Phân tích vốn đầu tư trực tiếp toàn xã hội thời kì 1996-2000 và dự đoán cho những năm gần đây

Phân tích vốn đầu tư trực tiếp toàn xã hội thời kì 1996-2000 và dự đoán cho những năm gần đây

Lời mở đầu

Nhờ có đường lối đổi mới kinh tế của Đảng và Nhà nước mà trong những năm

qua hoạt động đầu tư đă và đang phát triển mạnh mẽ về quy mô, đa dạng về nguồn

vốn, ngành nghề và hình thức sở hữu, rộng rãi trên phạm vi cả nước Trong thời gian

qua, chúng ta đã có những cơ chế, chính sách và giải pháp tương đối phù hợp nên đã

huy động được các nguồn vốn trong nước cũng như ngoài nước để làm tăng nguồn

vốn đầu tư của toàn xã hội Sự phát triển của hoạt động đầu tư là một trong những

yếu tố thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao mức sống của nhân dân và giải quyết

nhiều vấn đề xã hội của nước nhà

Các thông tin về hoạt động đầu tư, nhất là thông tin về vốn đầu tư phát triển, đóng

vai trò rất quan trọng trong công tác quản lý kinh tế đất nước Cùng với các chỉ tiêu

tổng hợp quan trọng khác, chỉ tiêu tổng số vốn đầu tư phát triển được các nhà quản lý

sử dụng để tính toán chỉ tiêu GDP trong từng quý hoặc từng năm Chỉ tiêu này cũng

giúp cho các nhà hoạch định chính sách quản lý vĩ mô phù hợp ( về huy động nguồn

vốn, về điều chỉnh cơ cấu đầu tư theo vùng, khu vực đầu tư và ngành… ) trong từng

giai đoạn phát triển kinh tế đất nước Hơn thế nữa các thông tin về hoạt động đầu tư

còn được dùng vào các nghiên cứu chuyên đề về kinh tế, tài chính, ngân hàng Cuối

cùng là một số chỉ tiêu về đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu sử dụng của một số tổ chức

quốc tế cũng như các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến thị trường Việt Nam

Qua những thực tế đó, và qua thời gian thực tập tại Tổng cục thống kê, em mạnh

dạn nghiên cứu vấn đề về vốn đầu tư phát triển toàn xã hội với đề tài nghiên cứu là:

“Phân tích vốn đầu tư phát triển toàn xã hội thời kỳ 1996 – 2000 và dự đoán cho

những năm gần đây ”

Đề tài này gồm 3 chương chính:

Chương I: Cung cấp những khái niệm và thuật ngữ có liên quan đến hoạt động

đầu tư và phát triển toàn xã hội

Chương II: Là một số biện pháp thống kê cần dùng để phân tích việc thực hiện

vốn đầu tư phát triển toàn xã hội

Chương III: Là vận dụng các chỉ tiêu phân tích ở chương II nhằm phân tích tình

hình thực hiện vốn đầu tư toàn xã hội và dự đoán cho những năm sau

Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo trong khoa thống kê

và các bác, các cô chú làm việc tại vụ Xây dựng, giao thông vận tải và bưu điện của

Tổng cục thống kê Đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo Do trình độ và

thời gian nghiên cứu còn hạn chế cho nên chuyên đề còn có nhiều thiếu sót và tồn tại

Em rất mong được sự góp ý của các thầy cô để bài viết của em được tốt hơn

Chương I Khái quát chung về vốn đầu tư phát triển toàn xã hội

I Một số khái niệm chủ yếu

Để có cơ sở phân tích tình hình thực hiện vốn đầu tư phát triển trước hết chúng ta

phải tìm hiểu một số khái niệm, thuật ngữ sẽ được sử dụng trong đề tài này

1 Đầu tư phát triển, vốn đầu tư phát triển, dự án đầu tư và các thuật ngữ có

liên quan

Trước đây, hai thuật ngữ “đầu tư “và “đầu tư xây dựng cơ bản” thường được sử

dụng và chúng thường được đi cùng với nhau để tạo thành một khái niệm “đầu tư xây

dựng cơ bản “ Trong những năm gần đây ở nước ta mới là “đầu tư phát triển” và

cũng tương tự như vậy đối với khái niệm “vốn đầu tư phát triển” Các thuật ngữ này

ngày càng thường xuyên xuất hiện trong các tài liệu, sách báo và trong một số trường

hợp chúng được dùng thay thế cho thuật ngữ đầu tư và đầu tư XDCB

Thực tế cho thấy rằng, có một mối quan hệ rất gần gũi giữa sự phát triển của nền

kinh tế ( thể hiện ở mức tăng trưởng ) và vốn đầu tư Để đạt được tốc độ tăng trưởng

cao cần một nguồn vốn đầu tư lớn và ngược lại một tốc độ đầu tư cao chỉ có thể duy

trì được trong một thời kì dài nhờ vào tốc độ tăng trưởng cao và ổn định Có thể đây

là một trong những lý do chủ yếu để hai thuật ngữ “vốn đầu tư” và “phát triển” được

ghép lại với nhau để hình thành một thuật ngữ mới là “vốn đầu tư phát triển” và “vốn

đầu tư phát triển toàn xã hội”

1.1 Đầu tư

Đi vào nội dung của thuật ngữ mới này, để thuận tiện, trước tiên hãy xem xét thế

nào là “đầu tư” và “vốn đầu tư”? Hai học giả người Mỹ Paul A.Samuelson và

William D.Nordhaus đã định nghĩa về Đầu tư gồm 2 khái niệm hoàn toàn khác nhau

như sau:

(1) Đầu tư là một hoạt động kinh tế để dành hoặc tiết kiệm tiêu dùng hiện tại

sản xuất hữu hình (công trình xây dựng, vật kiến trúc, máy móc và hàng tồn kho) và

các khoản vốn đầu tư vô hình (giáo dục hoặc “vốn đầu tư con người”, nghiên cứu và

phát triển, sức khoẻ)

(2) Theo thuật ngữ tài chính, đầu tư có một nghĩa hoàn toàn khác là bao hàm

một khoản chi phí về chứng khoán, chẳng hạn như cổ phần hoặc cổ phiếu

Hai ông cho rằng cần phân biệt rõ hai khái niệm đầu tư trên Đối với các nhà kinh

tế học, đầu tư là việc sản suất ra các tư liệu sản xuất lâu bền Nhưng trong đời sống

thì đầu tư lại thường bao hàm tiền để mua cổ phiếu hoặc mở một tài khoản tiết kiệm

Nếu một người dùng 5 triệu đồng tiền gửi tiết kiệm được để mua trái phiếu của chính

phủ hoặc mua trái phiếu của ngân hàng, theo thuật ngữ kinh tế, sẽ không có hoạt động

đầu tư nào xảy ra Tất cả chẳng qua chỉ chuyển đổi một hình thái tài sản tài chính từ

dạng này sang dạng khác Chỉ khi một tư liệu sản xuất vật chất được tạo ra là lúc mà

các nhà kinh tế gọi là đầu tư

Trong qui chế đầu tư và xây dựng ban hành kèm theo nghị định số

52/1999/NĐ-CP ngày 08/7/1999 của chính phủ cũng như trong các văn bản có liên quan của các

chức năng, tuy thuật ngữ đầu tư và đầu phát triển có được sử dụng, nhưng không có

một định nghĩa hoặc sự giải thích cụ thể nào về hai khái niệm này, mà chỉ đưa ra một

số thuật ngữ liên quan về đầu tư và xây dựng như sau:

(1) “Dự án đầu tư” là một tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để

tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm đạt được sự tăng

trưởng về số lượng, hoặc duy trì, cải tiến nâng cao chất lượng của sản phẩm hoặc dịch

vụ trong khoảng thời gian xác định (chỉ bao gồm hoạt động đầu tư trực tiếp)

Trong thực tế quá trình thực hiện hầu hết các dự án đầu tư đều thường phải thông

qua hoạt động xây dựng cơ bản, nhưng về mặt lý thuyết thì thực hiện một dự án đầu

tư không nhất thiết phải bao gồm hoạt động xây dựng cơ bản

(2) “Tổng dự toán” là tổng chi phí cần thiết cho việc đầu tư xây dựng ( chi phí

chuẩn bị đầu tư, chi phí thực hiện đầu tư kể cả mua sắm thiết bị, các chi phí khác của

dự án) được tính toán cụ thể ở giai đoạn thiết kế kỹ thuật xây dựng, không vượt quá

tổng mức đầu tư được duyệt

(3) “Vốn đầu tư được quyết toán” là toàn bộ chi phí hợp pháp đã được thực hiện

trong quá trình đầu tư để đưa dự án vào khai thác Chi phí hợp pháp là chi phí theo

đúng hợp đồng đã kí kết và thiết kế dự toán đã được duyệt, đảm bảo đúng qui chuẩn,

định mức, đơn giá, chế độ tài chính – kế toán và những quy định hiện hành của Nhà

nước có liên quan Vốn đầu tư được quyết toán trong giới hạn tổng mức đầu tư đã

được duyệt hoặc đã được điều chỉnh (nếu có)

1 2 Đầu tư phát triển toàn xã hội

“Đầu tư phát triển” là quá trình bỏ vốn để tạo ra hoặc duy trì một tài sản vật chất

và phi vật chất với hi vọng nhận được lợi ích trong tương lai Nói cách khác, đầu tư

phát triển là một hoạt động kinh tế để dành (tiết kiệm) tiêu dùng hiện tại nhằm tăng

thêm nhiều sản phẩm trong tương lai Nó bao gồm các khoản vốn, tư liệu sản xuất

hữu hình ( công trình xây dựng, vật kiến trúc, máy móc và hàng tồn kho) và các

khoản vốn đầu tư vô hình (giáo dục, nghiên cứu và phát triển, sức khoẻ) Đầu tư phát

triển không bao hàm các hoạt động mua bán chứng khoán, gửi tiền tiết kiệm

Như vậy vốn đầu tư phát triển sẽ có nội dung rộng hơn vốn đầu tư xây dựng cơ

bản Vốn đầu tư xây dựng cơ bản là những chi phí bằng tiền dùng cho việc xây dựng

mới, mở rộng, xây dựng lại và khôi phục tài sản trong nền kinh tế, về thực chất chỉ

gồm những chi phí trực tiếp làm tăng tài sản cố định Trong khi đó, vốn đầu tư phát

triển ngoài vai trò làm tăng tài sản cố định còn làm tăng tài sản lưu động, tài sản trí

tuệ và nguồn nhân lực, nâng cao mức sống dân cư và mặt bằng dân trí, bảo vệ môi

trường sinh thái, hỗ trợ các chương trình mục tiêu quốc gia, hỗ trợ các hoạt động đầu

tư ngắn hạn, trung hạn và dài hạn khác mà những chi phí này không thuộc vốn đầu tư

xây dựng cơ bản Tuy nhiên, trong cấu thành vốn đầu tư phát triển thì vốn đầu tư

XDCB vẫn là một bộ phận quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn nhất

Ta có thể chia vốn đầu tư phát triển làm hai phần như sau:

-Vốn đầu tư phát triển muốn phát huy tác dụng trước hết phải thông qua hoạt

động xây dựng (bao gồm cả hoạt động xây dựng, lắp đặt thiết bị và mua sắm thiết bị)

Như vậy, các dự án phải tiến hành hoạt động xây dựng thì vốn đầu tư của dự án sẽ

thuộc nhóm này (gọi là dự án đầu tư xây dựng )

- Vốn đầu tư phát triển muốn phát huy hết tác dụng không phải thông qua hoạt

động xây dựng Như vậy, các dự án không có hoạt động xây dựng thì vốn đầu tư của

dự án sẽ thuộc nhóm này (các dự án đầu tư không thuộc xây dựng)

ở đây, chúng ta cần chú ý phân biệt tài nguyên thiên nhiên như đất đai, hầm

mỏ không được liệt vào phạm trù vốn đầu tư phát triển vì nó không được tạo ra từ

các hoạt động đầu tư Còn các khoản hoạt động đầu tư dưới dạng thiết bị máy móc,

nhà xưởng, vật kiến trúc hay một số vật liệu khác cần cho quá trình khai thác nguồn

tài nguyên thiên nhiên thì lại được xếp vào vốn đầu tư phát triển sản xuất

Các tài sản vật chất trong quá trình sử dụng hao mòn theo thời gian và do nhu

cầu sử dụng các tài sản vật chất ngày càng tăng cho nên cần phải tiến hành thường

xuyên việc bù đắp hao mòn và tăng thêm khối lượng các tài sản vật chất mới Quá

trình này được thực hiện bởi hoạt động đầu tư nhờ vào vốn đầu tư phát triển

“Đầu tư phát triển toàn xã hội” là những chi phí bỏ ra gắn liền với việc làm tăng

thêm tài sản cho toàn xã hội

1 3 Tổng mức vốn đầu tư

“Tổng mức vốn đầu tư” là giới hạn chi phí tối đa mà người có thẩm quyền quyết

định đầu tư cho phép chủ đầu tư lựa chọn các phương án thực hiện dự án đầu tư

Tổng mức vốn đầu tư bao gồm những chi phí cho việc chuẩn bị đầu tư (điều tra khảo

sát, lập và thẩm định dự án), chi phí chuẩn bị thực hiện đầu tư, chi phí thực hiện đầu

tư và xây dựng, chi phí chuẩn bị sản xuất, nghiệm thu, lãi vay ngân hàng của chủ đầu

tư trong thời gian thực hiện dự án, vốn lưu động ban đầu cho sản xuất (đối với dự án

sản xuất), chi phí bảo hiểm công trình, chi phí quản lý dự án, các khoản thuế theo qui

định, chi phí cho thẩm định phê duyệt quyết toán và chi phí dự phòng

Tổng số vốn đầu tư phát triển để tích luỹ còn được gọi là tài sản quốc gia Về

phương diện vật chất, tài sản quốc gia như là một kết quả của quá trình đầu tư bao

gồm các loại: công xưởng, nhà máy, các trụ sở cơ quan, trang thiết bị văn phòng, máy

móc thiết bị, phương tiện vận tải, các cơ sở hạ tầng, hàng hoá tồn kho các loại, các

công trình công cộng và nhà ở

Thành phần chi tiết của tổng mức vốn đầu tư của các dự án đầu tư có xây dựng

cơ bản bao gồm:

* Vốn chuẩn bị đầu tư gồm các khoản chi phí:

- Điều tra, khảo sát, nghiên cứu phục vụ cho lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi,

báo cáo nghiên cứu khả thi

- Lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi (kể cả tư vấn)

hoặc lập báo cáo đầu tư

- Phí thẩm định dự án

* Vốn chuẩn bị thực hiện dự án đầu tư gồm các khoản chi phí:

- Dàn xếp về vốn (trong trường hợp vay vốn nước ngoài được ngân hàng Nhà

nước chấp nhận)

- Đấu thầu thực hiện dự án và xét thầu

- Các dịch vụ tư vấn kĩ thuật, tư vấn hỗ trợ quản lý, giám sát, tư vấn xây dựng

- Chuyển giao công nghệ, hỗ trợ kĩ thuật ban đầu

- Khảo sát thiết kế xây dựng

- Chi phí xây dựng và lắp đặt thiết bị

- Các chi phí khác:

+ Sử dụng mặt đất, mặt nước

+ Đào tạo

+ Lập phương án phòng chống cháy, nổ theo qui định về phòng cháy, chữa cháy

* Chi phí chuẩn bị sản xuất: chi phí nguyên, nhiên vật liệu, nhân công để chạy

thử không tải và có tải trừ đi giá sản phẩm thu hồi được

* Các khoản thuế theo quy định

Thẩm định phê duyệt quyết toán

2 Phân loại vốn đầu tư phát triển toàn xã hội

Để dễ dàng cho việc nghiên cứu người ta phân loại vốn đầu tư phát triển toàn xã

hội theo nhiều tiêu thức khác nhau

2.1.Phân loại vốn đầu tư phát triển toàn xã hội theo thành phần kinh tế

Theo quyết định số 147-TCTK-PPCĐ ngày 27/12/1993 của Tổng cục trưởng

tổng cục thống kê, chia các khu vực và thành phần kinh tế ở Việt Nam như sau:

A- Khu vực kinh tế trong nước

B – Khu vực có vốn đầu tư nước noài

1 100% vốn nước ngoài

2 Liên doanh với thành phần kinh tế Nhà nước

3 Liên doanh với thành phần kinh tế tập thể

4 Liên doanh với thành phần kinh tếtư nhân

5 Liên doanh với thành phần kinh tế cá thể

6 Liên doanh với thành phần kinh tế hỗn hợp

C – Khu vực kinh tế đầu tư ra nước ngoài

Đề tài này chỉ nghiên cứu đối với hai khu vực kinh tế đầu tiên, do khu vực kinh

tế thứ ba ở nước ta hiện nay chưa phát triển là bao, nếu không muốn nói là hầu như

không có

Thành phần kinh tế Nhà nước

Thành phần kinh tế Nhà nước là các đơn vị, tổ chức trực tiếp sản xuất kinh

doanh hoặc phục vụ sản xuất, kinh doanh mà toàn bộ nguồn lực thuộc sở hữu Nhà

nước hoặc phần của Nhà nước chiếm tỉ lệ khống chế

Kinh tế Nhà nước bao gồm các doanh nghiệp Nhà nước (kinh tế quốc doanh),

các tài sản thuộc sở hữu Nhà nước (đất đai, tài nguyên, ngân hàng, tài chính, dự trữ

quốc gia…)

Như vậy, các doanh nghiệp Nhà nước chỉ là một bộ phận chủ yếu nhất của kinh

tế Nhà nước

Kinh tế Nhà nước trước hết là các doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp cổ

phần được hình thành trên cơ sở:

- Quốc hữu hoá các doanh nghiệp tư bản tư nhân

- Góp cổ phần khống chế đối với các doanh nghiệp tư nhân

Ngoài ra, với bản chất Nhà nước XHCN, Nhà nước xác định đất đai, tài nguyên

thiên nhiên, tài chính, ngân hàng… do Nhà nước nắm giữ, chi phối để điều tiết, định

hướng sự phát triển kinh tế – xã hội

Kinh tế Nhà nước sản xuất kinh doanh theo nguyên tắc hạch toán kinh tế, thực

hiện phân phối theo lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh Theo chủ trương của

Đảng ta, kinh tế Nhà nước cần tập trung vào các ngành, lĩnh vực trọng yếu như kết

cấu hạ tầng kinh tế – xã hội, hệ thống tài chính, ngân hàng, những cơ sở sản xuất kinh

doanh, thương mại, dịch vụ quan trọng, những cơ sở kinh tế phục vụ an ninh quốc

phòng và vấn đề xã hội, để đảm bảo những cân đối lớn, chủ yếu của nền kinh tế và

thực hiện vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường

Thành phần kinh tế tập thể

Thành phần kinh tế tập thể bao gồm các tổ chức kinh tế (thường được gọi là hợp

tác xã) được hình thành phải trên cơ sở tự nguyện, hoạt động theo nguyên tắc dân

chủ, bình đẳng và cùng có lợi Mô hình của hợp tác xã phải phù hợp với quy mô sản

xuất kinh doanh, trình độ trang bị kỹ thuật, lao động, vốn và khả năng quản lý Hiện ở

nước ta có các loại hình hợp tác xã sau đây: Hợp tác xã nông nghiệp, hợp tác xã ngư

nghiệp, hợp tác xã tín dụng, hợp tác xã mua bán, hợp tác xã vận tải, hợp tác xã xây

dựng, hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp, hợp tác xã dịch vụ tổng hợp

Thành phần kinh tế tư nhân

Thành phần kinh tế tư nhân gồm các doanh nghiệp được thành lập và hoạt động

theo Luật Doanh nghiệp tư nhân Doanh nghiệp tư nhân là do một cá nhân làm chủ và

tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh

nghiệp Chủ doanh nghiệp tư nhân có thể trực tiếp hoặc thuê người khác quản lý, điều

hành hoạt động kinh doanh

Thành phần kinh tế cá thể

Thành phần kinh tế cá thể bao gồm các hộ sản xuất kinh doanh nhỏ trực tiếp

tham gia nhưng chưa đủ điều kiện thành lập công ty tư nhân Nhóm này hoạt động

chủ yếu trong các lĩnh vực nông nghiệp xây dựng, vận tải, thương mại, dịch vụ,

ngành nghề tiểu thủ công nghiệp Chủ hộ chịu trách nhiệm về vốn và kết quả hoạt

động kinh doanh của mình

Chú ý rằng liên quan đến đầu tư phát triển, hàng năm các hộ dân cư (bao gồm cả

các hộ kinh doanh cá thể ) còn bỏ ra một lượng rất lớn vốn đầu tư xây dựng vào các

công trình phục vụ sinh hoạt cho họ, nhất là đầu tư vào nhà ở Như vậy trong đề tài

này vốn đầu tư của dân sẽ được bao gồm trong vốn đầu tư phát triển của thành phần

kinh tế cá thể

Thành phần kinh tế hỗn hợp

Thành phần kinh tế hỗn hợp bao gồm các đơn vị kinh tế được thành lập trên cơ

sở liên doanh của các đơn vị kinh tế thuộc các thành phần kinh tế khác nhau và dẫn

