Nghiên cứu đặc điểm thực vật và thành phần hóa học của một loài zanthoxylum ở nghệ an

Vôi mong muôn dông gôp mot phàn nhô cüa minh trong nghiên ciru, phât hiên nguôn tài nguyên cô thé làm thuôc a Viêt Nam, chüng tôi tien hành thuc hiên dê tài: “Nghiên ciru dâc diëm thuc

MUC LUC

Trang

1.1 Nhttng nghiên cüu vê chi Zanthoxylum à Viêt Nam 2

1.2 Nhttng nghiên ciru vê chi Zanthoxylum à trên thé giôi

1.2.1 Hoâ hoc tinh dàu

1.2.2 Câc thành phàn khâc

1.3 Tac dung và công dung

PHAN 2: THl/C NGHIÊM VÀ KÊT QUÂ

2.1 Nguyên lieu và phiïong phâp nghiên cthi

DANH MUC CÂC TlT VIET TÂT

DAT VAN DE

Viêt Nam là mot nuôc nàm trong khu vire nhiêt dôi giô mùa âm Dông Nam  vôi dieu kiên môi truông tu nhiên thuân loi tao nên mot hê thuc vât rat da dang và phong phü, dâc biêt là cây tinh dàu và cây thuôc Théo du

doân cüa câc nhà thuc vât, à Viêt Nam cô gàn khoâng 12 ngàn loài, trong do

co trên 600 loài cây chira tinh dàu

Chi Zanthoxylum là mot trong nhüng chi phân bô khâ pho bien à Viêt

Nam, theo so bô xâc dinh nuôc ta cô khoàng 12 loài phân bô rông khàp trong

câ nuôc Dây là mot chi cung cap nhiêu duçfc lieu chüa tinh dàu

7

O Nghê An cô mot loài Zanthoxylum duçfc nguôi dân goi là cây Sung

moc hoang khâp noi La cûa cây này duçfc nguôi dân dia phuong dùng dàp ngoài de chüa câc vêt thuong do ngâ, va cham Rê dùng chiîa dau nhùc xuong khôp, phong tê thâp, dau rang Quâ dùng dé chûa ho, viêm hong, so müi, dau bung, sot rét, dau râng, tê thâp

Vôi mong muôn dông gôp mot phàn nhô cüa minh trong nghiên ciru,

phât hiên nguôn tài nguyên cô thé làm thuôc a Viêt Nam, chüng tôi tien

hành thuc hiên dê tài:

“Nghiên ciru dâc diëm thuc vât và thành phàn hoâ hoc cüa mot loài

Zanthoxylum à Nghê an”, vôi câc nôi dung sau:

1 Mô tâ hlnh thâi thuc vât

2 Nghiên cuu dâc diëm hiën vi câc bô phân cûa cây

3 Xâc dinh hàm luong tinh dàu trong câc bô phân cüa cây

4 Xâc dinh thành phàn hoâ hoc trong tinh dàu và mot sô thành phàn khâc trong câc bô phân cüa cây

PHÂN 1: TÔNG QUAN

Zanthoxylum là mot chi thuôc ho Cam- (Rutaceae), theo thông kê nuée

ta co khoâng 12 loài trong tong so khoâng 200 loài trên thé giôi [8]

1.1 Nhüng nghiên cüu vê chi Zanthoxylum a Viêt Nam

1.1.1 Nghiên cûu vê thirc vât

Vè mât thuc vât, ô nuôc ta hiên nay dâ nghiên cûu nhûng loài sau:

Zanthoxylum acanthopodium DC.- cây Sen

Cây gô nhô cao 4m, thom, cành co lông ngân, cüng, gai thang, cao dên 2cm La rat thom, co tir 5-11 la phu, không cuong phu, không lông, mép co rang, co 10-15 cap gân phu, mât trên màu nâu, mât duôi màu nâu vàng; truc

co cânh Chùm ngân nhu xim co; hoa don tmh màu xanh; nhi cao 1-2,5mm;

bao phân dô; à hoa câi cô 3-5 la noân, dïa mât cao Quâ nang co 1-5 ô, môi ô

mot hach dô [4,6]

Zanthoxylum armatum DC (Z alatum Roxb.).- cây Sen gai

Cây gô nhô cao 4m, thân to 20cm; gai thang, dep La cô sông cô cânh rông 2mm, mang 3-5(-7) la chét thon, dài dên 13cm, không lông, mép cô

râng Phât hoa à phân nhânh già, cao 4-7cm; hoa trâng trâng, la dài 5, hoa

câi cô nhi lép, bàu 2-5 la noân Quâ dai cô 1 hat hïnh trôn, màu dô; hat cô màu den [4,6]

