Nghiên cứu kiểm nghiệm một số dược liệu thuộc họ hoa môi (lamiaceae) bằng phương pháp hiển vi

Düng triroc thi trucmg thuôc Dông duoc phiîc tap và khô quân lÿ nhu hiên nay, mot yêu câu biîc thiét duoc dàt ra là phâi xây dung duoc hê thong câc tiêu chuàn dé kiëm soât chat luong cün

MUC LUC■ ■

Trang

TÀI LIEU THAM KHÂO

DAT VAN DE

Vôi môt hê thuc vât nhiêt rîôi phong phü nhu à nirôc ta, tù lâu viêc sur

dung câc cây cô làm thuôc chüa bênh dâ rat phé bien trong nhân dân; tao nên thé manh riêng cüa nên Y hoc Viêt Nam Dânh giâ düng tiém nâng cüa dât nirôc, Dàng, Nhà nuôc và ngành Y té dâ dê ra chü truong két hop chat chë Y hoc hiên dai vôi Y hoc co truyên dân tôc Tân dung và khai thâc triêt dé, hop

lÿ nguôn duoc lieu sân co trong nuôc, nguôn duoc lieu dâ di thuc duoc vào Viêt Nam cüng nhu nguôn duoc lieu ngoai nhâp

Düng triroc thi trucmg thuôc Dông duoc phiîc tap và khô quân lÿ nhu hiên nay, mot yêu câu biîc thiét duoc dàt ra là phâi xây dung duoc hê thong câc tiêu chuàn dé kiëm soât chat luong cüng nhu nguôn gôc câc vi thuôc dùng trong Dông duoc, nhâm dàm bâo an toàn, hiêu quâ trong công tâc phông và chûa bênh Và tiêu chuân dânh giâ vê mât thuc vât duoc coi là tiêu chuàn khoi diëm trong câc chuyên luân kiëm nghiêm thuôc Dông duoc Cô rat nhiêu cây thuôc

câc ho khâc nhau duoc dùng làm thuôc, trong do ho Hoa môi (Lamiaceae) chiém mot phân không nhô Dë gôp phàn hïnh thành câc co sà thành lâp câc

chuyên luân kiëm nghiêm thuôc Dông duoc, chüng tôi tiên hành khoâ luân này vôi câc mue tiêu sau:

O Nghiên cûu dâc diêm hién vi câc bô phân dùng làm thuôc cüa mot so

cây ho Hoa môi (Lamiaceae), tao cô sâ thành lâp câc chuyên luân kiêm nghiêm chung.

© Six dung tien bô khoa hoc ky thuât nhu chup dnh hiên vi, ky thuât ânh

vi tînh trong quâ trinh nghiên cûu, tao nên nhiïng hinh ânh cô dô chân thuc và tînh khâch quan cao, phù hçfp vôi yêu eau chung vê' kiëm nghiêm duçfc lieu trong khu vue.

- 1

-Phân I

TÔNG QUAN

Ho Hoa Môi (Lamiaceae=Labiatae), thuôc bô Hoa Môi (Lamiales), phân lôp Hoa Môi (Lamiidae), là ho 1cm thir hai, sau ho Cüc, cüa thuc vât cô hoa, gom 200 chi, vôi gân 3500 loài, phân bo khâp thé giôi, nhung tâp trung à

vùng Dia trung hâi Viêt Nam cô 40 chi, vôi gân 150 loài

Chu yéu là cây thâo, dôi khi cây bui hay cây gô nhô Thân vuông La don, moc dôi, chéo chù thâp, cô khi moc vông, không cô la kèm Toàn cây cô long tiét tinh dàu, mùi thom

Cum hoa là xim co à kê la Do la moc dôi nên trông cum hoa nhu moc

vông quanh cành Hoa luông tmh, không dêu, mâu 5 hoâc 4 5 la dài hàn liên

cô 5 râng, dôi khi cô 2 môi, côn lai cùng vôi quâ Tràng gom 5 cânh hoa dmh liên (làm cho tràng hoa cô 4 thuÿ), hoâc tiêu giâm hoàn toàn Bô nhi thiràng gom 4 nhi, dmh trên ong tràng, 2 nhi dài, 2 nhi ngân, cô khi chî côn 2 nhi vôi

