Nghệ thuật khắc hoạ tính cách nhân vật grigôri mêlêkhôp trong tiểu thuyết sông đông êm đềm của m a sôlôkhôp

Grigôri được khắc hoạ là con người xuất thân từ nông dân, mang trong mình những phẩm chất tốt đẹp của nhân dân, tiêu biểu cho số phận của nhân dân và cuộc đấu tranh đi tìm chân lý cách m

lời cảm ơn

Em xin chân thành cảm ơn Th.S Lê Thị Thu Hiền - người đã tận tình

giúp đỡ, hướng dẫn em trong quá trình làm khoá luận này

Đồng thời, em xũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ

Văn học nước ngoài, Khoa Ngữ văn, Trường ĐHSP Hà Nội 2 đã tạo điều kiện

thuận lợi cho em trong quá trình học tập, nghiên cứu

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2007

Lương Thị Hà

lời cam đoan

Tôi xin cam đoan những nội dung mà tôi đã trình bày trong khoá luận

tốt nghiệp này là kết quả của quá trình nghiên cứu bản thân tôi dưới sự hướng

dẫn của các thầy cô giáo Những nội dung này không hề trùng với kết quả

nghiên cứu của các tác giả khác

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2007

Lương Thị Hà

Mở ĐầU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Lý do khoa học

Mikhain Alêchxanđrôvich Sôlôkhôp (1905 - 1984) được người đọc biết

đến như một cây đại thụ của nền văn học hiện thực Nga thế kỷ XX Thiên tài

Sôlôkhôp đã chín muồi rất sớm, sớm tới mức khiến người ta tưởng như một

điều kỳ diệu và bất ngờ "Mikhain Sôlôkhôp bước vào văn học một cách trẻ

trung nóng bỏng và bất ngờ" (lời của Alêchxây Braghin) Chính nhà văn lão

thành A.Xeraphimôvich, người đồng hương với Sôlôkhôp, trên báo Sự thật

năm 1928 cũng kinh ngạc và khẳng định Sôlôkhôp giống như "Con đại bàng

non mỏ vàng bất chợt vẫy lên đôi cánh mênh mông" Và cho đến nay,

"Sôlôkhôp đã trở thành hiện tượng kỳ diệu của nền văn hoá cách mạng và tiến

bộ trên thế giới" ( Huy Liên) Cùng với M.Gorki, Sôlôkhôp là nhà văn Nga nổi

tiếng, có nhiều độc giả nhất của thế kỷ XX "Sáng tác của ông đã trở thành di sản

tinh thần quý giá của nhân dân Xô Viết và toàn nhân loại" (Nguyễn Hải Hà)

Sự nghiệp sáng tác của Sôlôkhôp thật đồ sộ và lớn lao ở cả hai thể loại

truyện ngắn và tiểu thuyết Tác phẩm của Sôlôkhôp là những bức tranh hoành

tráng của thế kỷ trong đó sự thật khắc nghiệt được in dấu và hằn lên một cách

táo bạo và cay đắng Các tác phẩm Sông Đông êm đềm, Đất vỡ hoang, Số phận

con người, Họ chiến đấu vì tổ quốc đã trở thành tài sản văn hoá chung của

nhân loại, đã thuộc về nền văn học của toàn thế giới (Vinli Brêden) Trong

toàn bộ sáng tác của Sôlôkhôp, Sông Đông êm đềm được coi là tác phẩm xuất

sắc nhất Pho tiểu thuyết này giống như bộ sử thi của thời đại, là niềm tự hào

của nhân dân Nga Sông Đông êm đềm được dư luận thế giới đánh giá là "kiệt

tác của chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa", là "thiên sử thi nhân dân mãnh

Sức sống của Sông Đông êm đềm là bất diệt bởi có sự sáng tạo táo bạo

của Sôlôkhôp trong việc xây dựng lên nhân vật điển hình Grigôri Mêlêkhôp

Sôlôkhôp đã khiến cho giới phê bình phải ngỡ ngàng ở chỗ Grigôri mặc dù

mắc những lỗi lầm to lớn nhưng vẫn là một điển hình về con người đẹp

"Sôlôkhôp là nhà văn đầu tiên khám phá ra vẻ đẹp cả về tinh thần và thể chất

của người lao động" (Nguyễn Kim Đính) [3, 223] Chính Sôlôkhôp khẳng

định "Grigôri - mặc dù có những sai lầm, đã chiếm được tình cảm trong trái

tim của hàng triệu độc giả" [3, 223] Grigôri được khắc hoạ là con người xuất

thân từ nông dân, mang trong mình những phẩm chất tốt đẹp của nhân dân,

tiêu biểu cho số phận của nhân dân và cuộc đấu tranh đi tìm chân lý cách

mạng của mình Như vậy nghiên cứu về Grigôri Mêlêkhôp góp phần quan

trọng trong việc tìm hiểu tiểu thuyết Sông Đông êm đềm

1.2 Lý do thực tiễn

Hiện nay, tên tuổi của Sôlôkhôp ngày càng trở nên gần gũi với bạn đọc

nhiều nước trên thế giới ở Việt Nam đã có rất nhiều công trình khoa học

nghiên cứu về tác phẩm của Sôlôkhôp một cách toàn diện và có hệ thống Tại

các trường Đại học và Cao đẳng, chúng ta được tiếp xúc với Sôlôkhôp qua

hàng loạt những cuốn giáo trình, sách tham khảo, tác phẩm Qua đó ta có thể

có được cái nhìn toàn diện về ông Trong các trường phổ thông, chúng ta chỉ

biết đến ông qua các bài lịch sử văn học, đoạn trích của Số phận con người

trong chương trình sách giáo khoa văn học nước ngoài lớp 12 Tác phẩm mà

chúng tôi chọn nghiên cứu trong đề tài này không có trong chương trình

nhưng việc tìm hiểu tác phẩm này sẽ giúp cho người giáo viên tương lai có cái

nhìn sâu sắc, toàn diện hơn về tác giả Sôlôkhôp, để từ đó sẽ giảng dạy tốt hơn cho

học sinh

Chính vì những lý do nói trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài "Nghệ

thuật khắc hoạ tính cách nhân vật Grigôri Mêlêkhôp trong tiểu thuyết

Sông Đông êm đềm của M.A.Sôlôkhôp"

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Có rất nhiều công trình khoa học khác nhau nghiên cứu về Sôlôkhôp ở

cả Nga và Việt Nam, song do hạn chế về mặt ngoại ngữ, chúng tôi chỉ khảo

sát những tài liệu, những công trình đã được dịch ra tiếng Việt và những công

trình do các tác giả Việt Nam viết Qua khảo sát và tìm hiểu, chúng tôi đã có

trong tay một số tài liệu nghiên cứu về Sôlôkhôp như sau:

2.1 Giáo trình

Để xử lý đề tài này chúng tôi dựa trên bốn cuốn giáo trình hiện đang

được sử dụng để giảng dạy và tham khảo tại khoa văn các trường Đại học Sư

phạm và Đại học Khoa học xã hội và nhân văn

Tác giả S.O Mêlich Nubarôp năm 1961 trong cuốn Lịch sử văn học Xô

Viết tập 2 đã đề cập đến tính chất hiện thực rõ nét được phản ánh trong tác

phẩm của Sôlôkhôp Ông viết Sông Đông êm đềm trước hết là một thiên anh

hùng ca ghi lại số phận của dân Côdăc trong thời kỳ cách mạng tháng Mười và

nội chiến" Ông còn chỉ ra được rằng, Sôlôkhôp tôn trọng sự thật một cách

nghiêm ngặt, không tô hồng chiến tranh mà "vẽ lên bức tranh hiện thực với

một quy mô lớn có tính chất sử thi, của cuộc đấu tranh đẫm máu trong toàn bộ

tính chất phũ phàng của nó" [13, 148]

Về nhân vật Grigôri Mêlêkhôp Nubarôp có những phát hiện độc đáo và

đặc sắc Ông cho rằng "M.Sôlôkhôp đã dành cho nhân vật này nhiều nét cá

tính rất hấp dẫn Grigôri là một con người độc đáo, có nội tâm phong phú" Và

ông cũng khẳng định rõ đây là một nhân vật mang trong mình tính cách dao

động Ông nhận xét "Grigôri như chiếc quả lắc đồng hồ, y ngả nghiêng giữa

Ngoài ra, S.O Mêlich Nubarôp còn chỉ ra một số đặc điểm nghệ thuật

của Sôlôkhôp Ông viết "Sôlôkhôp là nhà nghệ thuật có tài trong việc thể hiện

đặc điểm tâm lý xã hội của nhân vật" Sôlôkhôp rất tinh vi trong việc thể hiện

nội tâm nhân vật Bằng tài nghệ của mình, Sôlôkhôp "vạch ra tất cả những

trạng thái tinh vi nhất của tâm hồn con người, những mâu thuẫn phức tạp và

đồng thời cũng phá vỡ tính chất toàn vẹn của tính cách" [13, 199] Nghệ thuật

đặc sắc của Sôlôkhôp còn được tác giả bài viết này nhắc đến bởi ngôn ngữ đầy

màu sắc của nhà văn

Như vậy, có thể nói bài viết đã cho người đọc có cái nhìn tổng quát nhất

về nội dung tác phẩm, tuy nhiên chưa đi sâu và việc khắc hoạ rõ nét tính cách

nhân vật Grigôri Mêlêkhôp nhưng đây cũng là định hướng quan trọng để

chúng tôi xử lý đề tài này

Trong cuốn Lịch sử văn học Xô Viết tập 2 đã cung cấp một cái nhìn toàn

diện và hệ thống về tác phẩm Ông viết "tiểu thuyết Sông Đông êm đềm mênh

mông như bầu trời, sâu thẳm như đại dương, trong đó có những cách tân táo

bạo nhất đối với văn học Nga và thế giới, có những phát hiện mới mẻ về hệ

thống chủ đề cũng như hình thức nghệ thuật" [3, 211]

