Dạy học bài phong cách ngôn ngữ báo chí trong sách giáo khoa ngữ văn 11

Là một giáo viên giảng dạy Ngữ văn trong tương lai, để có thể hướng dẫn học sinh thấy được sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt và giúp các em có kỹ năng - kỹ xảo sử dụng tốt tiếng Việ

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong cuộc sống hàng ngày, con người luôn có một mong muốn là có

sự hiểu biết sâu, rộng về đời sống - xã hội, về các vấn đề tồn tại trong thế giới khách quan Để có sự hiểu biết ấy, con người cần phải được cập nhật thông tin Đồng thời, trước những thông tin cập nhật được, con người còn phải suy nghĩ để thể hiện chính kiến của mình Từ nhu cầu thiết yếu ấy, báo chí ra đời

Sự hình thành và phát triển của báo chí đã thể hiện rõ mục tiêu đáp ứng những yêu cầu cập nhật về thông tin, thể hiện quan điểm, chính kiến của con người

về các thông tin ấy trong quá trình tồn tại và phát triển Nói một cách khác, báo chí là một thể loại ra đời trong đời sống - xã hội của con người, để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu nhất của con người Cũng bởi thế, báo chí được coi như một người bạn lớn đối với mỗi cá nhân trong cuộc sống

Mặt khác, báo chí có một vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Nhờ

có báo chí, mỗi công dân trong xã hội lại có thể bộc bạch những tâm tư, nguyện vọng của mình như đồng tình hay phản đối một số sự kiện xảy ra Cũng thông qua báo chí các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến được với đông đảo quần chúng nhân dân Báo chí thực sự trở thành người bạn dẫn đường chỉ lối, là món ăn văn hoá tinh thần của mỗi người dân

Có thể khẳng định rằng, mọi nhu cầu và nguyện vọng của con người trong xã hội văn minh đều được phản ánh trong báo chí Không có báo chí con người không thể tồn tại và phát triển hài hoà

Ở phổ thông, mục đích của việc dạy học tiếng Việt không chỉ đơn thuần là cung cấp những kiến thức về từ ngữ, về câu, về các biện pháp tu từ, tạo lập văn bản mà cần phải giúp học sinh nói, viết đúng phong cách, phù hợp với các lĩnh vực giao tiếp đạt tính chuẩn mực và hiệu quả cao khi giao tiếp Đồng thời thông qua việc học những tri thức tiếng Việt, các em có năng

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

2

lực cảm thụ ngôn ngữ trong các tác phẩm nghệ thuật, có khả năng tạo lập những văn bản có tính sáng tạo Vì vậy, việc tổ chức dạy học các phong cách chức năng ngôn ngữ nói chung và phong cách ngôn ngữ báo chí nói riêng là quan trọng và cần thiết

Xuất phát từ thực tế dạy học tiếng Việt ở phổ thông, các phong cách chức năng ngôn ngữ nói chung, phong cách ngôn ngữ báo chí nói riêng ít được coi trọng Và bản thân các kiến thức của phong cách ngôn ngữ báo chí vừa khó, vừa khô khan nên hầu như những tiết học về nội dung này ít đạt hiệu quả

Hiện nay, cùng với việc thay đổi chương trình, biên soạn lại sách giáo khoa, tiếng Việt trong chương trình THCS và THPT hiện nay không còn là môn học độc lập như trước mà được tích hợp với Văn và Làm văn tạo thành

bộ môn Ngữ văn Phần tiếng Việt được bố trí xen kẽ với các tri thức đọc hiểu của văn học và tạo lập văn bản của Làm văn Và các bài phong cách chức năng ngôn ngữ trong tiếng Việt cũng được bố trí như vậy, tạo điều kiện cho việc dạy và học các bài phong cách chức năng ngôn ngữ nói chung và phong cách ngôn ngữ báo chí nói riêng đạt hiệu quả cao hơn

Là một giáo viên giảng dạy Ngữ văn trong tương lai, để có thể hướng dẫn học sinh thấy được sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt và giúp các em

có kỹ năng - kỹ xảo sử dụng tốt tiếng Việt, có tình yêu tiếng mẹ đẻ, có kỹ

năng sử dụng tiếng Việt đúng và hay, chúng tôi cho rằng việc: “Dạy học bài" Phong cách ngôn ngữ báo chí" trong SGK Ngữ văn 11”, là quan trọng và

cần trọng và cần thiết

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Dạy học bài

"Phong cách ngôn ngữ báo chí" trong SGK Ngữ văn 11”

2 Lịch sử vấn đề

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

3

2.1 Từ khi Phong cách học ra đời cho đến nay, việc tìm hiểu về phong cách chức năng ngôn ngữ đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà ngôn ngữ học

Ngay từ đầu thế kỷ XX, trên thế giới đã xuất hiện khá nhiều công trình nghiên cứu về Phong cách học và các phong cách chức năng ngôn ngữ

Còn ở Việt Nam, trong những thập kỷ gần đây, môn Phong cách học và các vấn đề thuộc phạm vi phong cách chức năng ngôn ngữ cũng được nhiều nhà ngôn ngữ quan tâm Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu

có bàn về phong cách chức năng ngôn ngữ như:

Trong cuốn “Phong cách học”, các tác giả Đinh Trọng Lạc, Nguyễn

Thái Hoà đã bàn về các vấn đề lý thuyết của phong cách học như về đối tượng nghiên cứu của Phong cách học, các phong cách chức năng ngôn ngữ và việc phân chia chúng Đồng thời, họ cũng đưa ra khái niệm phong cách chức năng

là: “ Phong cách chức năng là khuôn mẫu trong hoạt động lời nói, hình thành

từ những thói quen sử dụng ngôn ngữ có tính chất truyền thống, tính chất chuẩn mực trong việc xây dựng các lớp văn bản (phát ngôn) tiêu biểu” [7,

19]

Không đồng quan điểm với các tác giả Đinh Trọng Lạc, Nguyễn Thái

Hoà, tác giả Cù Đình Tú lại cho rằng: “ Phong cách chức năng là dạng tồn tại của ngôn ngữ dân tộc biểu thị quy luật lựa chọn, sử dụng các phương tiện biểu hiện tuỳ thuộc vào tổng hợp các nhân tố ngoài ngôn ngữ như hoàn cảnh giao tiếp, đối tượng tham dự giao tiếp ” [11, 45]

Trong khi đó các tác giả : Võ Bình, Lê Anh Hiền, Cù Đình Tú, lại dựa vào chức năng xã hội của tiếng Việt để chia thành hai loại phong cách chức năng cơ bản: chức năng giao tiếp và chức năng thông báo