2 nhi lép Bô nhuy gom 2 la noân, bàu trên, nhung do vâch già nên bàu cô 4 ô, môi ô cô 1 noân, dînh noân gôc Gôc vôi nhuy nâm trong hoc giîra câc thuÿ

cûa bàu (vôi nhuy dmh à gôc bàu) Nüm nhuy thuông chia dôi Trong dài côn

lai cô 4 quâ hach nhô Môi quâ chûa 1 hat Hat cô ft hoâc không cô nôi nhû

Ho Hoa môi rât gân vôi ho Cô roi ngua (Verbenaceae), diëm sai khâc quan trong là ho Hoa môi cô vôi nhuy dmh à gôc bàu, côn ho Cô roi ngua, vôi nhuy dmh trên dînh bâu Ho này côn dê nhàm vôi ho Borraginaceae (ho Vôi voi) hay ho Scrophulariaceae (ho Hoa môm chô- dînh noân trung truc).

De thuân tien cho viêc theo dôi và trânh trùng lâp, chung tôi së trînh bày phân tong quan theo tùng phân tuong ûng vôi timg vi duoc lieu duoc nghiên cüu

- 2

-Phàn II

THlTC NGHIÊM VÀ KET QUÂ

2.1 NGUYÊN LIEU VÀ PHUONG PHÂP NGHIÊN CÜU

2.1.1 Nguyên lieu:

Trong khoâ luân này chung tôi tien hành nghiên cûu câc duoc lieu lây tùr câc cây sau:

1 Bac hà: Mentha arvensis L.

2 Ha khô thào: Prunella vulgaris L.

3 Hoàng câm: Scutellaria baicalensis Georgi.

4 Huong nhu tia: Ocimum sanctum L.

5 Huong nhu trâng: Ocimum gratissimum L.

6 Tia tô: Perilla frutescens (L.) Britt.

2.1.2 Phuong phâp nghiên cufu:

Quan sât dâc diëm hînh thâi bên ngoài và nghiên ctru câu tao giâi phâu

và bôt cûa tùng vi duoc lieu Vôi môi duoc lieu tiên hành theo câc buôc sau:

2.1.2.1 Thu mâu và bâo quan:

- Lâ, thân, hoa, quâ cüa câc cây thuôc thu hâi trong diêu kiên tu nhiên vôi câc cây thuôc moc hoang và duoc thu hâi tuoi nhu: Bac hà, Huong nhu tia, Huong nhu trâng,Tia tô

- Ha khô thâo, Hoàng câm khô duoc thu mua tai môt sô hiêu thuôc ô phô Lân Ông, Hà Nôi

Duoc lieu tuoi duoc sây khô, cho vào tüi PE dông km, dé noi khô râo Duoc lieu tuoi duoc cât thành tùmg doan bâo quân trong hôn hop nuôc:côn:glycerin (1:1:1)

2.1.2.2 Quan sât câc dâc diëm hînh thâi:

Duoc lieu (tuoi hoâc khô) duoc quan sât bàng mât thuông vê hinh dang, kich thuôc, màu sâc và thé chat

-2.1.2.3 Nghiên cûu câu tao giâi phâu:

“y* Cat vi phâu: Tien hành cât bàng dao nhô, cô luôi mông và sâc.

*0* Xüly lât cât: Câc lât càt duoc xù lÿ theo câc buôc sau:

-T ay sâng:

+ Ngâm hoâc dun câc lât cât trong dung dich Cloramin 5-10%, khoàng 5-10

phüt tmh tù lue soi tuÿ tùng truông hop eu thé

+ Rira bàng nuôc cât nhièu lân dén sach Cloramin

+ Ngâm trong dung dich acid acetic 10% trong khoàng 5 - 1 0 phüt

+ Rua lai bàng nuôc sach dén hêt acid

- Nhuôm màu: Nhuôm bàng phuong phâp nhuôm kép thông thuông vôi dô

son phèn và xanh metylen:

+ Câc lât càt sau khi rua hét acid, duoc nhuôm dô son phèn

+ Rira lai bàng nuôc cât dên khi nuôc rira không côn màu hông Sau dô nhuôm

xanh bàng dung dich xanh metylen

+ Rùa lai nhiéu lân bàng nuôc cât

Thôi gian nhuôm tuÿ thuôc vào tmh chât bât màu cüa vi phâu

- Loai nuôc: Vi phâu cân duoc loai hêt nuôc truôc khi cô dinh Quâ trînh loai

nuôc duoc tiên hành theo câc buôc sau:

+ Câc lât cât sau khi dâ nhuôm màu duoc khù nuôc tù tù bàng côn cô dô côn tâng dân tù 20°, 30°, , 80°, 90°, sau dô là côn tuyêt dôi

+ Rùa lai bàng xylen nguyên chât 3 lân

Lên kînh và co dinh:

+ Nhô lên phién kînh mot giot bôm canada (dâ duoc pha loâng trong xylen).