Đối với Grigôri, ông đã dành cho nhân vật này sự ưu ái, ông viết "mặc

dù Grigôri mắc sai lầm, nhưng nhà văn không miêu tả Grigôri là một nhân vật

tiêu cực" Ông đi sâu tìm hiểu bản chất bên trong nhân vật và phát hiện ra rằng

"Grigôri được khắc hoạ là con người xuất thân từ nhân dân, mang trong mình

những phẩm chất tốt đẹp của nhân dân, đồng thời cũng tiêu biểu cho số phận và

cuộc đấu tranh gian nan của nhân dân để tiếp cận chân lý cách mạng" [3, 230]

Trong cuốn sách này, Huy Liên đã phát hiện ra sự cách tân trong nghệ

thuật của Sôlôkhôp về mặt kết cấu, phong cách và sự kết hợp chặt chẽ xung

đột tâm lý với xung đột có tính giai cấp và lịch sử Ngoài ra, tác giả cũng

khẳng định "Nghệ thuật tâm lý Sôlôkhôp cũng sáng tạo mới mẻ vì ông vừa

tiếp thu nghệ thuật của Sêkhôp, vừa tiếp thu nghệ thuật của L.Tônxtôi, nhưng

đó là sự tiếp thu có chọn lọc"[3, 247] Khác với L.Tônxtôi, giọng điệu nhân

vật không vang lên qua lời độc thoại dài dặc mà chính lời tác giả với cách thay

đổi ngữ điệu đã hàm chứa giọng điệu nhân vật Song sáng tạo của Sôlôkhôp

chủ yếu là sự phân tích trạng thái nội tâm qua hành vi và biểu hiện bên ngoài

của nhân vật Có thể nói đây là những cơ sở cần thiết để chúng tôi sử dụng

trong quá trình phân tích và tìm hiểu nghệ thuật khắc hoạ tính cách nhân vật

Grigôri Mêlêkhôp

Giáo sư Nguyễn Hải Hà trong cuốn Văn học Xô Viết tập 2 cũng khẳng

định tính chất hiện thực trong tác phẩn của Sôlôkhôp Ông viết "Sôlôkhôp đã

dũng cảm khám phá sự thật Ngòi bút hiện thực của ông nghiêm ngặt, khắt

khe từng chi tiết rất nhỏ khi tả cảnh, tả người cũng như những trang khái quát

về lịch sử" Giáo sư còn phát hiện Grigôri là một nhân vật mang trong mình

nhiều tấn bi kịch " bi kịch đời riêng làm sâu sắc thêm bi kịch xã hội của đời

anh"[6, 132]

Để nhân vật của Sôlôkhôp hiện lên sinh động, nhà văn đã soi sáng nó

bằng nhiều phía, thể hiện nó bằng nhiều biện pháp nghệ thuật Theo giáo sư

Nguyễn Hải Hà đó là: "mô tả trực tiếp lời lẽ, hành động, suy nghĩ, thể hiện nội

tâm qua đối thoại, độc thoại nội tâm, qua ngôn ngữ bán trực tiếp, qua phong

cảnh thiên nhiên" Trong khuôn khổ một bài văn học sử, tác giả chỉ dừng lại ở

nhận xét đó

Trong cuốn Lịch sử văn học Nga Đỗ Hồng Chung đã khái quát quá

trình đi tìm chân lý cách mạng của Grigôri Mêlêkhôp Ông viết "Trên con

đường đi tìm chân lý, Grigôri bộc lộ rõ nét một nhân cách trung thực, dũng

cảm và cao cả" [2, 819] Và ông cho rằng sự dao động trong tính cách ấy

chính là do hoàn cảnh, môi trường tác động Ông viết "Sôlôkhôp ném Grigôri

và những nhân vật xuất thân trung nông cũng như tầng lớp khác vào trong cơn

xoáy lốc của thời đại với muôn vàn biến động và mâu thuẫn, để các nhân vật

đó vừa tác động vào môi trường xã hội, vừa chịu sự tác động của hoàn cảnh

Rồi trên cơ sở những mối xung đột muôn hình muôn vẻ, các tính cách hình

thành phát triển và chuyển biến" [2, 823] Do phân tích khái quát toàn tác

phẩm nên tác giả cuốn sách đã dừng lại ở đây nhưng chúng tôi coi đây là cơ sở

lý thuyết cho khoá luận này

2.2 Các sách nghiên cứu, báo và tạp chí về M.Sôlôkhôp

Tác giả Thu Tâm với bài viết Sông Đông êm đềm chảy từ đâu? đã đưa ra

cuộc tranh luận gay gắt về tác giả cuốn tiểu thuyết này Có luồng thông tin

cho rằng Sôlôkhôp đã ăn cắp văn, lại có luận điệu kết tội Sôlôkhôp có thiện

cảm với Bạch vệ Tác giả viết “Phải chăng đó là thói ghen ghét, đố kị? Thái độ

này thể hiện rõ trong giới Văn học Nga lưu vong Họ tìm cách kết tội nhà văn,

nghi ngờ quyền tác giả của ông với Sông Đông êm đềm Sau cùng tác giả bải

viết này đã cung cấp cho bạn đọc một số chi tiết đã được khẳng định sự thật

Sông Đông êm đềm chính là của Sôlôkhôp, bác bỏ mọi luận điệu, mọi lời gièm

pha làm tổn hại đến thanh danh của nhà văn và giá trị của tác phẩm Tác giả

viết "Và sau hết, chúng ta có thể yên tâm trả lời rằng: Sông Đông êm đềm bắt

nguồn và chảy về làng Vesenxcaia, nơi Sôlôkhôp vĩ đại đã từng sống và yên

nghỉ mãi mãi"[17, 9]

Bài viết của Vichiexlap Đôckchep về L.Tônxtôi và M.Sôlôkhôp được

dịch và in trên báo Văn nghệ số 33 (17/8/2002) với tựa đề "L.Tônxtôi và

M.Sôlôkhôp" Bài viết đã đặt L.Tônxtôi và M.Sôlôkhôp ở thế đối sánh, tương

quan với nhau Vichiexlap Đôckchep viết "Vương quốc của Tônxtôi là chủ

nghĩa hiện thực khắc khổ đậm màu sử thi Sôlôkhôp là người kế thừa trực tiếp

truyền thống đó của Tônxtôi" Bên cạnh đó Vichiexlap Đôckchep cũng khéo

léo chỉ ra sự khác biệt giữa hai thiên tài này, ông viết "nếu như Tônxtôi miêu

tả nhân dân bằng con mắt của các bá tước, thống soái, các nhà quý tộc và các

sỹ quan thì ở các tác phẩm của Sôlôkhôp ta không thấy tác giả tàng hình như

thế, mà ta cảm nhận được, "sờ mó" được bóng hình ông ở chính trong nhân

dân mà ông mô tả" Như vậy vô hình chung ta thấy được Sôlôkhôp gần gũi với

nhân dân hơn Ông còn khẳng định tiếp "đọc những trang viết của Tônxtôi, tôi

nghẹn ngào xúc động bởi một cảm giác choáng ngợp trước sự sâu sắc đến đan

đớn, không gì hiểu nổi của ông Đọc Sôlôkhôp tôi bỗng dưng bật khóc"

Trong cuốn Chân dung các nhà văn thế giới 2004, tác giả bài viết về

Sôlôkhôp đã đề cập một cách khái quát nội dung các tác phẩm của Sôlôkhôp

Trong Sông Đông êm đềm chất thơ của cuộc sống lao động bình dị, chất thơ

của tâm hồn người Côdăc được miêu tả đan xen với những tập quán mê tín hủ

bại, những đam mê, tội ác và sự trừng phạt khốc liệt" [19, 368] Tác giả bài

viết còn thấy được sự gắn bó mật thiết giữa nhân vật Grigôri với dòng sông

Đông thân thuộc Ông viết" cùng với sự trao đảo trong cuộc sống riêng của

Grigôri, dòng sông Đông cũng bắt đầu ngầu đục" [19, 640]

Trong cuốn Nét đẹp Nga trong thơ văn và ngôn ngữ Nga 2004, Trần

Vĩnh Phúc cũng nhắc tới Sôlôkhôp Trong cuốn này có 02 phần viết về

Sôlôkhôp, phần 1: Giới thiệu sơ lược về Sôlôkhôp và một số truyện ngắn của

ông Phần 2: Đề cập đến chủ nghĩa hiện thực của Sôlôkhôp Ông viết "Chủ

nghĩa hiện thực của Sôlôkhôp phản kháng và chân tình, thiên về khám phá và

miêu tả những bức tranh rộng lớn mang tính chất sử thi của cuộc sống nhân

dân và những tính cách khắc nghiệt rộng lớn của con người” [15, 376]

