũng đặc trung cơ bản nhất

của văn học dành cho thiếu nhi Văn học thiếu nhi có vai trò vô cùng to lớn trong việc giáo dục toàn bộ nhân cách trẻ em, cả về đạo đức, trí tuệ, thấm mĩ Nhà văn

Tô Hoài người có kinh nghiệm trong sáng tác cho các em đã khẳng định tầm quantrọng của chức năng này: “Nội dung một tác phẩm văn học viết cho thiếu nhi bao giờ cũng quán triệt vấn đề xây dựng đức tính con người Nói thì thừa cân nhắc lại giản dị, một tác phẩm chân chính có giá trị đối với tuổi thơ là một tác phẩm tham

dự mạnh mẽ vào sự nghiệp nên người của bạn đọc ấy”

Để thực hiện tốt chức năng giáo dục, tác phẩm văn học phải thực sự là người bạn đồng hành, đối thoại đối với trẻ em Nhà văn không thể nói các em bằng những lời thuyết giáo khô khan mà phải bằng hình tượng nghệ thuật, bằng ngôn ngữ giản dị, trong sáng để khơi gợi, dẫn dắt các em tìm hiểu và khám phá thế giới Các em cần phải biết phân biệt cái hay cái dở, cái cao quý, cái thấp hèn trong cuộc sống Văn học phải mang lại cho trẻ thơ cái đẹp, cái cao quý, cái chân thiện Tuy nhiên, cũng không nên cực đoan chức năng giáo dục dành cho thiếu nhi Không nên nghĩ rằng sau khi đọc xong là ngay lập tức các em đã có thể trở thành người tốt hay xấu Nhũng ảnh hưởng của văn học tới các em là một quá trình lâu dài và bền bỉ Nó tác động một cách từ từ nhưng giá trị nhân văn của nó thì có thể tạo nên sức mạnh, ảnh hưởng sâu sắc tới sự hình thành phát triển của con người

Neu tính giáo dục là một đặc trung có tính chất sống còn của văn học thiếu nhi thì khả năng khơi gợi, kích thích trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ cũng là một đặc điểm không thế thiếu trong văn học viết cho các em Hơn bất cứ loại hình nghệ thuật nào, sáng tác văn học thiếu nhi phải đặc biệt quan tâm tới đặc điểm tâm

lí của lứa tuổi thiếu nhi Chính điều này cũng làm nên sự khác biệt giữa văn học thiếu nhi và văn học người lớn Tuổi thơ hồn nhiên ngây thơ, tâm hồn trong sáng, dạt dào cảm xúc và trí tưởng tượng phong phú Các em cảm nhận bằng cái nhìn

“vật ngã đồng nghĩa” bầu bạn với hết thảy vạn vật thiếu nhi Chính vì vậy mà

tưởng tượng là một yếu tố không thế thiếu trong các tác phẩm văn học viết cho các em Muốn vậy, nhà văn viết cho các em phải thực sự hòa nhập với cuộc sống của trẻ thơ, hiểu và sống hết mình với tuổi thơ mới có thể tạo ra được sự cộng hưởng với trẻ thơ trong các sáng tác.

Văn học viết cho trẻ em lứa tuổi mầm non do đối tượng phục vụ chủ yếu là những “bạn đọc” còn chưa biết đọc, biết viết nên ngoài những tiêu chí chung của văn học nó còn có những đặc điểm được nhấn mạnh, phù hợp với tâm sinh lí đặc

thù của lứa tuổi này Có thể kể ra một số đặc trưng cơ bản sau: Hằn nhiên và ngây thơ vốn là bản tính của trẻ thơ và những sáng tác của các em thực sự cuốn

hút người đọc chính bởi sụ hồn nhiên, ngây thơ, trong trẻo của các em Ví dụ:

Hôm nay trời nắng chang chang Mèo con đi học chẳng mang cái gì Chỉ mang một cái bút chì Và mang một mẩu bánh mì con con

