Đánh giá đặc điểm nông sinh học của một số giống đậu tương trong vụ xuân năm 2009 tại cao minh phúc yên vĩnh phúc

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương trên thế giới Bảng 2.2: Diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương của một số nước trên thế giới Bảng 2.3: Diện tích,

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp ngoài sự nỗ lực phấn đấu của bản

thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, bạn bè cùng gia đình

Nhân đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng tới TH.S

Dương Tiến Viện, người thầy đã hết lòng chỉ bảo tôi trong suốt quá trình làm

đề tài

Qua đây tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới ban chủ nhiệm

khoa sinh - trường ĐHSPHN II cùng toàn thể các thầy cô giáo trong khoa đã

tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài này

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè và tập thể lớp

K32E đã động viên tôi trong suốt quá trình học tập và làm đề tài khoá luận tốt

MỤC LỤC PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

1.2 Mục đích – Yêu cầu

1.2.1 Mục đích

1.2.2 Yêu cầu

1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1.Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam

2.1.1 Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới

2.1.2 Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam

2.2 Tình hình nghiên cứu đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam

2.2.1 Tình hình nghiên cứu đậu tương trên thế giới

2.2.2 Tình hình nghiên cứu đậu tương ở Việt Nam

PHẦN 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Vật liệu nghiên cứu

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

3.2.1 Địa điềm nghiên cứu

3.2.2.Thời gian nghiên cứu

3.5.2 Các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển

3.5.3 Khả năng chống chịu

3.5.4 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất

PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Đặc điểm hình thái của các giống đậu tương

4.1.1 Đặc điểm thân, lá, cành

4.1.2 Hoa, quả, hạt

4.2 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương

4.2.1 Các thời kì sinh trưởng và phát triển của cây đậu tương

4.2.2 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các giống đậu tương

4.2.3 Khả năng hình thành nốt sần của các giống đậu tương

4.2.4 Khả năng tích luỹ chất khô của các giống đậu tương

4.2.5 Một số chỉ tiêu liên quan đến năng suất đậu tương

4.3 Khả năng chống chịu của các giống đậu tương

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương trên thế giới

Bảng 2.2: Diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương của một số nước trên

thế giới

Bảng 2.3: Diện tích, sản lượng đậu tương của Việt Nam

Bảng 2.4: Một số tỉnh trồng nhiều đậu tương ở nước ta

Bảng 4.1: Đặc điểm hình thái của các giống đậu tương

Bảng 4.2: Thời gian và tỉ lệ mọc mầm của các giống đậu tương

Bảng 4.3: Các giai đoạn sinh trưởng của các giống đậu tương

Bảng 4.4: Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính

Bảng 4.5: Số lượng và khối lượng nốt sần của các giống đậu tương

Bảng 4.6: Khối lượng tươi và khô của các giống đậu tương

Bảng 4.7: Mức độ nhiễm sâu, bệnh hại của các giống đậu tương

Bảng 4.8: Khả năng chống đổ của các giống đậu tương

Bảng 4.9: Các yếu tố cấu thành năng suất của các giống đậu tương

Bảng 4.10: Năng suất của các giống đậu tương

Hình 4.1: Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính

Hình 4.2: Năng suất của các giống đậu tương

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) là một loại cây công nghiệp

ngắn ngày, thuộc họ đậu (Fabaceae), giàu hàm lượng chất đạm Protein được

trồng rộng rãi làm thức ăn cho người và gia súc

Thành phần dinh dưỡng chứa trong hạt đậu tương gồm có: Protein,

Lipit, Gluxit và các chất khoáng Trong đó Protein và Lipit là 2 thành phần

quan trọng nhất Protein chiếm khoảng 38 42% và Lipit biến động từ 18

-24% [2]