Zanthoxylum avicennae (Lam.) DC.- Muông truong, Hoàng môc dài

Cây gô nhô cao dên 8m; thân cô gai, cô màu vàng sang; cành cüng mang nhièu gai thang diîng và ngân La kép lông chim le cô 3-11 dôi lâ chét hinh ngon giâo, gôc lâ chét không cân, hai bên cô gôc, mép nguyên hay hoi

cô râng Cum hoa hînh tân kép moc ô ngon cành, dài hon lâ Hoa màu trâng nhat Quâ dài 4mm, chia 1-3 ô, cô lôp trong không tâch duoc vôi lôp vô

Zanthoxylum cucullipetalum Guill.- Hoàng môc cânh-bàu

Cây thân gô cao 5m, nhânh truôn; vô màu tràng; gai ft, ngay; cành non

cô long La thom, dài 14cm; la phu dài 4-8cm, mông, không cô long Hoa moc thành chùm cô long, cao 12cm; hoa màu vàng, rat thom; cânh hoa 4, cao 1mm; nhi 4 Quâ nang màu dô, cao 5mm; cô mot hôt màu den [4,6]

Zanthoxylum cuspidatum Champ, ex Beth (Z.scandens Blume.).- Dàng cay

leo, Hoàng môc leo

Cây bui leo vôi câc nhânh cô gai ngàn và cong vê phfa duôi La kép long chim lè, vôi 13-17 dôi lâ chét, moc so le không cân dôi; truc lâ cô khi

cô gai Hoa moc thành chùm xim ô nâch lâ Quâ nang, cô 1-4 hach, vôi lôp ngoài cô rânh, vôi lôp trong nhu giây da tâch ra dê, môi hach chü’a mot hat den nhânh[4,6]

Zanthoxylum evodiaefolium Guill.- Dàng cay ba lâ, Hoàng môc phi

Cây gô nhô cao 8m, thân to 2cm, gai cong cong, cành yéu, cô long màu sét Lâ cô cuông ngan, l,5-2cm, mang 3 lâ chét thon, dài dén 10mm, không long Chùm hoa cao 5cm; hoa trang, thom, dài không long, 5 râng nhon;

cânh hoa 5, dài 2mm; nhi 5 à hoa dire Quâ nang cô 1 hat [4,6].

Zanthoxylum leatum Drake.- Hoàng môc sai

Cây gô cao 3-4m; thân cô nhiêu gai cong; cành non không long, xâm hay nâu xâm Lâ mang 5-9 lâ phu bàu duc, to 5-7 x 2,5-3,5 cm, không long,

mông, gân phu rat mânh mat trên, loi à mât diïôi, 7-8 càp; sông dài hon 20cm Hoa ngan moc à nâch lâ Quâ nang hinh trôn, to cô mot hôt [4,6]

Zanthoxylum nitidum (Roxb.) DC.- Xuyên tiêu, Sung, Hoàng lue, Trung

Cây nhô leo vôi thân hüi den, cô gai, moc thành bui cao khoâng l-2m,

cô nhiêu nhânh màu dô nhat, vuon dài cô thé tôi 10m, cô gai ngan cong vê phia duôi Lâ kép long chim lê, moc so le, dài 18-25cm, cô 2-3 dôi lâ chét moc dôi; phiên lâ chét hinh trâi xoan, gôc trôn dàu nhon, mép khfa râng mông, mât trên màu lue sâm, mât duôi màu nhat hon; hai mât cua gân chmh

dêu cô gai Hoa moc thành chùm hoàc thành chùm xim co, dcfn dôc hay tâp trung thành bô ô nâch la Quâ cô 1 dén 5 ô dmh noân trung truc, cô phân ngoài nhàn nheo, phàn trong vàng nhân nhu giây da, tâch ra duoc Môi ô chrïa mot hat, cô vô dày, cüng, bao bôi mot màng màu den nhânh [4,6]

Zanthoxylum planispinum Sieb et Zucc.- Dang cay, Sèn gai

(Z alatum Roxb Var planispinum Rehd et Wils.)