Hiện nay, việc phân tách các phong cách chức năng ngôn ngữ cũng chưa được rạch ròi Đặc biệt là Phong cách ngôn ngữ báo chí

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

4

Tác giả Lê Anh Hiền, Nguyễn Thái Hoà trước năm 1990, chia phong cách chức năng ngôn ngữ làm hai bậc, phong cách ngôn ngữ khẩu ngữ, phong cách ngôn ngữ văn hoá (gọt giũa) và xếp phong cách ngôn ngữ báo chí vào phong cách ngôn ngữ gọt giũa

Đinh Trọng Lạc lại chia phong cách chức năng ngôn ngữ làm 2 loại, kiểu ngôn ngữ nghệ thuật và kiểu ngôn ngữ phi nghệ thuật Trong đó, phong cách ngôn ngữ báo chí thuộc kiểu ngôn ngữ phi nghệ thuật Tuy nhiên, việc phân chia này vẫn còn nhiều điều đáng quan tâm

2.2 Xuất phát từ thực tế nghiên cứu về phong cách chức năng ngôn ngữ nói chung và phong cách ngôn ngữ báo chí nói riêng, có thể nói rằng, những bài nghiên cứu về phong cách chức năng nói chung là rất phong phú Tuy nhiên, việc nghiên cứu, tìm hiểu cách thức tổ chức dạy học một phong cách chức năng ngôn ngữ cụ thể như phong cách ngôn ngữ báo chí thì dường như còn ít được đề cập Vì vậy, có thể nói đây là một đề tài có ý nghĩa thiết thực trong giảng dạy Ngữ văn ở trường phổ thông

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này, nhằm tìm ra một phương hướng cho việc tổ chức dạy học phong cách ngôn ngữ báo chí đạt hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy các bài phong cách chức năng ngôn ngữ trong chương trình Ngữ văn ở trường phổ thông

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống những kiến thức cơ bản về phong cách ngôn ngữ báo chí

-Từ những kiến thức này vận dụng vào việc tổ chức “Dạy học bài Phong cách ngôn ngữ báo chí trong SGK Ngữ văn 11”

- Nêu ra các định hướng dạy học bài này đạt hiệu quả

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

5

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Xuất phát từ nội dung đề tài, khoá luận tập trung nghiên cứu đặc điểm, bản chất, đặc trưng, thể loại và dạng tồn tại của phong cách ngôn ngữ báo chí nhằm đưa ra cơ sở lý luận phục vụ cho việc tổ chức dạy học bài Phong cách ngôn ngữ báo chí ở trường phổ thông

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu và đưa ra cách thức tổ chức “Dạy học bài Phong cách ngôn ngữ báo chí trong SGK Ngữ văn 11” tập 1

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích ngôn ngữ

- Phương pháp so sánh đối chiếu

7 Bố cục

Khoá luận được triển khai theo bố cục sau:

Mở đầu

Nội dung (gồm ba chương):

Chương 1 Báo chí trong đời sống xã hội và Phong cách ngôn ngữ báo chí

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

6

Chương 2 Dạy học bài “Phong cách ngôn ngữ báo chí” ở trường phổ thông Chương 3 Thực nghiệm Sư phạm

Kết luận

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

7

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 BÁO CHÍ TRONG ĐỜI SỐNG VÀ PHONG CÁCH

NGÔN NGỮ BÁO CHÍ

1.1 Khái niệm “Phong cách học” và các phong cách chức năng ngôn ngữ

1.1.1 Khái niện “Phong cách học”

Phong cách học là một ngành khoa học còn non trẻ, song trên thực tế

nó đã có manh nha từ xa xưa Từ thời Hy Lạp cổ đại cùng với sự xuất hiện của các triết gia và sự ra đời của các quan điểm triết học dẫn đến một nhu cầu

là làm như thế nào để truyền được các quan điểm triết học tới dân chúng một cách sâu rộng nhất? Từ nhu cầu ấy các triết gia Hy Lạp cổ đại dần dần hình thành một môn học có tên là Mĩ từ pháp Bản chất của môn học này là nghiên cứu cấu tạo, lời văn hoa mĩ và bàn về thuật hùng biện trong diễn thuyết Có thể coi môn học này chính là những gợi ý sơ giản để về sau hình thành nên ngành phong cách học

Theo “Từ điển tu từ - phong cách thi pháp học” thì “Phong cách học là khoa học của các phong cách” Nói cách khác, Phong cách học là khoa học nghiên cứu sự vận dụng ngôn ngữ, nghiên cứu về các quy luật sử dụng ngôn ngữ trong hoạt động nói và viết đạt hiệu lực cao khi giao tiếp Sự ra đời của Phong cách học xuất phát từ một trong những đặc trưng cơ bản của ngôn ngữ

là “Phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người”

Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ quan niệm về Phong cách học là: “Phong cách học là một bộ phận của ngôn ngữ học nghiên cứu nguyên tắc, quy luật lựa chọn và hiệu quả lựa chọn, sử dụng toàn bộ các phương tiện ngôn ngữ nhằm biểu hiện nội dung, tư tưởng, tình cảm nhất định trong những phong cách chức năng nhất định” [7, 8 - 9]

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

8

Có thể nói, khái niệm này đã bao quát được đối tượng, mục đích, nhiệm

vụ và phạm vi nghiên cứu của Phong cách học

1.1.2 Phong cách chức năng ngôn ngữ

Trong Phong cách học, phong cách chức năng ngôn ngữ là nội dung cơ bản, là vấn đề trung tâm của nghiên cứu Phong cách học Bởi phong cách chức năng ngôn ngữ chính là một tiêu chuẩn để đánh giá tính chất đúng đắn, tính có hiệu lực của lời nói Cho nên hầu hết các nhà ngôn ngữ khi nghiên cứu Phong cách học đều đưa ra những quan niệm khác nhau về nó Tuy nhiên, khái niệm về phong cách chức năng ngôn ngữ mà các nhà nghiên cứu đưa ra lại rất phong phú và phức tạp

Để phục vụ cho việc tìm hiểu cách tổ chức dạy học phong cách chức năng ngôn ngữ mà cụ thể là “Phong cách ngôn ngữ báo chí” trong SGK Ngữ văn 11, chúng tôi lựa chọn khái niệm của tác giả Cù Đình Tú Ông cho rằng:

“Phong cách chức năng ngôn ngữ là dạng tồn tại của ngôn ngữ dân tộc biểu thị quy luật lựa chọn, sử dụng các phương tiện biểu hiện tuỳ thuộc vào tổng hợp các yếu tố ngoài ngôn ngữ như hoàn cảnh giao tiếp, đề tài và mục đích giao tiếp, đối tượng tham dự giao tiếp” [11, 32] Khái niệm này chỉ ra rằng phong cách chức năng ngôn ngữ do hai yếu tố tạo nên: Yếu tố ngôn ngữ và yếu tố ngoài ngôn ngữ Nói cách khác, khái niệm này đã chỉ rõ các nhân tố cấu thành của phong cách chức năng ngôn ngữ và mối quan hệ giữa chúng 1.2 Lịch sử phát triển báo chí trong đời sống

Báo chí có một vai trò quan trọng trong đời sống - xã hội, từ tầm quan trọng đó báo chí có một lịch sử phát triển khá lâu đời Những tờ báo đầu tiên của nước ta xuất hiện vào khoảng giữa thế kỷ XIX So với nhiều nước khác, báo chí Việt Nam sinh sau đẻ muộn hơn các nước Châu Âu hàng mấy trăm năm Nhưng chỉ với hơn một thế kỷ tồn tại và phát triển, báo chí Việt Nam đã

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

và giai cấp diễn ra hết sức sâu sắc trong lòng xã hội nước ta Cho nên, lịch sử báo chí Việt Nam đồng thời cũng là sự phản ánh của lịch sử cận - hiện đại Việt Nam, là lịch sử của cuộc đấu tranh giành độc lập tự do và cũng phản ánh cuộc đấu tranh gay gắt giữa một nền báo chí thực dân với một nền báo chí yêu nước và cách mạng Và đó còn là lịch sử của một nền báo chí luôn theo sát quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước theo định hướng XHCN của dân tộc trong thời đại ngày nay

Ở góc độ khác, lịch sử báo chí còn là sự phản ánh của lịch sử văn hoá ngôn ngữ (chữ Quốc ngữ), văn học, nghề in song trong phần này chúng tôi chỉ tìm hiểu lịch sử báo chí sơ lược ở từng giai đoạn phát triển của nó

Lịch sử báo chí Việt Nam giai đoạn 1865 - 1945, đây là bước khởi đầu của báo chí Việt Nam mà Sài Gòn, xứ Nam Kỳ, mảnh đất thuộc địa đầu tiên rơi vào tay thực dân Pháp lại trở thành “Cái nôi đầu tiên” của làng báo chí Việt Nam Với những tờ báo tiếng Việt đầu tiên ở Sài Gòn : Gia Định Báo, Phan Yên Báo, Nông Cổ Mín Đàm (1901-1924), Lục Tỉnh Tân Văn

Từ 1945-1975, báo chí Việt Nam tiếp tục phát triển theo sát cuộc đấu tranh của dân tộc và mục đích chủ yếu là tuyên truyền, cổ vũ đấu tranh, phê phán, lên án tội ác của giặc

Đặc biệt từ 1975 đến nay, báo chí có một vai trò hết sức quan trọng trong công cuộc xây dựng CNXH của dân tộc Có thể nói ở giai đoạn hiện nay, báo chí phát triển rực rỡ với sự phong phú của các thể loại và dạng tồn

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

10

tại Cho đến nay cả nước có hơn 700 tờ báo và tạp chí lớn nhỏ, đã phản ánh được mọi mặt của đời sống

Báo chí Việt Nam có một lịch sử phát triển khá lâu đời Cùng với lịch

sử của dân tộc, báo chí Việt Nam luôn theo sát và phản ánh chân thực đáp ứng được mọi nhu cầu thiết yếu của cuộc sống đặt ra trong từng giai đoạn lịch

sử cụ thể Sự phát triển của báo chí cũng là sự phát triển của một phong cách chức năng ngôn ngữ - Phong cách ngôn ngữ báo chí

1.3 Phong cách ngôn ngữ báo chí

1.3.1 Khái niệm “Phong cách ngôn ngữ báo chí”

Báo chí có vai trò quan trọng trong đời sống Hàng ngày con người luôn muốn nắm bắt được thông tin và bày tỏ ý kiến bình giá của mình Từ việc sử dụng ngôn ngữ vào những mục đích khác nhau dần dần đã hình thành

“Phong cách ngôn ngữ báo chí”

Phong cách ngôn ngữ báo chí là một trong những phong cách chức năng ngôn ngữ cơ bản Nó được sử dụng khá phổ biến trong đời sống, xã hội

và có vai trò thiết yếu trong việc giúp con người bày tỏ quan điểm, thái độ của mình trước những sự kiện xảy ra trong đời sống Để tìm hiểu Phong cách ngôn ngữ báo chí ta xét ngữ liệu sau:

“18/09/2009 02:50 PM

Đà Nẵng đã có bệnh nhân đầu tiên tử vong do cúm A/H1N1 Đây là

ca thứ bảy trong cả nước tử vong do nhiễm bệnh này Đó là xác nhận của bác sĩ Nguyễn Út - phó giám đốc Sở Y tế Đà Nẵng trưa 18/09 Bệnh nhân tên Vũ Văn Mật ( 40 tuổi, trú tại K05/11 Lê Trọng Tấn - Phường An Khê - Quận Thanh Khê - Đà Nẵng), bị tử vong khi đang điều trị tại bệnh viện Đà Nẵng”(Dẫn theo Viet Nam.net)

Ngữ liệu này cung cấp cho chúng ta một thông tin được cập nhật trong đời sống xã hội hàng ngày Nó phản ánh một vấn đề đang được toàn xã hội

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

11

quan tâm là dịch cúm A/H1N1 Ngữ liệu có thời gian và sự kiện cụ thể: Ngày 18/09/2009, tại Đà Nẵng có ca tử vong đầu tiên do cúm A/H1N! Ngữ liệu còn cung cấp thông tin cụ thể về bệnh nhân: Vũ Văn Mật (40 tuổi - trú tại K05/11

Lê Trọng Tấn - Phường An Khê - Quận Thanh Khê - Đà Nẵng) Qua ngữ liệu này, người viết muốn bày tỏ thái độ lo lắng về khảnăng lan tràn của đại dịch cúm A/H1N1 và bày tỏ mong muốn người dân hãy hết sức đề phòng

Từ ngữ liệu trên chúng ta có thể hiểu: “Phong cách ngôn ngữ báo chí - công luận là khuôn mẫu thích hợp để xây dựng lớp văn bản trong đó thể hiện vai trò của người tham gia giao tiếp trong lĩnh vực báo chí - công luận” [7, 98