(Phan Thị Vàng Anh)Người lớn muốn viết cho các em phải học được sự hồn nhiên, ngây thơ ấy thì tác phẩm mới hi vọng đem lại sự thành công Tất nhiên không phải sự hồn nhiên theo kiếu “cưa sừng làm nghé”, kiếu cố tình làm ra vẻ ngây ngô (trở thành

ngây ngô) mà phải thực sự hiểu để có thể hóa thân sống cùng con trẻ Ngắn gọn

và rõ ràng

Sự ngắn gọn không chỉ thể hiện ở dung lượng của tác phẩm mà còn thể hiện trong cả câu văn, câu thơ Văn xuôi thường thể hiện bằng câu đơn, ngắn, ít khi dùng câu phức hợp Nhan đề của tác phẩm bao giờ cũng cụ thể, thường đúc kết ngay ý nghĩa giáo dục, có khi là tên nhân vật chính, hoặc có một câu hỏi mangtính định hướng Ví dụ: Xe cần cẩu, Ai đáng khen nhiều hơn, Cây dây leo, Truyện thường có kết cấu theo kiểu đối lập, tương phản rất rõ ràng, giúp trẻ nắm được cốt truyện, dễ hiếu nội dung, ý nghĩa của câu chuyện và có thể kể lại một

cách dễ dàng Ví dụ: Đôi bạn tốt, Bác Gấu đen và hai chú Thỏ, Tích Chu

Dạng phổ biến viết cho các em là thể thơ 3 chữ, 4 chữ, 5 chữ, rất gần với đồng dao, một thể loại văn học dân gian phù họp với trẻ thơ, câu thơ ngắn vui nhộn; các em vừa đọc, vừa chơi, dễ thuộc, dễ nhớ

Giàu hình ảnh vần điêu và nhac điêu

' • • •

Những hình ảnh đẹp, rực rỡ cùng với vần điệu và nhạc điệu vui tươi làm cho tác phẩm thêm sinh động, có sức hấp dẫn và lôi cuốn sự chú ý của các em Cóthể nói vần là một yếu tố không thể thiếu trong thơ viết cho các em (điều này rất khác với thơ viết cho người lớn, nhiều khi vần không phải là yếu tố quan trọng) Thơ không chỉ có vần mà còn phải có cách gieo vần thật phù hợp với sự tiếp nhận của các em Ví dụ: Bắp cải xanh - Phạm Hổ

Chữ cuối của câu thứ nhất (Xanh) được lặp lại trong chữ đầu của câu thứ hai; chữ cuối của câu thứ ba (Sắp) được lặp lại ở chữ đầu của câu thứ tư gợi lên dáng của cây cải bắp với những lá xanh xen kẽ, cuộn tròn

Bài thơ “Mời vào” của Võ Quảng như một hoạt cảnh vì không chỉ vì sự xuất hiện ngộ nghĩnh của nhân vật cùng với các sự kiện mà còn bởi sự kết họp củacác thanh trắc, thanh bằng tạo nên nhạc tính của bài

Sử dụng tù’ ngũ’ chọn lọc, trong sáng, dễ hiểu

Đặc biệt là có nhiều từ tượng hình, tượng thanh, nhiều động từ, tính từ miêu

tả, tính từ chỉ màu sắc tạo nên sắc thái vui tươi, vừa khêu gợi, kích thích trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ, vừa tác động nhấn mạnh đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm của trẻ Ví dụ: Bài thơ “Hoa kết trái” - Thu Hà

Nhờ hàng loạt tính từ miêu tả (chói chang, nho nhỏ, xinh xinh), các từ tượng hình (đốm lửa, rung rinh ) và các từ chỉ màu sắc (tim tím, vàng vàng, đỏ, trắng tinh), bài thơ đã vẽ lên một bức tranh thật sinh động và mảnh vườn, giúp trẻ

có thể hình dung về các loài hoa với những màu sắc và hình dáng cụ thể

Yếu tố truyện trong thơ và yếu tố thơ trong truyện

Đây cũng là một đặc điểm khá nổi bật trong sáng tác cho trẻ em lứa tuổi mầm non Khác với thơ viết cho người lớn, hầu hết là thơ tâm trạng, bao gồm những cảm xúc, nỗi niềm, suy tưởng thơ cho các em có thể “kể lại được” Ngoàinhững truyện như: Mèo đi câu cá, Nàng tiên ốc, Bồ câu và ngan những bài thơ ngắn cùng đều kể lại một sự kiện, một hiện tượng, ví dụ: Chú bò tìm bạn, Dán hoatặng mẹ, Chiếc cầu mới, Bướm em hỏi chị, Mời vào, Chiếc xe chữa cháy Như bài thơ: Chú bò tìm bạn - Phạm Hổ.

