Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập hoá học thực tiễn phần phi kim trường THPT

Đồng thời, thực trạng dạy và học hóa học hiện nay ở trường phổ thông cho ta thấy rằng hiểu biết của HS về kiến thức hóa học trong thực tiễn còn hạn chế, trong khi đó, GV lại ngại dạy, ng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA HÓA HỌC

**********

TRƯƠNG THỊ MƠ

XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI

VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC THỰC TIỄN PHẦN PHI KIM TRƯỜNG THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Hóa học

HÀ NỘI - 2010

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA HÓA HỌC

**********

TRƯƠNG THỊ MƠ

XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI

VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC THỰC TIỄN

PHẦN PHI KIM TRƯỜNG THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Hóa học

Người hướng dẫn khoa học

TS ĐÀO THỊ VIỆT ANH

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Cô giáo - Tiến sĩ Đào Thị Việt Anh, người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình xây dựng và hoàn thiện khóa luận

Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các Thầy (Cô) giáo trong khoa Hóa học, các Thầy (Cô) trong tổ Phương pháp dạy học đã tạo điều kiện giúp tôi hoàn thành bản khóa luận

Trong quá trình nghiên cứu và làm đề tài chắc không tránh khỏi những thiếu sót, vậy tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các Thầy (Cô) giáo và các bạn đồng nghiệp để đề tài này càng hoàn thiện và mang lại hiệu quả cao hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 08 tháng 05 năm 2010

Sinh viên

Trương Thị Mơ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu là của riêng tôi, không trùng với kết quả nghiên cứu của các tác giả khác Nếu sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

Sinh viên

Trương Thị Mơ

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

THPT: Trung học phổ thông THCS: Trung học cơ sở HS: Học sinh

GV: Giáo viên BTHH: Bài tập hóa học BTHHTT: Bài tập hóa học thực tiễn SGK: Sách giáo khoa

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Bảng 1: Kết quả bài kiểm tra số 1, hóa học 10……… 40 Biểu đồ 1: So sánh kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng khối

10 (bài kiểm tra số 1)……… ……… 40

Bảng 2: Kết quả bài kiểm tra số 2, hóa học 10……… …41 Biểu đồ 2: So sánh kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng khối

10 (bài kiểm tra số 2)……… 41

Bảng 3: Kết quả bài kiểm tra số 1, hóa học 11……… 42 Biểu đồ 3: So sánh kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng khối

11 (bài kiểm tra số 1)……… ……… 42

Bảng 4: Kết quả bài kiểm tra số 1, hóa học 11……… ………43 Biểu đồ 4: So sánh kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng khối

11 (bài kiểm tra số 2)……… ………43

MỤC LỤC

Mở đầu ……….1

1 Lí do chọn đề tài… 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 1

4 Phạm vi nghiên cứu 1

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Giả thuyết khoa học 2

7 Phương pháp nghiên cứu 2

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài 3

1.1 Mục tiêu giáo dục THPT 3

1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ dạy học môn hóa học ở trường THPT Quan điểm phát triển chương trình bộ môn 3

1.3 Cơ sở lí luận về bài tập hóa học thực tiễn 6

1.4 Cơ sở thực tiễn về bài tập hóa học thực tiễn 10

Chương 2 Hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học thực tiễn phần phi kim trường THPT 14

2.1 Hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học thực tiễn phần phi kim trường THPT 14

2.2 Sử dụng câu hỏi và bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học hóa học 34

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm 38

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 38

3.2 Nội dung thực nghiệm 38

3.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 38

3.4 Kết quả thực nghiệm 40

3.5 Đánh giá về kết quả thực nghiệm 44

Kết luận và kiến nghị 46

Tài liệu tham khảo 47

Phụ lục 48

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đặc thù của môn hóa học là một môn khoa học thực nghiệm, gắn bó mật thiết với thực tiễn Từ những vật dụng, đồ dùng, những hiện tượng diễn ra trong cuộc sống hàng ngày hay ngay cả những vấn đề lớn toàn cầu mà thế giới đang phải đối mặt như: Mưa axit, hiệu ứng nhà kính, sự suy giảm tầng ozon…đều liên quan trực tiếp đến hóa học

Tuy nhiên, các bài tập thực tiễn có trong SGK, sách bài tập hiện nay không những ít về số lượng mà còn thiếu tính hệ thống để có thể giúp HS hình thành và phát triển các kĩ năng cần thiết

Đồng thời, thực trạng dạy và học hóa học hiện nay ở trường phổ thông cho ta thấy rằng hiểu biết của HS về kiến thức hóa học trong thực tiễn còn hạn chế, trong khi đó, GV lại ngại dạy, ngại tìm tòi để đưa các bài tập thực tiễn vào trong mỗi bài học

Xuất phát từ thực tế đó, em chọn đề tài: “Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học thực tiễn phần phi kim trường THPT” để phần nào đáp ứng

nhu cầu đổi mới nội dung và phương pháp dạy học nói chung cũng như đổi mới nội dung và phương pháp dạy học môn hóa học nói riêng

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm kích thích hứng thú học tập của học sinh và nâng cao hiểu biết của HS về vai trò của hóa học trong đời sống

3 Đối tƣợng nghiên cứu

- Phần phi kim trong chương trình hóa học phổ thông

- Các hiện tượng, vấn đề thực tiễn liên quan đến kiến thức hóa học phần phi kim

4 Phạm vi nghiên cứu

Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học thực tiễn phần phi kim (nhóm halogen, nhóm oxi – lưu huỳnh, nhóm nitơ – phot pho, nhóm cacbon – silic ) trong chương trình THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

- Nghiên cứu xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học thực tiễn phần phi kim trường THPT

- Thực nghiệm sư phạm đánh giá chất lượng hệ thống câu hỏi và bài tập

đã xây dựng và kiểm tra tính khả thi của đề tài

6 Giả thuyết khoa học

Nếu hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học thực tiễn phần phi kim trường THPT được xây dựng có hệ thống và chất lượng tốt thì sẽ giúp học sinh hiểu

rõ bản chất của các hiện tượng hóa học xảy ra trong thực tiễn, vai trò của hóa học trong đời sống, trong sản xuất, kích thích hứng thú học tập bộ môn

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Nghiên cứu tài liệu, giáo trình liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu nội dung phần phi kim trong SGK hóa học lớp 10, lớp 11

- Nghiên cứu vị trí, vai trò của bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học

7.2 Phương pháp điều tra

Điều tra thực trạng dạy học hóa học ở trường phổ thông hiện nay về vấn

đề sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học

7.3 Phương pháp chuyên gia

Hỏi ý kiến của các GV phổ thông trong quá trình thực hiện đề tài

7.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài trong dạy học hóa học

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Mục tiêu giáo dục THPT

Luật Giáo dục năm 1998 quy định:

- “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện

về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Giáo dục THPT nhằm giúp học sinh củng cố

và phát triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông những hiểu biết thông thường về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” (Điều 23 mục 2 chương II – Luật giáo dục)

- “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với từng đặc điểm của từng lớp học; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Mục 3 điều 24)

Như vậy, giáo dục phổ thông không phải là truyền thụ kiến thức đơn thuần mà cần chú trọng hơn tới:

- Bồi dưỡng năng lực tự học, học suốt đời, học để nâng cao trình độ chuyên môn…

- Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề nảy sinh trong đời sống, trong lao động, trong sản xuất…

- Khích lệ học sinh phát huy tính chủ động trong việc chiếm lĩnh tri thức, phát huy tính sáng tạo trong việc giải quyết tình huống có vấn đề trong học tập

