Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của victo huygô

Cuốn giáo trình “Lý luận văn học”, NXB Giáo dục, 1993 do Giáo sư Hà Minh Đức chủ biên định nghĩa về nhân vật văn học như sau: “Nhân vật trong văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang t

Trường đại học sư phạm hà nội 2

Khoa ngữ văn

**************

Bùi thị hồng

Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của victo

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong thế kỉ XIX đầy biến động, giữa nước Pháp - xứ sở được coi như

là nơi bắt đầu một kỉ nguyên mới của nhân loại do cuộc cách mạng tư sản, Victo Huygô xứng đáng được tôn vinh là đứa con tinh thần của thời đại Bước vào văn đàn lúc mười bảy tuổi, với cuộc sống kéo dài trong hơn 80 năm đầy

ắp những biến cố sôi động, V.Huygô đã có mãnh lực thu hút áp đảo độc giả trên nhiều lĩnh vực khác nhau của văn chương nghệ thuật và cường độ sáng tạo hiếm hoi trong lịch sử văn học xưa nay Huygô là hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn

Sự nghiệp sáng tác của Huygô bao trùm lên cả ba thể loại văn học là thơ, kịch, tiểu thuyết Dù ở thể loại nào ông cũng đạt được những thành tựu lớn lao Trong hơn 60 năm sáng tác, ông đã để lại mười vở kịch, mười tiểu thuyết lớn và truyện vừa, mười lăm tập thơ, ngoài ra còn hàng trăm bài chính luận, lý luận văn chương, hàng nghìn bức thư tình, vài ba nghìn tranh vẽ Sự phong phú trong sáng tác của Huygô bắt nguồn từ mối quan hệ của ông với đời sống nhân dân, sự tham gia trực tiếp vào các phong trào chính trị và văn hóa tiến bộ

Nếu như ở thể loại thơ ca, tiểu thuyết, V.Huygô được mệnh danh là nhà thơ lớn, nhà tiểu thuyết vĩ đại thì ở thể loại kịch, với nhiều vở kịch tiêu biểu

như Crômoen (1827), Hecnani (1830), Mariông Đơlormơ (1831), Ruy Blas (1838)… đã đưa tên tuổi của V.Huygô trở thành người đứng đầu tao đàn lãng

mạn Ở lĩnh vực này, Huygô đã khẳng định được tên tuổi của mình, ghi lại dấu ấn thành công trước chủ nghĩa cổ điển khi mà ảnh hưởng của trào lưu này còn khá sâu đậm trong văn học đương thời

Sáng tác kịch của V.Huygô thu gọn trong một khoảng thời gian tương đối hẹp: mười vở từ 1827 đến 1843, tức là vào những năm cuối cùng của thời

kì Trung hưng (1815 - 1830) và kéo dài gần hết thời kì quân chủ tư sản (1830

- 1848) ở Pháp: Crômoen (1827), Hecnani (1830), Mariông Đơlormơ (1831), Nhà vua vui chơi (1832), Luycrexơ Borgia (1833), Mari Tuyđo (1833), Ănggiêlô (1835), Ruy Blas (1838), Những người Buyêcgravơ (1843), Tuôckêmađa (1882)…

Huygô đã đổi mới kịch không chỉ về nội dung mà cả về hình thức thể loại, đổi mới từ kịch bản đến việc dàn dựng và diễn xuất ở nhà hát Bằng việc phá vỡ luật Tam duy nhất của chủ nghĩa cổ điển, đưa vào sân khấu hình ảnh

“nhân vật nổi loạn”, gia tăng thêm chất bình dân trong ngôn ngữ kịch, Huygô

đã làm cho các vở kịch của mình có chỗ đứng vững chắc và gây tiếng vang lớn trên kịch trường lúc bấy giờ Cống hiến của Huygô ở lĩnh vực kịch đã mở toang cánh cửa sáng tạo nghệ thuật để đến với “Nghệ thuật tự do”

Do vậy chọn đề tài “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô” làm đối tượng nghiên cứu, chúng tôi mong muốn tìm

hiểu thấu đáo cặn kẽ hơn về một số đặc điểm nghệ thuật làm nên bút pháp lãng mạn trong kịch Huygô Qua đó giúp người tiếp nhận có được cái nhìn khái quát về tác phẩm cũng như bước vào thế giới nghệ thuật tuyệt diệu của thơ văn Huygô

2 Lịch sử vấn đề

Thế kỷ XIX là thế kỷ mà nước Pháp có rất nhiều tài năng tỏa sáng, trong số đó có V.Huygô Ông là hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn, hiện thân của nền văn học Pháp thế kỷ XIX, hiện thân của khát vọng hòa bình và lý tưởng tự do, bác ái của nhân loại

Ông xuất hiện như “một ngôi sao mọc sớm và lặn muộn chân trời của thế kỷ” [5, 475] Mãnh liệt và cường tráng, thiên tài ấy ngay từ đầu đã khẳng

định mình như chủ soái của trường phái lãng mạn V.Huygô được nhân dân

Pháp, các nhà phê bình nghiên cứu Pháp gọi là “Huygô đại dương”, “Huygô ánh sáng”, “Huygô khổng lồ”, “Huygô trái núi”, “Không thể hình dung nước Pháp mà không có Huygô” [10, 146]

Là nhà nghệ sỹ lãng mạn nhưng V.Huygô lại luôn khẳng định văn học phải phản ánh hiện thực cuộc sống Ông đặc biệt chú ý lý thuyết về cái thô kệch và phê phán các nhà văn cổ điển không phản ánh những mặt tương phản trong tự nhiên, xã hội và con người mà chỉ chạy theo cái đẹp vĩnh cửu Cho nên, cống hiến to lớn của Huygô là mở toang cánh cửa sáng tạo nghệ thuật

Ông đã đề xuất “Tất cả cái gì tồn tại trong tự nhiên đều tồn tại trong nghệ thuật”

2.1 Đánh giá chung về tác giả V.Huygô

Với những thành tựu chói lọi trên văn đàn thế giới, V.Huygô cũng như tác phẩm của ông đã thu hút bao tâm trí của các nhà phê bình, nghiên cứu trong và ngoài nước

Ở Việt Nam, sự phổ biến của V.Huygô khá mạnh mẽ Do đó, những công trình nghiên cứu về tác giả và tác phẩm của ông xuất hiện khá nhiều

Giáo sư Đặng Anh Đào - Hoàng Nhân trong cuốn “Văn học phương Tây” (2003, NXB Giáo dục, H) đánh giá “V.Huygô đã trở thành hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn, là tiếng vọng âm vang của thời đại Chẳng những thế, cho tới nay ông vẫn được coi là nhà văn đã kết hợp được qua một sự nghiệp đồ sộ gồm thơ và văn xuôi, những tình cảm phổ biến nhất, những khát vọng bình dị và sâu xa nhất của con người và được coi như tiên tri của hòa bình thế giới” [4, 473]

Giáo sư Hoàng Nhân trong cuốn “ Văn học Pháp thế kỷ XIX”, (NXB

Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, 1997) đã đánh giá cao về V.Huygô Giáo sư cho

rằng “V.Huygô là nhà văn lớn nhất thế kỷ XIX, là một nghệ sỹ toàn diện Ông

đã sáng tác một khối lượng lớn các tác phẩm đủ mọi thể loại V.Huygô là nhà văn lãng mạn tiến bộ, là một nhà chính trị dân chủ đã hiến dâng trọn vẹn cuộc đời cho những lý tưởng nhân đạo cao cả” [11, 120]

Lê Hồng Sâm, Phùng Văn Tửu trong cuốn “Lịch sử văn học Pháp thế

kỷ XVIII - XIX” (tập 2, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 2005) đã đánh giá V.Huygô ở nhiều mặt “V.Huygô là nguyên lão nước Pháp” đồng thời “là một nghệ sỹ quốc hội” là “người mang trong mình dòng máu có thể gọi là bình dân” Vì vậy mà V.Huygô đã “khuấy lên bão tố từ đáy lọ mực” [21, 408]

Đỗ Quang Lưu - Lê Văn Khoa trong cuốn “Victo Huygô” (NXB Giáo dục, 1978) cũng khẳng định “V.Huygô trở thành ngọn cờ đầu của trường phái lãng mạn tiến bộ” [12, 215]

Bằng Việt trong “V.Huygô - Chân dung một thời đại” khẳng định

“V.Huygô đã sinh ra đúng thời điểm cần có V.Huygô lại sinh ra trong một cái nôi văn học bậc nhất Châu Âu Và V.Huygô là tính cách Pháp đến mức chúng ta có thể nói: Không thể hình dung nước Pháp mà không có V.Huygô”

[24, 85]

Trên đây là một số ý kiến tiêu biểu đánh giá về tác giả V.Huygô Vẫn còn rất nhiều ý kiến khác đánh giá cao con người, tài năng và sự nghiệp văn chương của Huygô Mọi nhận xét đều nhằm mục đích khẳng định và ngợi ca

M.Gorki khẳng định: “V.Huygô là cả diễn đàn, ông gầm thét trên đỉnh đầu thế giới như một cơn giông tố kêu gọi quyền được sống cho tất cả những

gì là cao đẹp nhất Trong con người ông đã biết dạy cho tất cả mọi người biết yêu cuộc đời, yêu cái đẹp, yêu sự thật, yêu nước Pháp” [11, 115]

2.2 Những ý kiến đánh giá về tác phẩm kịch của V.Huygô

Mặc dù kịch không phải là thể loại chủ yếu của chủ nghĩa lãng mạn, nhưng chính lĩnh vực sân khấu lại là nơi diễn ra cuộc đấu tranh quyết liệt nhất

giữa chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa cổ điển Vì vậy, các vở kịch của V.Huygô có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử văn học Pháp

PGS TS Lê Phong Tuyết trong bài viết “Hecnani và những vấn đề lí luận về kịch Đram” (Tạp chí văn học số 6/2002) đã đề cao tính chiến đấu

chống lại những nguyên tắc cứng nhắc của chủ nghĩa cổ điển trong kịch

V.Huygô Tác giả chỉ ra rằng “Với trận đánh Hecnani, V.Huygô đã đưa chủ nghĩa lãng mạn đi đến sự thắng lợi Nếu kịch cổ điển chỉ có thể đưa vào những phần thanh nhã cao quý thì V.Huygô lại chấp nhận đưa cả những yếu

tố bình thường của cuộc sống vào trong kịch” [22, 64]

Đặng Thị Hạnh trong cuốn “Victo Huygô” (NXB Văn hóa Hà Nội,

1978) đã đánh giá rất cao vở kịch Crômoen và bài tựa mang tính lí luận về

kịch Bài tựa đó có thể coi là cương lĩnh để sáng tạo nghệ thuật “Với bài tựa

vở Crômoen, Huygô đã trở thành chủ súy của trường phái mới Những luận điểm của Huygô không có gì thật mới so với các nhà lãng mạn đi trước với cảm hứng say sưa, bài tựa đã trở thành tuyên ngôn của trường phái lãng mạn” [8, 87]