Cây nhô cao tôi 4m, phân nhânh nhiêu, cô cành dài và thông xuông Cành cô gai dep, thâng hay gàn thâng Lâ kép lông chim, moc so le, gôm 3-5

la chét không cuông, phàn giua cüa cuông chung cô cânh, nhùng lâ chét trên

lôn hon, câc lâ bên không cân ô gôc; Cum hoa chùm thua à nâch lâ, hoa màu

tràng lue Quâ nang cô mot hach, mô, to 5mm, màu dô nâu, vô quâ ngoài dë tâch khôi vô quâ trong Hat don dôc hînh càu màu den [4,6]

Zanthoxylum rhetsa (Roxb.) DC (Z budrunga Wall.).- Sèn hôi, Hoàng môc

Cây gô nhô cô thân và cành phû dày gai nhô hînh nôn, ngan, cô gôc

rông và trôn Lâ thành bô à cuôi câc nhânh, kép lông chim lè, vôi 6-8 dôi lâ

chét thon vôi mép nguyên Cum hoa ngù kép ô ngon, cô lông; hoa luôngtmh, mâu 4, nhi 4, lâ noân 1-3 Quâ nang vôi mot hach, to bâng hat dâu Hà lan, màu dô, cô phân ngoài cô khîa rânh, phàn trong tràng, sôm rung mang mot hat trôn ô phfa dînh, màu den bông lâng, nhu là cô dàu, lue dàu cô vi cûa chanh vê sau thây rat cay [4,6]

Zanthoxylum rhetsoides Drake (Z myriacanthum Wall, ex Hook.f.) - Sèn

lâ to, Hoàng môc nhiêu gai

Cây gô cao tôi 10m, cô rat nhiêu gai dô, thâng và hoi cong vê phfa trên

Lâ kép lông chim chân, dài 30-40cm; cô 4-6 dôi lâ chét, hînh trâi xoan

thuôn, dài ô dàu, hoi cô rang à mép Hoa trang cô mùi thüm nhe, xêp thành

chuÿ ô ngon; cânh hoa 4-5, nhi 4, vôi nhuy 4, dmh nhau [4,6]

Zanthoxylum scabrum Guill.- Dây khüc khâc

Dây leo dài han 10m; thân to 7cm; gai nhô; cành non cô lông Lâ dài dén 30 cm, mang 5-9 lâ phu dài dên 14cm, dây trôn hay hïnh tim, dài, mông, bia nguyên hay cô râng, cô tuyén trong; sông và cuông dây lông vàng và gai cong nhô Phât hoa à nâch lâ, cao 2cm, dày; hoa trâng, không cong; lâ dài 4,

tam giâc; cânh hoa 4, xoan, dài 1,5mm; nhi 2, noân sào lép; Quâ nang cô 1-4 hach, cao 6mm; hôt cô màu den bông [4,6]

1.1.2 Nghiên cthi vé thành phân hoa hoc

Ô nuôc ta, viêc nghiên cuu vê thành phân hoâ hoc trong cây cua câc loài

Zanthoxylum chua cô nhiêu tài lieu nghiên cuu Vôi loài Zanthoxylum acanthopodium DC., quâ chira môt tinh dàu và môt chat gây câm giâc ngûa

Chat kfch dô cô thé là feragamide Tinh dàu cüa hat chUa dipentene và phellandren 47%, linalol 37,5%, citral 6%, methyl cinnamat 0,02% và câc vêt acid tu do [4] Trong Hat cûa loài Zanthoxylum avicenae (Lam.) DC cô

chUa 30% dàu, quâ và lâ cô chua tinh dàu cô mùi thom citronellal [4,9] Ô nuôc ta dâ cô mot luân ân tien sî nghiên cüu sâu vê thành phân hoâ hoc cüa

loài Zanthoxylum avicenae (Lamk.) DC Tâc giâ Trinh Thi Thuÿ dâ chiét

tâch, phân tich và xâc dinh duoc câu truc hoâ hoc cüa câc hop chat

bishordeninyl terpen alcaloid trong lâ cây Hoàng môc dài- Zanthoxylum avicenae (Lamk.) DC., moc à rùng Quôc Gia Cüc Phuong, Ninh Bînh [10] Trong vô rê cüa Zanthoxylum nitidum (Roxb.) DC., cô chüa alcaloid

nitidin, glucosid diosmin Hat cô 1% tinh dàu vôi câc thành phân chü yéu là limonen (44%), geraniol (12,14%), neral (10,95%), linalol (6,84%) [4,9]