Protein đậu tương có giá trị cao không những về mặt hàm lượng lớn mà

còn có đầy đủ và cân đối các loại axit amin cần thiết Đặc biệt là giàu Lizin và

Triptophan là 2 loại axit amin có vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng của

cơ thể trẻ em

Trong hạt đậu tương hàm lượng Lipit chiếm 18 - 25% trong đó chủ yếu

là các axit béo chưa no như axit Oleic (30 - 35%), axit Linoleic (25 - 55%) và

Palmetic (5 - 10%) là thành phần có giá trị dinh dưỡng cao rất tốt đối với sức

khoẻ con người [6]

Đặc biệt đậu tương là cây họ đậu có khả năng cố định Nitơ của khí

quyển nhờ vào sự cộng sinh của vi khuẩn Rhizobium japonicum ở rễ trong

điều kiện thuận lợi có thể đáp ứng 40 - 70% nhu cầu đạm của cây đậu tương

Rễ đậu tương ăn sâu, phân nhánh nhiều làm cho đất tơi xốp

Do ý nghĩa về mặt dinh dưỡng, hiệu quả kinh tế và khả năng cải tạo đất

mà đậu tương được giữ một vị trí vô cùng quan trọng trong hệ thống cây

trồng nông nghiệp ở nước ta cũng như trên thế giới

Ở Việt Nam trong những năm gần đây, đậu tương đã được chú trọng

phát triển Tuy nhiên sản xuất vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ trong

nước nên hàng năm nước ta vẫn phải nhập khẩu trên dưới 1 triệu tấn hạt đậu

tương

Vì vậy, đánh giá đặc điểm nông sinh học của đậu tương nhằm lựa chọn

được những giống có ưu điểm vượt trội đưa vào sản xuất tạo ra năng suất cao

là việc làm có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc Từ những lý do trên, tôi đã tiến hành

nghiên cứu đề tài:

“Đánh giá đặc điểm nông sinh học của một số giống đậu tương trong

vụ xuân năm 2009 tại Cao Minh – Phúc Yên – Vĩnh Phúc”

1.2.1 Mục đích – Yêu cầu

1.2.1 Mục đích

Đánh giá khả năng sinh trưởng, khả năng chống chịu và năng suất của

các giống đậu tương Trên cơ sở đó đề xuất giống đậu tương có triển vọng để

đưa vào sản xuất

1.2.2 Yêu cầu

- Tìm hiểu và nghiên cứu một số đặc điểm hình thái của các giống đậu

tương

- Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống đậu tương

- Đánh giá khả năng chống chịu của các giống đậu tương

- Xác định các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống

đậu tương

1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung những dẫn liệu về đặc điểm nông

sinh học của một số giống đậu tương (sinh trưởng, phát triển, năng suất…)

nhằm lựa chọn được những giống có ưu điểm vượt trội để đưa vào sản xuất

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam

2.1.1 Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới

Cây đậu tương là một trong các loại cây trồng có dầu quan trọng bậc

nhất trên thế giới Đứng hàng thứ 4 sau cây lúa mì, lúa nước và ngô [5]

Do cây đậu tương có khả năng thích ứng khá rộng, có thể trồng được

trên nhiều loại đất nên hiện nay được trồng ở khắp năm châu lục Nhưng tập

trung nhiều nhất là khu vực Châu Mỹ chiếm 73,03%, tiếp đến là các nước

thuộc khu vực Châu Á chiếm 23,15% [6]

Theo thống kê của tổ chức FAO về diện tích, năng suất và sản lượng đậu

tương trên thế giới từ năm 1998 – 2006 đựoc thể hiện ở bảng 1

Bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương trên thế giới 1998

- 2006

Năm Diện tích

(triệu ha)

Năng suất (tạ /ha)