Về nghệ thuật sáng tác kịch, Vũ Đức Phúc trong bài viết “Lí luận và sáng tác kịch lãng mạn của V.Huygô” có nhận xét về đặc điểm xung đột – kịch tính trong kịch Huygô: “Tính kịch của V.Huygô rất căng thẳng, nó không chỉ căng thẳng ở đỉnh điểm của hành động chính mà là căng thẳng trong mọi tình huống, mọi hoàn cảnh Vào kịch đã thấy ngay lập tức không khí căng thẳng, hết tình huống căng thẳng này người xem vừa cảm thấy nhẹ nhõm thì lại thấy tình huống khác, kết thúc mỗi tình huống đều là bất ngờ”

nghĩa lớn lao của những hình tượng đó “Các nhân vật trung tâm trong các vở kịch của ông đều thuộc tầng lớp “thấp hèn” mà đều cảm thấy mình được tạo

ra cho một sự nghiệp lớn vô tận hoặc đều là “người dân đen hào hiệp” giành được tình yêu của các tiểu thư và phu nhân cao quý Qua các nhân vật của mình, V.Huygô muốn ám chỉ sự vươn lên của quần chúng trong đời sống chính trị, xã hội của các dân tộc, mặc dù yêu cầu đòi tự do của các nhân vật nổi loạn này chủ yếu mới chỉ giới hạn trong tự do yêu đương” [9, 165]

Nhìn chung các công trình này đã giới thiệu khá đầy đủ về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của V.Huygô Tuy nhiên, trong một số tài liệu chúng tôi bao

quát được, vấn đề “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô” chưa được nghiên cứu cụ thể, chuyên sâu, và có hệ thống

Nghiên cứu về “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô” là một đề tài khá lí thú, mới mẻ và cũng không đơn giản Tài

liệu nghiên cứu của các tác giả kể trên là những gợi ý vô cùng quý giá giúp chúng tôi thực hiện khóa luận này Những ý kiến đánh giá trong các bài

nghiên cứu sẽ là cơ sở, nền tảng cho chúng tôi tìm hiểu “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô” một cách cụ thể và sâu

sắc hơn

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở tìm hiểu về nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm văn học, khóa luận sẽ đi nghiên cứu các biện pháp nghệ thuật mà Huygô sử dụng để xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của mình Đồng thời, khóa luận đi vào tìm hiểu những nét đặc sắc về nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô

Phạm vi nghiên cứu: V Huygô có tất cả trên mười vở kịch bao gồm:

Crômoen (1827), Hecnani (1830), Mariông Đơlormơ (1831), Nhà vua vui chơi (1832), Luycrexơ Borgia (1833), Mari Tuyđo (1833), Ănggiêlô (1835), Ruy Blas (1838), Những người Buyêcgravơ (1843), Tuôckêmađa (1882)…

Nhưng trong khuôn khổ của khóa luận, chúng tôi chỉ khảo sát ba vở kịch tiêu

biểu là: Hecnani (1830), Mariông Đơlormơ (1831), Ruy Blas (1838) Ba tác phẩm này được lấy từ bản dịch tiếng Việt trong Tuyển tập kịch V.Huygô của

dịch giả Phùng Văn Tửu, NXB Văn học, Hà Nội, 2002

5 Phương pháp nghiên cứu

Ở đề tài này, chúng tôi sử dụng một số phương pháp chủ yếu sau:

- Phương pháp khảo sát, phân tích

- Phương pháp so sánh, tổng hợp

- Phương pháp hệ thống

6 Đóng góp của khoá luận

Khoá luận chúng tôi lựa chọn góp phần khẳng định giá trị xuất sắc trong kịch Huygô và những nét mới trong tác phẩm kịch của ông, góp phần vào việc nghiên cứu giảng dạy văn học nước ngoài nói chung và Huygô nói riêng trong nhà trường hiện nay

7 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, nội dung chính của khóa luận gồm 3 chương sau:

Chương 1: Cơ sở lí luận chung

Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô

Chương 3: Nét đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật kịch của V.Huygô

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG

1.1 Lý luận về nhân vật

1.1.1 Khái niệm về nhân vật

Nhân vật là khái niệm không chỉ dùng trong văn chương mà còn ở nhiều lĩnh vực khác Vì vậy, trong lịch sử nghiên cứu đã có rất nhiều khái niệm về nhân vật

Theo bộ “Từ điển Tiếng Việt” của Viện ngôn ngữ học do Hoàng Phê

chủ biên, NXB Đà Nẵng, 2002 thì “nhân vật” là khái niệm mang hai nghĩa:

Thứ nhất, đó là “đối tượng” (thường là con người) được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm văn học nghệ thuật

Thứ hai, đó là “người có một vị trí quan trọng trong xã hội”

Như vậy, với cách hiểu như trên, “nhân vật” được dùng phổ biến ở nhiều mặt, cả đời sống văn học nghệ thuật, đời sống chính trị, xã hội, văn hóa…Nhưng trong phạm vi nghiên cứu của khóa luận, chúng tôi chỉ đề cập

đến khái niệm “nhân vật” theo nghĩa thứ nhất của bộ “Từ điển Tiếng Việt”

như vừa trích ở trên Tức là nhân vật trong tác phẩm văn chương

Cuốn giáo trình “Lý luận văn học”, NXB Giáo dục, 1993 do Giáo sư

Hà Minh Đức chủ biên định nghĩa về nhân vật văn học như sau: “Nhân vật trong văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không phải

là sự sao chụp đầy đủ mọi chi tiết biểu hiện của con người mà chỉ là sự thể hiện của con người qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách…và cần chú ý thêm một điều: Thực ra khái niệm “nhân vật” thường được quan niệm với một phạm vi rộng hơn nhiều, đó không chỉ là con người

có tên hoặc không tên, được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm, mà còn là những sự vật, loài vật khác mang bóng dáng, tính cách của con người (…) Cũng có khi đó không phải là con người, sự vật cụ

thể mà chỉ là một hiện tượng về con người hoặc có liên quan đến con người, được thể hiện nổi bật trong tác phẩm” [5, 102]

Đối với mỗi nhân vật văn học thì tính cách được coi là đặc điểm quan trọng nhất, “là nội dung của mọi nhân vật văn học” [13, 64] Vì vậy, trước kia trong một số giáo trình đã gọi nhân vật là tính cách Ở đây cần hiểu tính cách

là những phẩm chất xã hội lịch sử của con người thể hiện qua một vài đặc điểm cá nhân, gắn với phẩm chất tâm sinh lý của họ

“Tính cách cũng là nhân vật nhưng là nhân vật được thể hiện với một chất lượng tư tưởng nghệ thuật cao hơn, tuy chưa đạt đến mức độ là những điển hình” [5,105] Và tính cách tự nó cũng bao gồm những thuộc tính riêng biệt độc đáo mang tính cá nhân nhưng lại mang những nét chung tiêu biểu cho nhiều người khác trong một phạm vi nhất định Đồng thời tính cách có một quá trình phát triển phù hợp với logic khách quan của đời sống

Như vậy, tính cách tiêu biểu cho nhân vật Trong tác phẩm văn chương

có nhân vật được khắc họa tính cách ít hay nhiều nhưng cũng có những nhân vật không được khắc họa tính cách điều này phụ thuộc vào ý đồ sáng tạo nghệ thuật của nhà văn

1.1.2 Vai trò của nhân vật trong tác phẩm văn học

Chúng ta biết rằng, nhân vật là hình ảnh của con người Khi tính cách của nhân vật được khắc họa ở mức độ nào đó, nhân vật sẽ trở thành hình tượng về con người Và khi được khai thác ở mức độ điển hình về tính cách thì lúc đó nhân vật sẽ trở thành điển hình cho con người, cho thời đại mà con người đang sống Nói rộng ra, văn học phản ánh đời sống bằng hình tượng, bằng những nhân vật cụ thể Do đó, vai trò đầu tiên, quan trọng nhất của nhân vật là làm phương tiện để nhà văn khái quát hiện thực Văn học không thể thiếu nhân vật bởi vì qua nhân vật nhà văn thể hiện nhận thức của mình về con người, xã hội, lịch sử…Với những đặc điểm về số phận và tính cách của

nó “nhân vật chính là người dẫn dắt người đọc vào một thế giới riêng của đời sống trong một thời kỳ lịch sử nhất định” [5, 126]

Tính cách của nhân vật mang vai trò hết sức quan trọng đối với cả nội dung và hình thức của tác phẩm văn học

Về nội dung: nhân vật với tính cách của nó là phương tiện để nhà văn thể hiện tư tưởng của tác phẩm, nó có nhiệm vụ cụ thể hóa sự thực hiện của chủ đề tác phẩm, tức là thông qua hành động và mối liên hệ giữa các tính cách, người đọc sẽ có những khái quát đầu tiên về mặt nhận thức tư tưởng

Về hình thức: nhân vật với tính cách của nó quyết định phần lớn các yếu tố như kết cấu, ngôn ngữ, các biện pháp thể hiện…Về luận điểm này Hêghen đã từng nói “tính cách là điểm trung tâm của mối liên hệ giữa nội dung và hình thức” Như vậy, tính cách ở một phương diện nào đó đã trở thành cầu nối giữa hai mặt nội dung và hình thức của tác phẩm văn chương

Tuy nhiên, tính cách nhân vật mang tính chất lịch sử, tức là mỗi thời đại khác nhau tính cách được đề cao hay coi nhẹ phụ thuộc vào nhận thức và quan điểm lịch sử, có thể cùng một tính cách trong thời kỳ này được tôn sùng,

ca ngợi thì đến sau không hẳn được đánh giá như vậy

Đó là những vai trò, chức năng của nhân vật trong tác phẩm văn chương Với những vai trò như thế, chúng ta có thể khẳng định nhân vật là yếu tố không thể thiếu trong tác phẩm văn chương, góp phần tạo nên sự hấp dẫn và sức sống bền lâu cho tác phẩm văn chương

1.1.3 Các loại nhân vật văn học cơ bản

Nhân vật văn học là hiện tượng hết sức đa dạng Các nhân vật thành công thường là những sáng tạo độc đáo, không lặp lại Nhà văn trong quá trình sáng tác, muốn xây dựng nhân vật theo phong cách riêng của mình vì thế nhân vật văn học rất phong phú Nhưng nhìn tổng thể trong lịch sử văn học từ trước tới nay, các nhà nghiên cứu lí luận văn học đã chia thế giới nhân vật

thành các kiểu loại khác nhau để người đọc dễ tiếp nhận, dễ phân tích và khám phá theo tiêu chí như: nội dung, cấu trúc, chức năng của nhân vật