Vôi loài Zanthoxylum planispinum Sieb et Zucc.; quâ chUa 1,5% tinh dàu

Vô chrïa chat dang kêt tinh tuong tu Berberin, mot chat dàu bay hoi và nhua; côn cô dictamnine Lâ chiîa tinh dàu, câc chat carbonyl nhu Methyl nonyl keton Chung cât phân doan ceton tu do cô linalyl-acetat, sesquiterpen

hydrocarbon và tricosane Trong quâ cüa Zanthoxylum rhetsa (Roxb.) DC

cô chtra 0,24% alcaloid và tinh dàu Vô quâ chira ô-terpinen, d-a- phellandren, 4-caren, |3-pinen, d-a-dihydrocarvol, 4-terpineol, di- carvotanaceton và môt chat cô tac dung khâng khuân khâc Vô cây cô chûa 2 alcaloid cô tên là budrungain (0,0025%), budrungainin(0,005%) và lupeol

1.2 Nhûng nghiên curu vê chi Zanthoxylum à trên thé giôi

Trên thé giôi, theo tïôc tmh cô khoâng 200 loài Zanthoxylum [8], tuy

nhiên hiên nay ngirài ta dâ nghiên cuu duoc mot sô loài nhu:

Zanthoxylum acanthopodium DC - cây Sèn.

Zanthoxylum ailanthoides Sieb et Zucc

Zanthoxylum armatum DC cây Sèn gai.

Zanthoxylum avicenae (Lamb.) DC - cây Hoàng môc dài.

Zanthoxylum Aubertia DC

Zanthoxylum bungaenum Maxim.

Zanthoxylum capense Harvey

Zanthoxylum cucullipetalum Guill - Hoàng môc cânh bâu

Zanthoxylum cuspidatum Champ, et Beth - Dàng cay leo.

Zanthoxylum clavar- herculis

Zanthoxylum Hamiltonianum Wall.

Zanthoxylum evodiafolium Guill - Dàng cay ba lâ.

Zanthoxylum leatum Drake.- Hoàng môc sai.

Zanthoxylum nitidum (Roxb.) DC - Hoàng lue, Trung, Xuyên tiêu Zanthoxxylum ochroxulum DC.

Zanthoxylum ovalifolium Wight.

Zanthoxylum Peckoltianum

Zanthoxylum planispinum Sieb et Zucc.- Dàng cay, Sèn gai.

Zanthoxylum rhetsa (Roxb.) DC - Sèn hôi, Hoàng môc hôi.

Zanthoxylum rhetsoides Drake - Sèn lâ to, Hoàng môc nhiêu gai.

Zanthoxylum scabrum Guill - Dây khüc khâc.

Zanthoxylum setosum Hemls.

Zanthoxylum senegalense DC.

Zanthoxylum schinifolium Sieb et Zucc.

1.2.1 Hoâ hoc tinh dâu

Hiên nay trên thê giôi, nguôi ta dâ và dang tùfng buôc dua ra kêt quâ câc

công trïnh nghiên cuu vê chi Zanthoxylum

Bàng phuong phâp cât kéo hoi nuôc, câc nhà nghiên cuu dâ thu duoc

trong quâ cüa loài Zanthoxylum acanthopodium DC., 1,2% tinh dàu, trong

dô thành phân chrnh là d-linalool (trên 50%), ngoài ra côn cô Dipenten, 1-ot- phellandren, Alcol (linalol), Ester (methyl cinnamat), aldehyd (citral) Trong

quâ Zanthoxylum alatum Roxb., 3,7% tinh dàu, vôi thành phàn chrnh là 1-a-

phellandren (trên 85%) và mot phàn nhô linalool, serquiterpen Trong quâ

Zanthoxylum budrunga Wall., cô 1-sabinen, terpinen và mot alcol chua xâc dinh Trong tinh dàu cây Zanthoxylum Aubertia DC., cô 40-60% Methyl eugenol và terpinen Trong lâ Zanthoxylum ailanthoides Sieb et Zucc.,

nguôi ta cât duoc 0,5% tinh dàu vôi thành phàn chrnh là Methylnonylketon (84%) và 5% Methylundecylketon, ngoài ra côn mot phàn nhô alcol Nguôi