1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ dạy học môn hóa học ở trường THPT Quan điểm phát triển chương trình bộ môn

1.2.1 Mục tiêu

Môn hóa học trường phổ thông cung cấp cho HS hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản, hiện đại, thiết thực và gắn bó với đời sống Nội dung chủ yếu bao gồm cấu tạo chất, sự biến đổi của các chất, những ứng dụng và tác hại của các chất trong đời sống, sản xuất, môi trường Những nội dung này góp phần giúp cho HS có học vấn phổ thông tương đối toàn diện để có thể tiếp tục học lên đồng thời có thể giải quyết một số vấn đề có liên quan đến hóa học trong đời sống và sản xuất, mặt khác góp phần phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề cho HS

1.2.2 Nhiệm vụ

- Kiến thức:

Phát triển và hoàn chỉnh những kiến thức hóa học ở cấp THCS, cung cấp

hệ thống kiến thức hóa học phổ thông cơ bản, hiện đại, thiết thực

- Kĩ năng:

Phát triển các kĩ năng hóa học, kĩ năng giải quyết vấn đề nhằm phát triển năng lực nhận thức và năng lực hành động cho HS như:

- Quan sát thí nghiệm, phân tích, dự đoán, kết luận

- Làm việc với tài liệu giáo khoa và các tài liệu tham khảo, thu thập tài liệu…

- Thực hiện một số thí nghiệm hóa học độc lập và theo nhóm

- Cách làm việc hợp tác với các HS khác trong nhóm nhỏ để hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu

- Vận dụng kiến thức để giải quyết một số vấn đề đơn giản của cuộc sống hàng ngày có liên quan đến hóa học

- Lập kế hoạch giải một bài tập hóa học, thực hiện một vấn đề thực tế, một thí nghiệm, một đề tài nhỏ có liên quan đến hóa học…

- Thái độ:

Tiếp tục hình thành và phát triển thái độ tích cực ở HS như:

- Hứng thú học tập môn hóa học

- Có ý thức trách nhiệm với một vấn đề của cá nhân, tập thể liên quan đến hóa học

- Nhìn nhận và giải quyết vấn đề một cách khách quan, trung thực trên

cơ sở phân tích khoa học

- Có ý thức vận dụng những điều đã biết về hóa học vào đời sống, vận động người khác cùng thực hiện

1.2.3 Quan điểm phát triển chương trình môn hóa học

+ Quan điểm thực tiễn và đặc thù bộ môn hóa học cần được hiểu dưới ba góc độ sau đây:

* Nội dung hóa học gắn liền với đời sống, xã hội, cộng đồng

* Nội dung hóa học gắn với thực hành, thí nghiệm

* Bài tập hóa học phải có nội dung thiết thực

- Học tập có chọn lọc kinh nghiệm tốt từ chương trình hóa học của các nước tiên tiến trên thế giới

- Đổi mới phương pháp dạy học hóa học theo hướng tích cực:

+ Hệ thống nội dung hóa học được tổ chức, sắp xếp sao cho: GV thiết

kế, tổ chức để HS tích cực hoạt động, xây dựng kiến thức và hình thành kĩ năng mới, vận dụng để giải quyết một số vấn đề thực tiễn được mô phỏng trong các bài tập hóa học

+ Chú ý khuyến khích GV sử dụng thiết bị dạy học, trong đó có ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học hóa học

- Coi trọng thực hành và thí nghiệm hóa học

- Định hướng về đổi mới cách đánh giá kết quả học tập của HS:

+ Chú ý hơn tới việc đánh giá trình độ tư duy, năng lực và kĩ năng vận dụng kiến thức hóa học để giải quyết vấn đề

+ Đa dạng hóa nội dung, hình thức câu hỏi và bài tập nhằm đánh giá được những mục tiêu đã đặt ra cho môn hóa học

+ Tạo điều kiện và bồi dưỡng để HS biết đánh giá và tự đánh giá kết quả học tập hóa học

+ Loại bỏ những câu hỏi và bài tập có nội dung lắt léo, quá khó mang tính chất đánh đố HS hoặc xa rời với thực tiễn hóa học

1.3 Cơ sở lí luận về bài tập hóa học thực tiễn

1.3.1 Khái niệm về bài tập hóa học

BTHH là nhiệm vụ học tập giáo viên đặt ra cho người học, buộc người học phải vận dụng các kiến thức đã biết hoặc các kinh nghiệm thực tiễn để giải quyết các nhiệm vụ đó nhằm chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng một cách tích cực, hứng thú và sáng tạo

1.3.2 Cấu trúc của một bài tập, hệ bài tập

- Bài tập gồm những điều kiện và những yêu cầu

- Hệ bài tập chỉ có thể là bài tập nếu nó trở thành đối tượng hành động của một chủ thể (người giải) Bài tập và người giải là một thể thống nhất, vẹn toàn

1.3.3 Vai trò, chức năng của BTHHTT

BTHHTT cũng có đầy đủ các vai trò, chức năng của một BTHH nói chung Ngoài ra, nó còn có các vai trò, chức năng sau:

1.3.3.1 Về kiến thức

- Thông qua giải bài tập thực tiễn, HS hiểu kĩ hơn các khái niệm, tính chất hóa học; củng cố kiến thức một cách thường xuyên và hệ thống hóa kiến thức mở rộng sự hiểu biết một cách sinh động, phong phú

- Giúp HS thêm hiểu biết về thiên nhiên, môi trường, sản xuất…

- Giúp HS bước đầu biết vận dụng kiến thức để lí giải và cải tạo thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống…

1.3.3.2 Về kĩ năng

- Rèn luyện và phát triển cho HS năng lực nhận thức, năng lực thích ứng, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác và làm việc theo nhóm…

- Rèn luyện và phát triển các kĩ năng học tập như: Kĩ năng thu thập thông tin, vận dụng kiến thức để giải quyết tình huống có vấn đề một cách linh hoạt, sáng tạo

- Rèn luyện kĩ năng thực hành hóa học

- Bồi dưỡng và phát triển các thao tác tư duy: Quan sát, so sánh, phân tích…

1.3.4 Phân loại BTHH

1.3.4.1 Cơ sở phân loại BTHH nói chung

- Dựa vào hình thái hoạt động của HS khi giải bài tập: Bài tập lí thuyết

và bài tập thực nghiệm

- Dựa vào tính chất của bài tập: Bài tập định tính và bài tập định lượng

- Dựa vào kiểu bài hay dạng bài: Bài tập xác định công thức phân tử của hợp chất, tính phần trăm hỗn hợp, nhận biết, tách, điều chế…

- Dựa vào nội dung: Bài tập có nội dung thuần túy hóa học, bài tập có nội dung gắn với thực tiễn

- Dựa vào mức độ nhận thức của HS: Bài tập kiểm tra sự nhớ lại, hiểu, vận dụng và sáng tạo

- Dựa vào khối lượng kiến thức hay mức độ đơn giản hoặc phức tạp: Bài tập cơ bản, bài tập tổng hợp

- Dựa vào cách HS trình bày lời giải của mình: Bài tập trắc nghiệm tự luận, bài tập trắc nghiệm khách quan

- Dựa vào lĩnh vực thực tiễn được gắn với nội dung bài tập:

+ Bài tập về sản xuất hóa học: Xử lí nguyên liệu thô, vận dụng lí thuyết phản ứng để nâng cao hiệu suất, tính hiệu suất quá trình, tinh chế sản phẩm…