- 99] Nói cụ thể hơn đó là vai trò nhà báo, người đưa tin, người cổ động, người quảng cáo, bạn đọc (phát biểu) tất cả những ai tham gia vào hoạt động thông tin của xã hội về tất cả các vấn đề thời sự

Ngôn ngữ được sử dụng trong phong cách ngôn ngữ báo chí tồn tại ở cả dạng nói và dạng viết Ở dạng viết là những mẩu tin, bài viết trên báo và tờ in, những mẩu rao vặt, quảng cáo viết trên giấy dán nơi đông người Ở dạng nói

có những mẩu tin hàng ngày, những mục thông tin quảng cáo trên đài phát thanh, đài truyền hình, những lời rao của người bán hàng

Dựa vào các mục đích giao tiếp khác nhau mà người ta chia phong cách ngôn ngữ báo chí thành các thể loại: Bản tin, phóng sự, tiểu phẩm, thư bạn đọc, phỏng vấn bạn đọc

Ngôn ngữ trong phong cách ngôn ngữ báo chí có chức năng là giao tiếp lí trí và chức năng tác động Giao tiếp lí trí được hiểu cụ thể là thông báo, tác động vào nhu cầu, nguyện vọng của người nghe, người đọc Mọi nhu cầu

và nguyện vọng của con người trong xã hội văn minh đều được phản ánh trong nhu cầu về thông tin Không có thông tin, con người không thể tồn tại

và phát triển hài hoà

1.3.2 Đặc trưng của “Phong cách ngôn ngữ báo chí”

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

12

Muốn thực hiện được chức năng thông báo - tác động trong công việc thông tin, tuyên truyền, quảng cáo, phong cách ngôn ngữ báo chí phải đảm bảo những đặc trưng chung là: Tính thông tin thời sự; tính ngắn gọn; tính sinh động, hấp dẫn

1.3.2.1 Tính thông tin thời sự

Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ được sử dụng nhằm truyền bá, cung cấp những tin tức nóng hổi hàng ngày trên mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội Cũng vì thế ngôn ngữ báo chí phải có tính thông tin thời sự

Ví dụ: Theo Roi - Tơ, ngày 30/7, Mĩ đưa ra Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc một dự thảo nghị quyết về việc triển khai một lực lượng đa quốc gia ở Li - bê - ri - a, trong khi ba tàu chiến chở quân Mĩ đang tiến gần bờ biển nước này sẵn sàng tham gia giám sát ngừng bắn tại Li - bê - ri - a (Theo báo Nhân Dân, ngày 1/8/2003)

Ngữ liệu trên đã thông tin về một sự kiện diễn ra lúc bấy giờ được nhân dân thế giới quan tâm Đó là tình hình chính trị ở Li - bê - ri - a Ngữ liệu có thời gian và sự kiện cụ thể

Quay trở lại ngữ liệu về Đại dịch cúm A/H1N1, chúng ta thấy ngữ liệu

đã cung cấp cho người đọc những tin tức nóng hổi đang được toàn xã hội quan tâm, đó là sự lan tràn của Đại dịch cúm A/ H1N1, một vấn đề cập nhật trong xã hội, đó là tại Đà Nẵng có ca tử vong đầu tiên do cúm

A/ H1N1, đây là ca thứ 7 của cả nước bị tử vong do nhiễm bệnh này, ngữ liệu

có thời gian (18/09/2009), địa điểm (Đà Nẵng), sự kiện cụ thể

Đặc điểm quan trọng của báo chí là tính thời sự Đặc điểm này đòi hỏi thông tin phát đi phải cập nhật, cụ thể, chính xác và đầy đủ, đảm bảo tính khách quan Ngôn ngữ của báo chí phải là ngôn ngữ của sự kiện, vốn từ mà

nó sử dụng là vốn từ phản ánh những vấn đề thời sự của xã hội

1.3.2.2 Tính ngắn gọn

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

13

Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ cập nhật các thông tin trong đời sống và

để truyền tải các thông tin ấy tới công chúng thì ngôn ngữ báo chí phải thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng Trên thực tế, các phương tiện truyền thông đại chúng cũng có những giới hạn nhất định, mà các thông tin cập nhật trong cuộc sống lại rất phong phú Trên báo, phải đếm từng dòng, từng chữ; trên đài phát thanh, đài truyền hình phải tính từng phút, từng giây Người đọc báo, người nghe đài thì muốn trong một thời gian ít ỏi biết được thật nhiều tin tức, sự kiện Báo chí luôn luôn coi trọng việc phải diễn đạt sao cho thật ngắn gọn mà vẫn chứa đựng được nhiều thông tin cao nhất Vì thế, ngôn ngữ diễn đạt của phong cách báo chí phải ngắn gọn, trực tiếp, tuyệt đối tránh tình trạng dùng từ ngữ trùng lặp, tránh lối nói vòng

Văn báo chí là lối văn ngắn gọn, lượng thông tin cao Tiêu biểu cho sự ngắn gọn là bản tin, đặc biệt là loại tin vắn, tin nhanh, quảng cáo Ở đó có khi chỉ dùng một câu mà người đọc có thể nắm bắt được thông tin cần thiết

Ví dụ:

Ngày 3/7, tại Hà Nội, đại diện Ngân hàng Nhà nước và ngân hàng phát triển Châu Á tại Việt Nam ký hiệp định vay cho dự án tài chính nhà ở (Trích báo Nhân Dân, ngày 1/8/2003)

Chỉ với một câu nhưng bản tin trên đã thông tin một cách chính xác và đầy đủ về việc đại diện Ngân hàng Nhà nước và Ngân hàng phát triển Châu Á tại Việt Nam ký hiệp định vay cho dự án tài chính nhà ở, có thời gian là ngày 3/7, có địa điểm cụ thể (tại Hà Nội)

Ở bản tin về đại dịch cúm A/H1N1, văn bản trình bày ngắn gọn, có 4 câu, cung cấp 4 thông tin khác nhau Câu 1 là thông tin Đà Nẵng có bệnh nhân đầu tiên tử vong do cúm A/H1N1 Câu thứ 2, thông tin đây là ca thứ 7 trong cả nước Câu thứ 3 nói rõ người xác nhận là bác sĩ Nguyễn Út và câu thứ 4 cung cấp những thông tin liên quan đến bệnh nhân