Bài thơ là một câu chuyện nhỏ Câu chuyện kể rằng một chú bò khi ra sônguống nước và thấy mình dưới dòng nước trong xanh đã nhầm tưởng là có anh chàng bò nào khác cũng ra sông uống nước như mình Bò cất tiếng chào, mặt nước rung rinh xao động làm bóng của bò tan biến Bò ngạc nhên không hiểu bạn kia đã đi đâu nên cứ “ậm ò” gọi mãi

Neu yếu tố truyện trong thơ giúp các em có thể nhanh chóng nắm bắt được tác phẩm để từ đó liên hệ, phát hiện và cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống, thì yếu tố thơ truyện lại như một chất xúc tác làm cho câu chuyện có thêm sức lôi cuốn, hấp dẫn mạnh mẽ Mỗi câu truyện viết cho các em là những bàihọc nhẹ nhàng mà sâu sắc Chất thơ của truyện sẽ làm cho bài học ấy không bị khô khan, cứng nhắc Những truyện như: Hoa Mào gà, Chú đỗ con, Giọng hót chim Sơn Ca, Giọt nước Tí Xíu, Bồ Nông có hiếu, chẳng khác gì nhũng bài thơ bằng văn xuôi, nhũng bài thơ ca ngợi cuộc sống, ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên và

ca ngợi những tình cảm cao đẹp của con người Cùng với chất thơ bay bổng, ý nghĩa của câu chuyện có thể sẽ còn theo các em mãi trong cuộc đời

Ỷ nghĩa giáo dục nhẹ nhàng mà sâu lắng

Một trong những chức năng cơ bản của văn học là chức năng giáo dục Là loại hình nghệ thuật ngôn từ, văn học có khả năng tác động mạnh mẽ đến tâm hồn

và nhận thức của con người Nhất là lứa tuổi mầm non, văn học đặc biệt là thơ ca càng có sự tác động nhanh nhạy Tuy nhiên, lứa tuổi này chỉ có thể “đọc” tác

phẩm văn học một cách gián tiếp, tư duy logic lại chưa phát triển nên hầu hết chưa có khả năng suy luận, phán đoán Chính vì thế, mỗi tác phẩm văn học phải đem đến cho trẻ một ý nghĩa giáo dục cụ thể, rõ ràng.

1.6.2 Vai trò của các tác phẩm văn học với việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo lớn

Văn học có vai trò to lớn không gì có thể thay thế được trong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ Việc cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học từ lâu đã được đặt ra như một nội dung, một phương tiện vô cùng quan trọng trong chương trình giáo dục trẻ

Tác phẩm văn học có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành những tri thức và chuẩn mực đạo đức cho trẻ

Những nhân vật, hành động của nhân vật trong truyện tác động vào tâm hồn trẻ Từ đó hình thành ở trẻ những khái niệm đạo đức, những quy tắc phải thựchiện cho đúng khi tiếp xúc với người khác, nhất là với người lớn tuổi Ví dụ : Gặpngười lớn phải biết chào hỏi lễ phép, biết nói lời cảm ơn khi nhận được quà, biết nói lời xin lỗi khi làm phiền người khác Ví dụ: Tích Chu, Ba cô gái, Bác Gấu đen và hai chú Thỏ

Tác phẩm văn học góp phần hình thành niềm tin, tình cảm đạo đức chotrẻ

Trẻ lứa tuổi mẫu giáo có đời sống tình cảm phát triển mạnh mẽ Trẻ rất giàu xúc cảm và tình cảm mà các tác phẩm văn học lứa tuổi này lại có đủ các yếu

tố đó là chứa chan lòng nhân ái của người viết muốn gửi gắm vào tác phẩm Lòng nhân ái được thể hiện trong tác phẩm đó không phải là quá cao siêu mà được biểu hiện cụ thể, rất đời thường, gần gũi với trẻ thơ Đó là tình yêu thương giữa con người với con người, là sự gắn bó chia sẻ trong gia đình khi hạnh phúc cũng như

sự quan tâm khi ông bà cha mẹ bị ốm, hay gặp hoạn nạn, là sự cảm thông giúp đỡ khi mọi người gặp khó khăn

Ví dụ: Trong truyện “Đôi bạn tốt” chính tình bạn chân thành và sự yêu quý của bạn Vịt, Vịt đã không sợ nguy hiểm lao đến cún bạn Gà con giúp bạn Gà thoátchết và không bị Cáo ăn thịt Bạn Vịt như một tấm gương tốt về đạo đức và tác động đến các bạn nhỏ về tình bạn.

