Những hiểu biết về tập tính dinh dưỡng và kiếm ăn

Những hiểu biết về tập tính dinh dưỡng và kiếm ăn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HCM

KHOA SINH HỌC

Đề số 5:

Những hiểu biết về tập tính dinh dưỡng và kiếm ăn

Lớp: Sinh 2B – Khóa K37 – Niên khóa: 2011-2015

NHÓM 7

• Để tồn tại và phát triển tất cả mọi sinh vật trong sinh giới đều cần đến năng lượng cho mọi hoạt động

• Nguồn thức ăn của động vật rất phong phú, đa dạng Bao gồm thực vật, các động vật khác, mùn bã hữu cơ…

• Trong quá trình tồn tại và phát triển mỗi loài động vật đã chọn cho mình một loại thức ăn thích hợp có thể đáp ứng được các nhu cầu trong cuộc sống của chúng Cụ thể chia thành các nhóm sau:

NGUỒN THỨC ĂN

• Nhóm ăn thực vật

Nhóm ăn cỏ: Ngựa, bò, dê, cừu, thỏ…

Capybara có răng cửa to để gặm cỏ ngắn còn lại sau mùa khô

11/3/15 6

Nhóm ăn cành lá, vỏ cây: Hươu cao cổ, Voi, Hải ly, Thỏ rừng, Lười…

Nhóm ăn quả: Khỉ, Voọc, Nhím, Chuột sóc…

Nhóm ăn hạt: Chuột, Chim, Sóc…

Nhóm ăn rễ: Chuột túi, Chuột ăn rễ…

Nhóm ăn nước mật và phấn hoa: Chim ruồi, Ong, Chuột Possum…

• Nhóm ăn động vật :

+ Thức ăn động: thức ăn của nhóm này là các động vật còn sống

Ví dụ: hổ, báo, sư tử, sói… ăn thịt các động vật ăn có khác như

hươu, nai, linh dương, trâu rừng…; hay các loài cá voi, cá heo ăn

các loại cá khác nhỏ hơn; rắn ăn chuột, chim ăn sâu,…

+ Thức ăn tĩnh: gồm những động vật đã chết, trứng,

phân,…

Ví dụ: kền kền, quạ ăn xác chết các loại động vật

khác, rắn ăn trứng, bọ hung ăn các mùn bã hữu cơ

(phân các loài động vật khác), nhện hút dịch trong cơ

thể con mồi chết do chúng bị dính vào tơ nhện…

• Nhóm ăn tạp: là những động vật mà thức ăn của chúng có cả động

vật và thực vật

Ví dụ: heo, mèo, vịt, thằn lằn,…

• Nhóm ăn thức ăn đã được tiêu hóa:

Ví dụ: muỗi cái hút máu người, muỗi đực hút nhựa cây; bọ chét

sống kí sinh hút các động vật khác như chó, mèo; ve sầu hút nhựa

cây; bọ rầy hút nhựa cây lúa…

11/3/15 10

- Đặc biệt, một số loài chỉ ăn một vài loài thức ăn nhất định (ăn chuyên)

Gấu có túi châu Úc chỉ ăn lá cây Bạch đàn

Gấu trúc chuyên ăn lá tre, trúc

11/3/15 11

 Mỗi loài động vật sẽ có những hình thức săn bắt mồi khác nhau=> Sự đa dạng về hình thức săn mồi

THỨC SĂN BẮT MỒI

CÁC HÌNH THỨC SĂN BẮT MỒI

11/3/15 12

 Một số hình thức bắt mồi tiêu biểu

Thông qua các cơ quan cảm giác, giác quan phát hiện con mồi

• Bạch tuộc có đôi mắt tinh, dùng tua quấn có các giác bám để túm lấy con mồi

ĐỘNG VẬT CÓ HỆ THẦN KINH

CHƯA PHÁT TRIỂN

11/3/15 13

• Nhện giăng tơ để con mồi rơi vào bẫy rồi dùng tơ quấn chặt con mồi tiêm vào đó dịch tiêu hoá làm cơ thể con mồi hoá lỏng sau đó hút lấy dịch lỏng