+ Dùng but long nhô, khô, lây vi phâu dât vào giOa giot bôm trên phién kmh, sau do dây la kmh (lamen) lên

+ De tiêu bân à noi thoâng mât 1 - 2 tuàn.

+ Tiêu bân dâ on dinh, dua lên kînh hiën vi quan sât, mô tâ dâc diëm giâi phâu

*0* Chup ânh:

- Cây Chon cây lue cô hoa dë chup ânh là tôt nhâ't, cô thë chup toàn cây hoâc

mot bô phân mang hoa hay quâ bàng mây ânh thông thiràng Ânh chup duoc quét vào mây vi tînh thông qua mây quét Scanner, sau dô hiêu chînh và in

- Duçfc lieu: Chon nhtrng duoc lieu cô nhûng dâc diëm dâc trung, rô ràng, bày

trên mot nên thîch hop, chup ânh bàng mây ânh thông thuong Ânh chup duoc

xü lÿ tuong tu nhu phàn ânh cây

- Vi phâu: Sir dung kînh hiën vi cô lâp thêm Video - caméra dë chuyên hinh

ânh truc tiép tù kînh hiën vi vào câc file ânh cûa mây vi tînh, sir dung mot sô phân mêm thuch hop dë xü lÿ, hiêu chînh

Sau dô in ra giây bàng mây in Epson Stylus C61

♦♦♦ Bôt duïçfc lieu:

*0* Nghiên bôt: Duoc lieu duoc làm khô sau dô nghiên thành bôt Quan sât

bàng mât thuông màu sâc, ném, ngiri, dë nhân biét mùi vi cüa bôt

*0' Lên tiêu bân: Su dung câc dung dich lên kînh khâc nhau dë làm tiêu bân

bôt duoc lieu

^ Mô tâ: Quan sât câc dâc diëm cüa bôt bàng kînh hiën vi Mô tâ câc dâc

diëm dô

v Ghi ânh: Chon nhüng dâc diëm cüa bôt trên kînh hiën vi, sü dung video

-caméra chuyên câc dâc diëm truc tiép vào mây vi tmh sau dô in tuong tu nhu

5

-vôi phân vi phâu à trên.

2.2 KÊT QUÂ THUC NGHIÊM:

2.2.1 Bac hà:

SO L W C VÈ CÂY:

Chi Mentha thuôc ho Hoa môi (Lamiaceae) cô khoàng 20 loài và mot

sô duôi loài, râ't dê bi lai tap Trong y hoc dùng pho biên hai loài: Bac hà nam

A

(.Mentha arrvensis L.) và Bac hà cay (hay côn goi là Bac hà Au -Mentha piperita L.) Nhung trong khuôn kho cua luân vân, chüng tôi chî nghiên cüu

Bac hà nam

Duoc Diën Viêt Nam III qui dinh: Duoc lieu là phân cây trên mât dât,

thu hâi vào thôi kÿ vira ra hoa, sây à nhiêt dô 30-40 °C, hoâc phoi trong râm dén khô cüa cây Bac hà nam cô tên khoa hoc: Mentha arvensis L.

Bac hà là cây cüa vùng Âu, Â ôn dôi Ô nuôc ta cô nhung cây moc

hoang à vùng nüi cao và cô nhung chüng nhâp trong ô nhiêu noi Cây cô chüa

tinh dàu (0.5-1.5%), trong dô cô L-menthol (65-85%), menthyl acetat, L- menthon, L-pinen, L-limonen và flavonoid