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

Báo chí có hấp dẫn thì mới khơi gợi được hứng thú của người đọc, người nghe Tính hấp dẫn thể hiện ở lượng thông tin mới, thể hiện ở thông tin phải liên quan trực tiếp đến sự kiện với vận mệnh mỗi con người, của cộng đồng Hình thức diễn đạt của báo chí cũng phải thể hiện tính hấp dẫn, từ khâu lựa chọn kiểu chữ, dùng từ, đặt câu đến khâu đặt tiêu đề, xếp vị trí các tin, bài Đối với báo hình, cần có sự kết hợp giữa kênh hình (hình ảnh, chữ) và kênh

âm thanh (lời thuyết minh) sao cho đạt đến sự hấp dẫn cao nhất

Ví dụ ở mục 1.3.1, có tính hấp dẫn ở thông tin cập nhật, liên quan đến vấn đề được toàn xã hội quan tâm: Đại dịch cúm A/ H1N1 Cách trình bày của bản tin này rõ ràng, mạch lạc, khúc chiết, có bốn câu, mỗi câu truyền tải một thông tin cụ thể Điều đó gây sự hứng thú cho người đọc

Đặc biệt một số tít của bài báo gây chú ý, kích thích trí tò mò của độc giả

Ví dụ:

Những trái tim mòn mỏi chờ mổ

(Báo Tiền phong)

Nói “ không” với cuộc chiến vì quyền lực và dầu lửa

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

15

Ba đặc trưng trên được thể hiện bằng những phương tiện diễn đạt thường gặp trong ngôn ngữ báo chí: Ngữ âm - chữ viết, về cách dùng từ ngữ,về ngữ pháp, về các biện pháp tu từ, về bố cục trình bày

Kết luận chương 1: Báo chí có một vai trò quan trọng trong đời sống Báo chí Việt Nam có lịch sử phát triển khá lâu đời Cùng với lịch sử của dân tộc, báo chí Việt Nam luôn theo sát và phản ánh chân thực đáp ứng được mọi nhu cầu thiết yếu của cuộc sống đặt ra Muốn thực hiện chức năng thông báo- tác động trong cuộc sống phong cách ngôn ngữ báo chí phải đảm bảo những đặc trưng chung là: Tính thông tin thời sự, tính ngắn gọn và tính sinh động, hâp dẫn

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

16

CHƯƠNG 2 DẠY HỌC BÀI “PHONG CÁCH NGÔN NGỮ BÁO CHÍ”

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 2.1 Nội dung phần Phong cách học trong chương trình tiếng Việt- THPT

2.1.1 Nội dung phần Phong cách học trong chương trình tiếng Việt (SGK cải cách giáo dục)

Trong chương trình cải cách giáo dục năm 2000, phần tiếng Việt được triển khai thành một quyển riêng và tiếng Việt chỉ được học đến lớp 11

Trong chương trình tiếng Việt ở lớp 11, Phong cách học được gộp thành một chương trình riêng có tên là Phong cách học tiếng Việt Khi triển khai các kiến thức phong cách học, SGK tiếng Việt lớp 11 có giới thiệu chùm bài phong cách chức năng ngôn ngữ, bao gồm các bài: Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt, Phong cách ngôn ngữ gọt giũa, Phong cách ngôn ngữ khoa học và Phong cách ngôn ngữ chính luận, Phong cách ngôn ngữ báo - công luận và Phong cách ngôn ngữ hành chính, Phong cách ngôn ngữ văn chương

Bài Phong cách ngôn ngữ báo - công luận được dạy một tiết trong một bài ba tiết cùng với Phong cách ngôn ngữ hành chính

Ở chương trình cải cách giáo dục, Phong cách ngôn ngữ báo chí có tên gọi là phong cách ngôn ngữ báo chí - công luận, điều này đã thể hiện khá rõ mục đích, đặc trưng và chức năng giao tiếp, tác động tới công chúng của Phong cách ngôn ngữ báo chí

Khi triển khai bài dạy, SGK Tiếng Việt lớp 11 đã trình bày các nội dung cơ bản:

Khái niệm Phong cách ngôn ngữ báo - công luận: Phong cách báo công luận là kiểu diễn đạt được dùng trên báo, đài ở các mục như tin tức, (tin ngắn, tin nhanh, tin tổng hợp), phóng sự (điều tra, tài liệu), bình luận, (phản ánh công luận và dư luận xã hội), tiểu phẩm, (châm biếm cái xấu có tính thời sự) Đặc điểm sử dụng các phương tiện diễn đạt với các phương diện sau:

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

17

Về mặt ngữ âm - chữ viết Về ngữ âm, người phát thanh viên phải hướng theo chuẩn phát âm, phải hướng về người nhận tin khắp nơi, đọc rõ ràng, tốc độ vừa phải, không nhầm lẫn, đọc diễn cảm và truyền cảm

Về chữ viết, báo chí phải triệt để tôn trọng những quy định về chữ viết,

về chính tả, về viết hoa, về cách viết tiếng nước ngoài

Về mặt từ ngữ, ngôn ngữ báo chí sử dụng vốn từ ngữ chung cho mọi phong cách, đồng thời do nội dung của tin tức, ngôn ngữ báo chí có thể sử dụng cả những từ ngữ khoa học - kỹ thuật, từ ngữ chính trị, từ ngữ hành chính, từ ngữ văn chương, từ ngữ khẩu ngữ Việc sử dụng những từ ngữ có sắc thái biểu cảm xấu, nhất là từ ngữ khẩu ngữ phải được cân nhắc để thể hiện tính văn hoá cần có của báo chí

Về mặt ngữ pháp, câu văn trên báo chí dù ngắn hay dài đều phải tạo nên tính rõ ràng, chính xác của văn bản, không gây ra những hiểu lầm về nội dung của văn bản Về bố cục trình bày và biện pháp tu từ: Để đảm bảo tính trung thực, khách quan của tin tức trên báo chí, cách bố cục trình bày thường theo khuôn mẫu như sau: Nguồn tin , thời gian , địa điểm , sự kiện , diễn biến , kết quả Ngôn ngữ báo chí là công cụ thể hiện bộ mặt văn hoá hàng ngày của xã hội cho nên phải mang tính văn hoá trong diễn đạt

Với việc trình bày các nội dung: Khái niệm Phong cách ngôn ngữ báo công luận và đặc điểm sử dụng các phương tiện diễn đạt với các phương diện

-về mặt ngữ âm - chữ viết, từ ngữ, ngữ pháp, bố cục, trình bày, biện pháp tu từ Cách trình bày này có những ưu điểm là đã thể hiện một cách cơ bản về khái niệm Phong cách ngôn ngữ báo - công luận, cung cấp cho học sinh những hiểu biết ban đầu để các em tạo lập một số thể loại báo chí