Tác phẩm văn học còn giúp hình thành hành vi, thói quen hành vi đạo đức cho trẻ

Trong bài thơ: “Cô dạy” - Phạm Hổ Bài thơ là những lời cô dạy trẻ những hành vi, thói quen tốt trong lớp học, phải được thực hiện thường xuyên, mọi lúc mọi nơi Bài thơ dạy trẻ biết giữ sạch đôi tay, không cãi nhau hay đánh nhau với các bạn trong lóp

1.6.3 Hình thức tổ chức cho trẻ mẫu giáo làm quen với các tác phẩm văn học

Trẻ mẫu giáo chưa đọc và chưa viết được Trẻ đến lớp với tâm hồn đón đợi hướng về cô giáo Cô là cầu nối trẻ với các tác phẩm Phương pháp đọc và kể lại tác phẩm có nghệ thuật được coi là phương pháp chủ đạo Đọc có sự sáng tạo của

cá nhận làm cho tác phẩm văn học vốn là những kí hiệu thẩm mĩ sống dạy, cất tiếng nói Cô giáo cần sử dụng mọi sắc thái của giọng mình cùng với các hình thức biểu hiện khác tạo cho tác phẩm một bức tranh âm thanh tương ứng Đòi hỏi

sự trung thành với tác phẩm, truyền đạt thông tin đầy đủ, chính xác Ớ đây đòi hỏi

sự hiểu biết mọi thành tố nội dung và hình thức nghệ thuật của tác phẩm Phải đọcđúng, đọc hay, đọc diễn cảm Phương pháp đọc, kể tác phẩm có nghệ thuật đòi hỏimức độ cao hơn đọc diễn cảm vì đã đi vào bản chất nghệ thuật của tác phẩm, người kế có thế pha trộn ngôn ngữ tác phẩm và ngôn ngữ của mình bằng sự cảm thụ riêng có thể tô đậm ý chính, tình tiết hay, hình ảnh đẹp với nhũng cách trình bày khác nhau nên kể bằng giọng thủ thỉ, chậm hơn đọc, truyền cảm cùng với việctrình bày tác pẩm một cách khéo léo để cho trẻ cảm thụ tác phẩm một cách hiệu quả nhất

Khi trình bày một tác phẩm nghệ thuật, giáo viên phải chuẩn bị kĩ lưỡng

tác phẩm nghĩa là phải hiếu nội dung, chủ đề tư tưởng của tác phẩm, phải xâm nhập vào tác phẩm, truyền đạt được những suy nghĩ và tình cảm của tác giả tới trẻthơ Nhiệm vụ của người đọc, người kể là giúp cho người nghe nhìn thấy cái đã nghe làm cho nhũng bức tranh và hình ảnh tương ứng nối lên chân thực và đẹp mắt, gợi lên những tình cảm và xúc cảm chân thực.

Trong giờ kể chuyện hay đọc thơ cho trẻ cô giáo có thể sử dụng các phương tiện khác nhau để hỗ trợ cho bài giảng của mình: tranh ảnh, rối tay, các hình cắt trên bìa, loa Đe trẻ tiếp thu bài học một cách tốt nhất Với câu chuyện

để tập cho trẻ kể lại thì cô kể nhiều lần sau đó cô dùng tranh minh họa cho truyện

đế tập cho trẻ kế lại truyện được chính xác hơn, với các bài thơ thường trình bày bằng giọng đọc của cô, cô và trẻ đàm thoại ngắn gọn hoặc cô dùng tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài thơ để dẫn dắt trẻ vào nội dung bài thơ Thường là cô đọc trước, trẻ đọc theo cô đến khi khi thuộc bài thơ Nhìn chung, dù đọc hay kể tác phẩm giáo viên cũng phải nắm vững tác phẩm, tốt nhất là thuộc tác phẩm Những bài thơ, văn viết cho các em trước tuổi đi học thường không dài và cũng

dễ nhớ nên việc truyền đạt đúng từ ngữ khi kể sẽ giữ được phong cách và tính toàn vẹn của bài Vì vậy, phương pháp cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học