+ Bài tập về các vấn đề trong đời sống, học tập và lao động sản xuất: Giải quyết các vấn đề trong quá trình thực hành, thí nghiệm, sử dụng và bảo quản các hóa chất, sơ cứu tai nạn do hóa chất, an toàn trong lao động sản xuất, an toàn thực phẩm…

- Dựa vào mức độ nhận thức của HS:

+ Mức 1: Chỉ yêu cầu HS tái hiện kiến thức để trả lời câu hỏi lí thuyết

+ Mức 2: Yêu cầu HS vận dụng kiến thức để giải thích được các sự

kiện, hiện tượng của câu hỏi lí thuyết

+ Mức 3: Yêu cầu HS vận dụng kiến thức hóa học để giải thích những

tình huống xảy ra trong thực tiễn

+ Mức 4: Yêu cầu HS vận dụng kiến thức, kĩ năng hóa học để giải

quyết những tình huống thực tiễn hoặc để thực hiện một công trình nghiên cứu khoa học nhỏ, đơn giản, đề ra kế hoạch hành động cụ thể, viết báo cáo

1.3.5 Một số nguyên tắc khi xây dựng BTHHTT

- Nội dung BTHHTT phải đảm bảo tính chính xác, tính khoa học, tính hiện đại

Trong một BTHHTT, bên cạnh nội dung hóa học còn có những dữ liệu thực tiễn Những dữ liệu đó cần phải được đưa vào một cách chính xác không được tùy tiện thay đổi nhằm mục đích dễ tính toán

Ví dụ: Theo thông tin về hóa học thì hàm lượng flo có trong nước có ảnh hưởng đến chất lượng, vẻ đẹp của hàm răng Nhưng hàm lượng đó là bao nhiêu? Có phải càng nhiều thì càng tốt không? Theo nghiên cứu của các nhà khoa học thì hàm lượng flo trong nước tối ưu trong khoảng 1,5 mg/lít, nếu hàm lượng đó ít hơn thì phải cho thêm flo vào nước, hay nhiều hơn thì phải khử bớt flo đi, nếu không sẽ làm hỏng men răng

Trong một số bài tập về sản xuất hóa học nên đưa vào các dây chuyền công nghệ đang được sử dụng ở Việt Nam hoặc trên thế giới, không nên đưa các công nghệ đã quá cũ và lạc hậu mà hiện nay không dùng hoặc ít dùng

- BTHHT phải gần gũi với kinh nghiệm sống của HS

Những vấn đề thực tiễn có liên quan đến hóa học thì rất nhiều, rất rộng Nếu BTHHTT có nội dung về những vấn đề gần gũi với kinh nghiệm, với đời sống và môi trường xung quanh HS thì sẽ tạo cho họ động cơ và hứng thú mạnh mẽ khi giải

- Dựa vào nội dung học tập

Các BTHHTT cần có nội dung sát với chương trình mà HS được học Nếu bài tập thực tiễn có nội dung hoàn toàn mới về kiến thức hóa học thì sẽ không tạo được cho HS động cơ giải bài tập đó

- Đảm bảo tính logic sư phạm

Các tình huống thực tiễn thường phức tạp hơn những kiến thức hóa học phổ thông trong chương trình nên khi xây dựng bài tập thực tiễn cho HS phổ thông cần phải có bước xử lí sư phạm để làm đơn giản tình huống thực tiễn Các yêu cầu của bài tập thực tiễn cũng phải phù hợp với trình độ, khả năng của HS

độ nhận thức của HS để nâng dần trình độ, khả năng nhận thức của HS

1.4 Cơ sở thực tiễn về bài tập hóa học thực tiễn

1.4.1 Hóa học và những vấn đề phát triển kinh tế - xã hội – môi trường

1.4.1.1 Kinh tế

Để phát triển kinh tế thì vấn đề năng lượng, nhiên liệu và vật liệu cho các ngành sản xuất có một vai trò hết sức quan trọng Tuy nhiên, với tình trạng khai thác, sử dụng như hiện nay thì người ta dự đoán rằng một vài trăm năm nữa các nguồn nhiên liệu trên Trái đất sẽ bị cạn kiệt

Hóa học đã góp một phần không nhỏ vào việc đưa ra giải pháp cho vấn

đề này:

- Tìm cách sử dụng có hiệu quả nguồn năng lượng vô tận, không cạn kiệt: Năng lượng thủy điện, năng lượng gió, năng lượng Mặt trời, năng lượng địa nhiệt…

- Sản xuất và sử dụng nguồn nhiên liệu nhân tạo thay thế cho nguồn nhiên liệu thiên nhiên như than, dầu mỏ Ví dụ:

+ Điều chế khí metan trong lò bioga để đun nấu, bằng cách lên men các chất thải hữu cơ như phân gia súc (bò, lợn…)

+ Điều chế etanol từ khí crăckinh dầu mỏ để thay thế etxăng, dầu trong các động cơ đốt trong

+ Tổng hợp ra etxăng nhân tạo từ nguồn nguyên liệu vô tận là không khí và nước

+ Sản xuất khí than khô và khí than ướt từ than đá và nước…

- Sử dụng các nguồn năng lượng mới một cách khoa học và tiết kiệm

1.4.1.2 Hóa học và vấn đề xã hội

- Sản xuất được phân bón, thuốc bảo vệ và phát triển cây trồng, tạo ra thực phẩm nhân tạo

- Sản xuất tơ sợi tổng hợp để tạo ra vải vóc, len, dạ…

- Sản xuất ra các loại thuốc chữa bệnh và vấn đề thuốc gây nghiện, ma túy…

1.4.1.3 Hóa học và vấn đề môi trường

- Nhận biết môi trường bị ô nhiễm

+ Quan sát:

Ta có thể nhận thấy môi trường bị ô nhiễm qua mùi, màu sắc…Thí dụ: Nước ô nhiễm thường có mùi khó chịu Màu sắc của nước ô nhiễm thường có màu tối hơi đen Hiện nay, nhiều ao, hồ, sông ngòi ở một số thành phố, thị xã, nơi gần khu công nghiệp…đã có những biểu hiện rất rõ ràng về nguồn nước

bị ô nhiễm

+ Xác định bằng các thuốc thử:

Thí dụ, để xác định xem trong nước có các ion gốc axit hoặc các ion kim loại ta cần có những thuốc thử hoặc đến những nơi có thể xác định được

thành phần của nước để xác định: Các ion kim loại nặng hàm lượng là bao nhiêu? Nồng độ của một số ion gây nên độ cứng của nước? Độ pH của nước? + Xác định bằng các dụng cụ đo:

Thí dụ, dùng nhiệt kế để xác định nhiệt độ của nước cao hay thấp; dùng sắc kí để xác định các ion kim loại hoặc các ion khác; máy đo pH để xác định độ pH của đất, nước…

- Xử lí chất ô nhiễm như thế nào?