Sản lượng (triệu tấn)

tăng 9 triệu ha Năm 2005 diện tích trồng đậu tương lại giảm so với năm 2004

là 0,81 triệu ha Đến năm 2006 diện tích trồng đậu tương đã tăng trở lại nhưng

tăng chậm: tăng 1,56 triệu ha so với năm 2005

Trong vòng 6 năm, từ năm 2001 - 2006 sản lượng đậu tương trên thế giới

tăng nhanh do đã áp dụng các biện pháp kĩ thuật mới, lai tạo được nhiều

giống mới cho năng suất cao và khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh

bất lợi

Năm 2006 sản lượng đậu tương trên thế giới đạt 221,5 triệu tấn tăng

44,8 triệu tấn so với năm 2001 và tăng 7,15 triệu tấn so với năm 2005 Hiện

nay đậu tương được trồng ở nhiều nước trên thế giới nhưng có 4 nước mà sản

lượng đậu tương chiếm từ 90 - 95% tổng sản lượng đậu tương trên thế giới là:

Braxil, Mỹ, Trung Quốc, Argentina [6]

Bảng 2.2: Diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương

của một số nước trên thế giới

Nước

Diện tích (triệu ha ) Năng suất (tạ /ha ) Sản lượng (triệu tấn )

2004 2005 2006 2004 2005 2006 2004 2005 2006 Thế giới 91,44 91,39 92,98 22,56 22,93 23,82 204,43 209,53 221,5

Từ bảng 2.2 ta thấy, Mỹ là nước trồng đậu tương nhiều nhất thế giới về

diện tích chiếm 45%, và chiếm khoảng trên 50% sản lượng đậu tương trên

toàn thế giới Năm 2006 diện tích là 30,2 triệu ha, năng suất đạt 28,7 tạ /ha,

sản lượng đạt 86,12 triệu tấn Diện tích trồng đậu tương ở Mỹ đứng thứ 3 sau

diện tích trồng cây lúa mì và ngô Nhưng về giá trị kinh tế thì cây đậu tương

trở thành cây quan trọng đứng hàng thứ 2 sau ngô Năng suất đậu tương của

Mỹ liên tục tăng là do kết quả áp dụng các giống mới, các tiến bộ khoa học kĩ

thuật Theo dự báo mới nhất của bộ nông nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng đậu

tương của Mỹ niên vụ 2006 – 2007 có khả năng đạt 84200 tấn, tăng lên nhiều

so với vụ trước ( 2,7 tấn /ha ) [15]

Đứng ngay sau Mỹ là Braxil với diện tích năm 2006 là 20,7 triệu ha ,

sản lượng là 59 triệu tấn Tiếp theo là Argentina và Trung Quốc

Diện tích trồng đậu tương của Argentina trong niên vụ 2007 – 2008 đạt

16,9 triệu ha - mức cao nhất từ trước đến nay và chiếm trên 50% diện tích đất

trồng trọt của quốc gia Nam Mỹ này [12]

Tổng xuất khẩu đậu tương trên thế giới dự báo đạt 75,54 triệu tấn trong

năm 2007 – 2008, tăng so với 70,96 triệu tấn xuất năm 2006 – 2007 Trong đó

xuất khẩu của Braxil sẽ đạt 29,69 triệu tấn, trở thành nước xuất khẩu đậu

tương lớn nhất thế giới Tổng dự trữ đậu tương toàn cầu niên vụ 2007 – 2008

dự báo đạt 46,24 triệu tấn, giảm mạnh so với 61,58 triệu tấn cuối niên vụ

2006 – 2007 [16]

Nhìn chung, sản xuất đậu tương trên thế giới trong những năm gần đây

có nhiều biến động mạnh Đó là do tác động của con người cũng như nền kinh

tế

Để góp phần làm tăng năng suất đậu tương, yếu tố quan trọng nhất là

tạo ra các giống có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt Hiện nay trên thế

giới có xu hướng sản xuất các giống đậu tương: “Đậu tương công nghệ sinh

học” như: đậu tương có hàm lượng Linoleic thấp, đậu tương có khả năng

chống chịu chất diệt cỏ…

2.1.2 Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam

Ở Việt Nam cây đậu tương có từ rất sớm, ngay từ khi nó là một cây

hoang dại Nhưng nhìn chung thì cây đậu tương được trồng rải rác và phân bố

không đều Các tỉnh có diện tích trồng đậu tương, tương đối nhiều là Đồng

Nai (26,3 nghìn ha), Đồng Tháp (6 nghìn ha), Cao Bằng (5,9 nghìn ha) [10]