Thứ nhất, dựa trên vai trò của nhân vật đối với cấu trúc và cốt truyện của tác phẩm có nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm Nhân vật chính là nhân vật đóng vai trò chủ chốt, xuất hiện nhiều, giữ vị trí then chốt của cốt truyện hoặc tuyến cốt truyện Đó là con người liên quan đến các sự kiện chủ yếu của tác phẩm, là cơ sở để tác giả triển khai đề tài cơ bản của mình Trong các nhân vật chính lại có thể nhận thấy nổi lên nhân vật trung tâm xuyên suốt tác phẩm từ đầu đến cuối về mặt ý nghĩa “Đó là nơi quy tụ các mối mâu thuẫn của tác phẩm, là nơi thể hiện vấn đề trung tâm của tác phẩm” [13, 71] Trong tác phẩm văn chương, ngoài nhân vật chính còn lại là nhân vật phụ mang các tình tiết, sự kiện, tư tưởng có tính chất phụ trợ, bổ sung

Thứ hai, dựa trên phương diện hệ tư tưởng, về quan hệ đối với lí tưởng nhân vật lại có thể chia ra làm nhân vật chính diện (nhân vật tích cực) và nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực) Hai kiểu nhân vật này cũng mang tính lịch

sử Nhân vật chính diện mang lí tưởng, quan điểm tư tưởng, đạo đức tốt đẹp của tác giả, của thời đại mà tác giả khẳng định và đề cao như những tấm gương về phẩm chất tốt đẹp của con người một thời Trái lại, nhân vật phản diện mang những phẩm chất xấu xa trái với đạo lí và lí tưởng, đáng lên án, phủ định

Ngoài hai cách chia phổ biến như vậy về nhân vật Dựa vào kiểu cấu trúc nhân vật, người ta lại có thể nói tới nhân vật chức năng, nhân vật loại hình, nhân vật tính cách và nhân vật tư tưởng Trong phạm vi có hạn của khóa luận, chúng tôi xin không bàn sâu về những loại nhân vật này Việc phân chia nhân vật thành các kiểu loại khác nhau như trên, tất nhiên đều mang tính chất tương đối và ở bình diện nào đó còn mang tính chất lịch sử Nhưng tựu chung

lại, điều cần chú ý nhất vẫn là khả năng phản ánh và tác động đến cuộc sống, khả năng hấp dẫn, lôi cuốn người đọc của nhân vật

1.1.4 Nhân vật trong tác phẩm kịch

Nói như nhà nghiên cứu văn học Huỳnh Lý: “Chúng ta không giảng dạy kịch với tư cách là một loại hình nghệ thuật mà chỉ giảng dạy kịch về phương diện văn học” [3, 239] thì nhân vật kịch chúng ta xem xét cũng không phải là diễn viên trên sân khấu được hóa trang, diễn xuất theo sự chỉ đạo của đạo diễn mà là nhân vật của kịch bản văn học, chính xác hơn là một nhân vật văn học bởi kịch bản văn học cũng là một loại văn

Ở mỗi loại văn khác nhau thì đặc trưng nhân vật cũng khác nhau Nếu nhân vật trong tác phẩm tự sự được miêu tả một cách tỉ mỉ, mang nhiều màu sắc thẩm mĩ, nhân vật trong tác phẩm trữ tình thiên về khám phá cảm xúc, tình cảm thì nhân vật kịch lại có những nét khu biệt đặc thù Với mục đích viết để diễn trên sân khấu, kịch bản văn học chịu sự chi phối của không gian, thời gian do đó buộc nhân vật cũng có những đặc điểm phù hợp với thể loại

Đặc điểm nổi bật thứ nhất: Nhân vật kịch xuất hiện vào lúc dòng chảy của cuộc đời đang cao trào, sôi động nhất Bởi vì, trong truyện, tiểu thuyết không hạn định về không gian, thời gian nên nhà văn có thể đề cập đến nhân vật một cách tỉ mỉ, kỹ lưỡng theo ý đồ chủ quan của nhà văn, những mối xung đột của các nhân vật được xem xét từ trạng thái manh nha, âm ỉ rồi đến giai đoạn đối lập, đấu tranh xung đột… Nhưng kịch do hạn định của không gian, thời gian nên khi nhân vật xuất hiện trong tác phẩm cũng là lúc hoàn cảnh, mâu thuẫn của cốt truyện kịch đã phát triển tới chỗ xung đột, đòi hỏi phải giải quyết Đó chính là lúc dòng chảy của cuộc đời không êm ả mà đã có dòng xoáy bắt đầu dữ dội Trong hoàn cảnh cam go ấy, các nhân vật mới có cơ hội

tự bộc lộ mình rõ ràng và chính xác nhất

Đặc điểm riêng biệt thứ hai của nhân vật trong tác phẩm kịch: Nhân vật kịch là loại nhân vật hành động Nếu trong tác phẩm trữ tình mọi tác động của môi trường sống đều làm cho nhân vật nảy sinh tình cảm, cảm xúc rung động thì trong tác phẩm kịch lại dẫn đến nhân vật hành động (tất nhiên không phải bất cứ sự tác động nào của hoàn cảnh sống cũng dẫn đến nhân vật hành động) Bởi nhân vật kịch có hành động thì mới đi tới giải quyết mâu thuẫn, xung đột

và cũng qua hành động là cơ sở để nhân vật tự bộc lộ tính cách của mình Chúng ta cần hiểu hành động ở đây bao gồm cả hành vi cử chỉ, việc làm, cả hành động ngôn ngữ (tức lời nói của nhân vật) Lời nói của nhân vật trong kịch mang tính hành động khá rõ nét, thông qua ngôn ngữ ta có thể thấy hành động tấn công - phản công, thăm dò - lảng tránh, chất vấn - chối cãi, thuyết phục - phủ nhận, đe dọa - coi thường, cầu xin - từ chối… Cốt truyện của kịch rất tập trung, lại diễn ra theo một nhịp độ rất gấp rút nên những hành động cũng dồn dập, cô đúc hơn, liên tiếp hành động nọ làm nảy sinh hành động kia Các hành động ở những mức độ khác nhau tùy từng tính cách và mức độ căng thẳng của mâu thuẫn, xung đột

Nét đặc trưng thứ ba của nhân vật kịch đó là: nhân vật kịch có sự biến đổi số phận dễ dàng, nhanh chóng cũng vẫn do tính quy phạm của không gian, thời gian trong kịch, buộc nghệ sỹ phải thể hiện được tất cả các mâu thuẫn, xung đột cùng với việc giải quyết các mâu thuẫn, xung đột ấy trong một thời gian nhất định Cho nên cùng với mỗi lần mâu thuẫn, xung đột được giải quyết lại là một lần số phận nhân vật thay đổi Trong thơ trữ tình, do cảm xúc đóng vai trò chủ yếu nên biến đổi trong thơ chủ yếu là biến đổi về tâm trạng, không có biến đổi số phận cũng như con đường đời của nhân vật

Do đặc điểm cốt lõi của kịch là những mâu thuẫn, xung đột nên nhân vật kịch thường được khắc họa tính cách rất nổi bật Mỗi nhân vật kịch thường mang ít phẩm chất thẩm mĩ nhưng phẩm chất đó phải nổi trội

Timôphêép đã từng giải thích: “Hình tượng kịch phản ánh những mâu thuẫn của cuộc sống đã chín muồi gay gắt nhất và đã được xác định Chính vì vậy nó đã được xác định trên cơ sở nhấn mạnh trong tính cách con người sự cảm xúc phiến diện do các mâu thuẫn trên quy định” [13, 254] Từ sự nổi bật

về tính cách như thế, các nhân vật dễ dàng đứng thành các tuyến riêng trong mỗi tuyến, nhân vật có những đặc điểm chung nào đó, cũng đối lập mâu thuẫn với tuyến khác nhưng tính cách nổi bật và tính cách ít phẩm chất thẩm mĩ của nhân vật kịch không có nghĩa rằng nhất nhất mọi hàng động, suy nghĩ của nhân vật đều đơn giản, một chiều, mà xoay quanh nét nổi bật còn có những tính cách khác vừa tương quan, vừa tương phản làm cho gương mặt nhân vật sinh động và đa dạng hơn

Như vậy, từ những đặc điểm chung về nhân vật, vào kịch đã có những nét riêng, đặc thù mang màu sắc thể loại Nhà văn là người cần nhạy cảm đối với điều đó để xây dựng nhân vật trong tác phẩm của mình sao cho phù hợp với thể loại

1.2 Lý luận về nghệ thuật xây dựng nhân vật kịch

Như đã trình bày ở trên, nhân vật ngoài chức năng quan trọng là phương tiện để nhà văn gửi gắm ý tưởng nghệ thuật của mình, còn có vai trò quyết định tới phần lớn những yếu tố hình thức của tác phẩm văn chương Vì thế qua mỗi yếu tố hình thức của tác phẩm, ta sẽ thấy được cụ thể nghệ thuật xây dựng nhân vật của tác giả

Cũng giống như các tác phẩm tự sự, trữ tình, các tác phẩm kịch cũng phải cần đến các biện pháp nghệ thuật thể hiện nhân vật Để xây dựng được nhân vật trong tác phẩm kịch một cách sinh động, hấp dẫn, các tác giả sử dụng các thủ pháp nghệ thuật sao cho nhân vật hiện lên trước mắt người đọc càng cụ thể, càng rõ nét thông qua càng nhiều các giác quan càng tốt Các phương thức thể hiện nhân vật kịch hết sức đa dạng, trong đó phải kể đến bốn

yếu tố nghệ thuật sau : Biện pháp đối thoại, biện pháp độc thoại, biện pháp tạo xung đột kịch tính, biện pháp tương phản Việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật này “gắn liền với việc xây dựng hình tượng nhân vật toàn vẹn và sinh động” [13, 27]

1.2.1.Biện pháp đối thoại

Theo “Từ điển Tiếng Việt” của Viện ngôn ngữ do Hoàng Phê chủ biên

thì “Đối thoại là hình thức nói chuyện qua lại giữa hai hay nhiều người với nhau” [16, 86]

Cuốn “Lý luận văn học”, NXBGD, H, 1987 do Phương Lựu chủ biên,

cũng chỉ ra rằng: “Đối thoại trong văn chương là hình thức nhà văn để các nhân vật trò chuyện, trao đổi, thậm chí tranh luận gay gắt với nhau về một vấn

đề nào đó” Các mối quan hệ giữa các nhân vật càng đa dạng, các nhân vật đối thoại càng nhiều thì càng bộc lộ được những đặc điểm thuộc về tính cách,

cá tính, nghề nghiệp, giai cấp, lứa tuổi, giới tính…của mình Sự bộc lộ đó qua

cả nội dung lời đối thoại, qua cả cách (hình thức) nhân vật đối thoại Chẳng hạn, trong vở kịch Hamlet của Secxpia, ta có thể thấy được những đặc điểm

về tính cách của nhân vật Hamlet và Clôđiut qua đoạn đối thoại ở hồi V, cảnh 1

Vua : Chao ôi! Chao ôi! Hamlet…

Hamlet : Một gã lấy con bọ đã xơi thịt vua làm mồi câu cá rồi lại ăn con cá đã xơi mồi bọ

Vua : Nhà ngươi nói thế có ý gì ?