Bài viết Sôlôkhôp - Một số phận vinh quang và cay đắng của Nguyễn

Hải Hà đã bổ sung thêm những tài liệu chính xác về Sôlôkhôp Bài viết đề cập

đến cuộc đời đầy vinh quang nhưng cũng lắm nghiệt ngã, oan trái của một nhà

văn lỗi lạc Dù số phận long đong đến đâu, Sôlôkhôp vẫn đương đầu, vượt qua

với bản lĩnh kiên cường và một nhân cách cao thượng

Theo Giáo sư Nguyễn Hải Hà, nhân vật Grigôri trong tác phẩm Sông

Đông êm đềm cũng có nhiều những ý kiến phản hồi khác nhau Ngay sau khi

quyển 1 và quyển 2 của Sông Đông êm đềm ra đời, một số nhà phê bình đã

cho rằng "qua hình tượng Grigôri, tác giả ca ngợi "kẻ thù của cách mạng"

Vào giữa thế kỷ, đánh giá Grigôri Mêlêkhôp, còn khá đơn giản V.Ermilôp

cho rằng hình tượng này không hợp quy luật L.Lêvin nhận xét Grigôri rơi vào

bi kịch vì chủ nghĩa cá nhân, đi tìm hạnh phúc cá nhân L.Gôpphensêre nhận

định: "đầu đời Grigôri có tính điển hình gắn bó với nhân dân, cuối đời không

điển hình vì xa dời nhân dân" Tiêu biểu cho cả thời kỳ này là quan điểm coi

Grigôri là "kẻ tách rời nhân dân" tức là về cơ bản đây là nhân vật tiêu cực cần

lên án Tiếp sau đó Nguyễn Hải Hà viết: “Trong những năm 60, 70 các nhà

nghiên cứu V.Pêtêlin, P.Biriucôp, P.Paliepxki tiến gần chân lý hơn khi cho

rằng Grigôri Mêlêkhôp là điển hình của "người đi tìm sự thật" tiêu biểu cho

văn học Nga và thế giới”

Sôlôkhôp đã nói về đứa con tinh thần của chính mình ra sao? Ông nói

rằng: "Ông muốn thể hiện trong Grigôri Mêlêkhôp khát vọng một con người,

"Grigôri mặc dù có những sai lầm, đã chiếm được tình cảm trong trái tim hàng

triệu độc giả"

Những ý kiến trên đây rất quan trọng và cần thiết cho chúng tôi xử lý đề

tài này

Như vậy qua khảo sát trên, chúng tôi nhận thấy đã có rất nhiều những

công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc về tiểu thuyết Sông Đông êm

đềm Những công trình này đã phần nhiều đưa ra những nhận định khái quát

về tác phẩm, nhân vật trung tâm Grigôri mà chưa đi sâu vào nghệ thuật xây

dựng tính cách nhân vật Vì vậy trong đề tài của mình, chúng tôi sẽ đi sâu

phân tích và chỉ ra những nét tính cách độc đáo, phức tạp của Grigôri và

những thủ pháp nghệ thuật góp phần thể hiện thành công tính cách của nhân

vật này trong tiểu thuyết Sông Đông êm đềm

3 Phạm vi, đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của chúng tôi là tiểu thuyết Sông Đông

êm đềm của M.Sôlôkhôp Nhưng trong khuôn khổ một khoá luận tốt nghiệp,

chúng tôi không thể khảo sát trên phương diện rộng mà chỉ đi vào nghiên cứu

một khía cạnh cụ thể: Nghệ thuật khắc hoạ tính cách nhân vật Grigôri

Nhiệm vụ của khoá luận trước hết chỉ ra những nét tính cách khái quát,

điển hình, tiêu biểu, độc đáo của Grigôri Sau đó chúng tôi đi vào phân tích để

thấy được tài khác hoạ, miêu tả nhân vật một cách độc đáo của Sôlôkhôp Từ

đó khẳng định đóng góp quan trọng của Sôlôkhôp vào sự phát triển của nền

văn học hiện thực Nga nói riêng và văn học thế giới nói chung

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện việc nghiên cứu này chúng tôi dựa trên những thành tựu

của thi pháp học hiện đại và kết hợp sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp thống kê, phương pháp tiếp cận hệ thống, phương pháp so sánh

văn học, phương pháp phân tích tổng hợp

5 Cấu trúc khoá luận

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, nội dung khoá luận này được triển

khai theo hai chương:

- Chương 1: Grigôri Mêlêkhôp - Một tính cách điển hình và phức tạp

- Chương 2: Nghệ thuật khắc hoạ tính cách nhân vật Grigôri Mêlêkhôp

Chương 1 Grigôri Mêlêkhôp - một tính cách

điển hình và phức tạp

1.1 Cơ sở lý luận

M.Gorki có lần khuyên một nhà văn trẻ: "Anh hãy bỏ nghề viết đi Đấy

không phải là việc của anh, có thể thấy rõ như thế Anh hoàn toàn không có

khả năng miêu tả con người cho sinh động, mà đấy là điều chủ yếu" ở đây

M.Gorki đã rất chú trọng đến yếu tố nhân vật trong tác phẩm văn học Vậy

nhân vật văn học là gì và nhân vật có vai trò như thế nào trong một tác phẩm

văn học?

Trong cuốn Lý luận văn học, Hà Minh Đức cho rằng: “nhân vật là một

hiện tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không phải là sự sao chụp đầy đủ

mọi chi tiết biểu hiện của con người mà chỉ là sự thể hiện con người qua

những đặc điểm điểm hình về tiểu sử, sự nghiệp, tính cách " và cần phải chú

ý thêm một điều: thực ra khái niệm "nhân vật" thường được quan niệm với

một phạm vi rộng hơn nhiều, đó không chỉ là con người mà có thể là những sự

vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính cách của con người, được

dùng như những phương thức khác nhau để biểu hiện con người” [5, 126]

Văn học không thể thiếu nhân vật, vì đó là phương tiện cơ bản để nhà

văn khái quát hiện thực một cách hình tượng Nhà văn sáng tạo ra nhân vật để

thể hiện nhận thức của mình về một cá nhân nào đó, về một loại người nào đó,

hoặc về một vấn đề nào đó của hiện thực Tức nhân vật nói lên tư tưởng, tình

cảm của nhà văn gửi gắm trong tác phẩm Nhà văn Nga - Xô Viết K.A.Fedin

từng hình dung nhân vật giống như "một công cụ" hữu hiệu giúp người viết

nhận ra bản chất của đời sống và giúp độc giả hiểu thấu những quy luật sâu xa

đang ngầm chi phối mọi diễn biến của lịch sử"

Bất kỳ nhân vật nào cũng mang tính cách và không phải tính cách nào

cũng được coi là điển hình mà nó phải phụ thuộc vào nhiều yếu tố Từ khái

niệm "nhân vật" tới khái niệm "tính cách" và "tính cách điển hình" là những

mức độ khác nhau về chất lượng tư tưởng - nghệ thuật của sự thể hiện con

người trong tác phẩm văn học Trong nghiên cứu văn học, theo nghĩa rộng

nhất của nó, khái niệm "nhân vật" mới là "hình ảnh" về con người, khái niệm

"tính cách" đã là "hình tượng" về con người, còn khái niệm "tính cách điển

hình" chính là "điển hình" về con người Và như vậy, dùng khái niệm "nhân

vật" chỉ đối tượng được nói đến còn dùng khái niệm "tính cách" và "tính cách

điển hình" đã bao hàm cả sự đánh giá về chất lượng tư tưởng nghệ thuật của

đối tượng đó

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam tập 4 đưa ra khái niệm tính cách "là

tổng thể những đặc điểm tâm lý của nhân vật biểu hiện trong đời sống, trong

cách xử sự và trong thái độ của nhân vật trong tình huống cụ thể" [10, 427]

Mỗi nhân vật đều có tính cách riêng làm cho nhân vật này phân biệt với

nhân vật khác, xác định vị trí và chức năng của nó trong cốt truyện của tác

phẩm Trong tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch, nhân vật phải có tính cách thì mới

đảm bảo được tính chân thực, tính sinh động và cao hơn nữa là tính điển hình

xã hội sắc nét của nó

Từ điển triết học định nghĩa "tính cách là toàn bộ các đặc điểm tâm lý

bền vững ở một con người, phụ thuộc vào hoạt động và các điều kiện sinh

sống của anh ta và biểu hiện trong các hành vi" [20, 581]

Mỗi khi biết tính cách, ta có thể đoán trước con người sẽ cư xử như thế

nào trong những hoàn cảnh nhất định và do đó có thể hướng dẫn hành vi bằng

cách tạo nên ở cá nhân những phẩm chất có giá trị về mặt xã hội Tính cách

biểu lộ ở con người đối xử như thế nào với chính mình, với mọi người, với

công việc được giao và với các sự vật Tính cách được biểu hiện đầy đủ nhất

trong thực tiễn lao động xã hội, trong hệ thống các hành vi của con người

Tính cách mang bản chất tâm lý xã hội, tức là nó lệ thuộc vào thế giới quan

của cá nhân, vào tri thức và kinh nghiệm của cá nhân, vào các nguyên tắc đạo

đức tiếp thu được, vào sự lãnh đạo từ phía những người khác

Cuốn Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán có nêu "tính cách văn

học là sự khái quát về bản chất xã hội, lịch sử, tâm lý của con người dưới hình

thức những con người cá thể" [9, 345]