+ Đối với ô nhiễm diện rộng: Khi phát hiện ô nhiễm ở những nơi có chất thải của nhà máy, xí nghiệp cần có những đề xuất để cơ quan có trách nhiệm

xử lí

+ Chất thải trong quá trình học tập hóa học:

Với một số chất thải sau thí nghiệm ở trên lớp hoặc sau bài thực hành, ta cần thực hiện các bước sau:

* Phân loại hóa chất thải xem chúng thuộc loại nào trong số các chất

1.4.2 Phân tích hệ thống BTHHTT trong nội dung, chương trình SGK và sách bài tập hóa học ở bậc THPT hiện nay

- Chương trình và nội dung của môn học đã thể hiện khá tốt mục tiêu, nhiệm vụ của môn Hóa học ở THPT Có thể nói, cấu trúc của khối nội dung nền tảng của môn hóa học THPT đã xác định đúng Nó gồm hệ thống lí thuyết chủ đạo và hệ thống kiến thức về các chất Các chất được đưa ra trong chương trình đều có nhiều ứng dụng trong thực tiễn

- Tuy nhiên, trong SGK và sách bài tập hóa học hiện hành, tỉ lệ bài tập thực tiễn so với tổng số BTHH được đưa ra (ở những bài có thể sử dụng BTHHTT) là chưa cao Rất nhiều bài tập trong SGK và sách bài tập đưa ra có thể chuyển thành bài tập thực tiễn nếu thêm một vài từ ngữ, câu chữ gắn nó với một tình huống nào đó trong thực tế nhưng chưa tận dụng

1.4.3 Thực trạng của việc dạy và học BTHHTT ở trường THPT hiện nay

Thực trạng hiện nay cho thấy, rất nhiều HS giỏi về lí thuyết nhưng khi

GV đưa ra các bài tập thực tiễn và yêu cầu giải thì phần lớn trong số các em này lại chưa biết diễn đạt, chưa biết vận dụng kiến thức của mình vào từng tình huống cụ thể để hoàn thành bài tập

Nhiều GV khi được hỏi đã rất hứng thú với mảng bài tập này nhưng lại ngại dạy, ngại tìm tòi, sưu tầm do không có thời gian

Chính những điều trên đã đẩy nền Giáo dục của chúng ta thời gian qua

có những sản phẩm con người “như những chú gà công nghiệp”, giỏi lí thuyết nhưng lại không năng động, sáng tạo trong thực tiễn

Chương 2 HỆ THỐNG CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC THỰC

TIỄN PHẦN PHI KIM TRƯỜNG THPT 2.1 Hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học thực tiễn phần phi kim trường THPT

2.1.1 Nhóm halogen

1 Tại sao người ta lại sục khí clo vào nước sinh hoạt mặc dù nó là một khí độc?

2 Có bạn thắc mắc: “Dung dịch HBr, HI vốn dĩ không màu, tại sao lại thấy

cả 2 dung dịch có màu vàng khi để trong không khí?” Em hãy giải thích hiện tượng đó?

3 Thổi khí clo đi qua dung dịch natricacbonat, người ta thấy có khí cacbonđioxit bay ra Hãy giải thích hiện tượng và viết phương trình hóa học?

4 Tại sao nước Giaven, clorua vôi lại có tính tẩy màu?

5 Tại sao clorua vôi được dùng rộng rãi hơn nước Giaven?

6 Để diệt chuột ở ngoài đồng, người ta có thể cho khí clo qua những ống mềm vào hang chuột Hai tính chất nào của clo cho phép sử dụng clo như vậy?

8 Tại sao nước clo có tính tẩy màu, sát trùng nhưng khi để lâu lại mất đi những tính chất này?

9 Trong thí nghiệm ở hình bên, người ta

dẫn khí clo mới điều chế từ manganđioxit rắn và

dung dịch axit clohiđric đậm đặc vào ống hình trụ

A có đặt một miếng giấy màu Nếu đóng khóa K

thì miếng giấy màu không bị mất màu Nếu mở

khóa K thì giấy mất màu Giải thích hiện tượng?

7 Tại sao trong công nghiệp người ta dùng phương pháp điện phân dung dịch natriclorua bão hòa chứ không dùng phản ứng oxi hóa – khử giữa các chất

để điều chế clo?

10 Nếu mở nút một lọ đựng HCl đặc thì thấy khói xuất hiện ở miệng lọ

Giải thích hiện tượng đó?

11 Tại sao trong phòng thí nghiệm không dùng chai thủy tinh để đựng dung

dịch axit flohiđric?

12 Đưa ra ánh sáng một ống nghiệm đựng bạc clorua có nhỏ thêm một ít

dung dịch quỳ tím Hiện tượng gì sẽ xảy ra? Giải thích?

13 Tại sao cần dùng bình thép khô đựng khí clo mà không được dùng bình

thép ướt? Giải thích và viết phương trình hóa học (nếu có)?

14 Để điều chế flo, người ta phải điện phân dung dịch kaliflorua trong

hiđroflorua lỏng đã được làm sạch nước Vì sao phải tránh sự có mặt của nước?

15 Trước đây, trong các xưởng chế tạo axit flohiđrric,

hầu như các bóng đèn đều biến thành bóng đèn màu

trắng sữa, các cửa sổ kính trong dần biến thành kính

mờ Em hãy giải thích hiện tượng này và viết phương

trình hóa học (nếu có)?

16 Sau khi đi bơi, tóc thường bị khô do nước trong bể bơi rất có hại cho tóc

Nếu dùng nước sôđa để gội đầu thì tóc sẽ trở lại mượt mà và mềm mại Hãy giải thích việc làm đó và viết phương trình hóa học (nếu có)?

17 Có một ống hình trụ chứa đầy khí clo Người ta làm thí nghiệm đốt cháy

hiđro ở phần trên của ống Sau đó đưa một ngọn nến đang cháy vào ống Nếu đưa ngọn nến từ từ vào ống thì nến tắt ngay ở phần trên của ống Nếu đưa thật nhanh ngọn nến xuống đáy ống thì nến tiếp tục cháy Hãy giải thích các hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm trên và viết các phương trình hóa học? Cho biết chất làm nến là parafin có công thức tổng quát là CnH2n+2

18 Dùng clo để khử trùng nước sinh hoạt là một phương pháp rẻ tiền và dễ sử

dụng Tuy nhiên, cần phải thường xuyên kiểm tra nồng độ clo dư ở trong nước bởi vì lượng clo dư nhiều sẽ gây nguy hiểm cho con người và môi trường

Cách đơn giản để kiểm tra lượng clo dư là dùng kali iotua và hồ tinh bột Hãy nêu hiện tượng của quá trình này và viết phương trình hóa học (nếu có)?

19 Để sát trùng nước nhanh, người ta bơm clo vào trong nước với hàm

lượng 10g/m3

để có thể tiêu diệt các vi khuẩn và phá hủy các hợp chất hữu cơ trong vòng 10 phút Cuối giai đoạn khử trùng này, người ta trung hòa clo dư bằng lưu huỳnh đioxit hoặc natri sunfit

Hãy viết các phương trình hóa học?

20 Hồi đầu thế kỉ XIX, người ta sản xuất natri

sunfat bằng cách cho axit sunfuric đặc tác dụng

với muối ăn Khi đó xung quanh các nhà máy

này, dụng cụ của thợ thủ công rất nhanh hỏng

và cây cối bị chết rất nhiều Người ta đã cố gắng

cho khí thải thoát ra bằng những ống khói cao

tới 300m nhưng tác hại của khí thải vẫn tiếp diễn, đặc biệt là khi khí hậu ẩm Hãy giải thích những hiện tượng trên?

21 Trong phòng thí nghiệm, người ta điều chế HCl bằng cách cho NaCl tác

dụng với axit H2SO4 đặc Hỏi có thể điều chế HBr, HI bằng cách cho KBr, KI tác dụng với H2SO4 đặc được không? Vì sao?