đến việc thành lập các doanh nghiệp theo Luật công ty Thuộc thành phần kinh tế hỗn

hợp gồm có công ty trách nhiệm hữu hạn (TNNH), công ty cổ phần (CP) và công ty

hợp danh (HD), gọi chung là công ty

Công ty là dạng doanh nghiệp có tư cách pháp nhân trong đó các thành viên

cùng góp vốn, cùng chia nhau lợi nhuận, cùng chịu lỗ tương ứng và chịu trách nhiệm

về các khoản nợ của công ty trong phạm vi phần vốn góp của mình Công ty được

quyền tự do lựa chọn loại hình kinh doanh, mặt hàng kinh doanh

2.2 Phân loại vốn đầu tư phát triển toàn xã hội theo nguồn vốn đầu tư

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước nhà, vốn đầu tư toàn xã hội ngày

nay rất đa dạng, được hình thành từ nhiều nguồn vốn, có thể được phân loại chi tiết

như sau:

* Vốn ngân sách Nhà nước: (bao gồm ngân sách trung ương và địa phương).Vốn

ngân sách được hình thành từ tích luỹ của nền kinh tế dùng để đầu tư theo kế hoạch

Nhà nước, đối với những cơ sở hạ tầng kinh tế, các dự án trồng rừng đầu nguồn, rừng

phúc lợi công cộng, quản lý Nhà nước, công trình khoa học kĩ thuật an ninh quốc

phòng và các dự án trọng điểm của Nhà nước do Chính phủ quyết định và không có

khả năng trực tiếp thu hồi vốn

* Vốn tín dụng ưu đãi thuộc ngân sách Nhà nước

Dùng để đầu tư vào các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, các cơ sở sản xuất

tạo việc làm, các dự án đầu tư của các ngành có khả năng thu hồi vốn được xác định

trong cơ cấu kế hoạch của Nhà nước Vốn tín dụng ưu đãi thuộc ngân sách Nhà nước

hình thành từ ngân sách Nhà nước, vốn thu hồi nợ từ các năm trước, vốn Chính phủ

vay nợ nước ngoài theo mục tiêu dự án thoả thuận với nước ngoài Việc bố trí đầu tư

do Chính phủ quyết định cụ thể cho từng đối tượng trong thời kì kế hoạch Vốn vay

này được hưởng lãi suất ưu đãi hoặc không có lãi theo dự án công trình do Chính phủ

quyết định

* Vốn tín dụng thương mại

Dùng để đầu tư xây dựng mới, cải tạo mở rộng đổi mới kĩ thuật, và công nghệ

các dự án sản xuất kinh doanh, dịch vụ có quả, có khả năng thu hồi vốn và có đủ điều

kiện vay vốn theo qui định hiện hành Vốn tín dụng thương mại được áp dụng theo cơ

chế tự vay tự trả và thực hiện đầy đủ các thủ tục vào đầu tư và điều kiện vay trả vốn

Vốn tín dụng thương mại được ngân hàng Nhà nước cho vay trực tiếp các chủ đầu tư,

theo hình thức vay ngắn hạn, dài hạn với lãi suất bình thường

* Vốn tự huy động của các doanh nghiệp Nhà nước:

Dùng để đầu tư cho phát triển sản xuất kinh doanh, nâng cao chất lượng và khả

năng cạnh tranh của sản phẩm; doanh nghiệp phải sử dụng theo đúng chế độ quản lí

vốn đầu tư hiện hành, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả Vốn này hình

thành từ lợi nhuận để lại, sau khi đã nộp đủ thuế cho Nhà nước, tiền từ thanh lí tài

sản, từ vốn khấu hao được Nhà nước cho để lại, từ vốn cổ phần, vốn liên doanh với

các doanh nghiệp khác và từ quỹ của doanh nghiệp có thể huy động được, cũng như

các khoản tự vay khác mà doanh nghiệp tự có

* Vốn hợp tác với các liên doanh nước ngoài của doanh nghiệp Nhà nước theo

luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam:

Vốn này là của các tổ chức cá nhân nước ngoài trực tiếp đưa vào Việt Nam bằng

tiền nước ngoài hoặc tài sản thiết bị máy móc kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc

thành lập xí nghiệp liên doanh, xí nghiệp 100% vốn nước ngoài theo luật đầu tư nước

ngoài tại Việt Nam

* Vốn đầu tư của các tổ chức kinh tế ngoài quốc doanh

Là vốn của chủ đầu tư vào các đơn vị tổ chức kinh tế thuộc thành phần kinh tế

ngoài quốc doanh như các hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu

hạn, công ty cổ phần dùng vào đầu tư xây dựng cơ bản Vốn này gồm vốn tự có và

vốn vay của các tổ chức nói trên để đầu tư cho các công trình của mình Riêng vốn

đầu tư của các hộ cá thể dân cư khi cần Nhà nước sẽ tổ chức điều tra sau (đây là

khoản vốn đầu tư của các hộ cá thể vào các công trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ

và các công trình phục vụ sinh hoạt) (Lưu ý rằng: đối với các dự án đầu tư có nguồn

vốn của tư nhân hoặc hộ cá thể thì chủ đầu tư cũng đồng thời là chủ sở hữu vốn đầu

tư; đối với các dự án đầu tư của các công ty và các hợp tác xã thì chủ đầu tư là người

đại diện theo pháp luật của công ty hoặc hợp tác xã đó)

* Vốn góp của nhân dân

Là huy động nhân dân đóng góp bằng tiền, bằng hiện vật hoặc công lao động của

các dự án đầu tư chủ yếu sử dụng vào xây dựng công trình phúc lợi công cộng phục

vụ trực tiếp cho người đóng góp vốn theo các điều kiện cam kết khi huy động vốn

* Vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI):

Là phần vốn đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài đầu tư liên doanh một phần hoặc

đầu tư 100% vốn tại Việt Nam Đối với các dự án liên doanh với nước ngoài, vốn này

không bao gồm phần Việt Nam đóng góp Vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài thuộc

đối tượng điều chỉnh của luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (sửa đổi)

* Những nguồn vốn khác:

Ngoài những nguồn vốn nói trên, còn có vốn đầu tư của các cơ quan ngoại giao,

tổ chức quốc tế và các cơ quan nước ngoài được phép xây dựng trên nước ta, sẽ được

quản lí theo hiệp định hoặc thoả thuận đã đưọac kí kết của Chính phủ với các tổ chức

cơ quan đó

2.3 Phân loại vốn đầu tư phát triển toàn xã hội theo vùng và lãnh thổ

Nước ta bao gồm 8 vùng địa lý như sau:

Đồng bằng sông Cửu Long

2.4 Phân loại vốn đầu tư phát triển toàn xã hội theo ngành kinh tế

Nước ta có những ngành kinh tế như sau:

Nông nghiệp và lâm nghiệp

Thuỷ sản

Công nghiệp khai thác mỏ

Công nghiệp chế biến

Sản xuất và phân phối điện, khí đốt và nước

Hoạt động khoa học và công nghệ

Các hoạt động liên quan đến kinh doanh tài sản

Quản lý nhà nước và an ninh quốc phòng

Giáo dục và đào tạo

Y tế và hoạt động cứu trợ xã hội

Hoạt động văn hoá và thể thao

Các hoạt động Đảng, đoàn thể và hiệp hội

Hoạt động phục vụ cá nhân và cộng đồng

Hoạt động làm thuê công việc gia đình

Hoạt động của các tổ chức và đoàn thể quốc tế

II Vai trò của vốn đầu tư phát triển toàn xã hội trong nền kinh tế quốc dân

Đầu tư vừa tác động đến tổng cung, vừa tác động đến tổng cầu

Đầu tư là một yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu của toàn bộ nền kinh tế