ta dâ cât duoc tir hat cüa loài Zanthoxylum Hamiltonianum Wall., 3,8-5%

tinh dàu cô mùi thom thom cüa tinh dàu geraniol, cô tî trong 0,840 Cât tù

hat cûa Zanthoxylum ovalifolium Wight., 0,3% tinh dàu vôi thành phàn

chrnh là Safrol, ngoài ra côn côMycren, 1-Phellandren, acid palmitic; tù quâ

cüa Zanthoxylum piperitum DC., 2-6% tinh dàu, trong dô cô thành phàn

chrnh là hôn hop monoterpenic (54-90%)-mà cô lê là hôn hop cüa Dipenten,

d-Limonen; ngoài ra côn chira câc hop chat co chira oxy nhur acid béo, acid palmitic geraniol, cuminaldehyd, citronellol, citronellal, citral và

tricyclisches sesquiterpen; trong tinh dàu lâ cüa Zanthoxylum setosum

Hemsl., cô 53,4% Methylnonylketon và Linalool Trong vô quâ cüa

Zanthoxylum senegaleuse DC., cô chùa 0,37-2,4% tinh dàu trong dô cô

Methylnonylketon, Dipenten, Linalool, serquiterpen [15]

1.2.2 Câc thành phân khâc

Vôi loài Zanthoxylum armatum DC., nguôi ta dâ phân lâp duoc trong

dich chiét n-hexan cüa hat cô chira câc dân chât hydroxyalk-(4Z)- enoic acid: dô là 6-hydroxynonadec-(4Z)- enoic acid, 8-hydroxypentadec-(4Z)- enoic acid, 7-hydroxyvinylhexandec-(4Z)- enoic acid, hexandec-(4Z)- enoic acid Ngoài ra côn cô câc thành phân cüa tinh dàu nhir linalool (58,3%), limonene (24,46%), Me cinnamate (8,92%)

Sir dung HPLC và GC/MS két hop vôi tâch và thur nghiêm nguôi ta dâ

phân lâp duoc tù dich chiét cüa Zanthoxylum bungeanum Maxim, trong

CH2C12 3 monoterpenes: piperiton, 4-terpineol và linalool [11] Tù rê cüa

Zanthoxylum budrunga câc tâc giâ dâ phân lâp duoc lupeol, rutaecarpine,

xanthoxyletin, scopoletin [12]

Nâm 1993 câc nhà khoa hoc dâ phân lâp và xâc dinh eau truc cüa mot

bishordeninyl terpen alcaloid là culantramine tù Zanthoxylum avicennae [12] Ngoài ra câc hop chât bishordeninyl terpen alcaloid côn cô à trong câc cây: Zanthoxylum punctanum, Zanthoxylum procerum, Zanthoxylum chiriquinum, Zanthoxylum coriacerum, Zanthoxylum culantrillo [10],

Tù rê cüa Zanthoxylum nitidum (Roxb.) DC nguôi ta dâ chiét và phân

lâp duoc câc alkaloid nitidin, chelerythrine, magnoflorine và mot benzophenanthridine alkaloid dang dông phân vôi fararidine, cô tên

isofararidine, mot benzylisoquinoline cô tên (R)-(+)-isotembetarine [11,12,14]

Trong thân cüa Zanthoxylum schinifolium Sieb et Zucc cô chûa:

dictamnine, skimmianine, scoparone, schinifolin, scopoletin, 7-hydroxy-8- methoxycoumarin, N-methylflindersine, và (3-sitosterol Trong rê cô chüa schinifolin, acetoxyschinifolin, N-methylschinifolin, aurapten, dictamnine, scoparone, skimmianine, |3- sitosterol Câu truc cüa chüng duoc xâc dinh dua trên pho UV, IR, MS, PRM, CMR, 2D NRM Bàng phuong phâp phân tfch quang pho nguôi ta dâ xâc dinh duoc 6 hop chat cüa 2-quinolinones: flindersine, N-methylflindersine, 8-methoxyflindersine, zanthobungeanine,

glycolone, O-methylglycolone cô trong loài Zanthoxylum scanden [11].

