Thị trường các công cụ phái sinh trên thế giới và giải pháp phát triển tại việt nam

Sự cần thiết phải phát triển thị trường công cụ phái sinh trong điều kiện hội nhập kinh tế và tài chính quốc tế nói chung và ngoại hối nói riêng tại Việt Nam...50 1.4.1.. Trào lưu hội nh

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

LỜI MỞ ĐẦU 1

1.1 Công cụ phái sinh 11 1.1.1 Lịch sử hình thành công cụ phái sinh 11

1.1.2 Khái niệm 13

1.1.3 Phân loại 15

1.1.3.1 Công cụ kỳ hạn 16

1.1.3.2 Công cụ tương lai 18

1.1.3.3 Công cụ hoán đổi 21

1.1.3.4 Công cụ quyền chọn 23

1.1.4 Ưu điểm và nhược điểm của các công cụ phái sinh trong nền kinh tế 26 1.1.4.1 Ưu điểm 26

1.1.4.2 Nhược điểm 30

1.2 Thị trường các công cụ phái sinh ngoại hối 32

1.2.1 Khái niệm 32

1.2.1.1 Thị trường công cụ phái sinh 32

1.2.1.2 Thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 34

1.2.2 Phân loại thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 34

1.2.2.1 Theo tính chất tập trung 34

1.2.2.2 Theo các loại công cụ phái sinh 35

1.2.3 Các loại giao dịch trên thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 35

1.2.3.1 Giao dịch kỳ hạn ngoại hối 35

1.2.3.2 Giao dịch tương lai ngoại hối 36

1.2.3.3 Giao dịch hoán đổi ngoại hối 36

1.2.3.4 Giao dịch quyền chọn ngoại hối 37

1.2.4 Giá cả công cụ phái sinh ngoại hối 39

1.2.4.1 Định giá hợp đồng kỳ hạn ngoại hối 39

1.2.4.2 Định giá hợp đồng tương lai ngoại hối 40

1.2.4.3 Định giá hợp đồng hoán đổi ngoại hối 40

1.2.4.4 Định giá hợp đồng quyền chọn ngoại hối 40

1.2.5 Các chủ thể tham gia thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 42

1.2.5.1 Theo mục đích sử dụng công cụ phái sinh 42

1.2.5.2 Theo tính chất hoạt động của chủ thể 43

1.2.6 Cách thức giao dịch trên thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 43

1.3 Các điều kiện phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 44

1.3.1 Nhu cầu sử dụng công cụ phái sinh ngoại hối 44

1.3.2 Tài sản cơ sở 45

1.3.3 Những cơ sở pháp lý cho các giao dịch phái sinh ngoại hối 46

1.3.4 Điều kiện vật chất, kỹ thuật và nguồn nhân lực 48

1.3.5 Các công cụ phái sinh ngoại hối 49

1.4 Sự cần thiết phải phát triển thị trường công cụ phái sinh trong điều kiện hội nhập kinh tế và tài chính quốc tế nói chung và ngoại hối nói riêng tại Việt Nam 50

1.4.1 Trào lưu hội nhập kinh tế và tài chính quốc tế ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 50

1.4.2 Sự cần thiết phải phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối trong điều kiện hội nhập 52

1.4.2.1 Là công cụ hỗ trợ các doanh nghiệp xuất nhập khẩu thỏa mãn nhu cầu về ngoại tệ và phòng vệ rủi ro tỷ giá 52

1.4.2.2 Là công cụ hữu hiệu giúp các ngân hàng thương mại cân đối trạng thái ngoại hối và hạn chế rủi ro khi lãi suất và tỷ giá biến động 53

1.4.2.3 Là công cụ giúp hoàn thiện chức năng của thị trường ngoại hối 54

Tổng kết chương 1 55

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH NGOẠI HỐI TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 56