Trước cách mạng tháng tám, diện tích trồng đậu tương của cả nước đạt

39,954 ha với năng suất đạt 5,2 tạ/ha (Ngô Thế Dân, Trần Đình Long, 1999)

Đến năm 1980 diện tích trồng đậu tương của nước ta là 40 nghìn ha, năng suất

đạt 7 tạ/ha Năm 1990 – 1992 diện tích đã tăng lên 110 – 120 nghìn ha, năng

suất tăng từ 8,5 – 9 tạ/ha

Định hướng phát triển đối với cây đậu tương ở nước ta từ năm 2001 –

2010 như sau:[9]

+ Chọn giống có tiềm năng năng suất cao cho vụ xuân đạt 3 – 4 tấn/ha,

để đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho người và gia súc

+ Chọn giống có thời gian sinh trưởng cực ngắn, dưới 75 ngày để trồng

trong vụ hè và giữa 2 vụ lúa

+ Chọn những giống ngắn ngày (80 – 85 ngày) cho vụ thu, đông ở đồng

bằng Bắc Bộ

+ Chọn giống đậu tương có phẩm chất tốt, khối lượng nghìn hạt trên

300g, rốn trắng để xuất khẩu

Giai đoạn từ năm 2003 – 2008 diện tích, sản lượng đậu tương của Việt

được thể hiện trong bảng 2.3

Bảng 2.3: Diện tích, Sản lượng đậu tương của Việt Nam Từ 2003 – 2008

( nghìn ha )

Sản lượng (nghìn tấn)

(Theo Tổng Cục Thống Kê Việt Nam năm 2009)

Qua bảng 2.3 cho thấy: từ năm 2003 – 2008 diện tích và sản lượng đậu

tương của nước ta tăng giảm qua từng năm Về diện tích: Năm 2003 diện tích

trồng đậu tương của nước ta là 124,1 nghìn ha nhưng đến năm 2005 diện tích

đã tăng lên 204,1 nghìn ha Tuy nhiên đến năm 2008 diện tích trồng đậu

tương của nước ta lại giảm xuống chỉ còn 191,5 nghìn ha Điều này đã được

giải thích vì trong những năm gần đây nước ta đang chuyển dần từ nông

nghiệp sang công nghiệp cho nên diện tích đất nông nghiệp nói chung và diện

tích trồng đậu tương nói riêng ngày càng bị thu hẹp

+ Về sản lượng: Cũng tăng giảm qua từng năm Sản lượng đậu tương

dao động từ 219,7 – 292,7 nghìn tấn Sản lượng đạt cao nhất vào năm 2005

với 297,2 nghìn tấn

Bảng 2.4: Một số tỉnh trồng nhiều đậu tương ở nước ta

từ năm 2006 – 2008 (Theo Tổng Cục Thống Kê Việt Nam năm 2009)

Tỉnh

Diện tích (nghìn ha)

Sản Lượng (nghìn tấn)

2006 2007 2008 2006 2007 2008 Đắc Lắc 9,6 9,4 9,3 10,4 11,3 11,6

2.2 Tình hình nghiên cứu đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam

2.2.1 Tình hình nghiên cứu đậu tương trên thế giới

Cây đậu tương là một loại cây công nghiệp ngắn ngày Đóng vai trò quan

trọng trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp và mang lại rất nhiều giá trị dinh

dưỡng cũng như cải tạo đất Chính vì vậy mà rất nhiều nhà khoa học trên thế

giới đã bỏ nhiều công sức để tìm hiểu, nghiên cứu tìm ra được những giống,

những biện pháp thâm canh để trồng đậu tương đạt hiệu quả nhất Sau đây là

một số kết quả nghiên cứu về đậu tương trên thế giới

* Kết quả nghiên cứu về đặc trưng hình thái, giải phẫu của cây đậu tương

- Màu sắc thân mầm và màu sắc hoa đậu tương có tương quan chặt chẽ

với nhau, thân tím - hoa tím do gen trội (W) quy định và thân xanh hoa trắng

do gen lặn (w) quy định [5]