Tù rê cüa Zanthoxylum simulans câc nhà khoa hoc dâ phân tfch duoc ba

Alcaloid 2-quinolinone môi là zanthosimuline, huajiaosimuline, simulanoquinoline cüng vôi 11 chât dâ duoc biê't là: N-cetolanonaine, chelerythrine, norchelerythrine, bocconoline, 1-methoxy-N- methylflindersine, N-acetylnomuciferine, mottianamide, decarine,

schinifoline, N-methylschinifoline Trong lâ Zanthoxylum simulans noi bât

nhat là dang N-acetoxymethylflindersine [11,12]

Nam 1993 hai chat môi: tridecanon chelerythrine, confegerol duoc phân

lâp và xâc dinh câu truc dua vào 2D NMR tir Zanthoxylum integrifolioum

[12] Nâm 1996 nguôi ta dâ tâch duoc ba alcaloid indolopyridoquinazolin: 1- methoxyrutaecarpine, 1-hydroxyrutaecarpine, rutaecarpine cô tâc dung chông ngung két tiëu càu in vitro tir dich chiét cloroform cüa hat

Zanthoxylum integrifolioum Tir thân cüa Zanthoxylum regnellianum nguôi

ta dâ tîm ra hop chat môi (24S)-24-ethyl-cholestane-3(3,5a,6|3-triol và 5 hop chat khâc dâ duoc biét [13]

1.3 Tac dung và công dung

Ô nuôc ta câc cây thuôc chi Zanthoxylum chü yéu duçfc sûr dung theo

dân gian và Y hoc c6 truyên

Tinh vi, tac dung: Câc cây thuôc chi Zanthoxylum thuông cô vi cay, dang;

tinh âm; cô tac dung ôn trung tan hàn, khu phong trùf thâp, hoat huyét, giâm dau [4]

Công dung: Mot sô loài Zanthoxylum cô thé dùng dé diêu tri câc chung

bênh sau:

- Dau rang: câc bô phân cüa Sèn gai, rê Xuyên tiêu, quâ Dâng cay

- Dau bung nôn müa, roi loan tiêu hoâ, îa chây: quâ cüa Dang cay, Dâng cay ba lâ, Hoàng môc dài, Xuyên tiêu, Sèn gai, Sèn hôi

- Dau nhûc xucfng khôp, don ngâ ü dau, dau lung nhüc moi, phong thâp

tê bai, don ngâ ton thuong: rê Xuyên tiêu, quâ Dang cay, rê Hoàng môc dài, quâ và rê cüa cây Sèn, câc bô phân cüa Sèn gai

- Dau da dày: quâ Hoàng môc dài, quâ và rê cüa cây Sèn, rê Xuyên tiêu

- Chûa ràn can, tri giun sân: quâ Xuyên tiêu, Sèn gai, Sèn lâ to

-Ung thüng sang dôc, mân ngüa ngoài da: lâ Sèn gai, lâ và rê Xuyên tiêu, Sèn lâ to, rê, vô thân và vô rê cüa Hoàng môc dài

- Câm mao, ho suyên do phong hàn: Sèn gai, Dang cay

Ngoài ra quâ Xuyên tiêu cô tâc dung càm mâu tü cung, chûa sot rét; rê

và lâ cüa Sèn lâ to dùng chûa ngoai thuong xuât huyét, bông lüa; lâ Dang cay leo chûa bênh phong hüi; rê Hoàng môc dài chûa viêm gan hoàng dân, viêm thân thuÿ thüng [4]

PHAN 2: THl/C NGHIÊM VÀ KÊT QUÀ

2.1 Nguyên lieu và phirong phâp nghiên cufu

2.1.1 Nguyên lieu và thiët bi nghiên cûu

Nguyên lieu

Nguyên lieu là cây Sung duoc thu hâi à huyên Nghîa Dàn tinh Nghê An

vào thang 1 nâm 2003 Lâ và thân cành thu vê cât tinh dàu lue dang tuai Mot phân nhô duac làm mêm, bâo quân trong hôn hop glycerin:côn:nuôc [1:1:1] dùng dé cât vi phâu Phân côn lai dem phoi khô, sau dô tan nhô, cât

km Rê thu hâi vê duoc ngâm, bâo quân trong hôn hop glycerin- côn- nuôc nhu trên, mot phân duoc sây khô, sau dô tan nhô, cât km

Nguyên lieu duoc thu hâi vào thang 1/2003, truôc thôi diëm cây ra hoa

Do dô tôi chua cô dièu kiên lây mâu quâ, cüng nhu chua cô dièu kiên dé xâc dinh tên khoa hoc cua loài này

Thiêt bi nghiên cufu gôm

Xâc dinh dô âm trên mây Sartorius AG Gottingen MA30-0003 tai bô mon Duoc lieu

Mây soi tir ngoai UV- Carbinet II

2.1.2 Phirong phâp nghiên cufu

Nghiên cthi dâc diëm thuc vât

Hlnh thâi cây duoc do và mô tâ tai thuc dia, két hop vôi chup ânh Cât vi phâu bang mây cât càm tay và nhuôm kép theo phuong phâp ghi trong tài lieu Thuc tâp duoc lieu, Thuc tâp hïnh thâi và giâi phâu thuc vât Nghiên bôt bang coi su”, quan sât duôi kmh hiën vi, chup ânh duôi kmh hiën vi diën tir