Hamlet : Có nghĩa gì đâu, chẳng qua cũng chỉ muốn nói cho ngài hay một ông vua đã ngự giá chu du như thế nào trong bao tử của một anh chàng hành khất

Ở màn đối thoại này, Hamlet dùng một thứ ngôn ngữ sắc nhọn, lạnh lùng, lột trần ngay chân tướng của Clôđiut Hamlet như muốn vạch mặt chỉ

tên kẻ thù, đã gọi Clôđiut là “một thằng sát nhân, một gã đê tiện, một tên vô lại…một tên vua hề, một tên ăn cắp ngai vàng và quyền uy, xoáy trộm vương miện trên giá cao đút vào túi áo” Qua đối thoại, Hamlet luôn thể hiện một con người đấu tranh - con người tiên tiến - lý tưởng của thời đại Phục Hưng

Có thể nói, đối thoại là một biện pháp nghệ thuật quan trọng trong việc thể hiện nhân vật kịch Arixtôt đã từng nói “Kịch sẽ trở nên vô nghĩa nếu không có xung đột và càng vô nghĩa hơn nếu ở đó không có các nhân vật đối thoại với nhau” Vì vậy, đối thoại trong kịch nhiều về số lượng và quan trọng

về chất lượng, khả năng thể hiện nội dung của biện pháp đối thoại là rất lớn Với ngôn ngữ đối thoại của mỗi nhân vật, biện pháp thể hiện nghệ thuật này

có tác dụng cá biệt hóa các nhân vật, làm cho mỗi nhân vật có một đặc điểm riêng, không nhân vật nào giống nhân vật nào

1.2.2.Biện pháp độc thoại

Theo “Từ điển thuật ngữ văn học” thì “Độc thoại (hay độc thoại nội

tâm) là lời phát ngôn của nhân vật nói với chính mình, thể hiện quá trình tâm

lý, nội tâm, mô phỏng hoạt động, cảm xúc suy nghĩ của con người trong dòng chảy trực tiếp của nó” [7, 122]

Trong cuốn “150 thuật ngữ văn học”, tác giả Lại Nguyên Ân cho

rằng: “Độc thoại nội tâm là phát ngôn của nhân vật nói với bản thân mình, trực tiếp qua trình phản ánh tâm lý bên trong, kiểu độc thoại thầm (hoặc “lẩm bẩm”) mô phỏng hoạt động suy nghĩ, xúc cảm của con người trong dòng chảy trực tiếp của nó” [1, 126]

Trong cuốn “Thi pháp tiểu thuyết Lep Tônxtôi”, giáo sư Nguyễn Hải

Hà đã đưa ra một định nghĩa về độc thoại nội tâm: “Độc thoại nội tâm là tiếng nói bên trong tâm hồn nhân vật, là ý nghĩ thầm kín, là lời tự nhủ thầm hoặc nhân vật nói to lên với mình Độc thoại nội tâm bộc lộ đời sống tinh thần của nhân vật, làm hiện rõ con người bên trong của nó” [6, 87]

Trong tác phẩm kịch, biện pháp này thường được sử dụng khi nhân vật rơi vào những hoàn cảnh éo le, nhiều kịch tính xung đột, rơi vào trạng thái cô lập, đòi hỏi nhân vật phải băn khoăn trăn trở để đưa ra quyết định cuối cùng

Vở kịch Hamlet của Secxpia nổi tiếng với những đoạn độc thoại nội tâm

“Sống hay không sống” “Sống hay không sống đó là vấn đề, chịu tất cả những viên đá, mũi tên của số mệnh phũ phàng hay là cầm vũ khí đứng lên

mà chống lại với sóng gió của bể khổ, chống lại để mà tiêu diệt chúng đi, đằng nào quý hơn ?” (hồi III, cảnh 1) Lời độc thoại nội tâm của Hamlet chính

là câu hỏi xoáy sâu vào mỗi con người chân chính ở mọi thời đại và buộc họ phải suy nghĩ Hamlet trở thành bất tử một phần từ chính những độc thoại nội tâm này bởi nó đã thể hiện một thế giới nội tâm phong phú, một cuộc giằng co quyết liệt trong một con người về quan niệm làm người

Như vậy, cùng với những biện pháp thể hiện nhân vật, biện pháp độc thoại nội tâm hoàn thiện nhân vật ở mức độ sâu hơn: đó là chiều sâu tâm hồn nhân vật Đây cũng chính là ưu thế của văn chương so với tất cả các loại hình nghệ thuật khác Nếu như hội họa, điêu khắc chỉ nhấn mạnh về ngoại hình, vóc dáng của đối tượng, âm nhạc tác động trực tiếp vào thính giác để người tiếp nhận tự suy ra hoàn toàn cái hồn của đối tượng thì nhờ độc thoại nội tâm, văn chương có khả năng vượt trội trong miêu tả đời sống tâm lý – cái trừu tượng, khó nắm bắt của đối tượng Những suy nghĩ, tình cảm tinh tế của nhân vật sinh động, tùy thuộc vào khả năng sáng tạo của nhà văn chứ không bị hạn chế như việc sáng tạo trong các ngành nghệ thuật khác

1.2.3 Biện pháp tạo xung đột kịch tính

Biện pháp tạo xung đột kịch tính là biện pháp không thể thiếu trong các tác phẩm kịch Dù ở bất kì thời đại nào, tính xung đột kịch tính cũng là yêu cầu quan trọng để tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm kịch

Cuốn “Lý luận văn học” NXBGD, H, 1987 do Phương Lựu chủ biên

đã chỉ ra rằng “Biện pháp tạo xung đột kịch tính là việc nhà văn đặt nhân vật vào tình huống mang tính kịch, tức nó có vấn đề Hoàn cảnh đó có thể được tạo dựng một cách đa dạng, đó là một trạng thái tình cảm cao độ, một nghịch

lý ngang trái, một tình cảnh éo le, trớ trêu của cuộc sống mà dẫn đến mâu thuẫn” [13, 400]

Mâu thuẫn xung đột có thể từ trong chính bản thân nhân vật, có thể giữa các nhân vật với nhau, hoặc giữa nhân vật với hoàn cảnh Qua cách nhân vật đối diện với tình huống ấy và giải quyết tình huống để thoát khỏi xung đột, chúng ta nhìn nhận được bình diện nào đó tính cách nhân vật

Biện pháp nghệ thuật này triệt để sử dụng mâu thuẫn làm nguyên tắc xây dựng các mối quan hệ tương tác giữa các nhân vật Trong tác phẩm kịch thì việc xây dựng các mâu thuẫn, xung đột, là không thể thiếu bởi nó là linh hồn, là cốt lõi của vở kịch Biện pháp này ngoài tác dụng làm tăng tính kịch cho tác phẩm, làm cho nhân vật hiện lên rõ nét còn kích thích hứng thú và sự hiếu kì của bạn đọc trong việc dõi theo nhân vật tìm lối ra

1.2.4 Biện pháp tương phản

Theo “Từ điển Tiếng Việt”, NXB Khoa học xã hội, 1994 do Hoàng

Phê chủ biên thì “Tương phản là từ chỉ những sự vật có tính chất trái ngược, đối chọi nhau rõ rệt”

Trong cuốn “Phong cách học và đặc điểm tu từ Tiếng Việt”, tác giả

Cù Đình Tú định nghĩa cụ thể hơn: “Tương phản là phép tu từ dùng từ ngữ để biểu thị những khái niệm đối lập nhau, cùng xuất hiện trong một văn cảnh nhằm mục đích làm rõ hơn đặc điểm của đối tượng được miêu tả” [17, 94]

Các tác giả Lê Anh Hiền, Cù Đình Tú, Nguyễn Thái Hòa trong cuốn

“Phong cách học Tiếng Việt” chỉ ra rằng “Phép tương phản (hay phép đối

lập) là cách sử dụng các từ ngữ biểu thị các khái niệm trái ngược nhau trong cùng một văn cảnh” [18, 86]

Có thể thấy, tương phản là một thủ pháp nghệ thuật được sử dụng nhiều trong các ngành nghệ thuật Trong hội họa, trong âm nhạc, sự tương phản về màu sắc và các nốt nhạc sẽ gây cảm giác mạnh mẽ tạo nên ấn tượng sâu sắc Đặc biệt trong văn học, tương phản là một trong những biện pháp tu từ được

sử dụng rộng rãi ở tất cả các cấp độ khác nhau của ngôn ngữ và trong mọi thể loại văn học Trong thể loại kịch cũng vậy, các tác giả cũng triệt để sử dụng biện pháp tương phản để xây dựng nhân vật cho tác phẩm của mình Đặc biệt trong hài kịch, các tác giả đã sử dụng biện pháp tương phản giữa hình thức và nội tâm, giữa cái quý phái và cái lố bịch để tạo nên chân dung những nhân vật

hề để qua sự tương phản đó tạo nên tiếng cười trào phúng như trong hài kịch của Môlie với các vở: Trưởng giả học làm sang, Lão hà tiện, Tactuyt…Còn trong chính kịch thì các tác giả lại sử dụng biện pháp tương phản chủ yếu vào việc khắc họa chân dung tính cách, phẩm chất của nhân vật thông qua việc đặt nhân vật thông qua việc đặt nhân vật vào thế tương phản giữa vị thế xã hội với tính cách hoặc đơn giản là tương phản giữa các nhân vật với nhau để qua

đó làm nổi bật lên hình tượng nhân vật trung tâm của tác phẩm

Tóm lại, các biện pháp nghệ thuật trên là những yếu tố quan trọng trong việc xây dựng nhân vật kịch Mỗi biện pháp này được sử dụng tất cả hay không, đậm hay nhạt phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: loại nhân vật, ý đồ nghệ thuật của nhà văn Với sự phân tích bốn yếu tố nghệ thuật trên: biện pháp đối thoại, biện pháp độc thoại, biện pháp tạo xung đột kịch tính, biện pháp tương phản, chúng tôi thấy mỗi yếu tố đều góp phần vào việc xây dựng nhân vật cho tác phẩm Vì vậy, khi xem xét nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô, chúng tôi sẽ đi xem xét ở bốn yếu tố này

CHƯƠNG 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM KỊCH CỦA VICTO HUYGÔ

Kịch Đram (Kịch lãng mạn) là một sáng tạo độc đáo về loại hình kịch của thế kỉ Ánh sáng Thể loại này ra đời đã xóa nhòa ranh giới giữa bi kịch và hài kịch Cơ sở thẩm mỹ của nó là mối quan tâm đến tính chất hiện thực của cuộc sống Nhà soạn kịch Mecier đã nói “Kịch Đram viết ra là để diễn chứ không phải để đọc” nên các nhà soạn kịch quan tâm tới cả việc đổi mới ở khâu dàn dựng theo hướng hiện thực