- Cây đậu tương có rất nhiều hình dạng lá như dạng ngọn giáo, dạng

hình thoi, hình trứng, hình ovan Hình dạng lá có liên quan đến khả năng

quang hợp, sự thoát hơi nước, khả năng vận chuyển của cây Do đó liên quan

đến năng suất Kết quả nghiên cứu cho thấy phiến lá to được trồng trong điều

kiện nhiệt độ thấp sẽ cho năng suất cao hơn lá hẹp, hình dạng lá dài có khả

năng chịu hạn tốt hơn [1]

Hình dạng và màu sắc hạt đậu tương có các dạng sau: Hạt có dạng hình

tròn và hình thoi Màu sắc dao động từ màu vàng, xanh, nâu, đen và đốm Phổ

biến nhất là màu vàng Màu sắc rốn hạt là một chỉ tiêu có liên quan đến giám

định giống Thường rốn hạt có màu đậm hơn màu hạt [5]

* Kết quả nghiên cứu về giống đậu tương

Trong những quốc gia nghiên cứu và phát triển cây đậu tương thì Mỹ là

quốc gia luôn đứng đầu về diện tích và sản lượng nhờ các giống mới có năng

suất cao được chọn tạo bởi nhiều phương pháp như: Nhập nội, gây đột biến,

lai tạo và kĩ thuật di truyền Mục tiêu chọn tạo của Mỹ trong thời gian tới là

chọn giống có khả năng thâm canh cao, chống chịu tốt với điều kiện ngoại

cảnh bất lợi, dễ bảo quản, chế biến Hướng nghiên cứu của Mỹ trong những

năm tới là sử dụng những tổ hợp lai, cũng như nhập nội để bổ sung vào quỹ

gen [11]

Trung Quốc cũng đã ứng dụng công nghệ sinh học mới nhằm cải tiến

các dạng đậu tương cũ tạo ra các dạng mới có khả năng chống chịu tốt với sâu

bệnh và cỏ dại, phù hợp với khí hậu tiểu vùng với mục tiêu chọn giống cũ

năng suất cao trên 2 tấn/ha

2.2.2 Tình hình nghiên cứu đậu tương ở Việt Nam

Việt Nam cũng là nước có lịch sử trồng đậu tương lâu đời Trước kia cây

đậu tương không được chú trọng phát triển Nhưng về sau cùng với sự phát

triển của nông nghiệp nông thôn, cây đậu tương cũng được các nhà khoa học

nước ta quan tâm nghiên cứu

* Kết quả nghiên cứu về hình thái giải phẫu

Nghiên cứu của TS Vũ Đình Chính của trường ĐH Nông Nghiệp I và

GS.TS Trần Đình Long cho thấy: Trong số 36 đặc trưng hình thái có mức độ

tương quan khác nhau với năng suất, 14 đặc trưng không có quan hệ hoặc có

quan hệ không chặt, 4 đặc trưng có quan hệ nghịch vơí năng suất Những đặc

trưng có ý nghĩa trong chọn giống đậu tương hè là tổng số quả/cây, tỷ lệ quả

chắc, tỷ lệ quả 3 hạt, khối lượng 1000 hạt, số lượng nốt sần thời kỳ đầu hoa,

diện tích lá thời kì quả mẩy, khối lượng khô và tươi thời kì koa rộ và quả mẩy

[4]