22 Hình dưới đây mô tả hình ảnh quan sát được khi dẫn khí hiđroclorua đi

từ từ qua bình lọc khí chứa nước (a) và bình đựng dung dịch axit sunfuric đặc

(b) Hãy giải thích vì sao sau khi khí HCl đi qua lại có sự khác nhau về độ

chênh lệch mực nước ở hai bình lọc khí như vậy?

ba

23 Hơi brom rất độc, brom rơi vào da sẽ gây bỏng nặng Vì vậy nếu một người

hít phải hơi brom thì có thể cho người đó hít dung dịch loãng của amoniac pha

trong rượu để tiêu độc, hoặc ngâm vết bỏng brom vào dung dịch amoniac loãng Viết phương trình hóa học, biết trong phản ứng đó có các quá trình sau:

N-3 → N0 + 3e

Br0 + e → Br-1

24 Iot được bán trên thị trường thường có lẫn tạp chất là clo, brom, nước

Để tinh chế, người ta nghiền nó với kali iotua và vôi sống rồi nung hỗn hợp trong cốc đậy kín bằng một bình thủy tinh có chứa nước lạnh Khi đó iot sẽ bám vào đáy bình Hãy giải thích cách làm trên? Viết các phương trình hóa học?

25 Khí hiđro thu được bằng phương pháp điện phân dung dịch natri clorua

đôi khi bị lẫn tạp chất là khí clo Để kiểm tra xem khí hiđro có lẫn khí clo hay không, người ta thổi khí đó qua một dung dịch có chứa kali iotua và hồ tinh bột Hãy giải thích vì sao người ta lại làm như vậy?

26 Sau quá trình điện phân dung dịch NaCl có màng ngăn, khí clo ra khỏi

thùng điện phân có chứa một lượng lớn hơi nước gây ăn mòn thiết bị Vì vậy phải tiến hành sấy khô khí clo ẩm rồi hóa lỏng trước khi vận chuyển tới nơi tiêu thụ Trong các hóa chất sau, chất nào có thể dùng để sấy khô khí clo ẩm? Giải thích?

28 Vì sao trong nấu ăn, người ta thường cho muối iot vào khi ngừng đun?

29 Trong phòng thí nghiệm, khi thấy bạn bị ngộ độc khí clo, các bạn khác sơ

27 Trên thị trường hiện có bán một số đồ dùng bằng điện để cho các gia đình

tự chế dung dịch tiêu độc Chỉ cần dẫn nước máy vào dụng cụ, cho ít muối ăn vào rồi cắm điện Một lát sau ta sẽ có dung dịch tiêu độc dùng để rửa rau, quả, dụng cụ nhà bếp, giặt khăn mặt, và còn có tác dụng tẩy trắng nữa

a Có phản ứng gì xảy ra trong dụng cụ trên?

b Vì sao dung dịch thu được có tác dụng tiêu độc, tẩy trắng?

cứu bằng cách cho ngửi dung dịch amoniac loãng Em hãy giải thích cách làm này?

30 Trong các nhà máy cung cấp nước sinh hoạt thì khâu cuối cùng của việc

xử lí nước là khử trùng nước Một trong các phương pháp khử trùng nước đang được dùng phổ biến ở nước ta là dùng clo Lượng clo được bơm vào nước trong bể tiếp xúc theo tỉ lệ 5g/m3

nước Nếu với dân số Hà Nội là 3 triệu, mỗi người dùng 200 lít nước/ ngày, thì các nhà máy cung cấp nước sinh hoạt cần dùng bao nhiêu kilogam clo mỗi ngày cho việc xử lí nước?

31 Công suất của một tháp tổng hợp hiđro clorua là 2500 tấn hiđro clorua

trong một ngày đêm

a Tính khối lượng clo và hiđro cần dùng để thu được khối lượng hiđro clorua nói trên, biết rằng khối lượng hiđro cần dùng lớn hơn 10% so với khối lượng tính theo lí thuyết

b Vì sao dùng dư hiđro mà không dùng dư clo?

32 Brom là nguyên liệu để điều chế các hợp chất chứa brom trong y dược,

nhiếp ảnh, chất nhuộm, chất chống nổ cho động cơ đốt trong, thuốc trừ sâu…

Để sản xuất brom từ nguồn nước biển, có hàm lượng 84,975g NaBr/m3

nước biển người ta dùng phương pháp thổi khí clo vào nước biển Lượng khí clo cần dùng phải nhiều hơn 10% so với lí thuyết

a Viết phương trình hóa học?

b Tính khối lượng clo cần dùng để sản xuất được 1 tấn brom Giả sử hiệu suất phản ứng là 100%

33 Để răng chắc khỏe và giảm bệnh sâu răng thì hàm lượng flo trong nước

cần đạt là 1,0 – 1,5 mg/l Hãy tính lượng natri florua cần phải pha vào trong nước có hàm lượng flo từ 0,5mg/l đến 1mg/l để cung cấp cho 3 triệu người dân Hà Nội, mỗi người dùng 200 lít nước/ngày Giả sử natri florua không bị thất thoát trong quá trình pha trộn và cung cấp đến người tiêu dùng

34 Theo tính toán của các nhà khoa học,

để phòng bệnh bướu cổ và một số bệnh khác,

mỗi người cần bổ sung 1,5.10-4g iot mỗi ngày

Nếu lượng iot đó chỉ được bổ sung từ muối iot

(có 25g KI trong 1 tấn muối ăn) thì mỗi người cần ăn bao nhiêu gam muối iot

mỗi ngày?

2.1.2 Nhóm oxi – lưu huỳnh

35 Tại sao sau cơn mưa, người ta thường cảm thấy không khí trong lành

hơn?

36 Natri peoxit (Na2O2) khi tác dụng với nước sẽ sinh ra hiđro peoxit

(H2O2) là một chất oxi hóa mạnh có thể tẩy trắng được quần áo Vì vậy, để

tăng hiệu quả tẩy trắng của bột giặt người ta thường cho thêm vào một ít bột

natri peoxit: Na2O2 + 2H2O → 2NaOH + H2O2

2H2O2 → 2H2O + O2

Vậy, cách tốt nhất để bảo quản bột giặt là:

A Chứa trong hộp không có nắp để ra ngoài ánh nắng

cho bột giặt luôn khô ráo

B Chứa trong hộp không có nắp để trong bóng râm

C Chứa trong hộp có nắp kín để ở nơi râm, mát

D Chứa trong hộp không có nắp để ở nơi râm, mát

Chọn đáp án đúng

37 Hãy cho biết quá trình tạo thành ozon trên tầng cao của khí quyển và

nguồn sản sinh ozon trên mặt đất Ozon ở đâu có vai trò bảo vệ sự sống, ở đâu

gây hại cho sự sống?

38 Tại sao trong bệnh viện người ta hay trồng thông?

39 Các chất freon (CFC) gây hiện tượng suy giảm tầng ozon Cơ chế phân

hủy ozon bởi freon (thí dụ CF2Cl2) được viết như sau:

CF2Cl2 → Cl + CF2Cl (a)

O3 + Cl. → O2 + .ClO (b)

O3 + .ClO → 2O2 + Cl. (c)

Tại sao từ một phân tử CF2Cl2 có thể phân hủy hàng ngàn phân tử ozon?

40 Tại sao có thể đánh cảm bằng dây bạc và khi đó dây bạc bị hóa đen, để

dây bạc sáng trắng trở lại, người ta ngâm vào nước tiểu?

41 Khi đánh rơi nhiệt kế thủy ngân, vì sao người ta không dùng chổi quét

mà rắc bột lưu huỳnh lên?