Một trong những nguyên nhân chủ yếu tạo nên sức hấp dẫn của kịch Đram đối với các nhà lãng mạn là “Nghệ thuật tự do” Mọi thứ dây rợ ràng buộc đôi cánh của ngòi bút và tâm hồn của tác giả đều bị đập phá Mọi kiểu lồng giam hãm nghệ thuật đều bị bẻ nát dù cho đó là lồng sơn son thiếp vàng Kịch Đram không có quy tắc cứng nhắc như trong kịch cổ điển

Huygô là đại diện xuất sắc của thể loại kịch Đram Ông viết không nhiều nhưng những vở kịch của ông lại được đánh giá cao cả về nội dung và hình thức Việc thay đổi lối dàn dựng sân khấu đi vào những chủ đề, đề tài khác nhau, đưa kiểu nhân vật mới lên sân khấu, Huygô đã đem lại một luồng gió mới cho kịch trường Pháp Với quan điểm nghệ thuật phải phục vụ chân

lý, phản ánh thực tế, những nhân vật kịch của V.Huygô bước lên sân khấu với những diện mạo khác nhau nhưng đều mang tính chân thực Đó có thể là một

vị lãnh tụ cách mạng (Crômoen), một tên tướng cướp (Hecnani), một anh đầy tớ (Ruy Blas), một cô gái giang hồ (Mariông Đơlormơ)…Tuy xuất thân

từ những giai cấp khác nhau nhưng ở họ luôn toát lên một phẩm chất cao đẹp, một tính cách mạnh mẽ, một vẻ đẹp tâm hồn lương thiện đáng được trân trọng ngợi ca Những nhân vật đó mang những nét tính cách của con người đời

thường Những mặt khác nhau, thậm chí tương phản nhau đều có thể dung

hòa trong một con người Trong Lời tựa kịch Crômoen, Huygô chỉ ra rằng

“Kịch Đram nhào lẫn cái thô kệch và cái trác tuyệt, cái khủng khiếp và cái hài hước, bi kịch và hài kịch…Đram là đặc tính của văn chương hiện nay” Vì vậy, tính bình dị, chân thực đã khiến cho những nhân vật trong kịch Huygô không còn xa cách với quần chúng như nhân vật trong kịch cổ điển

Đó chỉ là những giới thiệu ban đầu về thể loại kịch Đram và nhân vật

trong kịch Đram của Huygô Qua việc tìm hiểu khám phá về “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của Victo Huygô”, chúng tôi sẽ đi “giải

mã” những đặc trưng của kịch lãng mạn và lý giải tại sao Huygô được coi là

“chủ soái của chủ nghĩa lãng mạn” và là “hiện thân của chủ nghĩa lãng mạn”

Ở chương 1, chúng tôi đã đưa ra và phân tích hệ thống lí luận cần thiết

có vai trò làm cơ sở vững chắc cho việc nghiên cứu đề tài “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của Victo Huygô” Tới chương 2, chúng

tôi sẽ làm rõ thêm những vấn đề lý thuyết để thấy được tài năng sáng tạo trong việc xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của Victo Huygô

2.1.Nghệ thuật đối thoại

Trong kịch, biện pháp thể hiện nghệ thuật này được coi là chủ đạo và cũng có thể coi là quan trọng nhất “Hành động mâu thuẫn, tóm lại kịch tính bật ra đối đáp” [12, 262] Lời đối thoại trong kịch còn “có khả năng kể chuyện, thông báo sự kiện”, “thể hiện tâm hồn sâu kín”, “bộc lộ tư tưởng của tác giả, ý nghĩa của kịch bản”, “diễn đạt tính trữ tình, tính thơ ca, tính anh hùng ca của tác phẩm” [2, 42] đối thoại cho thấy rõ nhất tiếng nói của nhân vật, qua đối thoại ta thấy được tính cách, cá tính, quan niệm sống…và những đặc điểm khác như nghề nghiệp, lứa tuổi, giới tính, giai cấp, thời đại, dân tộc… của nhân vật

Trong các tác phẩm kịch của Victo Huygô, kiểu nhân vật đối thoại xuất hiện nhiều, xuyên suốt các vở kịch là các nhân vật đối thoại với nhau Chính nhờ sự đối thoại của nhân vật mà ta nhận ra tính cách của từng nhân vật một cách cụ thể và sâu sắc hơn Đồng thời, qua đối thoại của các nhân vật chúng

ta còn thấy được ngoại hình, tính cách, tâm tình của nhân vật dù cho chúng ta chỉ đọc kịch bản mà không xem kịch diễn trên sân khấu

Bảng khảo sát sau đây sẽ thống kê số lần đối thoại của các nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô Qua đó chúng ta sẽ thấy được vai trò của đối thoại trong việc miêu tả ngoại hình, tính cách, tâm tình, triết lý của nhân vật kịch

BẢNG KHẢO SÁT VỀ BIỆN PHÁP ĐỐI THOẠI TRONG TÁC PHẨM KỊCH

CỦA V.HUYGÔ

Đối thoại nhằm miêu tả ngoại hình (số lần)

Đối thoại nhằm khắc họa tính cách (số lần)

Đối thoại nhằm triết lý tâm tình (số lần)

thoại ở ba vở kịch trên, chúng tôi sẽ tập trung vào đối thoại của những nhân vật chính như Hecnani, Mariông Đơlormơ, Ruy Blas

2.1.1 Đối thoại nhằm miêu tả ngoại hình nhân vật

Khi xây dựng nhân vật, hầu hết các nhà văn đều chú ý tạo cho nhân vật của mình một ngoại hình, một diện mạo góp phần thể hiện tính cách Ngoại hình có thể chỉ giúp người đọc hiểu được phần nào tính cách của nhân vật, nhưng đó là con đường quan trọng, bước đầu nắm bắt được nhân vật Đặc biệt, ở thể loại kịch, ngoại hình nhân vật lại càng được các tác giả chú ý khắc họa vì nó tác động trực tiếp lên thị giác của người xem, người đọc, dẫn họ đến những liên tưởng và đánh giá về nhân vật

Các nhân vật trong tác phẩm kịch của V.Huygô hầu như ngoại hình đều được khắc họa qua lời đối thoại của nhân vật, một số ít được khắc họa qua lời miêu tả của tác giả Ngoại hình ấy như tấm gương phản chiếu tâm hồn, tính cách, đời sống, nghề nghiệp, thân phận của nhân vật Trong ba vở kịch

Hecnani, Mariông Đơlormơ, Ruy Blas, chúng ta sẽ thấy được chân dung

ngoại hình của một tên tướng cướp, một tiểu thư quý tộc, một cô gái giang hồ

và một anh đầy tớ Ở mỗi nhân vật sẽ có một nét riêng độc đáo thể hiện tài năng viết kịch của V.Huygô

Trong vở Hecnani, ngoại hình của “tên tướng cướp Hecnani” được

khắc họa ở ngay những hồi đầu, qua đối thoại của Jôdepha với Đôn Carlox, của Đônha Xon với Hecnani và qua lời chỉ dẫn của tác giả

Đầu tiên, qua lời chỉ dẫn của tác giả ở hồi I, lớp 2, ta có thể thấy Hecnani tuy là một tướng cướp nhưng chàng lại mang phong thái đường

hoàng của một tráng sĩ lục lâm, giọng nói trong và cao quý “Chàng mặc một chiếc áo khoác rộng, đội mũ rộng vành, bên trong là bộ quần áo tráng sĩ lục lâm xứ Aragông màu xám, một bộ áo giáp bằng da, một thanh kiếm, một con dao găm và một chiếc tù và ở thắt lưng”

Lời chỉ dẫn của tác giả là một định hướng quan trọng giúp chúng ta bước đầu nắm bắt được về trang phục, vẻ ngoài của nhân vật Hecnani Nhưng ngoại hình của nhân vật chủ yếu được thể hiện thông qua đối thoại của các nhân vật

Ở hồi I lớp 1, qua đối thoại của Jôdepha với Đôn Carlox (khi Đôn Carlox lẻn vào nhà Đônha Xon để tìm gặp nàng, trong khi nàng và người hầu Jôdepha đang đợi Hecnani tới) đã thể hiện điều đó

Jôdepha : (ra mở cửa đón Hecnani) Xin kính chào tráng sĩ đẹp trai Ơ kìa, không phải ngài Hecnani sao?

Đôn Carlox : (Nắm lấy cánh tay u) Kêu lên hai tiếng nữa thì mụ sẽ chết đó Nói đi, có phải cô nàng Đônha Xon yêu thương một gã kị sĩ trẻ tuổi, râu ria chưa có, tối nào cũng bất chấp những kẻ ghen tỵ, tiếp anh chàng tình nhân trẻ tuổi đúng không?

Trong đoạn đối thoại trên, tuy tên nhân vật chính không được nhắc đến

nhưng người đọc vẫn biết rằng “ tráng sĩ đẹp trai” kia là Hecnani, và “gã kị sĩ trẻ tuổi, râu ria chưa có” cũng chính là Hecnani Hecnani - chàng trai trẻ

tuổi, tài ba Mặc dù, chàng chưa xuất hiện nhưng qua lời nhận xét của các nhân vật khác, người đọc cũng phần nào hình dung ra dáng vẻ, ngoại hình của chàng Ở chàng, ta nhận thấy chàng có tố chất của một người anh hùng dũng cảm, gan dạ, chính trực Từng chi tiết về áo giáp bằng da, thanh kiếm, chiếc tù

và và qua lời nhận xét của các nhân vật khác, chúng ta cũng thấy được điều

đó

Ở những đoạn đối thoại giữa Hecnani và Đôn Carlox (hồi II, lớp 3) giữa Hecnani và Đôn Ruy Gômê (hồi III, lớp 7) còn thể hiện Hecnani là một người có tài đấu kiếm và đấu kiếm rất giỏi Trong cuộc chạm trán với vua Đôn Carlox - kẻ thù giết hại cha mình (hồi II, lớp 3) Hecnani có thừa khả

năng để báo thù trong cuộc đấu kiếm nhưng với tấm lòng nghĩa hiệp, nhân hậu, chàng đã tha chết cho nhà vua

Chính vẻ đẹp bề ngoài đầy dũng cảm, tài năng của Hecnani đã để lại cho người đọc nhiều ấn tượng tốt đẹp Nét đẹp ấy của chàng thật xứng đôi với nàng Đônha Xon xinh đẹp, thủy chung

Ở những hồi kịch tiếp theo, Huygô đã dành những lời đẹp nhất để nói

về vẻ đẹp của nàng Đônha Xon thông qua đối thoại giữa Hecnani và Đônha Xon, Đôn Ruy Gômê với Đônha Xon, giữa Đôn Carlox và Đông Xăngsơ