Nghiên cihi vè hoâ hoc

1 Xâc dinh hàm luong tinh dàu trên duoc lieu khô tuyêt dôi

+ Dùng phuong phâp cât kéo hoi nuôc

+ Dùng dung eu dinh lirçfng tinh dàu câi tien

+ Thôi gian câ't là 3 giô

+ Hàm luong tinh dàu tmh trên duoc lieu khô tuyêt dôi

2 Phân tfch tinh dàu bang GC/MS, tien hành tai Viên Dinh Dirông Hà Nôi+ May Sàc kÿ khi - khôl pho (GC - MS)

+ Côt Capillar

+ Fured Silica

+ Detector khôi pho GC/MS - QP5050A

+ Khi mang Heli

+ Chuong trinh nhiêt dô

- Nhiêt dô ban dàu 75°C giû trong 8 phüt

- Nhiêt dô euôi: 280°C giù trong 4 phüt

- Toc dô tàng nhiêt dô 4°C trong 1 phüt

- Nhiêt dô buông tiêm mâu: 250°C

- Nhiêt dô Detector 300°C

+ Ap suât dàu vào côt Kpa 10,2

+ Toc dô khi mang (ml/phüt): 0,5

+ Tÿ sô chia dâu côt tâch: 1/200

3 Dinh tmh câc nhôm chat chmh cô trong duoc lieu

Dinh tmh câc nhôm chat chmh theo phirong phâp ghi trong câc tài lieu Thuc tâp duoc lieu phân hoâ hoc, Bài giâng duoc liêu, Phuong phâp nghiên cüu hoâ hoc cây thuôc

4 Phân tich so bô mot nhôm chat chmh cô trong duoc lieu bâng sàc kÿ lôp mông

+ Ban mông tu trâng cô kich cô 2x10 cm, chât hâp phu Silicagen G + Ban mông trâng sân silicagen F254 Merck dô dày 0,2 mm

+ Hê dung môi chay ban mông:

Hê 1: CHCl3/MeOH [2:1]

Hê 2:CHCl3/MeOH/NH4OH [4:2:0,06]

Hê 3: EtOAc/MeOH/NH4OH [12:2:1]

Hê 4: n-Hexan/EtOAc [4:6]

2.2 Kêt quâ thuc nghiêm và nhân xét

2.2.1 Dâc diëm hinh thâi

Trong quâ trinh thuc nghiêm, câc mâu nghiên cuu duoc chia thành hai

loai Mot loai cô gai ô màt duôi gân chrnh cüa lâ, môt loai không cô gai à lâ

De tien nghiên cuu và trânh nhàm lân chüng tôi quy uôc

Loai Sung cô gai ô màt duôi gân chrnh lâ là: Zanthoxylum sp.l.

Loai Sung không cô gai à lâ là: Zanthoxylum sp.2.

* Zanthoxylum sp.l

Dâc diëm thuc vât

Quan sât thuc dia chüng tôi thây: Cây Sung thuôc loai cây nhô, thân gô.Thân già màu nâu den cô dôm tràng, thân non màu xanh sâng, moc thành bui truôn cao khoâng 2-3m, cô nhiêu nhânh màu dô nhat, vuon dài cô thë tôi 4-5m, cô gai ngan, dep, cong vê phfa duôi Lâ kép lông chim lè, moc so le, dài 20-30cm, cô 2-3 dôi lâ chét moc dôi Mât duôi gân lâ loi, cô gai Mât trên không cô gai và hoi lôi Phiên lâ chét hînh trâi xoan, gôc trôn dâu nhon, mép khfa râng mông, mât trên màu lue sâm, mât duôi màu nhat hon Lâ phàn ngon màu hông nhat