Tính cách có thể được miêu tả đơn điệu, phiến diện hoặc nhiều mặt

phong phú Grigôri Mêlêkhôp được coi là nhân vật có tính cách phức tạp

Chàng không chỉ mang trong mình tính cách nóng nẩy, thô bạo mà còn là một

con người rất tình cảm, giàu lòng yêu thương

Tính cách có thể được lý tưởng hoá hoàn toàn hoặc khắc hoạ như những

con người vốn có trong đời sống Tính cách của Natalia, của Acxinhia, Grigôri

đều là những con người thực ở ngoài đời Natalia là mẫu người phụ nữ Nga

nhu mì, cam chịu, thuỷ chung son sắt Còn xây dựng lên nhân vật Acxinhia,

Sôlôkhôp muốn thể hiện một mẫu người phụ nữ phá cách, yêu cuồng nhiệt,

dám bất chấp tất cả vì cuộc sống tự do của mình

Tính cách có vai trò hết sức quan trọng đối với cả nội dung và hình thức

của tác phẩm văn học Đối với nội dung, tính cách có nhiệm vụ cụ thể hoá sự

thực hiện của chủ đề tư tưởng tác phẩm, hay nói cụ thể hơn, thông qua hoạt

động và mối liên hệ giữa các tính cách, người đọc sẽ đi đến một sự khái quát

hoá về mặt nhận thức tư tưởng Cũng qua hệ thống tính cách, người đọc có thể

đánh giá khả năng biểu hiện nội dung của các yếu tố hình thức như ngôn ngữ,

kết cấu, những quy luật loại thể, các biện pháp thể hiện Tóm lại có thể nói

như Hêghen: "tính cách là điểm trung tâm của mối quan hệ giữa nội dung và

hình thức" Đôxtôiepxki cũng khẳng định "đối với nhà văn, toàn bộ vấn đề là

ở tính cách"

Khi nói đến tính cách, tức là nói về cái riêng, bản sắc của một con

người cá biệt, cụ thể, nhưng nó cũng mang những nét chung, đồng thời nó

cũng có một quá trình hợp lôgic cuộc sống Như vậy tức là tính cách nhân vật

phải mang tính riêng, tính chung và tính lôgic

Grigôri là một chàng trai mang trong mình tất cả tính cách của một

chàng thanh niên Côdăc thực thụ Một tính cách cương trực, phóng khoáng, ưa

tự do, điển hình cho người dân Côdăc sông Đông Nhưng bên cạnh đó Grigôri

còn được Sôlôkhôp miêu tả có một chút gì đó man dợ và ngang tàn của dòng

máu Mêlêkhôp Chính những cái chung khái quát và cái riêng khác biệt ấy đã

tạo nên một Grigôri với tính cách điển hình nhất

Và khi có sự thống nhất hài hoà cao độ giữa tính riêng sắc nét và tính

chung khái quát, thì tính cách được coi là điển hình Có nghĩa là chỉ khi nào

cái riêng thật sắc nét, cái chung lại phải thật khái quát cao nhưng không phải

kéo dài theo hai cực đối lập nhau mà phải thống nhất, hơn nữa phải hài hoà

cao độ thì lúc đó mới có điển hình

Tính cách thực sự được bộc lộ rõ nét nhất khi nó được đặt trong mối

quan hệ với hoàn cảnh nhất định, bởi trong thực tế, tính cách không thể phát

triển tự thân, thoát ly hoàn cảnh Tính cách và hoàn cảnh có mối quan hệ mật

thiết không thể tách rời Hoàn cảnh chính là môi trường mà nhân vật sống

Nhân vật chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoàn cảnh đó Và tính cách của nhân vật

cũng chịu tác động lớn từ môi trường sống

Với những môi trường khác nhau mà Grigôri bộc lộ những tính cách

khác nhau Với đồng cỏ sông Đông, sống tại nơi chôn nhau cắt rốn, Grigôri là

một chàng trai yêu lao động, thích sống tự do hoà nhập với thiên nhiên hoang

dã của mênh mông đồng cỏ Trong môi trường quân ngũ, chiến tranh đã nung

nóng chí khí và bản sắc Côdăc của Grigôri, chàng chiến đấu gan dạ và dũng

cảm Nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh loạn lạc ấy, Grigôri nảy sinh nhiều

trạng thái cảm xúc và đôi lúc có sự lầm đường lạc lối Ta có thể làm rõ những

tính cách này trong phần tiếp theo của khoá luận

Không phải hoàn cảnh nào cũng được coi là điển hình Hoàn cảnh điển

hình là "hoàn cảnh của nhân vật được tái hiện vào trong tác phẩm, phản ánh

bản chất hoặc một vài khía cạnh trong những tình thế xã hội với một quan hệ

giai cấp nhất định" [5, 131]