2.1 Thực trạng phát triển thị trường các công cụ phái sinh ngoại hối trên thế giới 56

2.1.1 Thực trạng về thị trường công cụ phái sinh 56

2.1.1.1 Thị trường tập trung 57

2.1.1.2 Thị trường phi tập trung 58

2.1.2 Thực trạng về thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 60

2.1.2.1 Hệ thống văn bản pháp lý điều chỉnh giao dịch phái sinh ngoại hối 61

2.1.2.2 Quy mô thị trường và doanh số giao dịch 63

2.1.2.3 Chủ thể tham gia thị trường ngoại hối 66

2.1.3 Đánh giá về thị trường công cụ phái sinh ngoại hối trên thế giới 72

2.1.3.1 Những kết quả đạt được 72

2.1.3.2 Những hạn chế 73

2.2 Thị trường công cụ phái sinh ngoại hối của một số nước 74

2.2.1 Nhật Bản 74

2.2.1.1 Thị trường công cụ phái sinh tập trung 74

2.2.1.2 Thị trường công cụ phái sinh phi tập trung 76

2.2.2 Ấn Độ 76

2.2.2.1 Thị trường công cụ phái sinh tập trung 77

2.2.2.2 Thị trường công cụ phái sinh phi tập trung 79

2.2.3 Trung Quốc 81

2.2.3.1 Thị trường công cụ phái sinh tập trung 81

2.2.3.2 Thị trường công cụ phái sinh phi tập trung 82

2.2.4 Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam 83

2.3 Thực trạng phát triển thị trường các công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 85

2.3.1 Quá trình hình thành và phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối .85

2.3.1.1 Thị trường công cụ phái sinh kỳ hạn 86

2.3.1.2 Thị trường công cụ phái sinh hoán đổi 91

2.3.1.3 Thị trường công cụ phái sinh quyền chọn 94

2.3.2 Thực trạng thị trường công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 97

2.3.2.1 Tỷ trọng và tốc độ tăng của thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 97 2.3.2.2 Các công cụ phái sinh ngoại hối đang được các NHTM cung cấp .100

2.3.2.3 Cơ cấu doanh số giao dịch phái sinh ngoại hối 101

2.3.3 Đánh giá về thị trường công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 106 2.3.3.1 Những kết quả đạt được 106

2.3.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 107

Tổng kết chương 2 110

CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM PHÁT TRIỂN THỊ

TRƯỜNG CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH NGOẠI HỐI TẠI VIỆT NAM 111

3.1 Dự báo quy mô và xu hướng phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối 111

3.1.1 Dự báo quy mô phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối trên thế giới và Việt Nam 111

3.1.1.1 Dự báo quy mô thị trường công cụ phái sinh ngoại hối trên thế giới 111

3.1.1.2 Dự báo quy mô thị trường công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 113

3.1.2 Các xu hướng chính trong phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối trên thế giới 113

3.1.2.1 Thị trường công cụ phái sinh ngoại hối phi tập trung vẫn sẽ là trung tâm của thị trường phái sinh ngoại hối toàn cầu 113

3.1.2.2 Xu hướng hợp nhất các thị trường công cụ phái sinh 114

3.1.2.3 Xu hướng tiêu chuẩn hóa sản phẩm trên thị trường công cụ phái sinh .116

3.2 Quan điểm phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam .116

3.3 Phân tích các điều kiện phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 118

3.3.1 Nhu cầu sử dụng hợp đồng phái sinh 118

3.3.2 Tài sản cơ sở 121

3.3.3 Cơ sở pháp lý cho hoạt động phái sinh 122

3.3.4 Điều kiện vật chất, kỹ thuật và nguồn nhân lực 124

3.3.5 Các công cụ phái sinh 125

3.3.6 Đánh giá các điều kiện phát triển thị trường công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 126

3.4 Các giải pháp nhằm phát triển thị trường các công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 128

3.4.1 Đối với các Ngân hàng thương mại 129

3.4.1.1 Các Ngân hàng thương mại cần chú trọng việc quảng bá và giới thiệu các công cụ phái sinh đến các doanh nghiệp 129