đã có những bước cải tiến đáng kể vượt qua giai đoạn kinh nghiệm thuần túy để xây dựng một cơ sở lý thuyết khoa học của tâm lí học và giáo dục học hiện đại

1.6.4 Các yêu cầu khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động cho trẻ làm quan với cấc tắc phẩm văn học

1.6.4.1 Yêu câu khi lựa chọn các tác phấm vẫn học

Các tác phẩm văn học giành cho trẻ phải có nội dung lành mạnh, phù họp với chủ đề giáo dục

Các tác phẩm thơ, truyện cần súc tích, cô đọng, phân biệt rõ cái gì tốt cái gìxấu, đâu là thiện đâu là ác, dễ hiểu dễ nhớ, phù hợp với độ tuổi của trẻ

Các bài thơ câu chuyện phải kích thích phát triển tình cảm ở trẻ

Ị.6.4.2 Yêu cầu khi khai thác nội dung giáo dục cho trẻ từ các tác phắm văn học

Khi khai thác nội dung giáo dục đạo đức trong các tác phẩm văn học cần bám sát vào nội dung tác phẩm Phân tích kĩ các tác phẩm văn học cho trẻ hiểu sau đó rút ra bài học giáo dục đạo đức nhẹ nhàng, rồi định hướng trẻ đến nhũng hành vi đạo đức, việc làm cụ thể

Khi phân tích nội dung các tác phẩm văn học người lớn cần sử dụng ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu trong sáng, mang sắc thái biểu cảm để trẻ dễ tiếp nhận

1.7 Nội dung giáo dục đạo đức thông qua tác phấm văn học cho trẻ mẫu giáo

Giáo dục đạo đức cho trẻ là một công việc khó khăn và vô cùng quan trọng việc lựa chọn nội dung giáo dục phải phù hợp với đặc điểm tâm lí của trẻ thì mới xây dựng cho trẻ những nét tính cách, nhũng phẩm chất đạo đức tốt đẹp Sau đây

là một số nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ:

- Giáo dục lòng nhân ái (tình thương) và những nhân tố sơ đẳng của lòng yêu nước:

Được sống trong tình yêu thương (được mọi người yêu mến và yêu mến mọi người) là hạnh phúc của trẻ thơ Giáo dục tình yêu thương cũng như đồng thời đáp ứng mọi nhu cầu của trẻ Tình yêu cũng chính là gốc đạo đức của con người Chính vì vậy, giáo dục lòng nhân ái cần được coi là nhiệm vụ trung tâm của công tác giáo dục đạo đức cho trẻ

- Giáo dục lòng nhân ái cho trẻ bao gồm những nội dung cơ bản sau:+ Giáo dục tình yêu gia đình: trẻ biết yêu quý nhũng người thân trong gia đình như: Ông bà, bố mẹ, anh chị em cần giúp cho trẻ hiểu mọi người trong gia đình đều gắn bó với nhau trong tình ruột thịt, cần thường xuyên sống hòa thuận vàquan tâm chăm sóc lẫn nhau Trong gia đình ai cũng làm việc và học hành đó là những việc làm nghiêm túc có ích cho gia đình và xã hội, cần được tôn trọng và không được quấy rầy, vòi vĩnh khi bố mẹ đang làm việc, anh chị đang học

+ Giáo dục tình yêu thương và thái độ quan tâm đối với mọi người gần gũi

xung quanh.

Yêu mến và sẵn sàng giúp đỡ cô giáo và các bạn trong lóp, kính trọng và quan tâm giúp đỡ người già yếu, yêu mến nhường nhịn và chăm sóc các em nhỏ, niềm nở với mọi người

+ Giáo dục tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống yêu cây cỏ, chim muông, các loài súc vật có ý thức bảo vệ thiên nhiên không giết các loài sinh vật

- Cùng với việc giáo dục lòng nhân ái, cần chú ý từng bước nhẹ nhàng hình thành những nhân tố sơ đẳng tạo nền tảng ban đầu cho việc giáo dục lòng yêunước, có ý thức sau này khi trưởng thành Giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho trẻ mẫu giáo, nghĩa là giáo dục trẻ biết gia đình, làng xóm, khu phố mình ở, yêu cảnh vật cây cối hoa lá, biết các lễ hội ở quê hương và một số lễ hội lớn của quê hương