Trong hoàn cảnh điển hình sẽ sinh ra tính cách điển hình để phù hợp với

nó Trong hoàn cảnh chiến tranh rối ren, loạn lạc, phi nghĩa đó đã lý giải được

tính cách phức tạp, dao động của Grigôri Vì những cuộc bạo loạn, nội chiến

liên miên đã làm ngả nghiêng Grigôri, khiến chàng phải tìm đến con đường

thứ ba, cuối cùng cũng thất bại và rơi vào bi kịch không lối thoát Xây dựng

lên Grigôri chính là xây dựng lên một tính cách điển hình trong hoàn cảnh

điển hình

1.2 Grigôri - một chàng trai Côdăc mang những tính cách điển hình

Grigôri sinh ra trên mảnh đất sông Đông kiên cường Cái nắng, cái gió

của thảo nguyên bao la và sông nước mênh mông đã nuôi nấng và hun đúc lên

chàng trai mang đậm chất Côdăc này Grigôri điển hình cho những chàng

thanh niên Côdăc ưa tự do, yêu lao động, mang trong mình bản tính trung thực

thẳng thắn, mạnh mẽ phóng khoáng Đó chính là nét chung có thể được coi

như sự tự hào của dân tộc Côdăc

1.2.1 Con người trung thực, nóng nẩy, mạnh mẽ, gan dạ

Có thể nói đây là một bản tính ăn sâu vào trong máu thịt của người dân

Côdăc nói chung và đối với Grigôri nói riêng Đó là bản chất của người nông

dân trung thực tuy ít học Điều này thể hiện rõ trong cách cư xử, trong lời ăn

tiếng nói hằng ngày của Grigôri

Grigôri sinh ra, lớn lên trên mảnh đất sông Đông tràn đầy không khí tự

do, ở chàng đã hội tụ và thừa hưởng toàn bộ tính cách chung của dân tộc

Côdăc ven sông Đông Chàng sống vô tư, thoải mái, hoà đồng với tất cả mọi

người Sôlôkhôp không lý tưởng hoá nhân vật của mình mà ông đưa họ về với

đời sống thực tại, cuộc sống hằng ngày Đọc tác phẩm ta như chứng kiến

những cảnh sống, mảnh đời của những số phận, con người khác nhau Tác giả

không tô hồng mà tôn trọng sự thật, chính vì vậy mà nhân vật thêm phong phú

sinh động như hiện thực cuộc sống

Chàng trai Grigôri có bản tính cố hữu đó là nóng nẩy, cương trực

Chàng sống ngay thẳng nhưng dễ nổi nóng Chỉ vì bị bố đánh thức dậy sớm,

chàng cũng tỏ ra nóng nẩy và rủa thầm bố trong lần hai bố con chuẩn bị đi

câu Và chàng cũng có thể phản bác lại người khác ngay lập tức nếu ý kiến đó

chạm tới lòng tự ái của chàng Có lần khi đang làm việc ngoài đồng, Pêtơrô cố

tình châm chọc Grigôri về chuyện chàng với Acxinhia, "Grigôri nhe nanh như

một con sói, phóng luôn cái chàng nạng về phía trước" chỉ một chút xíu nữa

có thể vào người Pêtơrô Chỉ với chi tiết đó ta cũng có thể thấy rõ hơn về tính

cách của Grigôri

Tính cách trung thực thẳng thắn của Grigôri cũng được thể hiện rõ trong

tình cảm với Natalia - người mà ông Panchêlây đã ép Grigôri phải lấy làm vợ

Chàng yêu tha thiết Acxinhia - người phụ nữ gặp rất nhiều bất công, oan trái

trong xã hội cũ Cũng chính bởi tình yêu đằm thắm đối với Acxinhia mà khi

cưới Natalia, chàng không có chút tình yêu nào đối với nàng Trong một lần

tâm sự với vợ, chàng đã thẳng thắn bộc lộ rõ quan điểm của mình: "Natalia cứ

như một người xa lạ thế nào ấy Natalia chẳng khác gì vầng trăng kia: không

làm tôi lạnh giá, cũng chẳng sưởi ấm cho tôi Tôi nói Natalia đừng giận,

nhưng tôi không yêu Natalia Tôi thương Natalia và hình như trong những

ngày gần đây chúng ta có gần gũi nhau hơn, nhưng trong lòng vẫn chẳng cảm

thấy chút gì Hoàn toàn trống rỗng"[Phần 2, tr.207] Việc cưới Natalia là một

sai lầm đối với Grigôri, chàng lấy nàng về nhưng con tim chàng, tình yêu của

chàng đã trao hết cho Acxinhia Chàng thương Natalia đã không được hạnh

phúc khi ở bên mình nhưng chính bản thân chàng cũng hết sức đau khổ vì

cuộc hôn nhân đó Chàng khổ tâm và đã bộc lộ rõ lòng mình với nàng Trước

sau chàng vẫn trung thực với mối tình đó, trải qua biết bao thử thách đắng cay,

chàng vần yêu Acxnhia bằng tình yêu sôi nổi như thủa ban đầu gặp gỡ

Bản tính trung thực của Grigôri càng nổi bật trong hoàn cảnh của cuộc

đại chiến thế giới lần thứ nhất Giống như bao nhiêu thanh niên Codăc khác,

Grigôri cũng bị đưa ra chiến trường làm bia đỡ đạn cho đế quốc đại Nga Thái

độ của Grigôri đối với chiến tranh khác hẳn với cha và anh trai Khi ra chiến

trường, Pêtơrô cũng như cụ Panchêlây xưa kia chỉ biết trung thành với Nga

hoàng, nhẫn nhục tuân theo những mệnh lệnh vô lý của bọn chỉ huy, luôn cầu

Chúa mong sao tránh khỏi cái chết, và khi giết người thì lương tâm không hề

cắn rứt Còn Grigôri thì ngược lại, anh tỏ rõ thái độ căm ghét chiến tranh, anh

nhận thấy được sự phi nghĩa của nó Anh căm ghét bọn sỹ quan quý tộc hống

hách, đối xử tàn ác với binh lính Có lần Grigôri sẵn sàng doạ đánh trả lại một

lão quản đã hách dịch quát tháo chàng Chàng thẳng thắn không sợ sệt mà đã

đứng lên bảo vệ lòng tự trọng của mình Song Grigôri không để cho bất kỳ ai

xâm phạm tới mình, xúc phạm đến nhân cách của mình Và chàng cũng không

để bất kỳ ai chà đạp lên phẩm giá của đồng loại

Khi nội chiến bùng nổ, đứng trong hàng ngũ cận vệ Đỏ, chiến đấu cho

chính quyền Xô Viết, chàng đã rất bất bình trước việc Tóc trái đào giết chết

một tù binh áo mà không đưa ra toà án binh xét xử "Grigôri gầm lên - nó

chẳng làm gì mà mày cũng giết nó" "Sao a ao" Grigôri từ từ đứng dậy,

sờ soạng chung quanh, hai tay run bần bật" Grigôri không chấp nhận được

hành động giết người vô tội vạ của Tóc trái đào, mặc dù đó là tên tù binh, phe

đối địch với mình Bằng cử chỉ hành động này ta càng hiểu rõ hơn về tính cách

và con người Grigôri

Một nét tính cách nữa của Grigôri được bộc lộ trong chiến tranh đó là

việc chàng ghét cay đắng cướp bóc và lấy cắp của nhân dân Chàng đã ra lệnh

cấm cướp bóc và sẽ thẳng tay trừng trị những kẻ mắc sai lầm đó

Những thói quen, tính cách cố hữu của một chàng trai nông dân Côdăc

vẫn không hề thay đổi hoặc mất đi ngay cả khi Grigôri đã là một sỹ quan, chỉ

huy cả một sư đoàn hùng mạnh Chàng đối lập hoàn toàn với các sỹ quan được

đào tạo qua trường lớp Điều này được thể hiện rõ qua những lời nhận xét của

Côpưlôp nói với Grigôri: "Anh dù đeo lon sỹ quan, nhưng xin anh thứ lỗi cho,

anh vẫn cứ là một gã Côdăc thô lỗ Anh không biết cách đi đứng nói năng lịch

sự, lời nói thì vừa sai vừa thô bạo Anh thiếu tất cả các đức tính mà một con

người có học vấn cần phải có Chẳng hạn như đáng lẽ dùng khăn tay như tất cả

những người có văn hoá thường làm, anh lại hỉ mũi bằng hai ngón tay Trong

khi ăn anh không chùi tay vào ống ủng thì cũng chùi lên tóc Sau khi tắm xong

anh không ngại lau mặt bằng tấm áo ngựa, móng tay thì lấy răng cắn hoặc cắt

bằng lưỡi gươm [Phần 7, tr.706] Như vậy cái bản chất Côdăc luôn tồn tại

trong con người Grigôri sẽ không bao giờ thay đổi trong bất cứ hoàn cảnh nào

Dòng máu Côdăc sẽ chảy mãi trong huyết quản của anh cho đến khi nào nằm

xuống Mặc dù chàng trai đó ương bướng, xô bồ, nóng nẩy như vậy nhưng đã

tạo ấn tượng hết sức tốt đẹp trong lòng người đọc

Đồng đất sông Đông bao la, thảo nguyên mênh mông rộng lớn dường

như đã tạo nên tính cách phóng khoáng, mạnh mẽ cho con người nơi đây Họ

sống tự do, thích tung vó ngựa trên đồng cỏ quê hương và muốn trở thành

những tay kỵ binh cừ khôi Grigôri cũng vậy sống trong một môi trường

khoáng đạt có chút gì hoang dại, Grigôri mang trong mình chất mạnh mẽ,

phóng khoáng của nắng gió sông Đông Chàng hiện lên quyết đoán mang đậm

chất gia trưởng đúng với phong thái của một người đàn ông Côdăc thực thụ

Phải chăng vì thế mà chàng đã làm tốt công việc của một sỹ quan, một tướng

chỉ huy quân đội mà không cần qua trường lớp đào tạo

Trong chiến đấu, tinh thần tự do gan dạ và dũng cảm từ bao đời đã bám

rễ sâu vào những người Côdăc, và trong cuộc đấu tranh với bọn xâm lược nước

kỵ binh rất có tài sử dụng gươm kiếm gan dạ và thành thạo, những người dân

Côdăc khét tiếng là hạng đối thủ đáng sợ của kẻ thù Grigôri cũng vậy chàng

gan dạ dũng cảm xông pha vào nơi nguy hiểm mà không sợ sệt Trong cuộc

đại chiến lần thứ nhất ấy, "tháng 7/1915 Gigôri cùng một trung đội Côdăc

đoạt lại được một đại đội pháo Côdăc đã bị quân áo chiếm mất ở gần Rava -

Ruxcaia Cũng tại đây, trong chiến đấu chàng đã luồn sâu vào lưng địch, nhả

đạn khẩu trung liên làm cho trận tấn công của quân áo biến thành một cuộc

tháo chạy" [Phần 4, tr.624]

Sau khi giết chết tên lính người áo đầu tiên, chàng thấy mình lảo đảo

run rẩy, không đứng vững, nhưng khi giết tên thứ hai, thứ ba dường như chàng

đã quen với việc giết chóc, "chàng lạnh lùng coi khinh, chàng đùa giỡn với

tính mạng của mình cũng như của người khác, vì thế đã lừng danh là một tay

gan dạ" [Phần 4, tr.628] Chàng đã trở thành một chiến binh thực thụ, liều lĩnh

và quả cảm

Tiếp xúc với nhiều cuộc chiến, lăn lộn với nó, Grigôri dần dần cũng

cảm thấy một cách mơ hồ tính chất phi lý, tàn bạo của cuộc chiến tranh đế

quốc Khác với Pêtêrô và cụ Panchêlây trước kia phục tùng Nga hoàng một

cách hết mình, nhưng Grigôri thì khác chàng đã nhận ra và chán ghét cuộc

chiến tranh tàn khốc và ác liệt ấy Chàng cho rằng đi chiến đấu tức là vào lò

mổ "đi cho người ta mổ thì có! Rồi cậu cũng sắp bị mổ thôi " - đây là những

lời mà Grigôri đã nói với Misca Côsêvôi Chiến tranh đã tàn phá cả sức lực lẫn

tinh thần của mọi người Chàng mong có một cuộc sống hoà bình, yên ổn, để

được ngày ngày lao động, làm việc trên đồng cỏ quê nhà

Như vậy ta có thể thấy rằng chàng thanh niên Côdăc được hiện lên hết

sức đẹp đẽ, tạo ấn tượng tốt đẹp trong lòng người đọc Ta không chỉ biết đến

một Grigôri sôi nổi mạnh mẽ mà chàng còn là một chàng trai giàu tình cảm,

yêu điều thiện, lòng nhân ái bao la Đó là nét tính cách tiếp theo của Grigôri

mà tác giả khoá luận muốn đề cập đến

1.2.2 Tính cách nhân hậu, giàu tình cảm, yêu điều thiện, yêu tự do

Đời sống tinh thần của nhân dân Côdăc không thể thiếu lời ca tiếng hát,

những làn điệu dân ca Những làn điệu dân ca mượt mà, đằm thắm đã thấm

đẫm tâm hồn của họ Phải chăng bởi những truyền thống, được tiếp xúc và hít

thở không khí dân ca, ca dao mà Grigôri mang trong mình một tình yêu chân

thành đối với mọi người, mỗi sự vật xung quanh Khi bước chân về làng, nghe

bài hát dân ca quen thuộc, bài hát mà chàng đã hát không biết bao nhiêu lần,

chàng cảm giác vô cùng thân thương và ấm áp "Người chàng bất thần lạnh

nhói, mắt mờ đi, ngực bị bó chặt" [Phần 3, tr.555]