Bên cạnh đó, với việc trình bày các nội dung như vậy đã gây ra một số hạn chế nhất định, nội dung trong SGK chỉnh lý hợp nhất năm 2000 chưa nêu

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

18

ra được các đặc trưng của ngôn ngữ báo chí, đó là những điều kiện thiết yếu

để giúp học sinh tiếp cận và viết một số thể loại báo chí được dễ dàng hơn

2.1.2 Nội dung phần Phong cách học trong chương trình Ngữ văn phổ thông

Phong cách học trong chương trình Ngữ văn được triển khai ở Tiểu học, THCS và THPT Ở Tiểu học và THCS học sinh tập trung làm quen với các biện pháp tu từ Đến THPT Phong cách học được triển khai ở mảng kiến thức: Kiến thức về phong cách và kiến thức về tu từ học Về Phong cách học, học sinh được làm quen với 6 phong cách chức năng ngôn ngữ từ lớp 10 đến lớp 12

Nếu như trong SGK chỉnh lý hợp nhất năm 2000, Phong cách ngôn ngữ báo - công luận chỉ được dạy trong 1 tiết ở lớp 11, thì trong SGK Ngữ văn hiện nay, Phong cách ngôn ngữ báo chí được dạy trong một bài 2 tiết với các nội dung sau:

Tiết 1, trình bày nội dung: Ngôn ngữ báo chí, tìm hiểu một số thể loại văn bản báo chí (bản tin, phóng sự, tiểu phẩm ) Và chương trình còn đưa ra những nhận xét chung về văn bản báo chí và ngôn ngữ báo chí

Ở tiết 2, SGK Ngữ văn trình bày nội dung về các phương tiện diễn đạt

và đặc trưng của ngôn ngữ báo chí

Về các phương tiện diễn đạt được trình bày với các phương diện như sau:

Về mặt từ vựng, từ vựng trong ngôn ngữ báo chí hết sức phong phú, và

có thể nói, ở mỗi phạm vi phản ánh mỗi thể loại báo chí lại có một lớp từ vựng rất đặc trưng

Về ngữ pháp, câu văn trong ngôn ngữ báo chí rất đa dạng nhưng thường ngắn gọn, sáng sủa, mạch lạc để đảm bảo thông tin hính xác

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

19

Về các biện pháp tu từ, ngôn ngữ báo chí không hạn chế các biện pháp

tu từ từ vựng và cú pháp Trong báo chí, ta thấy không ít hình ảnh ví von, so sánh, ẩn dụ, đảo ngữ, song song phối hợp câu ngắn với câu dài những biện pháp tu từ này nhằm vào việc diễn đạt chính xác, có hình ảnh và nhạc điệu thích hợp với từng nội dung và thể loại

Đặc biệt, nội dung trong chương trình SGK Ngữ văn đã nêu rõ được các đặc trưng của phong cách ngôn ngữ báo chí là tính thông tin thời sự, tính ngắn gọn và tính sinh động Các đặc trưng đó được thể hiện ở những phương tiện diễn đạt đảm bảo chức năng thông tin của báo chí và tạo nên Phong cách ngôn ngữ báo chí

Cách triển khai này cho thấy chương trình cùng với sự đổi mới đã trang bị đầy đủ hơn những tri thức cơ bản của phong cách ngôn ngữ này và giúp cho học sinh có một nền tảng nhất định để các em có thể chủ động, tự tin tạo lập văn bản báo chí Đồng thời cũng trang bị cho các em những tri thức của tiếng Việt để các em có thể học tập theo hướng tích hợp khi học Làm văn (các bài: bản tin, luyện tập viết bản tin, phỏng vấn và trả lời phỏng vấn ) và học một số văn bản (Về luân lí xã hội ở nước ta, Tiếng mẹ đẻ - nguồn giải phóng các dân tộc bị áp bức )

2.2 Việc dạy học bài “Phong cách ngôn ngữ báo chí” của giáo viên

“Phong cách ngôn ngữ báo chí” cũng như các phong cách chức năng ngôn ngữ khác đều là nội dung quan trọng trong chương trình Ngữ văn phổ thông Hầu hết các phong cách chức năng ngôn ngữ đều được giảng dạy trong thời gian là 2 tiết

Hiện nay, cùng với sự đổi mới nội dung chương trình là sự đổi mới về phương pháp giảng dạy, khi dạy các kiến thức của phong cách ngôn ngữ báo chí, giáo viên đã cố gắng truyền tải (giảng dạy) theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các em

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

20

Tuy vậy, việc dạy của giáo viên phần lớn vẫn theo sách giáo khoa, chưa có sự sáng tạo riêng, phần lớn các nội dung vẫn dập khuôn theo SGK và SGV Và việc lý giải các tri thức vẫn chưa tường minh

Ví dụ: Việc phân tích các ngữ liệu để chỉ ra các thể loại văn bản báo chí vẫn chưa được thoả đáng mà vẫn còn ở hình thức chung chung Phần lớn các giáo viên triển khai bài học theo hướng: Giáo viên đưa ra ngữ liệu và hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu Việc phân tích để xác định các phương tiện diễn đạt đôi chỗ vẫn chưa thoả đáng, như việc xác định các biện pháp tu từ, giáo viên ít khi lấy ngữ liệu phân tích để rút ra các biện pháp tu từ,

mà chủ yếu lấy từ SGK

2.3 Việc học tập của học sinh

Bên cạnh việc giáo viên đưa ra ngữ liệu và hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu, học sinh nghe, trả lời, nhận xét, bổ sung Học sinh vận dụng kiến thức đó vào giải quyết bài tập Ngoài những mặt tích cực

đó, do các kiến thức của phong cách ngôn ngữ báo chí vừa khô khan lại có nhiều nét tương đồng giữa đặc trưng các thể loại báo chí, nên học sinh thường học với một hình thức chống đối, và việc vận dụng các kiến thức đó vào quá trình tạo lập văn bản còn lúng túng, diễn đạt chưa gãy gọn, chưa phù hợp với các đặc trưng của phong cách ngôn ngữ báo chí Thể hiện ở việc khi học sinh luyện tập viết một số thể loại báo chí như bản tin, tiểu phẩm, phóng sự thì chưa thể hiện được các đặc trưng của ngôn ngữ báo chí

2.4 Nội dung bài “Phong cách ngôn ngữ báo chí” trong sách giáo khoa Ngữ văn

Bài này được dạy trong hai tiết Khi triển khai bài này, ở tiết một sách giáo khoa trình bày nội dung: Ngôn ngữ báo chí, trong đó tìm hiểu một số thể loại văn bản báo chí như: bản tin, phóng sự, tiểu phẩm