.3.4.1.3 Ngân hàng thương mại cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực

134

3.4.1.4 Hoàn thiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin 135

3.4.1.5 Các Ngân hàng thương mại cần tăng cường quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối 136

3.4.1.6 Đẩy mạnh các dịch vụ ngân hàng liên quan đến ngoại tệ 137

3.4.2 Đối với các doanh nghiệp 138

3.4.2.1 Các doanh nghiệp sử dụng cần chủ động và tích cực tìm hiểu về các công cụ phái sinh 138

3.4.2.2 Cần thay đổi quan niệm về “lỗ” trên thị trường công cụ phái sinh

138 3.5.

Một số kiến nghị nhằm phát triển thị trường các công cụ phái sinh ngoại hối tại Việt Nam 139

3.5.1 Đối với Ngân hàng Nhà nước 138

3.5.1.1 Hoàn chỉnh các văn bản pháp lý điều chỉnh các giao dịch phái sinh

138

3.5.1.2 Ngân hàng Nhà nước nên đẩy nhanh việc nới rộng biên độ giao động và tiến đến áp dụng chế độ tỷ giá, lãi suất linh hoạt và tự do 143

3.5.1.3 Xây dựng hành lang quản lý rủi ro về trạng thái ngoại hối mở 145

3.5.1.4 Nghiên cứu áp dụng hợp đồng khung ISDA và hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán về các nghiệp vụ phái sinh 145

3.5.2 Về phía Hiệp hội ngân hàng và doanh nghiệp 146

3.5.2.1 Làm cầu nối tổ chức các hội thảo và đào tạo chuyên đề 146

3.5.2.2 Hỗ trợ và phối hợp với các NHTM nâng cao nhận thức của doanh nghiệp, nhà đầu tư về sử dụng công cụ phái sinh 147

3.5.2.3 Hỗ trợ cung cấp thông tin và số liệu thống kê cho các doanh nghiệp, các nhà đầu tư và các nhà nghiên cứu độc lập 147

Tổng kết chương 3 148

KẾT LUẬN 149

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

I CÁC TỪ VIẾT TẮT BẰNG TIẾNG VIỆT

7 NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần

II CÁC TỪ VIẾT TẮT BẰNG TIẾNG ANH

1 ACB Asia Commercial Bank Ngân hàng Thương mại Cổ

phần Á Châu

AD-category I

Authorised dealers cartegory I

Thành viên kinh doanh ủy quyền cấp I

3 Argribank

Vietnam Bank for Agriculture and Rural Development

Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

4 BIDV Bank for Investment and

Development of Vietnam

Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

5 BIS Bank for International

Settelment Ngân hàng thanh toán quốc tế

6 CBOE The Chicago Board Option

Exchange

Sở giao dịch quyền chọn Chicago

7 CBOT The Chicago Board of Trade Sở giao dịch thương mại

Chicago

8 CDS Credit default swap Hoán đổi rủi ro tín dụng

9 CFA The Chartered Financial

Analyst

Chuyên gia phân tích đầu tư tài chính

10 CME Chicago Merchantile

11 EMEs Emerging market economies Các nền kinh tế của thị trường

mới nổi

13 Eximbank

Vietnam Export Import Commercial Joint – Stock Bank

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam

14 FED Federal Reserve System Cục dự trữ Liên bang Mỹ

15 IMF International Moneytary

16 ISDA International Swaps and

Derivatives Association

Hiệp hội phái sinh và hoán đổi quốc tế

17 LIFFE London International Sở giao dịch tương lai tài chính

Financial Futures Exchange quốc tế Luân Đôn

phần Quân đội

phần Hàng hải Việt Nam

20 NSE National Stock Exchange Sở giao dịch chứng khoán Quốc

gia (Ấn Độ)