42 Vì sao trong tự nhiên có nhiều nguồn thải H2S nhưng không có sự tích tụ khí đó trong không khí?

43 Khi cho lưu huỳnh đioxit vào nước vôi trong thì thấy nước vôi trong bị

đục Nếu nhỏ tiếp axit clohiđric vào lại thấy nước vôi trong lại Nếu thay axit clohiđric bằng axit sunfuric thì nước vôi có trong lại hay không? Giải thích bằng phương trình hóa học?

44 Lưu huỳnh đioxit là một trong những chất khí chủ yếu gây ra những cơn

mưa axit làm tổn hại cho những công trình được làm bằng thép, đá Hãy giải thích sự tạo thành mưa axit và sự phá hủy các công trình bằng đá, thép? Viết các phương trình hóa học để minh họa?

Mưa axit gây tổn hại cho những công trình bằng sắt, thép; đá; cây cối

45 Khi làm thớ nghiệm, do bất cẩn nờn bị axit sunfuric đặc dõy vào tay Em

sẽ xử lớ tỡnh huống này như thế nào một cỏch cú hiệu quả nhất? Biết rằng trong phũng thớ nghiệm cú đầy đủ cỏc loại húa chất

46 Axit sunfuric đặc là chất cú khả năng hấp thụ nước lớn nờn được sử dụng

làm khụ rất nhiều chất khớ ẩm Tuy nhiờn, người ta lại khụng dựng axit sunfuric đặc để làm khụ hiđro sunfua Giải thớch?

47 Vỡ sao khi nhỏ axit sunfuric đậm

đặc vào đường kớnh thỡ đường kớnh bị húa

đen ngay lập tức? Giải thớch bằng

phương trỡnh húa học

48 Natri peoxit (Na2O2), kali peoxit (KO2) là những chất oxi húa mạnh, dễ dàng hấp thụ khớ cacbonic và giải phúng khớ oxi Do đú, chỳng được sử dụng trong bỡnh lặn hoặc tàu ngầm để hấp thụ khớ cacbonic và cung cấp khớ oxi cho

hụ hấp của con người

a Viết cỏc phương trỡnh húa học? biết rằng trong cỏc phản ứng đú, nguyờn tố oxi trong Na2O2 và KO2 đúng vai trũ chất tự oxi húa – khử

b Theo nghiờn cứu, khi hụ hấp thể tớch khớ cacbonic mà một người thải ra xấp

xỉ thể tớch khớ oxi hớt vào Vậy cần trộn Na2O2 và KO2 theo tỉ lệ số mol như thế nào để thể tớch khớ cacbonic hấp thụ bằng thể tớch khớ oxi sinh ra?

49 Trong cỏc nhà mỏy sản xuất bia, rượu, nước ngọt, nước là một nguyờn

liệu quan trọng, chất lượng của nước ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của sản phẩm Nước được khử trựng bằng clo thường cú mựi khú chịu do lượng

Hiện t-ợng thí nghiệm nhỏ axit sunfuric đặc

nhỏ clo dư gây nên Do vậy mà các nhà máy đó đã sử dụng phương pháp khử trùng nước bằng ozon để nước không có mùi vị lạ Ozon được bơm vào trong nước với hàm lượng từ 0,5 – 5g/m3 Lượng dư được duy trì trong nước khoảng 5 – 10 phút để diệt các vi khuẩn cỡ lớn ( như vi khuẩn Kock gây bệnh lao, trùng amip…)

a Vì sao ozon lại có tính sát trùng?

b Tính khối lượng ozon cần dùng để khử trùng nước đủ sản xuất được 400 lít rượu vang? Biết rằng để sản xuất được 1 lít rượu vang cần dùng hết 5 lít nước

50 Để diệt chuột trong một nhà kho, người ta dùng phương pháp đốt lưu

huỳnh, đóng kín cửa nhà kho lại Chuột hít phải khói sẽ bị sưng yết hầu, co giật, tê liệt cơ quan hô hấp dẫn đến bị ngạt mà chết

a Hãy viết phương trình hóa học của phản ứng đốt cháy lưu huỳnh?

A Vì phản ứng tỏa nhiệt nên cân bằng sẽ chuyển sang chiều thuận khi làm lạnh hỗn hợp các chất phản ứng

B Dùng chất xúc tác để tăng tốc độ phản ứng

C Dùng dư oxi để cân bằng chuyển sang chiều thuận và chọn nhiệt độ thích hợp

D Cả B và C

52 Tại một phòng thí nghiệm, để kiểm tra hàm lượng hiđro sunfua có trong

một mẫu khí lấy từ bãi chôn lấp rác Tây Mỗ, người ta cho mẫu đó đi vào dung

dịch chì nitrat dư tốc độ 2,5 lít/phút trong 400 phút Lọc tách kết tủa, thu được 4,78 mg chất rắn màu đen

Dựa vào các dữ kiện nói trên, em hãy xác định hàm lượng hiđro sunfua có trong mẫu khí đó (theo đơn vị mg/m3

) Không khí tại khu vực bãi chôn lấp rác trên có bị ô nhiễm không? Biết rằng theo tiêu chuẩn Việt Nam ở khu dân cư, hàm lượng hiđro sunfua không được vượt quá 0,3mg/m3

53 Khí SO2 do nhà máy thải ra là nguyên nhân quan trọng nhất gây ra ô nhiễm môi trường Tiêu chuẩn quốc tế quy định nếu lượng SO2 vượt quá 30.10-6 mol/m3 thì coi là không khí bị ô nhiễm

Nếu lấy 50 lít không khí ở một thành phố và phân tích thấy có 0,012mg SO2

thì không khí ở đó có bị ô nhiễm không?

54 Tại sao khi điều chế hiđro sunfua từ sunfua kim loại người ta thường

dùng axit HCl mà không dùng axit H2SO4 đậm đặc? Giải thích và viết phương trình hóa học?

55 Khí thoát ra từ hầm bioga

(có thành phần chính là khí

mêtan) được dùng để đun nấu

thường có mùi rất khó chịu

Nguyên nhân chính gây ra

mùi đó là do khí mêtan có

lẫn khí hiđrosunfua trong quá

trình lên men, phân hủy chất hữu cơ trong phân động vật? Theo em, ta phải

làm thế nào để khắc phục điều đó?

56 Người ta sản xuất H2SO4 từ quặng pirit Nếu dùng 300 tấn quặng pirit có 20% tạp chất thì sản xuất được bao nhiêu tấn dung dịch H2SO4 98%, biết rằng hao hụt trong sản xuất là 10%

HÇm Biogaz

58 Khi phân tích một loại nước biển, người ta thấy rằng trong mỗi mét khối

nước biển có chứa 2,03 kg natri sunfat Phải thêm bao nhiêu kg bari clorua vào mỗi mét khối nước biển đó để loại bỏ hết natri sunfat?

59 Hỗn hợp gồm S, C, KNO3 gọi là thuốc

súng đen có thể dùng làm pháo

a Viết phương trình hóa học của phản ứng

xảy ra khi đốt pháo ( ít nhất 4 phương trình)?

b Một bạn học sinh nói “ Đốt pháo gây nguy

hiểm cho con người và còn làm ô nhiễm

môi trường” Em có đồng ý với quan điểm của bạn đó không? Giải thích?

60 Từ một tấn quặng pirit chứa 75,3% FeS2 có thể điều chế được bao nhiêu tấn dung dịch axit sunfuric 78,04% (d = 1,7g/ml)? biết lượng lưu huỳnh đioxit

bị nung nóng là 1,5% và lượng axit bị mất mát là 0,2%

Hầm sinh khí

Buồng lấy bã (phân bón)

Mô hình hầm bioga mới của Trung Quốc

Khí

57 Thành phần chính của khí bioga gồm có mêtan (60 – 70%), hiđrosunfua,

cacbonic Dựa vào mô hình dưới đây hãy giải thích: Vì sao khí đi ra từ hầm sinh khí lại phải cho đi qua nước?