Bac hà nam duoc trong rông râi à Viêt nam Nhung chât luong tinh dàu Bac hà nam trông à phia Bâc thuông tôt hon à phia Nam Cây ua dât àm, xôp,

nhiêu mùn trong suôt thôi gian sinh truông, ki dât thit nâng và üng nuôc Thuông dùng thân ngâm to, mâp de làm giông Thu hâi khi cây ra hoa hoâc nô

dô 70% Thu xong cât tinh dâu ngay, nêu không kip cân râi mông ra noi râm mât

Dây là mot vi thuôc rat phé bien à nuôc ta Nô duoc dùng trong cà

Dông y và Tây y Tuy nhiên chüng ta chî môi tu tüc duoc la và cây Bac hà, côn tinh dàu và menthol vân phâi nhâp rat nhiêu Tinh dàu Bac hà nam và menthol bôc hoi nhanh, gây câm giâc mât và tê tai chô, dùng trong truông hop dau dây thân kinh Nô cô tac dung sât khuân, dùng xoa bôp noi sung dau, câc

-khôp xuong, hai bên thâi duong Theo Dông y, Bac hà nam (cây khô) cô vi cay thom, tînh â'm, cô tac dung phât tân phong nhiêt, hoa dàm, ha tich, tiêu sung, chî ngûa Théo Lesieur và J Meyer Bac hà là mot vi thuôc chüa loét da dày, làm giâm bài tiêt dich vi và giâm dau.

"y* M ô tâ cây: Bac hà là mot loai cô, sông nhiêu nàm Thân vuông, moc düng

hay hoi bô, cao 30-70 cm, cô rê moc ra tir câc dot Lâ moc dôi chéo chu thâp, phién lâ hînh trimg hay thon dài hinh müi mâc, mép khîa rang cua, mât trên và

mât duôi dêu cô lông Cum hoa là xim co à kë lâ, hoa màu trâng hay tim

hông, tràng hînh môi Toàn cây cô tinh dâu thom, ît khi thây cô quâ và hat

Vi phâu :

Lâ: Biëu bi trên và duôi mang lông che chô và lông tiêt Lông che chô da bào,

mot dày gôm 2-6 té bào, mât lông cô nhiêu nôt lâm tâm, cô doan bi thât hep lai Lông tiêt cô hai loai, loai lông cô dâu don bào, hînh bàu duc hay hînh trüng nguoc và loai lông cô dâu da bào (dâu to trôn gôm 4-8 té bào xoè ra), chân ngàn, nàm sâu trong lôp biëu bi Hai dâm mô dày nàm sât biëu bî trên và

duôi à phàn gân chmh Bô libe-gô xép thành hînh vông cung nàm giCra phân

mô mêm gân chînh Phia duôi bô libe-gô cô cung mô dày bao boc Phàn phién

lâ cô mô mêm giâu gôm mot hàng té bào hînh chîî nhât xép doc, mô mêm khuyét gôm 4-6 hàng té bào hînh trôn

-y* Bôt: Màu xanh lue nhat Soi kînh hiën vi thây: Mânh biëu bî cô lông che

chô, lông tiêt Lô khi theo kiëu truc bào, gôm câc té bào cô vâch uôn luon Lông tiêt dâu da bào, nhîn thang gôc tùf trên xuông cô hînh trôn, trong cô 4-8

té bào Mânh lông che chô da bào cô câc nôt lâm tâm Mânh mô mêm cua lâ

và thân Mânh mach Soi cüa thân

KET QUÂ THUC NGHIÊM:

*X* Dâc diëm duoc lieu: (Ânh 1 )

Doan thân, doan cành dài khoâng 15-30 cm, cô thiêt diên vuông, nhe,xôp, dài 20-40 cm, duông kînh 0,15-0,30 cm Thân chia giông, môi giông dài

7

-3-7 cm, mât ngoài thân màu nâu tfrn, co rânh doc và nhiêu long tràng nhô, mêm Mât càt ngang thân màu tràng, thuông rông ô giüa La moc dôi, cuông ngân, phién là hînh müi mâc, dài 3-7 cm, rông 1,5-3,0 cm Dâu là thuôn nhon, mép cô râng cua nhon, mât trên màu lue sâm, mât duôi màu nhat hon, hai mât dêu cô long; là giôn, dê vun nât Cum hoa moc don ô kë là Duoc lieu cô mùi thom, vi cay nhe, sau mât.

?