+ Trẻ mẫu giáo cần giáo dục trẻ tình yêu đối với Bác Hồ, biết lá cờ Tổ Quốc, có hiểu biết sơ đẳng về quốc kì, quốc ca, về thủ đô, về các miền của TổQuốc, quan tâm đến những ngày hội, ngày lễ lớn hoặc những sự kiện quan trọng trong nước hay ở địa phương, những danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử của địa phương Tuy nhiên sự hiểu biết của trẻ ở đây còn hạn chế, nhung sự đồng cảm mang ý nghĩa xã hội đó của trẻ dù còn non nót và chưa thực sự hình thành, cũng có những tác dụng tiềm năng, tích cực đối với sự phát triển tình cảm đạo đứccủa trẻ

+ Giáo dục quan hệ bạn bè, xây dựng lóp đoàn kết thân ái

Ở lứa tuổi nhà trẻ thì trẻ thường hay chơi một mình nhưng sang đến mẫu giáo lớn thì trẻ đã bắt đầu chơi với nhau Lue này mối quan hệ giữa các trẻ bắt đầuphát triển, đồng thời có ảnh hưởng sâu sắc đến việc hình thành tính cách, đến bộ mặt đạo đức của từng trẻ Đó là quan hệ bạn bè Vì vậy cần chú ý giáo dục tình cảm bạn bè, thương yêu, đoàn kết, nhường nhịn, giúp đỡ bạn bè

Song tùy theo lứa tuổi mà có nội dung giáo dục phù họp Đối với trẻ mẫu

giáo lớn cần giáo dục trẻ kĩ năng hoạt động chung, phối hợp với nhau trong các nhóm chơi, mở rộng nhóm chơi, cần kịp thời biểu dương những hành vi tốt, uốn nắn ngăn chặn những hành vi không tốt đế hình thành ở trẻ tình cảm bạn bè Trẻ mẫu giáo lớn nhận ra và biết các quy tắc ứng xử trong quan hệ bạn bè Vì vậy, giáo dục quan hệ bạn bè lúc này cần quan tâm mở rộng vốn kinh nghiệm về tình bạn bè tốt, cách cư xử, cụ thể như: Đoàn kết quan tâm lẫn nhau, giúp đỡ và học tập lẫn nhau Từ đó mà dần dần trẻ mẫu giáo có được tình cảm yêu thương gắn bó với nhau về tình cảm bạn bè.

Giáo dục tình cảm bạn bè cho lứa tuổi mẫu giáo lớn vừa là một nhiệm vụ đức dục quan trọng, vừa là công việc phức tạp, tế nhị, đòi hỏi cô giáo cần nắm vững nội dung cơ bản theo từng độ tuổi đế tác động kịp thời đúng đắn

- Giáo dục những quy tắc lễ phép văn hóa, những đức tính tốt

Trong cuộc sống hằng ngày, cần giáo dục cho trẻ những quy tắc lễ phép trong quan hệ với mọi người như: Biết chào hỏi khi gặp người lớn, biết cảm ơn khi nhận được sự giúp đỡ của người khác, biết đoàn kết với bạn bè, nhường nhịn

em nhỏ, giúp đỡ người già, không cười cợt hay chế giễu khi người khác hoặc bạn

Nhiệm vụ giáo dục đạo đức nêu trên cần được kết hợp chặt chẽ với nhiệm

vụ giáo dục những tính tốt cho trẻ Đối với trẻ mẫu giáo cần kịp thời phát triển, bồi dưỡng, nuôi dưỡng và phát triển nhũng tính tốt của trẻ ngay khi có biểu hiện manh nha Ngược lại cần tìm nguyên nhân và kiên quyết ngăn chặn, uốn nắn khi thấy trẻ bắt đầu xuất hiện một tính xấu nào đó Một số tính tốt cần đặc biệt chú ý rèn luyện cho trẻ như: tính mạnh dạn, tính ngăn nắp, tính kỉ luật

Cuối cùng, cần chú ý giáo dục những quy tắc hành vi, những nét tính cách của trẻ phải phù hợp với lứa tuổi, không làm cho trẻ mất đi cái ngây thơ, hồn nhiên của lứa tuổi Một nền tảng đạo đức khiến trẻ càng dễ hòa mình vào cuộc sống xung quanh tạo nên sự thoải mái, hạnh phúc của tuổi thơ, tuyệt đối không làm cho trẻ thêm xét nét, lo lắng, sợ hãi, sống mất hồn nhiên “già trước tuổi”.