Quê hương, nơi chôn nhau cắt rốn, đã để lại trong lòng Grigôri nhiều

nỗi nhớ nhung da diết Chàng luôn mong được về nhà, được vùng vẫy trên

sông Đông Tình yêu đó đã được Grigôri nhiều lần thổ lộ Khi chuyện của

Acxinhia và Grigôri không thành, Acxinhia có ý muốn cùng Grigôri bỏ trốn

nhưng chàng đã trả lời " anh chẳng bỏ mảnh đất này đi đâu được ở đây là

đồng cỏ, còn có không khí mà thở anh chẳng bỏ thôn xóm đi đâu cả" ( Phần

1 Tr.83) Điều này ta có thể thấy được tình cảm chân thành, tha thiết của

chàng đối với quê hương Cuộc đời Grigôri gắn liền với dòng sông Đông

Trong tác phẩm, những lần thăng trầm của cuộc đời chàng là những lần dòng

sông Đông sục sôi ngầu đục Chàng sinh ra và lớn lên bên dòng sông Đông,

chiến đấu cũng bảo vệ sông Đông và khi thất bại, trở về với gia đình chàng

cũng trút bỏ vũ khí trên dòng sông Đông Sông Đông có thể giúp chàng gợt

sạch mọi quá khứ đau thương và bi thảm Chính vì vậy mà chàng có một tình

cảm hết sức đặc biệt với sông Đông Chàng cảm thấy dễ chịu, bình an khi

đứng trước nó "Grigôri đứng lặng giờ lâu bên làn nước Bờ sông nặc mùi ngai

ngái của các thứ mục ẩm trong lòng Grigôri tràn ngập một cảm giác trống

rỗng nhưng nâng nâng thú vị Dễ chịu thật, chẳng có gì phải suy nghĩ"[Phần 1,

tr.30] Chàng yêu sông Đông như yêu một sự sống, một sinh thể sống Trên

đường hành quân đi qua dòng sông mà chàng thèm khát được ngụp lặn trong

đó biết bao "nếu có thể chẳng cần cởi quần áo, cứ thế nằm dài dưới luồng

nước rì rầm như mơ ngủ để được cảm thấy những cơn run lan khắp sống lưng

và bộ ngực ướt đẫm mồ hôi" [Phần 3, tr.382]

Chính sự gắn bó mật thiết với dòng sông Đông như vậy mà trong

Grigôri luôn dạt dào tình cảm tựa nguồn nước sông Đông Chàng nhạy cảm và

tinh tế trước mọi động thái của cuộc sống Đằng sau những cử chỉ xô bồ, thô

kệch là cả một tâm hồn trong sáng, giàu lòng yêu thương Trong buổi cắt cỏ

hôm ấy chàng đã nhói đau trong tim khi lỡ cắt vào một tổ vịt trời "Grigôri đặt

con vịt bị chém đứt đôi lên lòng bàn tay Grigôri nhìn con vật nhỏ nhoi sắp

chết nằm trong tay mình, bất giác thấy thương nhói trong tim" [Phần 1, tr.68]