61 Làng đá Non Nước trong khu du lịch Ngũ Hành Sơn – Đà Nẵng là một

địa điểm tham quan nổi tiếng đã và đang thu hút một lượng lớn du khách trong

và ngoài nước Khi đến đây, du khách được xem tất cả các giai đoạn (cưa, xẻ,

2.1.3 Nhóm nitơ – photpho

62 Người ta áp dụng tính chất gì của ion nitrit NO2

để sử dụng làm tác nhân bảo quản trong công nghiệp thực phẩm?

63 Tại sao khi đi gần các sông, hồ bẩn vào ngày nắng nóng, người ta lại

ngửi thấy mùi khai?

64 Vì sao trước khi hàn kim loại người ta thường cho muối NH4Cl lên trên

bề mặt kim loại và nung?

65 Vì sao NH4HCO3 và (NH4)2CO3 khi nhiệt phân đều cho nhiều NH3, CO2,

H2O nhưng người ta chỉ sử dụng NH4HCO3 làm bột nở?

66 Hiện tượng mưa axit là gì? Giải thích?

67 Diêm tiêu (kali nitrat) dùng để ướp thịt muối có tác dụng làm cho thịt giữ

được màu sắc đỏ hồng vốn có Tuy nhiên, khi sử dụng các loại thịt được ướp

bằng diêm tiêu như xúc xích, lạp xưởng, không nên rán kĩ hoặc nướng ở một

nhiệt độ cao Hãy nêu cơ sở khoa học của lời khuyên này?

Tượng đá

Sự ô nhiễm do axit

đục, đẽo đá, mài giũa, đánh bóng tượng) để làm ra một sản phẩm thủ công mỹ

nghệ từ đá (tượng Phật, hươu nai, mỹ nhân ngư) Trong quá trình mài giũa,

đánh bóng tượng, những người thợ ở đây đã hòa axit sunfuric vào nước rồi đổ

trực tiếp lên tượng, như vậy đã rút ngắn được thời gian và công sức một cách

đáng kể Nước axit tràn xuống sân rồi chảy ra ngoài đường

a Theo em, việc sử dụng axit như vậy có ảnh hưởng như thế nào đến môi

trường?

b Em hãy đề xuất cách làm giảm lượng axit sunfuric thải ra môi trường cho

từng hộ dân trong làng nghề đó?

68 Tã lót trẻ em sau khi giặt sạch vẫn lưu lại một lượng amoniac Để khử

sạch amoniac, bạn nên cho chất nào trong số các chất sau vào nước xả cuối cùng để giặt:

69 Trong phòng thí nghiệm, khi điều chế amoniac từ amoni clorua rắn và

canxi oxit rắn người ta thu khí bằng phương pháp:

A Thu qua nước

B Dời chỗ không khí bằng cách đặt ngửa ống nghiệm

C Dời chỗ không khí bằng cách đặt úp ống nghiệm xuống

D Lội qua dung dịch axit sunfuric đặc

Hãy chọn cách thu khí đúng nhất Giải thích ngắn gọn sự lựa chọn đó Làm thế nào để biết khí amoniac đã đầy ống nghiệm?

70 Theo tính chất vật lí, axit nitric là chất lỏng không màu Nhưng trong các

phòng thí nghiệm, dung dịch axit nitric dù rất loãng đều có màu vàng nhạt

Em hãy giải thích hiện tượng này và viết phương trình hóa học (nếu có)?

71 Bằng kiến thức hóa học, hãy giải thích tính khoa học của câu ca dao:

Lúa chiêm lấp ló đầu bờ Nghe thấy tiếng sấm mở cờ mà lên

72 Vào mùa hè, ở những khu nghĩa địa hoặc bãi rác có nhiều xác động vật

thường có hiện tượng “ma trơi”

Giải thích vì sao có hiện tượng này?

73 Kẽm photphua (Zn3P2) được dùng để diệt chuột Chất này dễ bị thủy phân nên khi chuột ăn phải đi tìm nơi có nguồn nước để uống và chết Giải thích và viết phương trình hóa học?

74 Tại sao khi hòa tan phân đạm ure vào nước ta thấy nước lạnh đi?

75 Chất khí nào sau đây với liều lượng nhỏ được gọi là “khí cười”, còn khi

ở nồng độ cao được sử dụng làm chất gây mê:

A NO B N2O

76 Để loại bỏ ion amoni trong nước thải, trước tiên người ta phải kiềm hóa

dung dịch nước thải bằng natri hiđroxit đến pH = 11, sau đó cho chảy từ trên xuống trong một tháp được nạp đầy các vòng đệm bằng sứ, còn không khí được thổi ngược từ dưới lên Phương pháp này loại bỏ được khoảng 95% lượng amoni trong nước thải

Giải thích cách loại bỏ amoni nói trên Viết các phương trình hóa học?

77 Việc sản xuất amoniac trong công nghiệp dựa trên phản ứng thuận

5 Lấy amoniac ra khỏi hệ

78 Vì sao khi tên lửa bắn trúng máy bay, ta thấy xuất hiện khói màu nâu?

79 Thế nào là hiện tượng khói mù quang hóa? Tác hại của nó?

80 Vì sao tro bếp lại được sử dụng như một loại phân bón hóa học? Tro bếp

thích hợp để bón cho vùng đất chua hay mặn? Giải thích?

81 Trong thành phần của vỏ bao diêm, thuốc diêm thường có photpho, ở

đầu que diêm thường có lưu huỳnh và kali clorat

a Trong thuốc diêm, người ta dùng photpho trắng hay photpho đỏ? Vì sao?

b Viết phương trình hóa học của các phản ứng xảy ra khi quẹt diêm? Vì sao khi quẹt que diêm trong bóng tối ta lại nhìn thấy một vệt sáng ở vỏ bao diêm?

82 Khi thủy phân một loại đất đèn chứa tạp chất canxi photphua (Ca3P2), người ta thu được hỗn hợp khí có mùi rất khó chịu

a Viết phương trình hóa học của phản ứng thủy phân loại đất đèn nói trên và cho biết chất gì gây nên mùi của hỗn hợp khí?

b Phân tích hỗn hợp khí thu được khi thủy phân 3kg đất đèn nói trên, người

ta xác định được trong đó có 1,12cm3

photphin (đo ở đktc) Hãy tính thành phần phần trăm tạp chất canxi photphua có trong loại đất đèn đó?

83 Cần bao nhiêu kg amoni sunfat hoặc ure để bón cho một hecta (ha) đất

trồng trọt, biết tiêu chuẩn nitơ cần bón là 8 kg/ha?

84 Tính khối lượng canxi đihiđrophotphat sản xuất được bằng cách cho axit

photphoric tác dụng với canxi photphat? Biết khối lượng canxi photphat đã dùng là 9,3 tấn và sự hao hụt sản phẩm trong quá trình sản xuất là 10%

85 Tỉ lệ khối lượng các nguyên tố dinh dưỡng cần bón cho đất tùy thuộc

vào từng loại đất và giai đoạn sinh trưởng của cây Trong một trường hợp cụ thể, cán bộ nông nghiệp hướng dẫn nên bón theo tỉ lệ mN : mP : mK = 10 : 8 :

6 Bạn đang có các loại phân: Amoni sunfat, canxi đihiđrophotphat, kali clorua Bạn phải trộn chúng theo tỉ lệ nào để đảm bảo đúng hướng dẫn?