11/3/15 14

CÁ - Phát hiện con mồi => đớp trực tiếp con mồi: hầu hết các loài cá

11/3/15 15

• Cá chình có cơ quan phát ra dòng điện cao thế

CÁ - Phát hiện con mồi=>dùng nọc độc, điện để giết chết con mồi=>ăn mồi

• Cá Đuối phóng nọc độc làm tê liệt con mồi

11/3/15 16

LƯỠNG CƯ

• Loài cá Cóc lưỡi ngắn, bắt mồi bằng hàm, thường nằm dưới đáy nước và

ngoạm tất cả thức ăn tiếp xúc với miệng

• Cóc nhà bắt mồi bằng cách rình ở một chỗ nhất định trong khu vực ở và

dùng lưỡi để phóng ra bắt mồi

11/3/15 17

• Các loài ếch nhái có chi dài, lưỡi dài có thể phóng ra

để bắt mồi dưới nước hay trên cạn hay dùng chân để bắt và giữ mồi

11/3/15 18

• Các loài thằn lằn, kì nhông thường có lưỡi dài có thể phóng ra để bắt mồi ở khoảng cách

xa hơn lưỡng cư

BÒ SÁT

11/3/15 19

Cá sấu giả vờ ngủ để đánh lừa đánh lừa con mồi rồi bất chợt lao

ra và bắt con mồi

11/3/15 21

11/3/15 22

Phát hiện mồi chủ yếu bằng thính giác và thị giác

• Các loài gà, chim sẻ: mổ và ăn trực tiếp các loại thức ăn tìm được trên mặt đất, trên câyCHIM

11/3/15 24

Chim bói cá quan sát

con mồi dưới nước và

lao thẳng xuống nước

để bắt mồi

11/3/15 25

Các loài Cốc biển, chim Cổ rắn, Chim Cánh cụt lặn sâu xuống nước đuổi theo cá để bắt

Một số loài chim ở tầng nước mặt như Bồ nông hợp thành đàn và kiếm ăn tập thể Xếp thành một hàng ngang ở khúc sông hẹp và

vòng tròn trên mặt nước rộng để dồn mồi

THÚ

11/3/15 28

Mèo, Báo, Hổ thực hiện rình và vồ mồiChó sói thì không rình mồi

11/3/15 29Linh cẩu, sư tử, chó sói thường săn mồi theo bầy đàn

11/3/15 30

11/3/15 31

DỰ TRỮ THỨC ĂN

Loài Kiến có bản năng che giấu thức ăn trong các phòng của tổ

11/3/15 32

Chim Bổ hạt (Nucifraga Columbiana) dự trữ

30.000 hạt thông trong hàng ngàn hốc cây kín

trên một vùng khoảng 35 km2

DINH DƯỠNG Rắn có thể ăn một con rắn khác dài hơn nó

Con rắn hổ mang hoàng gia lao ra tấn công con mồi sau đó ép toàn bộ cơ thể của nó như một chiếc đàn accordeon bị dồn lại

để đè con mồi

Ở mỗi loài khác nhau sẽ có những khả năng tiêu hóa thức ăn khác nhau

11/3/15 35

Ăn cả xương con mồi

Loài rắn có khả năng hấp thụ canxi từ xương những con mồi của mình

Xương động vật cũng làm cho bữa ăn của chúng bổ dưỡng hơn

11/3/15 36

Trăn Burmese

Chúng ăn rất thất thường nhưng lại không bỏ sót thứ gì của con mồi, từ

xương cho đến tất cả mọi thứ

Những con non thường ăn mỗi tuần một lần, các con trưởng thành lại ăn

một lần một tháng, và thậm chí có thể không ăn trong nhiều tháng liền trong

điều kiện bình thường

11/3/15 37

Theo các nhà nghiên cứu, con trăn phải

mất tới 132 giờ để tiêu hóa hoàn toàn một

con chuột Theo quan sát, từng phần cơ

thể con chuột biến mất Cùng lúc đó, ruột

con trăn mở rộng, túi mật co lại và nhịp

tim tăng lên 25%

Hình ảnh chụp CT cho thấy con chuột đang bị tiêu hóa trong ruột trăn.