* Kết quả nghiên cứu về khả năng chống chịu

Khi nghiên cứu vật liệu khởi đầu để chọn giống đậu tương thích hợp

cho vụ hè T.S Vũ Đình chính cho biết các giống có mật độ lông phủ dày có

khả năng chịu hạn tốt hơn các giống có mật độ lông thưa Trong các giống

khảo sát thì M103 là giống có khả năng chịu nóng đồng thời chịu hạn tốt [3]

* Kết quả nghiên cứu về chọn tạo giống

Năm 1987 viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp đã chọn được giống

AK03 từ dòng G2261 nhập nội có thời gian sinh trưởng 80 – 85 ngày, năng

suất bình quân 13 – 16 tạ/ha thích hợp cho vụ đông và cũng từ dòng G2261

chọn được giống AK05 có thời gian sinh trưởng 90 – 95 ngày, năng suất 15 –

18 tạ/ha, kháng bệnh rỉ sắt, thích hợp cho vụ đông ở vùng đồng bằng Sông

Hồng Năm 1982 T.SVũ Đình Chính bằng phương pháp lai hữu tính từ tổ hợp

lai DL02 x ĐH4 đã tạo ra giống D140 Đây là giống có thể sinh trưởng tốt ở

cả 3 vụ trong năm, thời gian sinh trưởng 90 – 100 ngày, khả năng thích ứng

rộng, tỷ lệ quả cao, khối lượng nghìn hạt đạt 150 – 170 g, màu sắc hạt đẹp,

năng suất cao [2]

- Giống M103 là giống do T.S Trần Đình Long cùng các cộng sự

trường ĐH Nông Nghiệp 1 chọn tạo từ dòng đột biến của giống V70, là giống

có thời gian sinh trưởng trung bình 85 - 90 ngày, sinh trưởng khoẻ, thích ứng

rộng, có thể trồng 3 vụ/năm

- Năm 1996, bộ môn cây công nghiệp trường Đại Học Nông Nghiệp 1–

Hà Nội và Viện Khoa Học Kỹ Thuật Nông Nghiệp Việt Nam đã chọn từ tổ

hợp lai (Dòng 821 X134 Nhật Bản) tạo giống ĐT93, thích hợp cho vụ hè năng

suất 15 - 18 tạ/ha Hiện nay giống được phát triển rộng rãi trong sản xuất ở

các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ

- Viện Di Truyền sau 7 năm khảo nghiệm liên tục từ năm 1998 đến năm

2004 tại nhiều vùng sinh thái khác nhau đã chọn tạo được giống đậu tương

chịu hạn DT96 Giống đậu tương này có năng suất cao, chất lượng tốt khả

năng chống chịu sâu bệnh khá và đặc biệt là có khả năng chịu hạn tốt [7]

- Năm 2000 Viện Khoa Học Kĩ Thuật Nông Nghiệp Việt Nam chọn từ

tập đoàn nhập nội của Trung Quốc giống ĐT12 có thời gian sinh trưởng cực

ngắn (72 – 78 ngày), có thể trồng 3 vụ trong năm Đặc biệt rất thích hợp trên

đất đậu tương hè giữa 2 vụ lúa, năng suất trung bình đạt 14 – 23 tạ/ha Giống

ĐT12 có khả năng chống đổ, chống tách quả, nhiễm bệnh ở mức nhẹ [8]

- Nhóm các nhà nghiên cứu đậu tương của viện Di Truyền Nông

Nghiệp do PGS.TS Mai Quang Vinh và các cộng sự qua nhiều năm nghiên

cứu đã chọn tạo được giống đậu tương đột biến DT2008 Bước đầu nhóm

chọn tạo công bố giống DT2008 có nhiều đặc tính quý như chịu hạn, chịu

úng, chịu nóng, lạnh cao, đề kháng khá với các bệnh chính trên đậu tương như

phấn trắng, gỉ sắt, sương mai, đốm nâu vi khuẩn.Trong điều kiện khô hạn và

khó khăn vẫn cho năng suất cao hơn giống bình thường 1,5 – 2 lần Hiện nay

nhóm nghiên cứu đang tiếp tục bổ sung về giống trước khi đưa ra khảo

nghiệm giống quốc gia [13]