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

Tiẻu phẩm là một thể loại báo chí với giọng văn thân mật, dân dã, thường có sắc thái mỉa mai, châm biếm nhưng hàm chứa một chính kiến về thời cuộc

Với việc trình bày các nội dung này nhằm mục đích là bước đầu cho học sinh nắm được những thể loại cơ bản của phong cách ngôn ngữ báo chí

để từ đó các em có thể nhận diện được chúng trong thực tế sử dụng Hơn nữa, thông qua những thể loại văn bản cụ thể mà giúp học sinh nắm được cách thức sử dụng ngôn ngữ trong từng kiểu văn bản của phong cách ngôn ngữ báo chí Từ những văn bản cụ thể, phần tiép theo của tiết học chính là sự kháI quát

về các thể loại và cách sử dụng ngôn ngữ của phong cách ngôn ngữ báo chí Việc nhận xét chung về văn bản báo chí và ngôn ngữ báo chí được trình bày ở các phương diện sau:

Nhận xét về thể loại Ngoài các thể loại tiêu biểu như, bản tin, phóng

sự, tiểu phẩm, còn có những thể loại khác như: thư bạn đọc, phỏng vấn, quảng cáo, trao đổi ý kiến, bình luận thời sự…

Về dang tồn tại, báo chí tồn tại ở hai dạng chính: dạng viết (báo viết) và dạng nói (đọc, thuyết minh, phỏng vấn trong các buổi phát thanh và truyền hình) Ngoài ra còn có loại báo hình kèm theo lời dẫn giải, thuyết minh (báo ảnh, truyền hình, báo điện tử)

Về chức năng của ngôn ngữ báo chí, ngôn ngữ báo chí có một chức năng chung là cung cấp tin tức thời sự, phản ánh dư luận và ý kiến của quần

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

Sau các nội dung ấy là phần ghi nhớ, phần ghi nhớ được khái quát ở các nội dung cơ bản: Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ được dùng để thômg báo tin tức thời sự trong nước và quốc tế, phản ánh chính kiến của tờ báo và dư luận quần chúng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội Ngôn ngữ báo chí được sử dụng ở những thể loại tiêu biểu là bản tin, phóng sự, tiểu phẩm…

Ở tiết hai, SGK triển khai nội dung: các phương tiện diễn đạt và đặc trưng của phong cách ngôn ngữ báo chí

Các phương tiện diễn đạt được trình bày ở các phương diện sau:

Về mặt từ vựng, trong ngôn ngữ báo chí từ ngữ hết sức phong phú, và

có thể nói, ở mỗi phạm vi phản ánh, mỗi thể loại báo chí lại có một lớp từ rất đặc trưng

Vể mặt ngữ pháp, câu văn trong ngôn ngữ báo chí rất đa dạng, nhưng thường ngắn gọn, sáng sủa, mạch lạc để đảm bảo thông tin chính xác

Về các biện pháp tu từ, ngôn ngữ báo chí không hạn chế các biện pháp

tu từ từ vựng và cú pháp Trong báo chí ta thấy không ít hình ảnh so sánh, ví von, ẩn dụ, hoán dụ…

Từ đó chỉ ra các đặc trưng cơ bản của phong cách ngôn ngữ báo chí là: Tính thông tin thời sự, ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ thông tin thời sự cập nhật, truyền bá những tin tức nóng hổi hàng ngày trên mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội Để đảm bảo chất lượng thông tin, ngôn ngữ phảI chính xác, nhất là những thông tin về địa điểm, thời gian, nhân vật, sự kiện…

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

23

Tính ngắn gọn, văn báo chí là lối văn ngắn gọn, lượng thông tin cao Tiêu biểu cho sự ngắn gọn là bản tin đặc biệt là loại tin vắn, tin nhanh, quảng cáo,…

Tính sinh dộng, hấp dẫn Không phảI thể loại cũng viết sinh động, hấp dẫn, nhưng muốn thu hút sự chú ý của người đọc, ngôn ngữ báo chí phải kích thích

sự tò mò hiểu biết của người đọc Điều đó thể hiện ở cách dùng từ và đặt câu, nhưng trước hết là ở những tiêu đề của bài báo

Sau các đặc trưng SGK đã đưa ra ghi nhớ, sau đó cho HS luyện tập

Từ việc triển khai nội dung bài Phong cách ngôn ngữ báo chí, ta thấy SGK chưa nêu khái niệm phong cách chức năng ngôn ngữ này, đồng thời khi triển khai các đặc trưng SGK hầu như không có những ví dụ cụ thể và đó là khó khăn cho GV trong việc lí giảI các đặc trưng ấy

2.5 Quy trình dạy học bài “Phong cách ngôn ngữ báo chí” ở trường phổ thông

Xuất phát từ thực trạng dạy học của giáo viên và việc học tập của học sinh ở trường trung học phổ thông hiện nay, chúng tôi cho rằng để dạy học bài này đạt hiệu quả, hoạt động dạy của giáo viên và việc học tập của học sinh cần có sự phối hợp của tổng thể các phương pháp Hoạt động dạy học cần được diễn ra theo quy trình sau:

Tiết 1, cần phải tập trung làm rõ một số thể loại và văn bản báo chí, các đặc điểm của ngôn ngữ trong từng thể loại báo chí Qua đó nhận xét chung về một số thể loại văn bản báo chí, dạng tồn tại và ngôn ngữ báo chí, chức năng chung của ngôn ngữ báo chí Từ mục tiêu đó, chúng tôi xác định việc dạy nội dung này như sau:

Ở phần 1, chúng tôi sử dụng phương pháp thuyết minh phong cách học

và phương pháp phân tích ngôn ngữ để hình thành những hiểu biết ban đầu về ngôn ngữ báo chí, các thể loại văn bản báo chí GV đưa ra các ngữ liệu tương