Trong cuộc đời của mình trải qua nhiều những thăng trầm mất mát, đau

thương, nước mắt Grigôri cũng đã nhiều lần nhỏ xuống Đó không phải là sự

yếu đuối mà nó thể hiện một tâm hồn nhạy cảm, giàu tình yêu thương Chàng

đã gan dạ một mình chiến đấu với một tiểu đội để bênh vực cho cô gái Ba Lan

khỏi bị hà hiếp Nhưng chàng không thắng nổi và đã lâu lắm rồi đây là lần đầu

tiên thiếu chút nữa thì chàng khóc” Chỉ một chi tiết nhỏ như vậy đã cho thấy

bản chất tốt đẹp của con người Grigôri

Trên trận chiến, một lần con ngựa mà chàng cưỡi bị dính đạn, "Grigôri

liếc chỗ bẹn bên trái của con ngựa thấy một vết thương mở hoác rất sâu, máu

đen ấm chảy ra phùn phụt như nước ngầm Chàng không chùi nước mắt nghẹn

ngào bảo gã Côdăc "bắn cho nó một viên đạn" [Phần 7, tr.616] Chàng không

muốn chứng kiến cảnh chú ngựa quằn quại đau đớn Qua đây tác giả càng làm

rõ hơn tình cảm yêu thương của Grigôri đối với cuộc sống xung quanh

Cả cuộc đời, Grigôri chỉ có một tình yêu duy nhất đối với Acxinhia còn

với Natalia chàng chỉ có tình thương cảm Trong lòng chàng luôn mặc cảm có

lỗi với Natalia, chàng thương nàng đã khổ vì mình Khi Natalia qua đời

Grigôri đã suy sụp tinh thần, chàng khóc thương cho cuộc đời đau khổ của

nàng Đến lúc này chàng cảm thấy hụt hẫng khi không có nàng bên cạnh Lúc

nói chuyện với hai con về Natalia "Grigôri quay mặt đi Xem ra bệnh tật đã

làm yếu mềm ý chí của chàng: vài giọt nước mắt ứa ra trong hai con mắt

chàng" [Phần 7, tr.905] Chàng thương hai con bơ vơ, thiếu bàn tay chăm sóc

của người mẹ, chàng thấy trong lòng mình niềm ân hận tột đỉnh Cái chết của

Natalia đã làm Grigôri gục ngã

Chàng sỹ quan quả cảm ấy một thời đã run rẩy, sợ hãi khi đâm chết tên

lính áo đầu tiên " Grigôri đâm rồi không kịp rút ngọn giáo ra nữa và sức nặng

của cơ thể khuỵ xuống, chàng phải buông cán giáo ra sau khi cảm thấy nó run

bắn lên" [Phần 3, tr.368] Chàng không ngờ rằng giết một con người lại khó

khăn đến vậy, chàng cảm thấy sợ hãi Tác giả viết "đầu óc Grigôri rối bời,

nặng như chì Grigôri tụt trên lưng ngựa xuống và cứ lắc đầu mãi" [Phần 3,

tr.388] Chàng không hiểu nổi bản thân mình, không tin mình đã giết người

mà sự thật, nếu chàng không giết chúng thì chúng cũng thủ tiêu chàng Chiến

tranh là vậy Nhưng do bản tính yêu điều thiện mà chàng cảm thấy tội lỗi

Chàng cho đó là việc làm táng tận lương tâm, một sự ghê tởm đáng nguyền

rủa Chàng trai nông dân chất phác hiền lành đã đau khổ và dằn vặt trước hành

động của mình Sôlôkhôp đã khắc hoạ tỉ mỉ và rõ nét những tâm trạng của

Grigôri sau khi giết chết tên lính áo "Trong lòng Grigôri Mêlêkhôp, một nỗi

đau nhức nhối luôn luôn tàn nhẫn làm tình làm tội chàng, chàng gầy đi trông

thấy, sút cân nhiều Dù là hành quân hay nghỉ ngơi, ngủ say hay chỉ thiu thiu

mơ màng, chàng thường thấy hiện ra hình ảnh người lính áo mà chàng đã

chém chết" [Phần 3, tr.426] Chàng tự dày vò dằn vặt mình, người lính áo đã

ám ảnh, làm cho chàng phải khổ sở vật vã

Như vậy trong con người Grigôri chứa đựng tất cả những gì thuộc về

bản chất cố hữu của người dân Côdăc thực thụ Đó là một chàng trai mạnh mẽ,

phóng khoáng, yêu tự do, đôi chút nóng nẩy, xô bồ của người nông dân chất

phác thật thà nhưng cũng rất đằm thắm giàu tình yêu thương Nếu như

Sôlôkhôp chỉ xây dựng Grigôri với tính cách như vậy thì hình tượng Grigôri

hịên lên chưa đặc sắc và sẽ mờ nhạt trong lòng người đọc Cái tài của

Sôlôkhốp ở đây là phát hiện ra cái phức tạp trong tính cách của Grigôri và thể

hiện hết sức thành công trong tác phẩm của mình

1.3 Grigôri Mêlêkhôp - một chàng trai Côdăc phức tạp và riêng biệt

Xã hội Côdăc gia trưởng sống một cuộc sống bình lặng từ bao đời nay

ở đây tất cả mọi thứ hầu như đều kiên cố, không gì lay chuyển nổi và được

bồi đắp lên từ hàng bao thế kỷ Tại miền sông Đông này từng phát sinh và

phát triển những mối quan hệ phong kiến gia trưởng hà khắc Những quan

niệm cổ hủ của người dân Côdăc về sự thống nhất gia đình, về thái độ hoàn

toàn phục tùng người trên, về lối sống đầy rẫy những thành kiến đẳng cấp man

dợ, chính là dựa vào các quan hệ đó Mở đầu tác phẩm Sôlôkhôp giới thiệu

cho người đọc biết về gia đình Mêlêkhôp, cụ thể là Prôcôphi ông nội của

Grigôri Xưa kia, Prôcôphi đã mang về thôn Tactaxki người vợ Thổ Nhĩ Kỳ

đang có thai Dân làng do đầu óc mê muội, lạc hậu đã tin chắc rằng người đàn

bà Thổ Nhĩ Kỳ ấy là yêu ma gây nên nạn dịch ở trong thôn Họ đã kéo đến

nhà Prôcôphi, lôi người vợ của ông ra đánh đập tàn tệ Prôcôphi đã phản

kháng quyết liệt Ông vung thanh kiếm lên và chém một người trong bọn họ

Họ đã bỏ chạy Nhưng vợ ông thì máu me đầm đìa, đẻ non và chết chính

dòng máu phản kháng từ đời ông cha đã chảy vào đời Grigôri lý giải nhiều

những hành động phản kháng của Grigôri

1.3.1 Con người phản kháng, không chịu khuất phục

Cũng như nhiều người nông dân khác, gia đình Mêlêkhôp vốn chỉ biết

yên phận, tôn thờ đức Chúa trời và trung thành với Nga hoàng Họ căm ghét

chiến tranh vì chiến tranh chỉ mang lại đau thương và tang tóc nhưng họ đâu

dám cưỡng lại lệnh của Nga hoàng và các ataman trong trấn Trước đây cụ

Panchêlây cũng đã từng đi lính trong nhiều năm và với truyền thống gan góc,

quả cảm của người Côdăc, đã có lần cụ được thưởng huân chương thánh

Giooc Rồi hai con trai của cụ Pêtơrô và Grigôri đều có nhiều phen vật lộn với

thần chết trên chiến trường Nhưng tính cách và quan điểm sống của hai người

con trai này rất khác nhau Pêtơrô là một kẻ hèn nhát, nhưng với cái thói khôn

khéo, xảo quyệt, hắn đã dùng những thủ đoạn luồn cúi trước quan trên và dần

dần kiếm được lon thiếu uý Còn Grigôri lại khác, chàng sống tự do, rất căm

ghét và có ác cảm với bọn sỹ quan Tuy cũng là sỹ quan nhưng chàng cho

rằng mình khác hoàn toàn với bọn đê tiện, hống hách kia chàng không như

Pêtêrô có ý phục tùng một cách mù quáng Thời gian nằm ở trạm quân y điều

dưỡng vết thương vào mắt, lúc vẫn còn là một chiến sỹ chiến đấu trong cuộc

đại chiến thế giới, chàng đã có hành động phản kháng quyết liệt Khi tiếp

"nhân vật cao quý" đến thăm và trao tặng huân chương thánh Giooc vì chàng

đã dũng cảm trong chiến đấu, "Grigôri không giữ được bình thường, môi

chàng vẹo đi, run lên "tôi muốn tôi cần phải, bẩm điện hạ đi tiểu tiện"

[Phần 3, tr.553] Lời nói và hành dộng này thể hiện thái độ coi thường, khinh

miệt đến tột cùng của Grigôri đối với bọn cấp trên hống hách, tự phụ

Tính cách phản kháng của Grigôri còn được thể hiện rõ nét trong cuộc

tình với Acxinhia Chàng yêu nàng với một tình yêu cuồng nhiệt, say đắm và

đam mê Bất chấp tất cả những lời dị nghị của mọi người họ vẫn công khai đi

lại với nhau, không giấu giếm, không che đậy Đó không chỉ là một mối tình

lãng mạn, đó là một sự khiêu chiến quyết liệt, một hành vi phản kháng của lớp

trẻ mới mẻ trong suy nghĩ, trong ý niệm về cách sống và đạo đức, đi ngược với

chế độ phong kiến của người Côdăc Tuy sau đó chàng vẫn lấy Natalia nhưng

cuộc hôn nhân đó kết quả cuối cùng chỉ là sự đổ vỡ và bi kịch không lối thoát

Chàng trai Côdăc ấy còn luôn luôn muốn đi tìm chân lý của cuộc sống

đường đi cho mình Nhưng Grigôri đã tìm chân lý vào một thời kỳ hết sức

phức tạp, khi những cơ sở của xã hội cũ quen thuộc bị sụp đổ, còn xã hội mới

thì chưa thực sự hình thành Và đây có thể nói là hoàn cảnh điển hình, hoàn

cảnh của những sự đối địch, của sự rối ren phức tạp trong xã hội để hình thành

nên tính cách điển hình, phức tạp của Grigôri, đó là tính cách dao động, ngả

nghiêng

1.3.2 Con người dao động

Gia đình Mêlêkhôp được Sôlôkhôp xây dựng lên dường như là một mô

hình thu nhỏ của cuộc đấu tranh giai cấp, của mâu thuẫn xã hội Gia đình theo

lối gia trưởng ấy trước kia vốn sống hoà thuận, nay cũng bị rạn nứt bởi những

ảnh hưởng mạnh mẽ của cuộc đấu tranh xã hội quyết liệt Pêtơrô Mêlêkhôp đi

theo con đường phản cách mạng một cách tự nguyện không đắn đo suy nghĩ

Đunhiaca, em gái của Pêtêrô là vợ của một Đảng viên Bônsêvich, người chiến

sỹ cách mạng trung thành Ông Panchêlây Prôcôphiêvit thì hoang mang trong

cơn lốc dữ dội của các biến cố kinh khủng, cảm thấy đau khổ vì sự hỗn loạn

trong những mối quan hệ gia đình Còn Grigôri thì sao? Chàng ngả nghiêng

dao động, ra sức đi tìm chỗ đứng cho mình trong cuộc sống, trong cuộc đấu

tranh xã hội nhưng bị mâu thuẫn giữa "hai mặt" giằng co nên không sao tìm

thấy được "Như chiếc quả lắc đồng hồ, y ngả nghiêng giữa hai trận tuyến

trong cuộc nội chiến" (S.O Mêlich Nubarôp) Hàng loạt những binh lính Nga

cùng một cảnh ngộ với Grigôri trong chiến tranh đã giác ngộ cách mạng và

đứng trong hàng ngũ chiến đấu của giai cấp vô sản như Pôtchencôp, Misca

Côsêvôi Nhưng đối với Grigôri thì từ cách mạng tháng Mười trở đi, trước

bao biến cố lịch sử hết sức phức tạp, con đường đi tìm chân lý của chàng đầy

những chông gai và gian khổ Sự diễn biến thực tại không theo đường thẳng

mà quanh co, khúc khuỷu, đầy biến động Do chịu ảnh hưởng về tư tưởng gia

đình và giai cấp nên chàng luôn dao động, ngả nghiêng giữa hai trận tuyến

cách mạng và phản cách mạng Nói về thái độ dao động của Grigôri sau khi

chàng từ mặt trận trở về quê hương, tác giả bình luận rằng: "Grigôri ở mặt trận

về là một con người khác, quay lại mặt trận là một người khác Cái bản chất

Côdăc đưa vào người bằng sữa mẹ, được nuôi dưỡng suốt một đời, đã thắng

cái chân lý vĩ đại của nhân loại" Những luồng tư tưởng khác nhau đã làm cho

Grigôri băn khoăn dao động

Sau khi bị thương vào nằm quân y viện, lần đầu tiên Grigôri nghe nói

đền cách mạng qua cuộc nói chuyện với Garangia, người Đẳng viên Bôsêvich

vùng Ucơrain Lời lẽ rõ ràng và giản dị của người cộng sản kêu gọi đấu tranh

chống lại bọn bóc lột nhân dân rất dễ hiểu và gần gũi đối với con người lao

động như Grigôri Sôlôkhôp viết: "Grigôri kinh ngạc nhận thấy rằng người

Ucơrain thông minh và dữ tợn kia dần dần đập tan mọi khái niệm của chàng

về nhà vua, về tổ quốc, về nghĩa vụ chiến đấu của người Côdăc" [Phần 3,

tr.546] Dường như Grigôri nuốt từng lời của Garangia "tinh thần phẫn nộ

trong lời giảng của Garangia truyền đi khắp người chàng Mỗi cử chỉ động

tác của chàng đều lộ rõ cả một tâm trạng bối rối, băn khoăn" {Phần 3, tr.551]