Ở hồi III, lớp 3, đối thoại giữa Hecnani và Đônha Xon đã nói lên được

vẻ đẹp ngoại hình của Đônha Xon

Đônha Xon : Anh yêu của em

Hecnani : Không, em khinh ghét anh mới đúng Em thanh cao và trong trắng (…) Ai là người tin được rằng đầu kẻ biệt xứ này xứng đôi với vầng trán trong trắng của em ? Ai là người nhìn thấy hai đứa chúng ta, em thùy mị xinh tươi, anh hung bạo, liều lĩnh, em hiền hòa và lớn lên như một bông hoa trong bóng rợp

Mặc dù rất yêu Đônha Xon nhưng Hecnani luôn tự cảm thấy mình không xứng đáng với vẻ đẹp trong trắng, sự cao quý của nàng Đônha Xon vốn là một tiểu thư đại quý tộc, ở nàng hội tụ đầy đủ sự cao quý, thanh khiết,

và nàng cũng là mơ ước của nhà vua Đôn Carlox, của quận công Đôn Ruy Gômê Cả hai đều si tình, say mê trước vẻ đẹp của nàng Đối thoại giữa Đôn Ruy Gômê với Đônha Xon (hồi III, lớp 1) đã nói lên điều đó

Đôn Ruy Gômê : Ta yêu nàng, được trông thấy nàng hàng ngày, dáng

đi uyển chuyển của nàng, vầng trán thanh khiết của nàng, tia sáng long lanh trong ánh mắt tự hào của nàng, ta hân hoan vô cùng và tâm hồn ta vui như

mở hội Nàng trong trắng như nàng tiên, ngây thơ như chim bồ câu Ôi! Đối với ta, nàng sẽ là thiên thần đem lại niềm vui cho ông già tội nghiệp này

Ở hồi II, lớp 1, vẻ đẹp ngoại hình của Đônha Xon được thể hiện qua đối thoại giữa Đôn Carlox và Đông Xăngsơ Nhà vua si tình Đôn Carlox cũng phải ngây ngất trước vẻ đẹp của nàng, đặc biệt là đôi mắt

Đôn Carlox : Ta mê nàng đến phát điên lên mất Đôi mắt huyền đẹp nhất trần đời Hỡi ôi cửa kính đáng nguyền rủa kia! Bao giờ mi mới sáng lên? Đêm nay trời tối mù mịt Đônha Xon ơi, hãy đến ngời sáng như một ngôi sao trong bóng tối đi !

Vẻ đẹp của Đônha Xon khiến hai kẻ si tình Đôn Carlox, Đôn Ruy Gômê đều muốn có được nàng và tìm mọi cách để có được nàng Điều đó lý giải cho mối tình chông gai, nhiều bão tố của đôi trẻ Hecnani và Đônha Xon

Qua những đoạn đối thoại trên, ta có thể thấy Huygô đã tập trung miêu

tả ngoại hình của hai nhân vật chính Hecnani và Đônha Xon Qua ngoại hình của nhân vật, người đọc phần nào nắm bắt được tính cách của nhân vật Ở Hecnani là sự dũng cảm, gan dạ, ở Đônha Xon là sự son sắc, thủy chung Có thể nói, Huygô đã dành sự yêu mến, trân trọng nhân vật qua cách miêu tả ngoại hình của họ

Nếu như, trong vở Hecnani, nhân vật Hecnani chủ yếu được miêu tả ngoại hình ở những hồi kịch đầu tiên thì đến vở Mariông Đơlormơ, ngoại

hình của nhân vật chính Mariông Đơlormơ lại được miêu tả rải rác ở từng hồi, cảnh Tuy xuất thân là một cô gái giang hồ nhưng Mariông được trời phú cho ngoại hình vô cùng xinh đẹp Vẻ đẹp ấy được thể hiện qua đối thoại của Điđiê

và Mariông, của Laphơma và Mariông, của Gaxê với Brisăngtô

Ở hồi I, lớp 1 và hồi I, lớp 2, đối thoại giữa Điđiê và Mariông đều thể hiện nét đẹp ngoại hình của Mariông

Điđiê : Lúc nãy, đứng dưới chân bức tường này, anh bỗng thấy xúc động tận đáy lòng Phải, vì anh thương em (…) trên kia, trong trinh khiết, trong nhan sắc đầu xuân, một thiên thần chan hòa ánh sáng đang thức, chưa

gợn vết nhơ, một con người trinh bạch dịu hiền mà những kẻ qua đường phải chắp tay quỳ xuống Nàng thơ ngây, hồn nhiên tin vào lòng trung thực của ta, khiến ta phải tôn thờ…

Mariông : Kìa hình như chàng đang thuyết lý về thần học Hay chàng

là tín đồ của tân giáo

Điđiê : Nhưng ma thuật dịu hiền của tiếng em nói bay qua đêm tối, đến với anh đã làm anh hết do dự và đưa anh đến bên em

Nếu như người xưa nói “ Yêu nhau yêu cả đường đi lối về” có nghĩa là

khi người ta yêu nhau thật lòng, họ có thể bỏ qua tất cả những khuyết điểm của nhau, hoặc thậm chí những khuyết điểm đó cũng trở thành nét đáng yêu trong con mắt của kẻ si tình Điđiê có lẽ là một kẻ si tình, vì yêu Mariông mà thấy nàng xinh đẹp, kiều diễm? Nhưng không, vẻ đẹp của Mariông là có thật

Vẻ đẹp ấy toát lên cả những khi Điđiê giận dữ khi chàng phát hiện ra thân phận thật sự của Mariông và kết tội nàng (Đối thoại ở hồi I, lớp 2)

Điđiê : Con mắt bà trong sáng như thế, vầng trán bà dịu hiền như thế,

bà có biết Mariông Đơlormơ là ai không? Một người đàn bà thân hình diễm

lệ nhưng tâm hồn gớm ghiếc Một Phrinê, bạ ai và bất cứ ở đâu cũng bán cái tình yêu ô nhục và khủng khiếp

Mariông : (Hai tay ôm đầu đau khổ) Trời đất ơi!

Và khi Điđiê hối hận nhận ra tấm chân tình của Mariông, trong hối hận

và xót xa, chàng cũng cảm nhận được vẻ đẹp trong đôi mắt đẫm lệ của nàng (Đối thoại ở hồi V, lớp 3)

Điđiê : Lại đây, lại đây! Nhìn anh đi Đấy! Mắt em trong mắt anh Đấy thế! Nàng đẹp quá, kiều diễm lạ lùng! Có bảo đấy là một phụ nữ không? Ồ! Không, một vầng trán thiên thần Ngay cả thượng đế khi phú cho con mắt nàng vẻ thơ ngây, nếu có tăng thêm ánh lửa thì cũng tăng thêm vẻ e lệ cái miệng trẻ thơ, hé ra chút nũng nịu, lẫn đầy vẻ vô tội

Qua đối thoại của Điđiê và Mariông ở các hồi, ta có thể thấy được vẻ kiều diễm của Mariông Ngay cả lúc Điđiê yêu hoặc ghen tuông, giận hờn, oán trách nàng nhưng chàng vẫn nhận ra vẻ đẹp rực rỡ, thuần khiết của nàng Chính vẻ đẹp ấy mà biết bao chàng trai si tình trong thành phố Pari say mê Mariông và làm thơ tặng nàng, si mê nàng Đối thoại giữa Mariông và Xavecni ở hồi I, lớp 1 đã nói lên điều đó

Xavecni : Tự do ư? Thế cô nương thử nói những người say mê cô nương thì có tự do không? Tôi và Gôngđi ngày nọ, ngay trước mắt chúng ta,

bỏ dở nửa cuộc lễ mixa để quyết chiến vì cô nương, Nexmônglơ Prexinhi, Đackieng, hai anh em Cơxađơ, tất cả đều tức giận, cáu kỉnh vì cô nương bỏ

đi, đến mức các chàng cũng như vợ các chàng đều muốn cô nương ở lại Pari

để dẫu sao, cũng làm cho những anh chồng đỡ rầu rĩ

Mariông : (mỉm cười) Còn Bơlivanh?

Xavecni : Anh chàng vẫn yêu cô

Mariông : Còn Xerextơ?

Xavecni : Chàng ta tôn thờ cô

Hay đối thoại giữa Laphơma và Mariông ở hồi III, lớp 10 khi Mariông

và Điđiê đang chạy trốn trước sự truy lùng của Đức hồng y giáo chủ, đôi trẻ phải đóng giả làm con hát trong đoàn kịch thôn quê để che giấu thân phận của mình

Laphơma : Cô nương kể chuyện cho chúng tôi nghe đi

Mariông : (Đóng vai Simen và hát)

Laphơma : Quả vậy, chẳng có giọng nào bằng giọng của cô nương, làm chúng tôi rung động tận đáy lòng Cô nương thật đáng tôn thờ, tài hoa ấy

ai bằng? Đôi mắt tuyệt đẹp!

Qua đối thoại của các nhân vật, ta đã thấy được vẻ đẹp của nhân vật chính Mariông Phải nói rằng, Huygô đã thật táo bạo khi đưa Mariông - một

cô gái giang hồ làm nhân vật chính Nhà văn đã chú trọng khắc họa vẻ đẹp của nàng Đó là vẻ đẹp đáng được tôn thờ, trân trọng bởi ẩn hiện trong vẻ đẹp ngoại hình đó là vẻ đẹp tâm hồn trong trắng, thuần khiết cùng với một tình yêu chân thành, thủy chung, sẵn sàng hi sinh vì tình yêu của Mariông

Nếu như trong vở Hecnani và Mariông Đơlormơ, Huygô xây dựng

nhân vật chính là một tướng cướp dũng cảm, hào hiệp, một cô gái giang hồ

xinh đẹp, thủy chung thì trong vở Ruy Blas, Huygô lại dựng lên chân dung

một anh đầy tớ thông minh, chính trực

Ruy Blas vốn là một đứa trẻ mồ côi được đưa vào nuôi làm phúc trong một nhà trường, rồi trở thành đầy tớ cho hầu tước Đôn Xaluyxt của triều đại quân chủ Tây Ban Nha

Ruy Blas bị Đôn Xaluyxt ép đóng giả làm Đôn Xêda - một đại quý tộc Tây Ban Nha nhằm vào cung để trả thù hoàng hậu Nhưng trớ trêu thay hoàng hậu lại yêu chàng và khi biết rõ thân phận người hầu của Ruy Blas, hoàng hậu vẫn một mực yêu thương chàng

Tại kịch trường Pháp thế kỷ XIX, khi hình tượng nhân vật Ruy Blas được đưa lên công diễn (1838) đã gây được thiện cảm đối với công chúng Pari bởi nhân vật này có cá tính rất rõ Cá tính ấy trước hết được thể hiện qua chân dung ngoại hình của Ruy Blas Thông qua đối thoại giữa Ruy Blas, Đôn Xaluyxt và hầu tước Cruyđơ ở hồi I, lớp 4, ta sẽ thấy được điều đó

Đôn Xaluyxt : Ngươi mang kiếm vào trông y hệt một nhà quý phái chính thống vậy

Hầu tước Cruyđơ : (Chỉ Ruy Blas nói nhỏ với Đôn Xaluyxt) Trông anh ta hào hoa, phong nhã quá (Với Ruy Blas) Rất sung sướng được gặp lại ông anh