11/3/15 38

Hình thức tiêu hóa mồi của mối:

Mối nhai rồi nuốt gỗ nhưng mối không tiêu hóa gỗ

được Gỗ vào dạ dày rồi nhờ các vi sinh vật cộng

sinh trong ruột mối tiêu hóa gỗ

11/3/15 39

Rùa Galápagos

Chúng có khả năng chịu đựng tuyệt vời trong điều kiện khí

hậu khá khắt nghiệt và có thể sống sót đến 1 năm mà không

cần ăn hay uống gì Khi có điều kiện, chúng sẽ ăn bất cứ

thứ gì, từ xương rồng, trái cây, cỏ tới lá cây, …

11/3/15 40

Loài gấu đen Mỹ có thể sống hàng tháng trời trong mùa ngủ

đông mà không cần bất cứ nguồn cung cấp thực phẩm nào

Chúng cứ nằm im và ngủ trong khoảng 100 ngày mà không cần

ăn, uống, bài tiết hay thậm chí là không thay đổi tư thể ngủ

11/3/15 41

Lạc đà

Một khả năng tuyệt vời khác là chúng có thể nhịn ăn và

nhịn uống trong một thời gian dài mà vẫn hoạt động tốt

Chúng có thể sống hơn 1 tuần mà không cần nước và vài

tháng không cần tới thức ăn

11/3/15 42

Cá sấu

Giữa những chuyến săn mồi, các con cá sấu trưởng

thành có thể nhịn từ 3 đến 4 tháng, hoặc thậm chí có

trường hợp đã được ghi nhận là sống sót suốt cả năm

mà không cần ăn uống gì

11/3/15 43

Cá hồi

Loài cá này phải nhịn đói và lặn lội bơi ngược dòng hàng trăm hoặc thậm chí

hàng ngàn dặm để đẻ trứng

Để chuẩn bị cho chuyến đi, chúng sẽ ăn thật no trước khi khởi hành, sau đó

chúng có thể di chuyển liên tục trong 9 tháng mà không cần ăn gì thêm

11/3/15 44

Sói

Một con sói chỉ cần khoảng 1 kg thức ăn/ngày để tồn tại, tuy nhiên, khi săn được một con mồi nó sẽ ăn no hết mức

có thể (đến 9 kg) vì không biết chắc khi nào nó mới được

ăn bữa tiếp theo

11/3/15 45

Gián

Chúng có thể sống đến 2 tuần mà không cần nước,

và có thể nhịn ăn cả tháng trời mà không chết vì đói

11/3/15 46

Rùa con ăn liên tục Thằn lằn nhỏ có thể săn bắt suốt ngày

11/3/15 47

Mối, kiến, ong và các loại côn trùng có tập tính xã hội khác tiêu hóa

thức ăn tập thểBất kỳ một mẩu thức ăn, dù là nhỏ xíu cũng đều không tiêu hóa hết ở ruột 1 con mối Các sản phẩm tiêu hóa tập thể được phân phát cho tất

cả thành viên của tổ

YẾU TỐ BÊN NGOÀI

- Nguồn thức ăn

- Môi trường

YẾU TỐ BÊN TRONG

- Độ tuổi

- Giới tính

- Sinh sản

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG

11/3/15 49

YẾU TỐ BÊN NGOÀI

Tùy vào từng loài động vật mà chúng có những thời điểm kiếm ăn khác nhau Có loài kiếm ăn vào BAN NGÀY, nhưng có loài lại kiếm ăn vào

BAN ĐÊM

- Đa số các loài động vật kiếm ăn vào ngày, một số khác để lẫn trốn kẻ thù hoặc tránh điều kiện môi trường không thuận lợi nên

chúng thường ra ngoài kiếm ăn vào ban đêm thường là các loài gặm nhấm, côn trùng, lưỡng cư và bò sát

11/3/15 51

Ở những loài gặm nhấm như chuột, ban ngày chúng thường chui rúc trong hang để lẫn trốn kẻ thù, khi màn đêm buông xuống chúng mới ra ngoài để tìm kiếm thức ăn