Theo số liệu của ngân hàng thế giới, đầu tư thường chiếm khoảng 24-28% trong cơ

cấu tổng cầu của tất cả các nước trên thế giới Đối với tổng cầu, tác động của đầu tư

là ngắn hạn Với tổng cung chưa kịp thay đổi, sự tăng lên của đầu tư làm tổng cầu

tăng Khi thành quả của đầu tư phát huy tác dụng, các năng lực mới đi vào hoạt động

thì tổng cung, đặc biệt là tổng cung dài hạn tăng lên, kéo theo sản lượng tiềm năng

tăng lên Sản lượng tăng, giá cả giảm cho phép tăng tiêu dùng Việc tăng tiêu dùng lại

kích thích sản xuất hơn nữa Sản xuất phát triển là nguồn gốc cơ bản để tăng tích luỹ,

phát triển kinh tế xã hội, tăng thu nhập cho người lao động, nâng cao đời sống của

mọi thành viên trong xã hội

Đầu tư có tác động hai mặt đến sự ổn định kinh tế

Sự tác động không đồng thời về mặt thời gian của đầu tư đối với tổng cầu và đối

với tổng cung của nền kinh tế làm cho mọi sự thay đổi của đầu tư, dù là tăng hay

giảm cùng một lúc vừa là yếu tố duy trì sự ổn định, vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định

của nền kinh tế của mọi quốc gia

Chẳng hạn, khi tăng đầu tư, cầu của các yếu tố của đầu tư tăng làm cho giá của

các hàng hoá có liên quan tăng ( giá chi phí vốn, giá công nghệ, lao động, vật tư ) đến

xuất đình trệ, đời sống của người lao động gặp nhiều khó khăn do tiền lương ngày

càng thấp hơn, thâm hụt ngân sách, kinh tế phát triển chậm lại Mặt khác, tăng đầu tư

làm cho cầu của các yếu tố có liên quan tăng, sản xuất của các ngành này phát triển,

thu hút thêm lao động, giảm tình trạng thất nghiệp, nâng cao đời sống của người lao

động, giảm tệ nạn xã hội Tất cả các tác động này tạo điều kiện cho sự phát triển kinh

tế

Khi giảm đầu tư (như Việt Nam thời kỳ 1982 – 1989) cũng dẫn đến tác động hai

mặt, nhưng theo chiều hướng ngược lại so với các tác động trên đây Vì vậy trong

điều hành vĩ mô nền kinh tế, các nhà hoạch định chính sách cần thấy hết tác động hai

mặt này để đưa ra các chính sách nhằm hạn chế các tác động xấu phát huy tác động

tích cực, duy trì được sử ổn định kinh tế của toàn bộ nền kinh tế

Đầu tư tác động tăng trưởng và phát triển kinh tế

Kết quả nghiên cứu của các nhà kinh tế cho thấy: Muốn giữ tốc độ tăng trưởng ở

mức độ trung bình thì tỷ lệ đầu tư phải đạt được từ 15% - 25% so với GDP, tuỳ thuộc

vào ICOR của mỗi nước

Nếu ICOR không đổi, mức tăng GDP hoàn toàn phụ thuộc vào vốn đầu tư

ở các nước phát triển, ICOR thường lớn, từ 5 – 7 do thừa vốn, thiếu lao động,

vốn được sử dụng nhiều để thay thế cho lao động, do sử dụng công nghệ hiện đại có

giá cao Còn ở các nước chậm phát triển ICOR thấp từ 2 – 3 do thiếu vốn, thừa lao

động nên có thể và cần phải sử dụng lao động để thay thế cho vốn, do sử dụng công

nghệ hiện đại, giá rẻ

Chỉ tiêu ICOR mỗi nước phụ thuộc vào nhiều nhân tố, thay đổi theo trình độ

phát triển kinh tế và cơ chế chính sách kinh tế trong nước Kinh nghiệm các nước cho

thấy, chỉ tiêu ICOR phụ thuộc mạnh vào cơ cấu kinh tế và hiệu quả đầu tư trong các

ngành, các vùng lãnh thổ cũng như phụ thuộc vào hiệu quả của chính sách kinh tế nói

chung Thông thường ICOR trong nông nghiệp thấp hơn trong công nghiệp, ICOR

trong giai đoạn chuyển đổi cơ chế chủ yếu do tận dụng năng lực sản xuất Do đó, ở

các nước phát triển, tỷ lệ đầu tư thấp dẫn đến tỷ lệ tăng trưởng thấp

Thụy Sỹ 30 30 4.6

Nguồn: Báo cáo của ngân hàng thế giới

Các nước Nhật và Thụy Sỹ có tỷ lệ đầu tư/GDP lớn lên tốc độ tăng trưởng cao

Đối với các nước đang phát triển, phát triển về bản chất được coi là vấn đề đảm

bảo các nguồn vốn đầu tư đủ để đạt được một tỷ lệ tăng thêm sản phẩm quốc dân dự

kiến Thực vậy, ở nhiều nước, đầu tư đóng vai trò như một: “ cú hích ban đầu ”, tạo

đà cho sự cất cánh của nền kinh tế ( các nước NICs, các nước Đông Nam á )

Đối với Việt Nam, để đạt được mục tiêu đến năm 2000 tăng gấp đôi tổng sản

phẩm quốc nội theo dự tính của các nhà kinh tế cần một khối lượng đầu tư gấp 3,5 lần

so với năm 1992, tỷ lệ vốn đầu tư so với GDP đạt 24,7%

12

18.2 8.0 2.5 3.6 20.5

26.8 8.0 3.0 6.4 24.7

Nguồn: Bộ kế hoạch và đầu tư

Đầu tư và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế:

Kinh nghiệm của các nước trên thế giới cho thấy con đường tất yếu có thể tăng

trưởng nhanh tốc độ mong muốn (từ 9 – 10%) là tăng cường đầu tư tạo ra sự phát

triển nhanh ở khu vực công nghiệp và dịch vụ Đối với các ngành nông, lâm, ngư

nghiệp do những hạn chế về đất đai và khả năng sinh học, để đạt được tốc độ tăng

trưởng từ 5 – 6% là rất khó khăn Như vậy, chính sách đầu tư quyết định quá trình

chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở các quốc gia nhằm đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh

của toàn bộ nền kinh tế

Về cơ cấu lãnh thổ, đầu tư có tác dụng giải quyết những mất cân đối về phát triển

giữa các vùng lãnh thổ, đưa những vùng kém phát triển thoát khỏi tình trạng đói

nghèo, phát huy tối đa những lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế, kinh tế, chính trị,

… cũng như những vùng có khả năng phát triển nhanh hơn, làm bàn đạp thúc đẩy

những vùng khác cùng phát triển

Đầu tư với việc tăng cường khả năng khoa học và công nghệ của đất nước

Công nghệ là trung tâm của công nghiệp hoá Đầu tư là điều kiện tiên quyết của

sự phát triển và tăng cường khả năng công nghệ của đất nước ta hiện nay

Theo đánh giá của các chuyên gia công nghệ, trình độ công nghệ của Việt Nam

lạc hậu nhiều thế hệ so với thế giới và khu vực Theo UNIDO, nếu chia quá trình

phát triển công nghệ thế giới làm 7 giai đoạn thì Việt Nam năm 1990 ở vào giai đoạn