La Bac hà: (Anh 2)

Phân gân giîta:

1- Biéu bï trên và biëu bi duôi gom mot lôp té bào xép dêu dân, mang long che chô da bào mot dây và long tiet dâu da bào, hinh câu det to, chân don bào, ngân

2 - Dam mô dày xép sât biëu bï trên và biëu bî duôi, gom nhüng té bào cô màng dày ô gôc

3 - Mô mêm câu tao bôi nhüng té bào trôn to, màng mông

4 - Mot bô libe-gô xép giua gân là, gom cô vông mô dày gôc bao boc, cunglibe xép phia duôi, nhüng dây mach gô xép thành dam hinh thoi ô phia trên

Phân phién la:

1- Biëu bï trên và biëu bï duôi gom mot lôp té bào hïnh chu nhât, té bào biëu

bï trên cô kfch thuôc tuong dôi lôn, té bào biëu bi duôi cô kich thuôc nhô hon và det Câ hai mât phién là dêu mang lông che chô da bào mot dây và long tiét dâu da bào, hïnh câu det to, chân don bào, ngân, dât trong chôlôm cüa biëu bï Riêng biëu bï duôi cô lô khi

2- Mô giâu gom mot hoâc hai lôp té bào hïnh chu nhât xép düng dêu dân.3- Mô khuyét, té bào màng mông, xép lôn xôn, dë hô nhüng khuyét nhô

?

Thân Bac hà: (Anh 3)

Mât cât thân hinh vuông, cô bon gôc loi Tù ngoài vào trong cô:

1- Biëu bï gom mot lôp té bào xép dêu dân, cô mang lông che chô da bào mot dây, lông tiê't dàu da bào, hïnh câu det to, chân don bào, ngân

2- Mô dày gôc xép thành tùng dam à bon gôc lôi.

3- Mô mêm gôm nhCrng té bào trôn to, cô màng mông

4- Vông nôi bi gôm mot lôp té bào hînh chG nhât xép dêu dan, màng té bào

dày lên à hai bên.

5- Vông libe mông và lien tue, gôm nhûng té bào bé, màng mông, xép lôn xôn

Ânh 4- Bôt Duc/c lieu Bac hà _

6- Tâng phât sinh libe-gô

7- Vông gô xép lien tue, phât triën dày lên và mach gô tâp trung nhiêu ô bon gôc

- 9

8- Vùng mô mêm ruôt râ't rông, té bào trôn to, màng mông.

Bôt màu lue, mùi thom hâc, vi cay và tê Soi duôi kînh hiën vi thây: Lông che chô da bào môt dày, bê mât lâm tâm, cô nhiêu chô thàt, nguyên hay gây thành tùng doan (1) Lông tiêt dâu da bào, hinh càu det, ducmg kmh 0,03-0,04 mm, nhin thàng gôc tù trên xuong cô hinh trôn, gôm 8 té bào sàp xép toâ

ra hinh hoa thi, chân don bào ngàn, chrïa tinh dâu màu vàng (2) Mânh biëu bi mang lông che chô và lông tiét, gôm câc té bào màng mông, luon sông Mânh mach mang, mach xoân Soi gô thành dày, düng riêng lê hay tâp hop thành bô (3) Tinh thë calci oxalat hinh câu gai Mânh biëu bi lâ mang lô khi (4), Mânh phién lâ (5) Hat phân hoa hinh câu, bê mât nhàn, kich thuôc 0,03-0,035mm

(6) (Ânh 4).

2.2.2 Ha khô thâo:

SO LlfOCVÈ CÂY:

Théo Duoc diën Viêt nam III, duoc lieu là cum quâ dâ phoi hay sây khô

cùa cây Ha khô thâo cô tên khoa hoc: Prunella vulgaris L

Théo nguôi xua, cây này sau ngày ha chf (mùa ha) thi khô héo nên goi

là Ha khô thâo Trên thuc té à nuôc ta, mùa ha cây vân tuoi tôt.