2.1.4 Nhóm cacbon - silic

86 Tại sao than đá chất thành đống có thể tự bốc cháy?

87 Khi nhóm bếp than, ta có thể nhúng than vào nước vôi trong rồi phơi khô

trước khi đun, làm như vậy thì được lợi gì khi nhóm bếp?

88 Giải thích câu tục ngữ: “Nước chảy đá mòn” ?

89 Những ngày nóng nực, mọi người thích uống nước có ga Trong nước

uống có ga có nhiều bọt Đó là khí gì? Nêu tác dụng của khí đó?

90 Giải thích quá trình hình thành thạch nhũ trong các hang động? Tại sao

càng đi sâu vào trong hang động ta càng thấy khó thở?

91 Khí CO thông thường được hình thành từ đâu? Giải thích cơ chế gây độc

của CO? Tại sao người bị ngộ độc CO người ta phải đưa ra chỗ thoáng khí hay thở không khí giàu O2?

92 Hiệu ứng nhà kính là gì? Tác hại của hiệu ứng nhà kính?

93 Nước đá khô là gì và công dụng như thế nào?

94 Bình chữa cháy phun bọt dạng axit – kiềm có cấu tạo như sau:

- Ống thủy tinh hở miệng đựng dung dịch axit sunfuric

- Bình đựng dung dịch natri hiđrocacbonat có nồng độ cao

95 Vì sao nguyên liệu cho nung vôi là đá vôi và than đá lại phải đập đến

một kích cỡ thích hợp, không để to quá hoặc nhỏ quá?

96 Để khử mùi hôi trong tủ lạnh, ta có thể cho vào tủ vài cục than hoa Giải

chậm? Hãy cho biết hai nguyên nhân chính của việc thiên nhiên có khả năng điều chỉnh hàm lượng CO2?

98 Vì sao người ta phải tạo ra các hàng lỗ rỗng trong các viên than tổ ong?

99 Cùng được tạo bởi nguyên tố cacbon, vì sao kim cương cứng nhất trong

tất cả các chất còn than chì lại rất mềm, có thể tách thành lớp dễ dàng?

100 a Vì sao để nung gạch, ngói người ta thường xếp gạch, ngói mộc xen lẫn

với các bánh than?

b Khói thoát ra từ lò nung gạch có làm ô nhiễm môi trường không? Vì sao?

101 Để luyện gang từ quặng, người ta sử dụng phản ứng khử sắt oxit bằng

cacbon monoôxit (CO) Tại sao trong thành phần của khí lò cao có CO? Người ta đã tìm mọi cách để loại bỏ khí CO, tuy nhiên mọi cố gắng đều không thành công

Nguyên nhân nào gây ra hiện tượng trên?

A Lò xây chưa đủ độ cao

B Thời gian tiếp xúc của quặng sắt với CO chưa đủ

C Nhiệt độ của phản ứng hóa học chưa đủ

D Phản ứng khử sắt oxit là phản ứng thuận nghịch

102 Hiện nay khi giá nhiên liệu từ dầu mỏ tăng cao thì việc sử dụng các

nhiên liệu thay thế là rất cần thiết Trong công nghiệp, để điều chế khí than ướt (một nhiên liệu khí), người ta thổi hơi nước qua than đá đang nóng đỏ Phản ứng hóa học xảy ra như sau:

C(r) + H2O(k) CO(k) + H2(k) ∆H = 131 kJ

Để tăng hiệu suất phản ứng, người ta sử dụng biện pháp nào sau đây:

Cấu trúc tinh thể than chì Cấu trúc tinh thể kim cương

A Giảm áp suất chung của hệ

B Giảm nhiệt độ của hệ

C Dùng chất xúc tác

D Tăng nồng độ hiđro

103 Để đề phòng bị nhiễm độc cacbon monooxit, người ta sử dụng mặt nạ

với chất hấp phụ là:

A Đồng (II) oxit và mangan đioxit

B Đồng (II) oxit và magie oxit

C Đồng (II) oxit và than hoạt tính

D Than hoạt tính

Hãy chọn đáp án đúng

104 Để loại bỏ cacbon monooxit và cacbon đioxit trong khí thải của nhà máy

sản xuất gang thép, người ta làm như sau:

- Thổi luồng không khí nóng vào khí thải

- Dẫn khí thải vào bể chứa sữa vôi

Hãy giải thích quá trình loại bỏ cacbon monooxit và cacbon đioxit nói trên và viết phương trình hóa học?

105 Hiđro xianua (HCN) là một chất lỏng không màu, rất dễ bay hơi và cực

độc Hàm lượng giới hạn cho phép trong không khí là 3.10-4

mg/l Những trường hợp bị say hay chết vì say sắn là do trong sắn có một lượng nhỏ HCN Lượng hiđro xianua còn tập trung khá nhiều ở phần vỏ sắn

Để không bị nhiễm độc xianua do ăn sắn, khi luộc sắn cần:

A Rửa sạch vỏ rồi luộc, khi nước sôi nên mở vung khoảng 5 phút

B Tách bỏ vỏ rồi luộc

C Tách bỏ vỏ rồi luộc, khi nước sôi nên mở vung khoảng 5 phút

D Cho thêm ít nước vôi trong vào nồi luộc để trung hòa HCN

Hãy chọn một đáp án đúng rồi giải thích?

106 Một loại thủy tinh có thành phần gồm Na2SO3 và CaSiO3 Viết phương

trình hóa học để giải thích việc dùng axit flohiđric khắc chữ lên thủy tinh đó?

107 Để có được những tấm đệm cao su êm ái, người ta phải tạo độ xốp cho

cao su trong quá trình sản xuất Chất tạo xốp là những chất khi bị nhiệt phân

có khả năng phóng thích các chất khí nhằm tạo ra những khoảng trống như những tổ ong nhỏ hoặc cực nhỏ làm cho cao su trở nên xốp Một trong những chất tạo xốp đó là natri hiđrocacbonat

Vì sao natri hiđrocacbonat được chọn làm chất tạo xốp cho cao su?

108 Thủy tinh trung tính được sử dụng rộng rãi trong việc chế tạo các ống

nghiệm và dụng cụ thủy tinh chịu nhiệt ở các phòng thí nghiệm Vì sao người

ta không dùng thủy tinh kiềm cho ứng dụng này?

109 Dịch vị dạ dày thường có pH trong khoảng 2 – 3 Nếu người nào có pH

của dịch vị < 2 thì dễ bị viêm loét dạ dày Để chữa bệnh này, người bệnh thường uống trước bữa ăn một ít

A Dung dịch natri hiđrocacbonat

B Nước

C Nước mắm

D Nước đường

Hãy chọn đáp án đúng và giải thích?

110 Khi tôi vôi, người ta đổ vôi sống vào thùng nước rồi khuấy đều và lượng

nước phải đủ sao cho khi vôi đã nở hết cỡ rồi mà vẫn còn có nước nổi trên mặt Phần nước trong ở trên thùng vôi được gọi là nước vôi trong Vài ngày sau, trên bề mặt nước vôi trong đó xuất hiện một lớp màng cứng, mỏng mà ta

có thể cầm lên thành từng miếng như miếng kính Hãy giải thích hiện tượng này?

111 Trong công nghiệp thực phẩm, với những

mặt hàng có đóng gói, người ta sử dụng silicagen

làm chất hút ẩm Hãy cho biết thành phần hóa học