1 và 2 Việt Nam đang là một trong 90 nước kém nhất về công nghệ Với trình độ

công nghệ lạc hậu này, quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá của Việt Nam sẽ

gặp rất nhiều khó khăn nếu không đề ra được một chiến lược đầu tư phát triển công

nghệ nhanh và vững chắc

Chúng ta đều biết rằng có hai con đường cơ bản để có công nghệ là tự nghiên cứu

phát minh ra công nghệ và nhập công nghệ từ nước ngoài Dù là tự nghiên cứu hay

nhập từ nước ngoài đều cần phải có tiền, cần phải có vốn đầu tư Mọi phương án đổi

mới công nghệ không gắn với nguồn vốn đầu tư sẽ là những phương án không khả

Đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ: Đầu tư quyết định sự ra đời, tồn

tại và phát triển của mỗi cơ sở Chẳng hạn để tạo dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho

sự ra đời của bất kỳ cơ sở nào đều cần phải xây dựng nhà xưởng, cấu trúc hạ tầng,

mua sắm và lắp đặt thiết bị, máy móc trên nền bệ, tiến hành các công tác xây dựng cơ

bản và thực hiện các chi phí khác gắn liền với sự hoạt động trong một chu kỳ của các

cơ sở vật chất – kỹ thuật vừa tạo ra Các hoạt động này chính là các hoạt động đầu tư

đối với các cơ sở sản xuất và kinh doanh dịch vụ đang tồn tại: sau một thời gian hoạt

động, các cơ sở vật chất – kỹ thuật của các cơ sở này hao mòn, hư hỏng Để duy trì

sự hoạt động bình thường cần định kỳ tiến hành sửa chữa lớn hoặc thay mới các cơ

sở vật chất – kỹ thuật đã hư hỏng, hao mòn này hoặc đổi mới để thích ứng với điều

kiện hoạt động mới của sự phát triển khoa học - kỹ thuật và nhu cầu tiêu dùng của

nền sản xuất xã hội, phải mua sắm các trang thiết bị mới thay thế cho các trang thiết

bị cũ đã lỗi thời, cũng có nghĩa là phải đầu tư

Đối với các cơ sở vô vị lợi (hoạt động không để thu lợi nhuận cho bản thân mình)

đang tồn tại, để duy trì sự hoạt động, ngoài tiến hành sửa chữa lớn định kỳ các cơ sở

vật chất – kỹ thuật còn phải thực hiện các chi phí thường xuyên Tất cả những hoạt

động và chi phí này đều là những hoạt động chi phí đầu tư

chương II

hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu vốn đầu tư phát triển toàn xã hội

I Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu vốn đầu tư phát triển toàn xã hội

1 Hệ thống chỉ tiêu phản ánh quy mô đầu tư

- Tổng mức vốn đầu tư phát triển toàn xã hội phân theo:

Phân theo cấu thành

Phân theo nguồn vốn

Phân theo ngành kinh tế quốc dân

2 Hệ thống chỉ tiêu phản ánh kết quả đầu tư

Hệ thống chỉ tiêu này bao gồm tài sản cố định huy động và năng lực sản xuất

phục vụ tăng thêm

Tài sản cố định huy động: Là từng công trình hoặc hạng công trình, đối tượng

xây dựng có khả năng phát huy tác dụng độc lập, làm ra sản phẩm hàng hóa hoặc tiến

hành các sản phẩm dịch vụ cho xã hội dược ghi trong dự án đầu tư, đã kết thúc quá

trình xây lắp, đã làm xong thủ tục nghiệm thu, sử dụng và có thể đưa vào hoạt được

ngay

Các tài sản cố được định huy động toàn bộ hay huy động bộ phận:

+ Huy động toàn bộ là huy động cùng một lúc tất cả các đối tượng hạng mực

không có khả năng phát huy tác dụng độc lập trong dự án, không có dự kiến cho phát

huy tác dụng độc lập, đã kết thúc quá trình xây dựng và sẵn sàng có thể huy động

được ngay

+ Huy động bộ phận là huy động từng đối tượng, hạng mục xây dựng của công

trình và hoạt động ở những thời điểm khác nhau do thiết kế quy định

Nói chung, đối với công cuộc đầu tư quy mô lớn, có nhiều đối tượng, hạng mục

xây dựng có khả năng phát huy tác dụng độc lập thì được áp dụng hình thức huy dộng

bộ phận sau cho từng đối tượng, hạng mục đã kết thúc quá trình xây dựng, mua sắm,

lắp đặt: Còn đối với các công cuộc đâùu tư quy mô nhỏ, thời gian thực hiện đầu tư

ngắn thì áp dụng hình thức huy động toàn bộ khi tất cả các đối tượng, hạng mục công

trình đã kết thúc quá trình xây dựng, mua sắm và lắp đặt

Năng lực mới tăng: (hay còn gọi là công suất mới huy động) là khả năng sản

xuất ( hoặc phục vụ ) tính theo thiết kế đã được phê chuẩn của công trình hoàn thành

đã bàn giao cho đơn vị sử dụng theo đúng chế độ nghiệm thu bàn giao công trình

Năng lực sản xuất mới tăng bao gồm: năng lực sản xuất và phục vụ sản xuất của

công trình tính theo thiết kế Trường hợp mở rộng, đổi mới thiết bị hoặc khôi phục

từng phần của công trình thì chỉ tính phần năng lực mới tăng thêm do đầu tư xây

dựng cơ bản mới tạo ra

Cơ sở xác định năng lực mới tăng dựa vào :

+ Biên bản nghiệm thu công trình

+ Bản thiết kế xây dựng công trình

Sản phẩm xây dựng cơ bản nào cũng có hai thuộc tính là giá trị và giá trị sử dụng

như bất kỳ một loại hàng hoá nào khác, nó được sản xuất ra để thoả mãn nhu cầu nào

đó của sản xuất hoặc tiêu dùng với tư cách là một loại hàng hoá thông thường được

đem trao đổi trên thị trường Khối lượng sản phẩm hàng hoá mà ngành xây dựng đã

tạo ra cho xã hội được xem xét về mặt số lượng, chất lượng về chủng loại Các đối

tượng xây dựng có tác dụng trực tiếp như một định hướng cụ thể để hình thành cơ cấu

kinh tế quốc dân nói chung và đổi mới trong từng ngành kinh tế nói riêng

Các tài sản cố định hoạt được huy động và năng lực sản xuất phục vụ tăng thêm

là sản phẩm cuối cùng của công cuộc đầu tư, chúng được thể hiện bằng tiền hoặc

bằng hiện vật Các chỉ tiêu biểu hiện bằng hiện vật như số lượng các tài sản cố định

hoạt động (số lượng nhà ở, bệnh viện, cửa hàng, trường học, nhà máy…) Công suất

hay năng lực phát huy tác dụng của tài sản cố định được huy động (như số căn hộ, số

mét vuông diện tích nhà ở, số chỗ ngồi ở rạp hát, trưòng học, số giường nằm của

bệnh viện, số KW giờ của nhà máy điện, số tấn than khai thác hàng năm của các mỏ

than, số mét vải dệt hàng năm của các nhà máy dệt…), mức tiêu dùng nguyên vật liệu

trong một đơn vị thời gian( số tấn mía chế biến trong một ngày đêm của các nhà máy

làm đường…)