Cây này dâ duoc phât hiên à Sapa (Lào Cai), Tam Dâo (Vînh Phüc), Hà

Giang, vào câc thang 4, 5, 6 rat nhiêu và dâ duoc khai thâc Truôc dây phàinhâp hoàn toàn tir Trung Quôc Hiên nay, cô thông tin cho ràng nhiêu noi nhuThanh Hoâ, Nghê An, Hà Tînh cô Ha khô thâo nhung chua duoc xâc minh

Ha khô thâo vi dâng, cay, tînh lanh, vào 2 kinh: can, dôm; cô tâc dungthanh can hoâ, tân uât két, loi tiëu; chua dau mât, tràng nhac, viêm da, viêmgan Dich chiét tù bô phân trên mât dâ't cüa cây Ha khô thâo cô tâc dungchông viêm, khâng khuân và chông nam Théo bâo Y hoc Liên xô, 1951 (kÿ 6nâm thir bây) và Y duoc hoc (quyën 4, kÿ 6, 1951) câc chat tan trong nuôc cüa

Ha khô thâo cô tâc dung ha huyét âp lâu dài trên bênh nhân và làm hét câc

1 0

-triêu chung khô chiu cüa bênh cao huyét âp.

"v” Mô ta cây:

Cây thào song nhiêu nâm, cao 20-40 cm, cô thé tôi 70 cm Thân vuông, màu tim dô, cô lông La moc dôi, chéo chù thâp, phién la hïnh trung hay hïnh mâc, dài 1,5-5 cm, rông 1-2,5 cm, mép nguyên hoâc hoi khfa râng Cum hoa

cô dang bông, gom nhiêu xim co ô dàu cành, dài 2-6 cm; la bâc cô màu tim

dô ô mép; hoa nhô, màu lam dâm hay tim nhat, cô cuông ngân; dài hïnh ong

cô 2 môi; tràng dêu, chia 2 môi, môi trên dung dung, vôm lên nhu câi mü, môi duôi 3 thùy, thuÿ giûa lôn hon, cô râng Nhi 2 dài, 2 ngân dêu thô ra ngoài tràng hoa Quâ bé nhô, cung, cô 4 ô

KÉT QUÂ THl/C NGH1ÊM

♦> Dâc diêm duoc lieu: (Ânh 5)

Duoc lieu hïnh chuÿ do bi ép nên hoi det, dài 1,5-8 cm, duông kfnh 0,8-1,5 cm; màu tùr nâu nhat dén nâu dô Toàn cum quâ cô hon 10 vông dài côn lai và

la bâc, môi vông lai cô hai la bâc moc dôi trên cuông hoa hay quâ nhu hïnh quat, dînh nhon, cô gân gon rô, mât ngoài phü lông trâng Môi lâ bâc cô 3 hoa nhô, tràng hoa thuông bi rung, dài cô 2 môi, vôi 4 quâ hach nhô hïnh trung,màu nâu vôi vét lôi trâng ô dàu nhon The nhe, chât giôn, mùi nhe, vi nhat

Thân Ha khô thâo: (Ânh 6)

Mât cât thân hïnh vuông, cô bon gôc lôi lên rât rô, hai bên thân hoi lôm vào trong Tù ngoài vào trong cô:

1-Biëu bï gom mot lôp té bào xép dêu dân, mang lông che chô da bào mot dày, cô chô bi thât lai, tâp trung nhiêu ô bon gôc lôi Lông tiét dàu da bào, chân don bào

2- Dâm mô dày xép sât biëu bï ô bon gôc lôi

3- Lôp mô mêm vô mông, té bào mô mêm vô cô màng mông

il

-4- Libe xép thành vông liên tue.

5- Tâng phât sinh libe-gô

6 -Vông gô xép liên tue, dày vira, mach gô xép thành dây, rài râc trong mô mêm gô; mô mêm gô phât triën (hon Hirong nhu trâng) và gô tâp trung nhiêu

à bon gôc.

7- Mô mêm ruôt rat rông, gôm nhOng té bào trôn, to hon té bào mô mëm vô, màng mông

Ânh 5- Duac lieu Ha khô thdo Anh 6- Vi phâu thân Ha khô thâo

Bot cô màu nâu nhat, mùi thom (hoi hâc), vi nhat Soi ducti krnh hiën vi

thây:

-Lông che chô da bào, bê mât lâm tâm, cô chô bi thât lai (1) -Lông tiét nhô, dâu da bào, hïnh câu, chân don bào; nhîn thâng gôc tù trên xuông cô hïnh trôn (2) Khâ nhiêu mânh biëu bi cânh hoa cô màng té bào ngoân ngoèo, mang lông tiét Hat phân hoa hinh câu hay hinh bàu duc, don lê hay tu lai thành dâm , duông kmh 0,035-0,04mm (3) Mânh biëu bï mang lông che chô và lông tiét