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

24

ứng với từng thể loại Việc làm này nhằm yêu cầu học sinh từ các ngữ liệu cụ thể phân tích để làm rõ đặc điểm của một số thể loại văn bản báo chí Ví dụ: Thông qua tìm hiểu ngữ liệu giúp học sinh nắm rõ được các đặc điểm của bản tin là tính ngắn gọn, có sự kiện, địa điểm, thời gian cụ thể Học sinh nắm được các đặc điểm của tiểu phẩm là thể loại gọn nhẹ, với giọng văn thân mật, dân dã, thường có sắc thái mỉa mai, châm biếm nhưng hàm chứa một chính kiến về thời cuộc; phóng sự, thông qua ngữ liệu, GV sử dụng phương pháp thuyết minh phong cách học, phương pháp phân tích ngôn ngữ để giúp HS nắm được các đặc điểm cơ bản của phóng sự, về thực chất cũng là một bản tin nhưng được mở rộng phần tường thuật chi tiết và miêu tả sự kiện… Sau đó sử dụng phương pháp thông báo giải thích để học sinh rút ra được những nhận xét chung về văn bản báo chí và ngôn ngữ báo chí Từ đó hình thành cho học sinh những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ báo chí của phong cách ngôn ngữ báo chí Sau đó cho học sinh đọc ghi nhớ và tổ chức cho học sinh luyện tập

Ở tiết 2, một nhiệm vụ cần thiết phải làm được là cho học sinh nắm được khái niệm phong cách ngôn ngữ báo chí Với nhiệm vụ này chúng tôi sử dụng ba phương pháp: Thông báo, giải thích, cung cấp trực tiếp khái niệm cho học sinh Để tạo ra tính hệ thống so với các khái niệm mà học sinh được học ở lớp 10 (Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt, Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật) Chúng tôi đưa ra khái niệm phong cách ngôn ngữ báo chí là: Phong cách ngôn ngữ được sử dụng trong các thể loại của báo chí Việc đưa ra khái niệm này vì học sinh không được học các khái niệm phong cách chức năng ngôn ngữ như: Chuẩn mực ngôn ngữ, chuẩn mực phong cách Và cách đưa ra khái niệm này nhằm giúp cho học sinh dễ hiểu và có cái nhìn bao quát nhất về phong cách ngôn ngữ báo chí Sau khi học sinh nắm được khái niệm phong cách ngôn ngữ báo chí, chúng tôi sẽ sử dụng kết hợp các phương pháp, phương pháp phân tích ngôn ngữ, phương pháp thông báo giải thích để làm rõ các đặc

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

25

trưng cơ bản của phong cách ngôn ngữ báo chí Đó là tính thông tin thời sự; tính ngắn gọn và tính sinh động, hấp dẫn Sau khi làm rõ các đặc trưng của phong cách ngôn ngữ báo chí, cho học sinh luyện tập và rút ra ghi ghớ

Kết luận chương 2: Nội dung phần Phong cách học trong chương trình THPT khá phong phú, về mặt ngữ âm - chữ viết, về mặt từ ngữ, về mặt ngữ pháp Hiện nay, cùng với sự đổi mới nội dung chương trình là sự đổi mới về phương pháp giảng dạy, khi dạy các kiến thức của Phong cách ngôn ngữ báo chí, giáo viên đã cố gắng truyền tải theo hướng lấy học sinh làm trung tâm Bên cạnh việc giáo viên đưa ra ngữ liệu và hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu, học sinh nghe, trả lời, nhận xét, bổ sung Xuất phát từ thực trạng dạy và học hiện nay, khóa luận đã đưa ra một quy trình dạy học nội dung này ở trường phổ thông

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

3.1.2 Yêu cầu

Việc tổ chức thực nghiệm của khoá luận cần phải tuân thủ theo những yêu cầu chung của thực nghiệm Sư phạm, đồng thời chú ý đến đặc trưng riêng của vấn đề nghiên cứu Từ đó nhìn nhận và đánh giá khách quan về hướng dạy học, cách tổ chức nội dung bài dạy và xem xét sự nhận thức của học sinh

về nội dung bài học

3.2 Đối tượng thực nghiệm

Xuất phát từ mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu chúng tôi tiến hành thực nghiệm trên các đối tượng sau:

Gắn với nội dung dạy học và tiến trình dạy học theo phân phối chương trình, đối tượng thực nghiệm là học sinh lớp 11

Về giáo viên thực nghiệm: Chúng tôi trực tiếp giảng dạy, có giáo viên

dự giờ, đồng thời chúng tôi lựa chọn những giáo viên có tâm huyết, có năng lực, có kinh nghiệm giảng dạy cùng góp ý, bổ sung cho bài dạy để từ đó điều chỉnh nội dung tổ chức dạy học cho phù hợp

3.3 Kế hoạch thực nghiệm

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

27

Thời gian thực nghiệm được tiến hành trong học kỳ 1 năm học

2008-2009 chúng tôi tiến hành giảng dạy “Phong cách ngôn ngữ báo chí” cho đối tượng là học sinh lớp 11A2 và11A6 trường THPT Lý Thường Kiệt - Huyện Việt Yên - Tỉnh Bắc Giang

3.4 Nội dung thực nghiệm

Để giúp cho học sinh nắm được những đặc điểm cơ bản của “Phong cách ngôn ngữ báo chí” và nhận diện được phong cách chức năng ngôn ngữ này cũng như sử dụng nó trong giao tiếp, chúng tôi tập trung thiết kế giáo án của 2 tiết học “Phong cách ngôn ngữ báo chí” trong SGK Ngữ văn 11, tập 1 3.5 Thiết kế giáo án

Bài soạn Phong cách ngôn ngữ báo chí (02 tiết)

Tiết 1: Ngôn ngữ báo chí

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

28

Phân tích ngôn ngữ, thuyết trình, phát vấn - đàm thoại, thảo luận nhóm

2 Phương tiện

SGK, SGV, giáo án, tài liệu tham khảo

C Tiến trình giảng dạy

Hoạt động của giáo

a Bản tin

* Tìm hiểu ngữ liệu a trong SGK- tr129

- Ngữ liệu cung cấp các

NguyÔn ThÞ YÕn K32C - Ng÷ v¨n

trong đó có thời gian,

địa điểm được gọi là

có thời gian, địa điểm

cụ thể, được trình bày một cách ngắn gọn

- Ngắn gọn thông tin cập nhật

- Đọc

thông tin về:

+ Sự kiện: Tôn vinh 122 thủ khoa năm 2006 + Thời gian: Thứ ba, ngày 27/ 3/ 2007, 10: 58

+ Địa điểm: Tại Hà Nội

* Nhận xét về bản tin:

- Bản tin là một thể loại của báo chí được viết nhằm cung cấp thông tin thời sự Do đó bản tin cần cho biết cụ thể về thời gian, địa điểm và đặc biệt

là sự kiện

- Đặc điểm của bản tin: + Thông tin sự việc một cách ngắn gọn

+ Cung cấp tin tức cập nhật

b Phóng sự

* Tìm hiểu ngữ liệu trong SGK - tr 129