11/3/15 52

Ở Lưỡng cư, thức ăn của chúng chủ yếu là côn trùng

(thường hoạt động về đêm), đồng thời, vào chiều tối, độ

ẩm không khí thích hợp cho hoạt động của nó

11/3/15 53

Gián hoạt động mạnh về ban đêm, còn ban ngày tìm

nơi ẩm thấp và tối tăm như hốc tường, khe kẽ tủ, hộc

ngăn kéo, đường dẫn rác, các hệ thống thông gió khu

nhà ở cao tầng để trú ẩn

11/3/15 54

Mắt của dơi rất yếu và không chịu được ánh sáng mạnh, do đó chúng thường

hay ra ngoài kiếm ăn vào ban đêm

Tuy thị giác kém nhưng chúng vẫn tránh được những chướng ngại vật nhờ

có bộ phận đặc biệt phát ra sóng siêu âm

11/3/15 55

- Một số khác lại do con mồi của chúng thường hoạt động về đêm như: Cú, Rắn…

- Những loài này thường có cấu tạo chuyên biệt để có thể kiếm ăn trong điều kiện thiếu ánh sáng

Ở Cú mèo, thính giác của nó rất nhạy, có thể cảm nhận sóng âm thanh cao tần

Đêm tối, độ cảm nhận ánh sáng của nó cao gấp 100 lần của con người

=> Bất kỳ con mồi nào cũng không thoát khỏi tầm mắt của nó

11/3/15 57

YẾU TỐ BÊN TRONG

Tùy thuộc vào độ tuổi mà ở động vật có những loại thức ăn hay dinh dưỡng khác nhau

Thú non cần loại thức ăn để phát triển bộ xương; thú đang lớn lại đòi hỏi thức ăn để phát triển cơ bắp; thú trưởng thành cần tích lũy mỡ

11/3/15 58

Kangaroo con sau khi sinh bò đến túi của mẹ để bú rồi ở đó trong khoảng

8 tháng Sau khi ra ngoài, chúng vẫn phải bú sữa mẹ đến một tuổi Sau đó chúng

có thể ăn những loại thức ăn khác như: nấm, sâu bọ…

11/3/15 59

Ở con non, tập tính tìm kiếm thức ăn của chúng chưa phát triển đầy đủ

Chim non chưa thể tìm kiếm thức ăn được, chúng sẽ được bố mẹ nuôi cho tới khi đủ lông, đủ cánh và biết bay Sau đó chúng đã có

khả năng tự tìm thức ăn cho mình

11/3/15 60

Ở một số loài, con đực và con cái sẽ ăn những loại thức ăn khác nhau

Muỗi đực chỉ hút nhựa cây còn Muỗi cái có thể hút máu động

vật

11/3/15 61

Nhu cầu dinh dưỡng cũng khác nhau trong thời kỳ sinh sản của động vật

Thức ăn chính của Muỗi cái là nhựa cây nhưng đến thời kỳ

tạo trứng (trước khi thụ tinh) nó hút máu động vật để tạo

trứng tốt nhất

11/3/15 62

CÂU HỎI CỦNG CỐ

11/3/15 64

Câu 2: Muỗi cái hút máu vào thời kỳ nào?

A. Suốt đời

B. Trước khi thụ tinh

C. Sau khi thụ tinh

D. Cả 3 đều sai

CÂU HỎI CỦNG CỐ

11/3/15 65

Câu 3: Những loài đông vật nào sau đây có khả năng nhịn đói được lâu?

A. Cá sấu, Trăn, Gấu

B. Hươu, Nai, Heo

C. Cá sấu, Nai, Rùa

D. Rùa, Báo, Gà

CÂU HỎI CỦNG CỐ

11/3/15 68

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Lê Vũ Khôi – Lê Nguyên Ngật, 2012, Giáo trình tập tính học động vật NXB Giáo dục Việt Nam

2. PGS TS Vũ Quang Mạnh – TS Trịnh Nguyên Giao, 2005, Hỏi đáp về tập tính động vật NXB Giáo dục Việt Nam

3. Đào Văn Tiến, 1987, Tập tính học là gì? NXB Khoa học và Kỹ thuật

CẢM ƠN THẦY VÀ CÁC BẠN ĐÃ CHÚ Ý

LẮNG NGHE