Chỉ tiêu giá trị các tài sản cố định huy động được tính theo giá dự toán hoặc giá

trị thực tế tuỳ thuộc vào mục đích sử dụng chúng trong công tác nghiên cứu kinh tế

hoặc quản lý hoạt động đầu tư Cụ thể giá dự toán được sử dụng làm cơ sở để tính

giá trị thực tế của tài sản cố định, để lập kế hoạch về vốn đầu tư và tính khối lượng

đầu tư thực hiện Giá trị dự toán là cơ sở để tiến hành thanh quyết toán giữa chủ đầu

tư và các đơn vị nhận thầu Còn giá trị thực tế của các tài sản cố định huy động được

sử dụng để kiểm tra việc thực hiện kỷ luật tài chính, dự toán đối với các công cuộc

đầu tư từ nguồn vốn ngân sách cấp, để ghi vào bảng cân đối tài sản cố định của cơ sở,

làm một cơ sở để tính khấu hao hàng năm, phục vụ công tác hạch toán của cơ sở,

đánh giá kết quả hoạt động tài chính của cơ sở

Sử dụng chỉ tiêu giá trị cho phép xác định toàn bộ khối lượng các tài sản cố định

được huy động của tất cả các ngành, đánh giá tổng hợp tình hình thực hiện kế hoạch

và sự biến động của chỉ tiêu này ở mọi cấp độ quản lý khác nhau

Giá trị tài sản cố định được huy động:

I :Vốn đầu tư được thực hiện ở các thời kỳ trước chưa được huy động chuyển

sang kỳ nghiên cứu (xây dựng dở dang đầu kỳ)

VT

I :Vốn đầu tư thực hiện kỳ nghiên cứu

C: Chi phí trong kỳ không làm tăng gía trị tài sản cố định

VC

I : Vốn đầu tư chưa được huy động chuyển sang kỳ sau (xây dựng cơ bản dở

dang cuối kỳ)

Đối với từng dự án đầu tư, giá trị tài sản cố định huy động chính là những đối

tượng, hạng mục công trình có khả năng phát huy tác dụng độc lập của dự án đã hoàn

thành bàn giao đưa vào hoạt động theo công thức :

C I

F = v0−

Trong đó

Ivo: Vốn đầu tư đã thực hiện của đối tượng đã được huy động

C: Chi phí không làm tăng giá trị tài sản cố định ( như lương chuyên gia, chi phí

khánh thành, đền bù hoa màu…)

3 Hệ thống chỉ tiêu phản ánh hiệu quả đầu tư

3.1 Hiệu quả sử dụng vốn

Công thức:

Kết quả thu được do thực hiện đầu tư

Hv =

Số vốn đầu tư đã thực hiện để tạo ra kết quả trên

Hv được coi là có hiệu quả khi Hv >Hv0

Hv0: Là chỉ tiêu hiệu quả sử dụng vốn định mức, hoặc của các kỳ khác được

chọn làm cơ sở so sánh, hoặc của đơn vị khác đã đạt tiêu chuẩn hiệu quả

3.2.Hệ số ICOR

Là đại lượng phản ánh hiệu quả của việc sử dụng vốn đầu tư , đánh giá nhu cầu

về vốn tư để đảm bảo cho GDP tăng trưởng Hệ số ICOR cao hay thấp thể hiện số

vốn cần nhiều hay ít cho sự tăng trưởng Hệ số ICOR thay đổi tuỳ theo điều kiện xã

hội của mỗi nước, tuỳ theo từng thời kỳ khác nhau, tuỳ thuộc vào bố trí cơ cấu kinh

Trong đó: IV : tỷ lệ giữa vốn đầu tư phát triển so với GDP

IG : tốc độ tăng GDP (tính theo giá so sánh)

Hệ số ICOR tính theo phương pháp này thể hiện: Để GDP tăng 1% đòi hỏi tỷ lệ

vốn đầu tư phát triển so với GDP phải đạt bao nhiêu %?

Phương pháp thứ 2 được tính bằng công thức:

Vt1 ICOR = (lần) Gt1 – Gt0

Trong đó: Vt1: Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội của năm báo cáo

Gt1: GDP tính theo giá thực tế của năm báo cáo

Gto: GDP tính theo giá thực tế của năm trước

Hệ số ICOR tính theo phương pháp này thể hiện: Để tính GDP theo giá thực tế

tăng 1 đồng đòi hỏi phải có bao nhiêu đồng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội ?

Phương pháp thứ 3 được tính bằng công thức:

VS1

ICOR = (lần) GS1 – GS0

Trong đó: VS1: Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội của năm báo cáo

theo giá so sánh

GS1: GDP tính theo giá so sánh của năm báo cáo

GSo: GDP tính theo giá so sánh của năm trước

Hệ số ICOR tính theo phương pháp này thể hiện: Để tính GDP theo giá so sánh

tăng 1 đồng đòi hỏi phải có bao nhiêu đồng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội tính theo

giá so sánh?

Ba phương pháp tính trên đã đưa ra những kết quả khác nhau nhưng trên thực tế

người ta thường sử dụng phương pháp thứ 3

II Hệ thống chỉ tiêu phân tích và dự doán vốn đầu tư phát triển toàn xã hội

Phân tích và dự đoán thống kê là nêu một cách tổng hợp và bản chất cụ thể và

tính quy luật của hiện tượng và quá trình kinh tế xã hội số lớn trong điều kiện lịch sử

nhất định, qua biểu hiện bằng số lượng và tính toán các mức độ của hiện tượng trong

tương lai nhằm đưa ra những căn cứ cho quyết định quản lý

1 Hệ thống chỉ tiêu phân tích vốn đầu tư phát triển toàn xã hội

1.1 Các chỉ tiêu phân tích dãy số thời gian

Để phản ánh sự biến động của vốn đầu tư phát triển qua các năm, chúng ta có thể

sử dụng một số chỉ tiêu phân tích dãy số thời gian thông dụng trong khoa học thống

kê

Dãy số thơì gian (DSTG) là một dãy các chỉ số của chỉ tiêu thống kê được sắp

xếp theo thứ tự thời gian

- Cấu tạo của DSTG bao gồm hai phần :

* Thời gian (ngày, tháng, quý, năm)

* Chỉ tiêu về vốn đầu tư phát triển toàn xã hội (các trị có thể biểu hiện bằng

số tuyệt đối,số tương đối hoặc số trung bình )

1.1.1 Mức độ trung bình qua thời gian

Chỉ tiêu này nói lên mức độ đại diện của vốn đầutư phát triển toàn xã hội hội

trong suốt thời gian nghiên cứu

1.1.2 Lưọng tăng (giảm) tuyệt đối

Chỉ tiêu này phản ánh sự thay đổi về mức tuyệt đối về vốn đầu tư phát triển

toàn xã hội giữa hai thời gian nghiên cứu (thường là giữa các năm).Tuỳ theo mục

đích mà chúng ta sử dụng lượng tăng (giảm) tuyệt đối liên hoàn, lượng tăng (giảm)

tuyệt đối định gốc hay lượng tăng (giảm) tuyệt đối trung bình

+ Lượng tăng (giảm) tuyệt đối liên hoàn năm thứ i so với năm thứ i-1

Chỉ tiêu này nói lên sự thay đổi của hiện tượng ở hai thời gian liền nhau

* Vi: vốn đầu tư phát triển toàn xã hội năm thứ i

* Vi-1: vốn đầu tư phát triển toàn xã hội năm thứ i-1

+ Lượng tăng (giảm) tuyệt đối định gốc: Phản ánh sự thay đổi quy mô của vốn

đầu tư phát triển toàn xã hội trong thời gian dài

- ViS: Vốn đầu tư phát triển năm thứ tính theo giá so sánh (giá năm gốc)