1.8 Phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua các các tác phấm văn học cho trẻ mẫu giáo

Trong lí luận và thực tiễn giáo dục mầm non hiện nay người ta phân loại phương pháp giáo dục đạo đức thành hai nhóm chủ yếu đó là: Nhóm phương pháphình thành khái niệm và niềm tin, gồm có: phương pháp giải thích, thuyết phục và nêu gương; phương pháp rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, thói quen đạo đức và tích lũy kinh nghiệm đạo đức thực tế Bên cạnh hai nhóm phương pháp giáo dục cơ bản nêu trên người ta còn sử dụng nhóm phương pháp: Nhóm phương pháp kích thích điều chỉnh hành vi và nhóm phương pháp kể chuyện

Nhóm phương pháp hình thành khái niệm và niềm tin gồm có: phương pháp giải thích, thuyết phục và nêu gương

+ Nêu gương:

Nêu gương là một phương pháp giáo dục đạo đức được sử dụng nhiều đối với trẻ mẫu giáo Bởi vì nó phù họp với tính cụ thể và trực quan của tư duy trẻ, đồng thời phù họp với đặc điểm hay bắt chước của trẻ, trẻ thường có hướng lặp đi lặp lại hành vi cử chỉ của người khác

Nêu gương là dùng những tấm gương tốt, điển hình về những hành vi, phẩm chất đạo đức để giáo dục trẻ noi theo Cơ sở của phương pháp này là

khuynh hướng bắt chước được thể hiện rõ ở trẻ, là nguyện vọng mong muốn hành động đế được khen ngợi Những tấm gương của các em bạn được cô khen ngợi, tấm gương của chính giáo dục đều có ý nghĩa quan trọng Thái độ, cử chỉ nhẹ nhàng lịch thiệp, vui vẻ của cô giáo, một cử chỉ nhường nhịn của một em nhỏ, tính

cẩn thận sắp xếp đồ dùng của các em khác đều có tác động và việc làm cụ thể,

có sực tác động một cách trục quan dễ hiểu, những tấm gương của người trong hoạt động xã hội và trong cuộc sống, những tấm gương của các nhân vật trong cáctác phẩm văn học nghệ thuật cũng có tác động mạnh mẽ đến trẻ em

Ví dụ: Trong giờ ăn cơm bạn Hà Anh ăn cơm không nói chuyện, ăn sạch bát, không làm rơi cơm cô giáo khen bạn và nêu gương cho cả lớp làm theo.+ Giảng giải: giảng giải là giáo viên dùng lời nói giúp trẻ hiểu được ý nghĩahoặc lí do của một hành vi đạo đức, quy tắc đạo đức, phân biệt được điều tốt, điều xấu nhằm hướng trẻ vào thực hiện một cách tự giác và tích cực nhũng hành vi đạo đức

Phương pháp giảng giải giúp trẻ tiếp thu những khái niệm đạo đức và thực hiện một cách tự giác Giảng giải còn có tác dụng quan trọng giúp trẻ biết đánh giá

về đạo đức, phân biệt được điều tốt, điều xấu từ đó hình thành được niềm tin đạo đức cho trẻ

Khi dùng phương pháp này, lời giải thích của cô phải ngắn gọn cụ thể và dễhiểu, phải dựa vào vốn tri thức, hiểu biết kinh nghiệm đã có ở trẻ Khi giải thích giáo viên phải truyền đạt ý kiến và yêu cầu đó, phải chỉ cho các em phương pháp thực hiện và khuyến khích trẻ tự nguyện thực hiện các yêu cầu đó

Ví dụ: Khi cô kể câu chuyện “Ba ngọn nến” cô giải thích, giáo dục trẻ không được đánh nhau, vì khi đánh nhau giao thông trên đường sẽ bị tắc

nghẽn,nguy hiểm cho người tham gia giao thông

Phương pháp rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, thói quen đạo đức và tích lũy kinh nghiệm đạo đức thực tế

Đây là phương pháp tổ chức các hoạt động, các quan hệ đa dạng của trẻ vớingười lớn, bạn bè xung quanh nhằm tạo điều kiện cho trẻ thực tập thực hiện nhữngquy tắc, chuẩn mực đạo đức và tích lũy kinh nghiệm đạo đức thực tế

Nhóm này gồm phương pháp luyện tập và thực hiện :