Vài tuần sau, chúng ta lại thấy Grigôri trở về làng, sống lại cuộc sống quen

thuộc và giữa những truyền thống bảo thủ cũ kỹ, lời của Garangia đã bị lãng

quên Và khi Mêlêkhôp nghe câu chuyện của tên phản cách mạng Itvarin,

chàng đã thành thật tự nhận rằng: "Tôi không hiểu gì cả Tôi khó mà phân

biệt được điều gì Tôi rối bời lên như cơn bão tuyết quay cuồng giữa thảo

nguyên" [Phần 5, tr.838] Lúc này Grigôri lại cảm thấy chỗ dựa chân vững

chắc của mình đã bị lung lay, thay đổi Chàng hoang mang, dao động, không

biết lựa chọn mình một con đường Và khi cuộc nội chiến bắt đầu "Y đứng

bên lề cuộc đấu tranh, giữa hai thế lực, phủ nhận cả hai" Grigôri luôn chao

đảo ngả nghiêng giữa hai hàng ngũ Hồng quân và Bạch vệ Chàng tàn sát dã

man các thuỷ binh đỏ nhưng sau đó chàng lại căm thù nhìn Đaria giết người

cộng sản Côtliarôp Cho rằng phe phản cách mạng bảo vệ quyền lợi riêng tư

và đẳng cấp cho người Côdăc, nhưng đồng thời chàng cũng nhìn bọn địa chủ

và trí thức tư sản mặc áo sỹ quan với một thái độ căm ghét Chính những điều

đó chàng đã rời bỏ Bạch vệ với ý định kiên quyết không bao giờ trở lại

Cả cuộc đời Grigôri luôn phải đứng trước những sự lựa chọn nghiệt ngã

Trong tình yêu, khi còn là một thanh niên, chàng có một tình yêu mãnh liệt

với Acxinhia nhưng chàng phải đứng trước sự lựa chọn giữa khát vọng tình

yêu cuồng nhiệt với trách nhiệm đối với đạo đức xã hội mà chàng đang sống

Lúc ban đầu chàng phản kháng mãnh liệt để bảo vệ tình yêu của mình, nhưng

sau đó chàng đầu hàng và làm tròn bổn phận, trách nhiệm của một người con

Chàng yêu Acxinhia nhưng lại chấp nhận cưới Natalia Cưới Natalia về nhưng

khối óc và tình cảm của chàng lại dành hết cho Acxinhia Chàng quyết định

bỏ trốn cùng Acxinhia, làm thuê cho gia đình địa chủ Epghênhi để được sống

bên nhau Nhưng sau khi chành đi lính trở về được tin Acxinhia không còn

chung thuỷ mà đã đi lại với Epghênhi, chàng căm giận bỏ về nhà với Natalia

Thời gian sau đó, chàng vẫn không quên được Acxinhia và nhiều lần gặp gỡ

Điều này đã gây ra cái chết của Natalia Grigôri ân hận và đau khổ Cuối cùng

chàng với Acxinhia bỏ trốn Niềm tin, hy vọng cuối cùng của chàng đã dập tắt

khi chàng chứng kiến cái chết của Acxinhia Chàng đau khổ, tuyệt vọng đến

cùng cực

Hành động quẩn quanh, dao động trong tình yêu đã chứng tỏ rằng

Grigôri dù có khát vọng tự do, tình yêu mãnh liệt nhưng vẫn bị ràng buộc bởi

những xiềng xích của gia đình của chế độ xã hội Cái ách nặng nề của sự lạc

hậu, mê muội đã quàng lên cuộc sống của lớp trẻ như Grigôri, Acxinhia Khi

chàng phải cưới Natalia làm vợ đã dẫn tới bi kịch trong tình yêu Cả Grigôri và

hai người phụ nữ đều phải chịu những sự mất mát và đau đớn thảm thương

Khi mắc sai lầm, tuy ngả nghiêng nhưng Grigôri vẫn để lại trong lòng

người đọc nhiều nỗi cảm thương sâu sắc Những trang cuối cùng của Sông

Đông êm đềm miêu tả những hoạt động rất khẩn trương và tận tuỵ của những

cán bộ Bôsêvich như Côsêvôi trong việc củng cố chính quyền Xô Viết, tổ chức

lại cuộc sống lao động ở nông thôn Bên bờ sông Đông những ngày mới đang

bắt đầu, Grigôri đã không chạy theo bọn lưu vong ra nước ngoài, cuối cùng

chàng vẫn trở về quê hương - nơi mà chân lý cách mạng đã chiến thắng Mặc

dù nhiều tội lỗi với cách mạng, mặc dù trong tim biết bao đau đớn và tang tóc,

nhưng chàng vẫn là con người trung thực và thẳng thắn như xưa Vẫn như xưa,

chàng quyến luyến khát khao vô cùng cuộc sống lao động, yêu tha thiết đất

trời cỏ cây quê hương Cảnh kết thúc của tiểu thuyết Grigôri bồng đứa con trai

thân yêu trên tay rồi trở về nhà như đặt Grigôri trước bạn đọc - tác giả coi bạn

đọc là toà án công minh nghiêm khắc để bạn đọc xét và quyết định xem một

con người như vậy đáng thương hay đáng giận? Phải chăng có thể cải tạo con

người như vậy thành con người của cuộc sống mới hay không? Bạn đọc chỉ có

thể có một câu trả lời khẳng định: Chủ nghĩa nhân đạo và quan điểm cách

mạng nhân dân của Sôlôkhôp đã dẫn người đọc đến một kết luận sáng rõ và

nhân ái Đây là những dòng cuối cùng của bộ tiểu thuyết:

"Ôi thế là điều mà Grigôri mơ ước trong những đêm mất ngủ đã được

thực hiện Chàng đứng bên cổng ngôi nhà thân yêu, con bồng trên tay

Đây là tất cả những gì còn lại trong đời chàng, nó tạm thời còn gắn bó

chàng với mảnh đất, với cả thế giới bao la đang hiện lên rực rỡ dưới vừng mặt

trời lạnh lẽo"

Đó là kết cục có tính bi kịch của cuộc đời Grigôri, là bài học cho những

người muốn đi tìm "con đường thứ ba" Hành động "giã từ vũ khí" của chàng

là sự phủ nhận con đường chống lại chính quyền Xô Viết, xa rời quần chúng

nhân dân, là ý thức sâu sắc về những lầm lạc của mình

Nói tóm lại, hình tượng Grigôri được hiện lên thông qua hàng loạt

những nét tính cách phức tạp và đa dạng Mặc dù có những lầm lạc trong cách

lựa chọn con đường đi của mình nhưng người đọc vẫn yêu quý, vẫn ấn tượng

bởi một Grigôri nóng nẩy, bộc trực nhưng cũng rất tình cảm và giàu lòng nhân

ái, vị tha Nỗ lực nghệ thuật lớn lao của tác giả thể hiện ở chỗ ông đã lựa chọn

một cách tài tình hàng loạt các chi tiết biểu hiện ngoại hình, hành động, thể

hiện nhất quán tính cách hết sức phong phú của Grigôri

Chương 2 Nghệ thuật khắc hoạ tính cách nhân vật Grigôri Mêlêkhôp

2.1 Tính cách nhân vật thể hiện qua kết cấu

2.1.1 Khái niệm

Kết cấu là một phương tiện cơ bản của sáng tác nghệ thuật Khi người

ta nói xây dựng tác phẩm, xây dựng cốt truyện, xây dựng tính cách, xây dựng

câu từ trong thơ thì đã xem tác phẩm như một công trình kiến trúc Nhiệm vụ

của nhà văn là nhào lặn vốn sống để xây dựng thành những sinh mệnh nghệ

thuật - tái hiện những bức tranh đời sống giàu tính khái quát, nghĩa là phải tổ

chức lại chất liệu sống, bỏ bớt đi những cái thừa, thêm vào cái chưa có, nối

liền cái xa nhau, toạ thành một chỉnh thể mang giá trị nghệ thuật

Theo Hà Minh Đức trong cuốn Lý luận Văn học thì "Kết cấu là sự tổ

chức mối liên hệ giữa tính cách, là sự tổ chức một cốt truyện tương ứng với

chủ đề, tư tưởng tác phẩm, là sự phân bố các chương, các lớp, các cảnh trong

một chỉnh thể thống nhất để dựng lên một bức tranh về đời sống, qua đó đặt ra

và giải quyết một vấn đề nào đó của xã hội "[5, 143]

Như vậy ta có thể thấy kết cấu giữ vai trò đáng kể trong việc thể hiện,

làm nổi bật tính cách nhân vật Grigôri Mêlêkhôp Sôlôkhôp đã sử dụng kết

cấu như một phương tiện để sáng tạo, miêu tả, khắc hoạ tính cách nhân vật

Sau đây chúng ttôi sẽ đi vào cụ thể để làm rõ điều này

2.1.2 Hệ thống nhân vật

Sông Đông êm đềm là bộ tiểu thuyết lịch sử đồ sộ, mang âm hưởng hào

hùng của sử thi vì nó phản ánh cuộc chiến tranh của nhân dân Tác phẩm này

dựng lên một bức tranh xã hội rộng lớn với nhiều tuyến sự kiện, nhiều tuyến

nhân vật, nhiều môi trường và địa điểm khác nhau của nhân vật Chính vì vậy

tác phẩm này được coi là tác phẩm có kiểu "kết cấu đa tuyến", cụ thể là ba

tuyến nhân vật lớn, đại diện cho ba lực lượng xã hội khác nhau Ba tuyến nhân

vật này tồn tại song song cùng với nhân vật trung tâm làm nổi rõ tính cách của

nhân vật trung tâm

Tuyến chính diện, tiêu biểu trong tác phẩm đó là những nhân vật theo

cách mạng như Buntruc, Stôcman, Côsêvôi, Côtliarôp Đây là những con

người cống hiến trọn vẹn cuộc đời của mình cho sự nghiệp cách mạng Cuộc

đời cao đẹp và thanh thản của họ đối lập hoàn toàn với cuộc đời đau khổ bế

tắc của Grigôri Xây dựng lên hình ảnh những chiến sỹ cách mạng đó, nhà văn

muốn đặt nhân vật trong "mạch so sánh ngầm" giữa họ với Grigôri

Côtliarôp, Côsêvôi sinh ra và lớn lên cùng Grigôri từ thủa ấu thơ đến lúc

thanh niên Họ cũng xuất thân từ tầng lớp trung nông Côdăc, cũng "ít chữ

nghĩa", cũng mang nặng những thiên kiến đẳng cấp hẹp hòi, cũng được nuôi

dưỡng bằng những truyền thống cổ hủ, lạc hậu của dân tộc Côdăc Nhưng họ

đã nhanh chóng đến được với chân lý cách mạng, đứng trong hàng ngũ cách

mạng chiến đấu chống lại những hủ tục lạc hậu ấy Còn Grigôri cũng mang

trong mình những phẩm chất, khát vọng tốt đẹp nhưng chàng suốt đời hoang

mang lạc lối, chàng thiếu cái làm nên sức mạnh của Côtliarôp và Côsêvôi,

không đủ khả năng kiên quyết và niềm tin để lựa chọn dứt khoát cho mình

một con đường trong cuộc sống và trong tình yêu để rồi rơi vào bi kịch không

lối thoát Khi có sự tương quan so sánh này để thấy được bản chất tốt đẹp

trong con người Grigôri, đồng thời một phần lý giải được tính cách dao động

trong chàng

Tuyến nhân vật thứ hai mà Sôlôkhôp xây dựng lên đó là tuyến phản

diện, bao gồm những tàn binh bại tướng lố nhố đủ kiểu Đó là Đênhikin,

Itvarin, Pêtơrô, ngay cả những kẻ có học, có tham vọng như Epghênhi - Tên sỹ