21 OSE Osaka Securities Exchange Sở giao dịch chứng khoán

Osaka

23 RBI Reserve Bank of India Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ

25 SEBI Securities and exchange

Board of India

Sở giao dịch và chứng khoán

Ấn Độ

Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication

Hiệp hội mạng viễn thông tài chính liên ngân hàng toàn thế giới

27 TFX Tokyo Financial Exchange Sở giao dịch tài chính Tokyo

28 TIFFX Tokyo International financial

futures exchange

Sở giao dịch tương lai tài chính quốc tế Tokyo

29 TSE Tokyo Stock Exchange Sở giao dịch chứng khoán

Tokyo

31 WFE World Federation of

Exchanges

Liên đoàn các sàn giao dịch thế giới

32 VIB Vietnam International Bank Ngân hàng Quốc tế

Joint Stock Commercial Bank for Foreign Trade of Vietnam

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam

34 Vietinbank

Vietnam Joint Stock Commercial Bank for Industry and Trade

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam

III.

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 1.1 Hợp đồng cà phê Robusta loại 1 của Sở giao dịch hàng hóa

3 Bảng 1.3 Tổng hợp các yếu tố tác động đến giá quyền chọn 42

4 Bảng 2.1 Doanh số giao dịch hàng ngày trên thị trường ngoại hối 63

5 Bảng 2.2 Giá trị giao dịch ngoại hối trên thị trường tập trung 64

6 Bảng 2.3 Tổng hợp số liệu về việc sử dụng các công cụ phái sinh trên

7 Bảng 2.4 Giá trị giao dịch phái sinh ngoại hối của Ấn Độ

8 Bảng 2.5 Bảng tổng hợp biên độ giao động được phép của tỷ giá giữa

9 Bảng 2.6 Doanh số giao dịch trung bình ngày của thị trường ngoại hối

10 Bảng 2.7 Tỷ trọng giao dịch ngoại hối trên thị trường ngoại hối Việt

11 Bảng 2.8 Doanh số giao dịch ngoại hối trung bình ngày của các nền

12 Bảng 2.9 Các công cụ phái sinh đang áp dụng tại các NHTM Việt

13 Bảng2.10 Cơ cấu công cụ phái sinh trên thị trường ngoại hối Việt Nam 102

14 Bảng2.11 Giá trị hợp đồng giao dịch phái sinh tiền tệ tại các NHTM

15 Bảng 3.1 Mức độ hiểu biết của các doanh nghiệp về công cụ phái sinh 119

16 Bảng 3.2 Tình hình sử dụng công cụ phái sinh của các doanh nghiệp

17 Bảng 3.3 Tần suất và mục đích áp dụng công cụ phái sinh của các

18 Bảng 3.4 Khó khăn của các doanh nghiệp khi tiếp cận các công cụ

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

1 Biểu đồ 2.1 Quy mô thị trường CCPS tập trung và phi tập trung 56

2 Biểu đồ 2.2 Tổng giá trị của thị trường CCPS tập trung (2008-2014) 57

3 Biểu đồ 2.3 Cơ cấu CCPS trên sàn tập trung theo khu vực 58

4 Biểu đồ 2.4 Cơ cấu CCPS giao dịch trên sàn tập trung năm 2014 58

5 Biểu đồ 2.5 Quy mô của thị trường CCPS phi tập trung 59

6 Biểu đồ 2.6 Cơ cấu CCPS giao dịch phi tập trung năm 2014 60

7 Biểu đồ 2.7 Cơ cấu giá trị danh nghĩa theo tài sản cơ sở 65

9 Biểu đồ 2.9 Cơ cấu thị trường CCPS theo nhóm chủ thể tham gia 67

10 Biểu đồ 2.10 Tỷ lệ doanh nghiệp đối mặt với từng loại rủi ro 68

11 Biểu đồ 2.11 Số lượng hợp đồng ngoại hối tại một số sàn giao dịch

12 Biểu đồ 3.1 Dự báo xu hướng của thị trường CCPS ngoại hối tập

13 Biểu đồ 3.2 Dự báo xu hướng của thị trường CCPS ngoại hối phi tập