Ruy Blas : Thưa ngài…

Hầu tước Cruyđơ : (Nói khẽ) Thật là một chàng trai đáng yêu

Đây là cuộc đối thoại lúc Ruy Blas phải đóng giả bá tước Đôn Xêda Việc đóng giả này nằm trong âm mưu sắp đặt của Đôn Xaluyxt nhằm dùng Ruy Blas để trả thù hoàng hậu vì hắn không có được tình yêu của hoàng hậu Qua đoạn đối thoại trên ta thấy, măc dù Ruy Blas phải đóng giả trong thân phận khác nhưng ở chàng vẫn toát lên vẻ lịch thiệp, quý phái, chính trực Vẻ đẹp ấy trái ngược hẳn với thân phận thật sự của chàng

Đặc biệt, ngoại hình của Ruy Blas còn được thể hiện qua đoạn đối thoại giữa chàng và hoàng hậu ở hồi III, lớp 3

Ruy Blas : Ôi! Xin hoàng hậu cứ nói hết đi! Hoàng hậu làm cho lòng tôi biết bao sung sướng

Hoàng hậu : Vậy thì chàng hãy nghe thiếp nói Ngày nào thiếp cũng đến kia kìa, trong cái xó kia để nghe chàng nói, để uống lấy lời chàng, để im lặng ngắm nhìn trí tuệ của chàng quyết định, xét đoán và giải quyết, để say sưa với giọng nói của chàng, một giọng nói làm cho thiếp quan tâm đến mọi việc ( …)

Có thể thấy, mặc dù nhà văn không trực tiếp miêu tả ngoại hình Ruy Blas nhưng thông qua đối thoại của các nhân vật, ta đã thấy được chân dung ngoại hình của Ruy Blas Đó là một con người đẹp của thời đại Người xưa đã

từng nói “ Trông mặt mà bắt hình dong” Qua ngoại hình ấy, người đọc có thể

phần nào thấy được tâm hồn đẹp đẽ, lương thiện của Ruy Blas

Có thể nói, ngoại hình không thể hiện toàn diện con người của nhân vật nhưng thông qua một số nét phác thảo có lựa chọn kĩ càng, V.Huygô đã giúp người đọc có được những nhận định ban đầu cơ bản về một con người

2.1.2.Đối thoại nhằm khắc họa tính cách nhân vật

Tính cách con người là một hệ thống phức tạp, gồm nhiều biểu hiện khác nhau.Vì vậy, ngoài hành động, cử chỉ của nhân vật thì tính cách của nhân vật chủ yếu được bộc lộ ngay trong đối thoại của nhân vật Các nhân vật

trong kịch nói chung có xu hướng đối thoại và hành động để bộc lộ tính cách Đây là một đặc trưng mang tính chất thể loại Bởi lẽ, nếu như ở trong tiểu thuyết hay truyện ngắn, nhân vật được sự hỗ trợ đắc lực của người kể chuyện khi biểu hiện tâm trạng, tính cách thì trong kịch sẽ không có ai làm thay cho chính nhân vật

Huygô tự để nhân vật nói về những cảm xúc của mình Tính cách do đó được thể hiện thông qua những cảm xúc hay những ngữ điệu đối thoại Trong

vở Hecnani, tính cách của nhân vật Hecnani được thể hiện rất phong phú, đa

dạng, thông qua nhiều cung bậc cảm xúc, có yêu thương mãnh liệt, có giận hờn, ghen tuông (với Đônha Xon) có sục sôi báo thù, có cao thượng bao dung (với Đôn Carlox) Ngoài ra, Hecnani còn thể hiện tính cách anh hùng thẳng thắn, trung thực, và một nét tính cách vô cùng đáng quý, đáng được đề cao, đó

là lòng hiếu thảo Đối thoại ở hồi IV, lớp 3 giữa Hecnani và Đôn Ruy Gômê

đã thể hiện điều đó

Đôn Ruy Gômê : Anh thuộc quyền ta

Hecnani : Vâng, đời tôi thuộc quyền ngài, đời hắn thuộc quyền tôi Đôn Ruy Gômê : (Lôi chiếc tù và ở thắt lưng ra) Nàng! Ta nhường nàng cho anh đó và trả chiếc tù và này

Hecnani : Sao? Cuộc sống và Đônha Xon ư? Không, tôi nắm lấy sự báo thù Trong chuyện này tôi nhất trí với lòng trời run rủi Tôi phải báo thù cho cha tôi

Đây là đoạn đối thoại lúc Hecnani và Đôn Ruy Gômê cùng những người mưu sự đang tìm cách trả thù vua Đôn Carlox Và lúc này Hecnani đang nợ Đôn Ruy Gômê một lời hứa sẽ trả mạng mình bất cứ lúc nào ông ta muốn Chàng đã sẵn sàng đón nhận cái chết, sẵn lòng báo thù cho cha mình Phẩm chất hiếu thảo của chàng sáng ngời khi chàng đặt lí trí lên trên tình cảm, đặt sự báo thù lên trên tình yêu của bản thân Giữa báo thù cho cha và tình

yêu với Đônha Xon, chàng đã thẳng thắn lựa chọn sự báo thù, mặc dù chàng biết đằng sau đó là cái chết

Tuy trong lòng Hecnani lúc nào cũng nuôi ý định báo thù nhưng khi có

cơ hội trong tay, khi lưỡi kiếm của chàng đã kề sát cổ nhà vua thì chàng lại đắn đo, do dự (hồi II, lớp 3)

Đôn Carlox : Ta là đức vua của ngươi Cứ việc đâm nhưng không đấu kiếm

Hecnani : Dễ mi tưởng rằng vua chúa là thiêng liêng đối với ta ư? Nào

Qua đối thoại trên, ta có thể thấy được tính cách cao thượng, giàu lòng

vị tha của Hecnani Chàng đã lấy nhân nghĩa để đối xử với kẻ đã giết cha mình Vẻ đẹp cao thượng trong tính cách của chàng chính là nét đáng quý gây

ấn tượng sâu sắc cho người đọc

Tính cách của Hecnani hiện lên không chỉ qua đối thoại của chính chàng mà còn thông qua những lời nhận xét của các nhân vật khác dành cho chàng Trong đoạn đối thoại ở hồi III, lớp 4, Đônha Xon đã gọi Hecnani là

“Sư tử lẫm liệt và quảng đại” Ý nói về sự anh hùng dũng cảm, trung thực,

thẳng thắn của Hecnani Còn đối thoại ở hồi II, lớp 1, Đôn Carlox gọi chàng

là “một tay hảo hán”

Ngoài những nét tính cách cao cả, phi thường trên thì Hecnani cũng có những nét tính cách khác rất đời thường như ghen tuông, hờn giận Điều này thể hiện rõ qua đối thoại giữa Hecnani và Đônha Xon ở hồi I, lớp 2 khi Hecnani vào nhà Đôn Ruy Gômê tìm gặp Đônha Xon

Đônha Xon : Anh yêu quý, chúng mình đừng nghĩ đến quận công nữa Hecnani : Ồ! Phải nghĩ đến chứ ! Thưa cô, lão già ấy yêu cô, lão sắp cưới cô Chẳng phải hôm nọ lão hôn cô đấy ư?

Đônha Xon: À! Thì ra anh buồn vì thế Một cái hôn lên trán gần như cha hôn con!

Hecnani : Đâu phải thế! Một cái hôn của tình nhân, của chồng Trời ơi! Cô sẽ là vợ của lão! Cô có nghĩ đến điều ấy không?

Có thể nói “yêu đương, ghen tuông, hờn giận” là những cung bậc cảm xúc trong tình yêu Sự ghen tuông của Hecnani trong tình yêu cũng là điều dễ thấy và dễ chấp nhận Nó bổ sung thêm một nét tính cách “rất người” của chàng, đưa chàng về gần với con người đời thực Điều này khác hẳn với các nhân vật trong kịch Hy Lạp cổ đại và kịch cổ điển Pháp khi mọi nét tính cách đều phải phi thường, mực thước và điển hình

Không chỉ dừng lại ở vở Hecnani mà trong hai vở Mariông Đơlormơ

và Ruy Blas, Huygô cũng sử dụng đối thoại để khắc họa tính cách nhân vật Trong vở Mariông Đơlormơ, qua đối thoại của Mariông với Điđiê, Laphơma,

Xavecni, người đọc thấy nổi bật ở con người Mariông là tính cách thủy chung, son sắc Nàng yêu Điđiê mãnh liệt và sẵn sàng hi sinh vì tình yêu Đối thoại ở hồi III, lớp 6 đã thể hiện điều đó

Mariông : Điđiê, yêu anh, theo anh là tất cả hạnh phúc của em Anh là

vị chủ nhân, chúa tể của em

Điđiê : Em Mari, em hãy nghe lời anh cầu khẩn Bây giờ còn kịp, em hãy quay trở lại, để mặc anh với những con đường bi thảm của anh Than ôi! Sau cuộc phiêu lưu gian khổ, khi anh đã mệt mỏi, cái giường nghỉ đã chờ anh, lạnh băng giá, chật hẹp quá, chẳng thể chia nổi hai người Em đi đi!

Mariông : Điđiê, em mong trong bóng tối không ai hay, được cùng anh chia sẻ Ôi! ít ra là cái giường đó

Điđiê : Em có biết rằng theo anh là dấn thân vào tù đầy, nghèo đói không ? Em đi đi!