PHẦN 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Vật liệu nghiên cứu

Tiến hành đánh giá đặc điểm nông sinh học của các giống đậu tương bao

gồm:

- DT84, DT90 do viện Di Truyền Nông Nghiệp cung cấp

- ĐVN5, ĐVN9, ĐVN11 do viện Nghiên Cứu Ngô cung cấp

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu

- Thí nghiệm được bố trí tại vùng đất xã Cao Minh – Phúc Yên –Vĩnh

Phúc Đất có thành phần cơ giới nhẹ, tơi xốp Đất được làm sạch cỏ dại, san

phẳng và lên luống

3.2.2 Thời gian nghiên cứu

- Từ tháng 3 đến tháng 7 năm 2009

3.3 Phương pháp bố thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí ngoài đồng ruộng theo phương pháp ngẫu nhiên

hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại

vệ

3.4 Quy trình kĩ thuật

3.4.1 Phân bón (Theo Viện nghiên cứu Ngô)

- Phân chuồng: 2,2 kg/sào Bắc bộ

- Supe lân: 10 kg/sào Bắc bộ

- Bón lót toàn bộ phân chuồng và phân lân

- Xới xáo 2 lần kết hợp với bón thúc

+ Lần 1: Khi cây có 2 -3 lá thật: bón ½ N + ½ K

+Lần 2: Khi cây ra hoa, xới sâu 5 -7 cm, vun cao Bón ½ N và ½ K

còn lại

- Tưới nước

- Phun thuốc phòng trừ sâu bệnh

3.5 Các chỉ tiêu theo dõi

+ Thời gian mọc mầm:Từ khi gieo đến khi có 50 % số cây mọc mầm

khỏi mặt đất

+ Tỷ lệ mọc mầm: Tính số hạt mọc mầm / số hạt gieo (%)

- Thời gian hoa: Thời gian bắt đầu ra hoa đến khi kết thúc ra hoa

- Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính: Đo từ đốt 2 lá mầm đến

đỉnh sinh trưởng khi cây có 3 lá thật, 7 ngày đo 1 lần

- Nốt sần: Đếm và cân khối lượng nốt sần 5 cây /giống và lấy trung

bình

- Khả năng tích luỹ chất khô: Tính khối lượng cân tươi, sấy khô đến

khối lượng không đổi và cân khối lượng cây khô

 Phương pháp làm: Khối lượng khô, số lượng và chất lượng nốt sần

tiến hành đo đếm vào 3 thời kì: Thời kì bắt đầu ra hoa, thời kì hoa rộ và thời

kì quả mẩy

 Đối với xác định số lượng nốt sần: Trước khi nhổ cây nên tưới nước

đẫm sau khoảng 15 phút tưới nước lần 2 Sau đó nhổ cây lên và cho phần đất

xung quanh gần rễ vào chậu nước rồi lọc phần nốt sần bung ra

Sử dụng cân điện tử DJ 202B, 200g/0,014 (ELECTRONIC BALANCE) và tủ sấy

- Khả năng chống chịu sâu bệnh

+ Sâu hại: Đếm số cây bị hại / số cây theo dõi, tính tỉ lệ %

+ Bệnh hại: Đếm số cây bị hại / số cây theo dõi, tính tỉ lệ %

* Bệnh hại được đánh giá theo cấp bệnh từ 1 - 9 như sau:

3.5.4 Các yếu tố cấu thành năng suất

Trước khi thu hoạch lấy mẫu ngẫu nhiên 5 cây / ô ở cả 3 lần nhắc lại

- Năng suất lý thuyết

- Năng suất thực thu

3.6 Phương pháp xử lý số liệu

Các số liệu thực nghiệm được xử lý và đánh giá theo phương pháp toán

học thống kê trên máy tính để đảm bảo độ chính xác qua các thông số sau:

Giá trị trung bình số học X =

n

X n

i i

i

) (

Sai số trung bình số học: m = 

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Đặc điểm hình thái của các giống đậu tương

Qua theo dõi đặc điểm hình thái của các giống đậu tương, kết quả thu được

chúng tôi trình bày ở bảng sau:

Bảng 4.1: Đặc điểm hình thái của các giống đậu tương

thân mầm

Màu sắc hoa

Thân đậu tương thuộc loại thân thảo, đa số có thiết diện hình tròn, phân

chia thành nhiều đốt và bên ngoài được bao phủ bởi 1 lớp lông Cành đậu

tương có thể mọc ra từ đốt 1 đến đốt 11, 12

Thân đậu tương còn nhỏ thường có màu xanh nhạt hoạc tím nhạt Màu

sắc của thân có tương quan chặt chẽ với màu sắc ở hoa Cây có thân màu

xanh thì hoa trắng, cây có thân tím thì hoa tím tương ứng Sự phân hoá đốt và

hình thành cấp 1 diễn ra rất sớm ngay trong thời kì cây con

- Lá:

Lá đậu tương gồm lá mầm, lá đơn, lá kép Lá kép đậu tương là dạng lá

kép có 3 lá chét, có thể nằm ngang hoặc đứng Trên bề mặt lá có 1 lớp lông

bao phủ, độ dày của lông phụ thuộc vào tuỳ từng giống đậu tương Màu sắc

và kích thước lá có ảnh hưởng đến năng suất Đặc biệt kích thước lá có ảnh

hưởng đến sự vận chuyển các chất từ lá về quả và hạt Lá rộng bản cho năng

suất cao vì tiếp nhận được nhiều ánh sáng Lá đậu tương có nhiều hình dạng

khác nhau Qua theo dõi các giống cho thấy có các hình dạng lá như: Bầu dục

tròn (DT84), bầu dục dài (DT90), trứng nhọn (ĐVN5, ĐVN9)

4.1.2 Hoa, quả, hạt

Hoa đậu tương bé, dài, có kích thước từ 6 - 7 mm Hoa mọc thành từng

chùm gồm 2, 3, 5 hoa ở các nách lá Hoa màu tím do gen trội quy định, còn

màu trắng do gen lặn quy định

Quả đậu tương thuộc loại quả giáp, bao bên ngoài quả là một lớp (trắng

hoặc vàng) tuỳ vào mỗi giống Khi chín màu sắc quả chuyển sang màu vàng,

nâu vàng Số quả trên cây biến động lớn tuỳ thuộc giống và điều kiện chăm

sóc Đây là một chỉ tiêu quan trọng liên quan chặt chẽ với năng suất

Hạt đậu tương có màu sắc, hình dạng và kích thước rất khác nhau tuỳ

thuộc vào các giống Qua theo dõi các giống được thể hiện ở bảng 4.1 cho

thấy màu sắc hạt chủ yếu là màu vàng, vàng rơm, vàng sáng Cụ thể là DT84,

DT90 có hạt màu vàng ĐVN9, ĐVN11 có hạt màu vàng sáng ĐVN5 có hạt

màu vàng rơm

4.2 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương

4.2.1 Các thời kì sinh trưởng, phát triển của cây đậu tương

Đậu tương trải qua 5 thời kì sinh trưởng, phát triển trong chu kì sống

của mình Đó là thời kì mọc mầm, thời kì cây con, thời kì ra hoa, thời kì hình

thành quả và hạt Cuối cùng là thời kì chín

Mỗi thời kì sinh trưởng, phát triển của cây có yêu cầu khác nhau về

dinh dưỡng, điều kiện ngoại cảnh Vì vậy mà ta phải nắm rõ các đặc điểm