Cô nhiêu tinh thë calci oxalat hïnh câu gai nhô Mânh cânh hoa khâ dâc trung Dâm té bào mô cùng thành dày hoâc rât dày, ô'ng trao dôi rô Soi gô cô khoang nhô, don lé hay tu thành dâm Mânh biëu bï mang lô khi (4-5) Mânh

mô mêm cô câc té bào khâ dêu dân, hïnh trôn (Ânh 7)

2.2.3 Hoàng càm:

SO LW C V È CÂY:

Tên khâc: Nguyên càm, diêu câm, tir càm

Duoc diën Viêt Nam III quy dinh: Duoc lieu là rê phoi hay sây khô cûa

cây Hoàng càm, cô tên khoa hoc: Scutellaria baicalensis Georg.

Hoàng càm là vi thuôc thông dung, hiên nay chua thây ô nuôc ta, duoc nhâp chû yêu tir Trung Quôc Cây dang duoc thi nghiêm di thuc vào vùng mât

ô nuôc ta, moc tôt nhung chua phât triën Thu hoach vào mùa xuân và mùa thu, lây rê Rê chûa flavonoit, chû yêu là baicalein, cô ft wogonin, scutelarin Hoàng càm vi dâng, tmh mât; cô tâc dung thanh nhiêt, râo thâp, câm mâu, an thai Két quâ nghiên cùu môi dây khang dinh, rê Hoàng càm (baicalein) cô tâc dung diêu tri hen phé quân, chông viêm két tràng, bâo vê gan, chông viêm và

ha sot Theo bâo Y hoc Liên xô cü (1951-6), Vecsinin (Duoc lÿ hoc, 1952) và mot sô công trïnh nghiên cùu cüa Trung quôc Hoàng càm cô tâc dung diêu tri cao huyét âp Tâc dung ha huyét âp này cô thë do ânh huông cüa Hoàng câm dôi vôi thân kinh thuc vât Dôi vôi cao huyét âp âc tmh không cô hiêu lue Gân dây, Hoàng càm duoc dùng làm thuôc chüa câc chüng nhùc dâu, mât ngû cüa bênh nhân cao huyét âp do thân kinh thuc vât và do mach mâu bicüng, dông thôi duoc dùng diêu tri bênh cao huyét âp

13

-■y' Mô tâ cây:

Hoàng câm là mot loai cô, sông dai, cao 20-25 cm, cô thé tôi 50 cm, cô

rê phinh to thành hinh chuÿ, mât ngoài màu vàng sâm, phàn chat gô nham nhô, màu vàng nhat, loi ruôt màu nâu vàng Thân vuông, moc dùng, phân nhânh, nhàn hoâc cô lông ngàn Lâ moc dôi, cuông rât ngàn hoâc không cuông; phién lâ hinh mâc hep, hoi tù dâu, mép nguyên, dài 1,5-4 cm, rông 3- 8mm hoâc 1 cm, mât trên màu xanh sâm, mât duôi màu xanh nhat, cà hai mât dèu cô diëm tuyén den Hoa moc thành bông ô dâu cành, màu lam tim; tràng hinh ông dài, chia hai môi; 4 nhi, 2 dài, 2 ngân, 2 nhi lôn dài hon tràng, màu vàng; bâu cô 4 ngàn Quâ màu nâu sâm, trong cô hat trôn màu den

Théo Duoc diën Viêt nam III:

KÊT QUÂ THlfC NGHIÊM:

**** Mô tâ duoc lieu: (Ânh 8)

Rê hinh chuÿ, vân xoân, dài 8-25cm, duông kinh l-3cm Mât ngoài nâu vàng hay vàng sâm, râi râc cô câc vêt cüa rê con hoi loi; phân trên hoi râp, cô câc vét doc vân veo hoâc vân dang mang; phân duôi cô câc soc doc và cô câc vêt nhàn nhô Rê già goi là Khô câm, mât ngoài vàng, trong rông hoâc chua câc vun mue màu nâu den hoâc nâu tôi Rê con goi là Diêu câm, chât ctfng châc, min, ngoài vàng, trong màu xanh vàng, giôn, dê bè Hoàng câm không mùi, vi hoi dàng Rê to, dài, rân châc, màu vàng, dâ nao sach vô là tôt Rê ngân, chât xôp, màu thâm, thô, nhô là loai xâii