Loai Sung này moc hoang vôi mât dô lôn à khâp noi trong huyên: moc

ven khe suôi, suôn nui

Dâc diém vi hoc

+ Vi phâu

Rê, thân, lâ cüa Zanthoxylum sp.l sau khi thu hâi vê, lua chon phân

thân, rê thang, không quâ già, cüng không quâ non, lâ lành không quâ non Làm mêm duoc lieu bàng câch ngâm trong hôn hop côn: nuôc: glycerin

mô dày xép sât biëu bî duôi Mânh mô mêm gôm câc té bào thành mông, to

Bô libe-gô gôm cô vông libe phfa ngoài bao quanh vông gô phfa trong Vông

gô gôm câc mach gô xép thành hàng bao quanh mô mêm Phfa ngoài libe cô câc bô soi libe không liên tue

Phàn phién lâ quan sât thây: biëu bi câu tao tuong tu biëu bï gân lâ Mô dâu

gôm tù 1-2 hàng té bào hïnh chu nhât xép dùng dêu dàn à sât duôi biëu bî

trên Mô khuyét duoc câu tao bôi nhüng té bào xép lôn xôn dë hô nhüng lô khuyét nhô Bô libe-gô gân phu Tinh thë calxi oxalat hînh càu gai nàm ngay sât duôi hàng té bào mô dâu

2 Thân Zanthoxylum sp.l

Mât cât thân hînh trôn Tù ngoài vào trong cô: Biëu bî câu tao bôi 1-2 hàng

té bào xép dêu dàn Mô mêm vô gôm câc té bào thành mông xép lôn xôn Trong mô mêm vô cô câc bô soi thành cellulose Bô libe-gô, li be phfa ngoài

và gô phfa trong Sât phfa trong bô gô cô câc bô soi thành celullose Tinh thë calxi oxalat hînh khôi nàm rai râc trong mô mêm ruôt và bô libe, tinh thë cô

Ânh 1 : Cây Sifng cô gai

(Zanthoxylum sp 1) Ành 2: Vi phau lâ cây Si/ng

{Zanthoxylum sp 1)

Ành 3: Vi phau lâ Cây Sirng Ành 4: Vi phau thân Cây Si/ng

kfch thuôc: chiêu dài 0,02mm, chiêu rông 0,01mm Trong mô mêm ruôt cô câc té bào hoâ mô cûng.

3 Rê Zanthoxylum sp.l

Mât cât rê Zanthoxylum sp.l hînh trôn, tây và nhuôm kép, quan sât duôi

kmh hiên vi, tù ngoài vào trong thây: Ban gôm nhiêu té bào hînh chCr nhât xép dêu dan thành vông dông tâm và dày xuyên tâm, không lành lân Mô mêm vô gôm mot sô lôp té bào thành cô mông, xép không dêu Trong mô mêm râi râc câc dâm soi và dâm té bào crïng Libe-gô gôm nhiêu bô, môi bô

cô libe ô phfa ngoài, mach gô à phfa trong Trong bô libe cô râi râc bô soi

Tru giüa là dâm mô cirng Râi râc cô tinh thé calxi oxalat hînh khôi, chiêu dài 0,02mm, chiêu rông 0,01mm

+ Bôt

1 Bôt lâ Zanthoxylum sp.l

Bôt thân cô màu xanh xâm, mùi thom diu, vi dang nhe hoi tê à luôi

Quan sât duôi kmh hiên vi thây: Mânh biéu bî (1) mang lô khf Mânh phién

lâ (2) Rat nhiêu mânh mach (3) gôm cô mach vach, mach diêm, mach mang Tinh thé calxi oxalat (4) hînh eau gai, cô duông kmh 0,025mm

2 Bôt thân Zanthoxylum sp.l

Bôt thân cô màu tràng xâm, mùi thom diu, vi hoi cay tê ô luôi

Quan sât duôi kmh hiên vi thây: Mânh ban (1) gôm câc té bào hînh chü nhât thuông xép thành hàng dây Mânh mô mêm (2) cô câc té bào thành mông Mânh mach (3) gôm cô mach vach, mach diëm, mach mang Té bào cumg (4) cô thành dày, nhïn rô ông trao doi, cô thë dung riêng lê hoac tu lai thành dâm Nhiêu soi và bô soi (5), cô kfch thuôc lân, nhîn thây rô tia ruôt Tinh thë calxi oxalat (6) hînh khôi dùng riêng lè hoàc xép thành hàng trong

bô soi, cô chiêu dài 0,02mm, chiêu rông 0,01mm

3 Bôt rê Zanthoxylum sp.l

Ânh 4: Vi phâu rë Cây Simg (Zanthoxylum sp.1)

Anh 6a: Câc dàc diem bôt lâ Cây Sting

(Zanthoxylum sp.l)