Mariông : (òa khóc) Trời! Anh còn nói thế nữa, thà anh giết ngay em

Laphơma: Hoàng thượng có thể làm gì khi Hồng y giáo chủ muốn ? Trong khu nhà này, có một người mà chỉ một lời của bà có thể làm cho sung sướng hơn vua và cũng có quyền lực hơn vua

ấy có thể từ đỉnh cao của mối tình cao cả và êm đềm đó, lại có thể rơi quá thấp đến vào tay một người như ông

Trong khổ đau, tính cách mạnh mẽ, kiên cường của Mariông luôn hiện diện, nó giúp nàng có được sự lý trí tỉnh táo trước mọi âm mưu của Laphơma

và Hồng y giáo chủ Nàng đã chỉ mặt vạch tên âm mưu xấu xa của bọn chúng Một mình nàng phải chống chọi với cả một thế lực hắc ám luôn tìm mọi cách

để giết Điđiê và cướp nàng đi Và ngay cả lúc khổ đau nhất, khi nàng bị Điđiê kết tội, bị dày vò và lăng nhục, Mariông vẫn dùng lí trí để cứu người yêu (hồi

V, lớp 6) và khi Điđiê bị mang đi hành hình, Mariông đã quyết chết theo người mình yêu (hồi V, lớp 7)

Mariông : (Như người mất trí, lăn vào giữa Điđiê và bọn lính) Không! nếu họ tưởng dễ dàng giết được anh, họ quên rằng em đây ! Các ngài, các ngài hãy buông tha chúng tôi! Nào, phải nói với các ngài thế nào đây ? Quỳ à? Tôi quỳ đây! Bây giờ, nếu trong tâm hồn các ngài còn cái gì rung động trước tiếng nói của một người đàn bà thì chớ có giết chàng Anh Điđiê, người ta phải biết rằng em phải theo anh Họ sẽ giết anh, nếu họ muốn cho em sống

Qua đối thoại trên ta đã thấy được tính cách mạnh mẽ và một tình yêu mãnh liệt thủy chung của Mariông Xuất thân hèn kém nhưng điều đó không nói lên tính cách của nàng, mà ở nàng chúng ta luôn thấy rực sáng một tình yêu và sẵn sàng tranh đấu để bảo vệ tình yêu đó

Với các vở Hecnani và Mariông Đơlormơ, V.Huygô đã đưa những

nhân vật mà trước đó sân khấu kịch chưa bao giờ đưa lên làm nhân vật chính : một tên tướng cướp rừng xanh, một cô gái giang hồ Đây thực sự là một thử

nghiệm táo bạo của Huygô Và chưa dừng lại ở đây, trong vở Ruy Blas,

Huygô đã đưa một anh đầy tớ lên làm nhân vật chính trong tác phẩm của mình Với Ruy Blas, Huygô đã ca ngợi tính cách dũng cảm, thẳng thắn của

chàng “Bên trong bộ quần áo tể tướng là tâm hồn của một người bình dân – anh đầy tớ Ruy Blas” [17, 13] Đối thoại ở hồi III, lớp 2 giữa Ruy Blas và Hội đồng cố vấn Tây Ban Nha đã thể hiện điều đó

Ruy Blas : Ôi! Thật là những ông thượng thư liêm khiết, những vị cố vấn đạo đức! Thì ra các ngươi ngồi đây không có mục đích gì ngoài mục đích

vơ vét cho đầy túi tham rồi sau đó tìm đường tẩu thoát Các ngươi phải mang lấy nhục trước cảnh nhà nước sụp đổ Nhưng các ngươi hãy có một chút liêm

sỉ để nhìn xem nước Tây Ban Nha với sự vĩ đại của nó đều đã mất rồi Nhà nước nghèo xác nghèo xơ, hết quân mà cũng không còn tiền bạc Từ hai mươi năm nay nhân dân đã phải è cổ gánh thuế vô cùng khủng khiếp, nhân dân khốn khổ bần cùng mà người ta còn tiếp tục bóp hầu nặn họng, vắt xương vắt tủy Ôi! tôi thật lấy làm hổ thẹn cho các ngươi

Với bản kết tội bọn tham quan (dài năm trang) của Ruy Blas, ta đã thấy được tính cách thẳng thắn, trung thực, dũng cảm, không sợ cường quyền của chàng Chàng đã dùng trí thông minh của mình, sự am hiểu về lịch sử Tây Ban Nha, sự cảm thông xót xa với cuộc sống của dân nghèo để nói nên quan điểm của mình Đồng thời vạch mặt bản chất tham lam độc ác của các triều thần Chàng chỉ ra rằng tham nhũng và chiến tranh sẽ hủy hoại và tàn phá đất nước, ngày tận số của nhân dân sắp đến Lời lẽ của Ruy Blas như những làn roi quất thẳng vào bộ mặt tham lam của các triều thần, thức tỉnh bọn chúng

“Châu Âu chà dưới gót một nước xưa kia là gấm, là hoa mà bây giờ chỉ còn

là manh rẻ rách Trong thời đại bi thảm này, nước nhà đã đổ nát, tan hoang thế mà các ngươi còn tranh giành chiếm đoạt những gì còn sót lại Nước Tây Ban Nha đã chết mất rồi”

Ruy Blas am hiểu như một nhà hiền triết lỗi lạc, đồng thời dũng mãnh như một vị tướng cầm quân ra trận Những nét tính cách đó trái ngược hẳn

với thân phận đầy tớ của chàng Chàng như một “cơn gió lạ” thổi vào khoảng trời Tây Ban Nha u ám ngột ngạt đang hấp hối trong buổi chiều tàn

Tính cách của Ruy Blas biểu hiện không chỉ qua lời đối thoại của chàng

mà thông qua lời đối thoại của các nhân vật khác hay nói cụ thể hơn đó là những lời nhận xét đánh giá của các nhân vật với nhau Đối thoại giữa hoàng hậu và Ruy Blas ở hồi III, lớp 2 khi Ruy Blas bước ra từ phòng hội đồng tư vấn đã thể hiện điều đó

Hoàng hậu: Ngài nói như vậy với họ là rất đúng Quận công ạ, tôi không cầm lòng được nữa tôi phải nắm chặt bàn tay trung thực vô cùng kiên quyết và ngay thẳng kia

Ruy Blas: Tôi thật không ngờ… thưa hoàng hậu căn phòng nhỏ này… Hoàng hậu: Ngài đối xử với chúng khinh miệt quá chừng và ngài làm như vậy là đúng Tôi hé mở bức thảm và tôi trông thấy ngài Đôi mắt ngài đầy căm giận nhưng không hung dữ, nhìn như giáng sét vào người chúng và ngài nói thẳng hết với chúng Tại sao ngài khủng khiếp và vĩ đại như Chúa trời vậy

Ruy Blas: Vì tôi yêu hoàng hậu! Vì tôi cảm thấy rõ những gì chúng làm sụp đổ sẽ đổ lên đầu hoàng hậu Vì một mối tình say đắm đến như vậy không

sợ bất cứ một điều gì và để cứu hoàng hậu tôi có thể cứu cả thế giới Tôi là một kẻ khốn khổ yêu hoàng hậu với một mối tình nồng nhiệt

Có thể thấy trong tác phẩm kịch của Huygô lời nhận xét đánh giá của các nhân vật thường dành cho nhân vật trung tâm, những nhân vật phụ dường như là “Phát ngôn viên” cho tác giả Qua lời đối thoại của hoàng hậu và Ruy Blas ta đã thấy được tính cách trung thực, dũng cảm của chàng Đồng thời, chúng ta cũng thấy được tình yêu say đắm mãnh liệt của Ruy Blas đối với hoàng hậu Vì tình yêu của mình, Ruy Blas sẵn sàng đánh đổi mọi thứ sẵn

sàng hy sinh vì tình yêu Đó là một nét tính cách cao thượng đáng quý của Ruy Blas

Tuy trong tác phẩm, Ruy Blas xuất hiện với hai thân phận: một là anh đầy tớ, hai là một vị tể tướng Nhưng dù ở thân phận nào thì Ruy Blas cũng đều mang trong mình những nét tính cách tốt đẹp như thông minh, chính trực, dũng cảm, thẳng thắn và một tình yêu say đắm, sẵn sàng hy sinh vì người mình yêu

Qua tìm hiểu về kịch Huygô ta có thể thấy các nhân vật đối thoại với nhau rất nhiều Thông qua đối thoại con người, tính cách của nhân vật được bộc lộ rõ rệt Và đối thoại trở thành một trong những biện pháp hữu hiệu để xây dựng nhân vật trong tác phẩm kịch của Huygô

2.1.3 Đối thoại nhằm triết lý, tâm tình

Tài năng của Huygô không chỉ dừng lại ở việc ông sử dụng biện pháp đối thoại để miêu tả ngoại hình tính cách nhân vật mà ông còn dùng đối thoại với mục đích triết lý, tâm tình Bởi vậy nhân vật trong tác phẩm của ông luôn

có sức sống bất diệt

Lý luận văn học chỉ ra rằng “Tâm tình là hình thức nhân vật bày tỏ ra thành những lời những suy nghĩ tâm tư của mình (hay của tác giả) với nhân vật khác” [13, 30] thường thì lời tâm tình cũng chính là lời đối thoại nhưng với một sắc điệu khác, một giọng điệu khác, điềm đạm, thâm trầm, giàu cảm xúc suy tư hơn Qua biện pháp nghệ thuật này, ta cũng có cái nhìn vào chiều sâu nhân vật, thấy được niềm say mê, nỗi vui sướng hay tuyệt vọng, những tâm sự bức xúc… của nhân vật Theo tác giả Nắng Mai “Biện pháp để nhân vật tâm tình dù trong thơ trữ tình hay ở trong kịch và truyện cũng có tác dụng khơi sâu Đồng thời bộc lộ bản chất tâm hồn cũng như đời sống tình cảm riêng tư của nó” [14, 26]

Khảo sát về số lần tâm tình của các nhân vật chính trong các vở kịch của Huygô là tương đương nhau Đa phần những lời tâm tình đó là của những đôi trẻ yêu nhau Họ bày tỏ những suy nghĩ, tâm tư của mình về tình yêu và

về cuộc sống hạnh phúc Qua những lời tâm tình đó, chúng ta thấy được khát khao có được tình yêu hạnh phúc trọn vẹn của các nhân vật Trong vở

Hecnani lời tâm tình của nàng Đônha Xon với Hecnani ở hồi V, lớp 3 là một

điển hình

Đônha Xon: Anh ơi chỉ một lát nữa thôi Đủ thời gian để hít thở và xem thôi mà Đèn đuốc và âm nhạc hội hè tắt hết cả rồi Chỉ còn lại đêm tối

và chúng ta Thiên nhiên trong lúc ngủ vẫn chập chờn âu yếu chăm sóc chúng

ta Trên trời duy nhất chỉ có vầng trăng cũng nghỉ ngơi như chúng ta và cùng chúng ta hít thở bầu không khí ngát mùi hoa hồng Anh hãy xem không còn ánh lửa, không còn tiếng động, tất cả đều im lìm Vầng trăng lúc nãy mọc ở chân trời trong lúc anh nói, ánh trăng sáng lung linh và giọng nói của em

Em cảm thấy vui sướng và thanh thản và chỉ ước gì được chết ngay lúc đó

Hecnani: Nghe giọng nói thần tiên này ai không quên hết sự đời Lời

ăn tiếng nói của em là một khúc ca trong đó không còn sót lại một chút gì trần tục Và như một du khách đi thuyền trên sông lướt nhìn theo dòng nước

và một buổi chiều mùa hạ đẹp trời nhìn thấy trước mắt hàng ngàn cánh đồng hoa nở theo nhau trốn miết, anh say mê thả tâm hồn theo những điều mơ tưởng của em

Đó là đối thoại của Hecnani và Đonha Xon trong tối tân hôn khi đôi trẻ vừa mới bước vào ngưỡng cửa của hạnh phúc Vượt qua bao khó khăn sóng gió của sự hận thù, của sự ghen tuông và sự truy lùng, hai người đã đến được với nhau Những lời tâm tình của Đônha Xon giống như những lời thơ trữ tình êm ái nhẹ nhàng thể hiện niềm hạnh phúc của nàng khi được ở bên người

mình yêu “Ánh trăng sáng lung linh và giọng nói của anh cả hai cùng thấm