- Vi: vốn đầu tư phát triển năm thứ i

+ Lượng tăng (giảm ) tuyệt đối trung bình: Đó là mức độ đại diện hay đại biểu

của các lượng tăng (giảm) tuyệt đối từng kỳ

- Ký hiệu: δ

- Công thức:

1 1

1

3 2

=

n

V V n n

n n n

δ δ

δ δ

Tốc độ phát triển là một số tương đối (số lần hoặc %) phản ánh tốc độ và xu

hướng biến động của vốn đầu tư phát triển qua các năm Tuỳ theo mục đích nghiên

cứu ta có các tốc độ phát triển liên hoàn, tốc độ phát triển định gốc và tốc độ phát

triển bình quân Để thuận tiện, ta coi năm đầu tiên là năm gốc

+ Tốc độ phát triển liên hoàn năm thứ i so với năm thứ 1

V

t (lần,%) (i=2 ,n)

Trong đó:

- Vi : vốn đầu tư phát triển năm thứ i

- Vi-1 : vốn đầu tư phát triển năm thứ i-1

+ Tốc độ phát triển định gốc: Phản ánh sự phát triển của vốn đầu tư phát triển

toàn xã hội trong thời gian dài

S i

I = (lần,%) (i=2 ,n) Trong đó:

- Vi

S

: vốn đầu tư phát triển năm thứ i tính theo giá so sánh ( giá năm gốc)

- V1 : vốn đầu tư phát triển năm thứ 1

+ Tốc độ phát triển trung bình:

Là mức độ đại diện của các tốc độ phát triển liên hoàn hay nhịp điệu phát triển

điển hình của vốn đầu tư phát triển toàn xã hội trong suốt thời gian nghiên cứu

n

y

y T

t t t t

1.1.4.Tốc độ tăng hoặc giảm vốn đầu tư phát triển toàn xã hội

Tốc độ tăng hoặc giảm vốn đầu tư phát triển toàn xã hội phản ánh mức độ của

vốn đầu tư phát triển giữa hai năm đã tăng (+) hoặc giảm (-) bao nhiêu lần hoặc bao

nhiêu % Tương ứng với tốc độ phát triển chúng ta có các tốc độ tăng hoặc giảm liên

hoàn, tốc độ tăng hoặc giảm định gốc, hay tốc độ tăng hoặc giảm bình quân

+ Tốc độ tăng hoặc giảm liên hoàn, là tỷ số giữa lượng tăng giảm liên hoàn

năm thứ i so với vốn đầu tư phát triển toàn xã hội ở năm thứ i-1

(lần) (i=2 ,n)

Nếu tính bằng % thì

at = ti –100 (%)

+ Tốc độ tăng/ giảm định gốc của vốn đầu tư phát triển của năm thứ i so với năm

gốc, là tỷ số giữa lượng tăng / giảm định gốc năm thứ i so với vốn đầu tư phát triển

toàn xã hội năm thứ 1

Dãy số vốn đầu tư phát triển toàn xã hội qua thời gian có ưu điểm là phản ánh

mức độ cụ thể, thực tế của hiện tượng trong suốt quá trình biến động Tuy nhiên, nó

lại bị tác động của các yếu tố ngẫu nhiên khách quan, nên thông thường dãy số không

vạch rõ được xu hướng, tính quy luật của bản thân hiện tượng Ta phải điều chỉnh dãy

số biến động sao cho có thể xoá bỏ đến mức cao nhất ảnh hưởng của các yếu tố ngẫu

nhiên nói trên, để cho xu hướng, quy luật được bộc lộ một cách rõ ràng

Phương pháp hồi quy theo thời gian

Trên cơ sở DSTG, phương pháp phân tích hồi quy theo thời gian là sử dụng mô

hình toán học nào đó (gọi là phương trình hồi quy) nhằm mô tả quy luật phát triển và

cấu trúc của vốn đầu tư phát triển toàn xã hội Trên cơ sở đó ước lượng các thông số

của mô hình và cắt nghĩa kinh tế xã hội của mô hình đó

Với biến thời gian là t, dạng tổng quát của phương trình hồi quy có thể được biểu

diễn như sau:

Sau khi đã xác định dạng của phương trình hồi quy thì phải đi tìm giá trị cụ thể

của các tham số a,b, k Thông thường, giá trị cụ thể này được xác định bằng phương

Một số dạng cụ thể:

* Phương trình tuyến tính

bt a

t b na y

* Phương trình parabol bậc hai

2

ct bt a

=

+ +

=

+ +

=

4 3

2 2

3 2

2

.y a t b t c t t

t c t b t a ty

t c t b na y

1 0

lg lg

lg

lg lg lg

t a t a y t

t a a n y

* Phương trình hàm hypebol

t

b a

Λ

Phương pháp biểu hiện biến động thời vụ

Sự biến động của một số hiện tượng kinh tế xã hội thường có tính thời vụ, nghĩa

là hàng năm trong từng thời gian nhất định, sự biến động thường được lặp đi lặp lại

Nguyên nhân xảy ra biến động thời vụ là do ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên như

thời tiết, khí hậu, động đất …và phong tục tập quán của dân cư Nghiên cứu biến

động thời vụ nhằm hạn chế những ảnh hưởng của biến động thời vụ đối với sản xuất

lúc thì căng thẳng, khẩn trương lúc thì nhàn rỗi bị thu hẹp lại

Xác định tính chất và mức độ biến động của thời vụ thường dùng phương pháp

tính các chỉ số thời vụ:

100

0

x y

y

I i

Trong đó :

I i: Chỉ số thời vụ của thời gian i

y0: Số trung bình của các mức độ ttrong dãy số

y i: Số trung bình của các mức độ của các thời gian cùng tên i

1.2 Mô tả thống kê

Các kỹ thuật thống kê mô tả có thể được vận dụng vào bước phân tích số liệu

Chúng ta có thể áp dụng các kỹ thuật của thống kê mô tả như bảng biểu, đồ thị, để

tình bày một cách xúc tích và trực giác các chỉ tiêu được tính toán ở phần trên qua đó

các đặc trưng về xu hướng và biến động qua các năm của vốn đầu tư phát triển được

Căn cứ vào các phân bộ chính nêu trên, chúng ta có thể sử dụng kết hợp một số

tiêu chí tạo ra một loạt bảng tổng hợp tuỳ theo mục đích nghiên cứu của mình

Bảng thống kê là một hình thức trình bày các tài liệu thống kê một cách có hệ

thống, hợp lí và rõ ràng Nếu biết trình bày và sử dụng thích đáng các bảng thống kê

thì việc chứng minh mọi vấn đề sẽ trở nên rất sinh động, có sức thuyết phục hơn cả

những bài văn dài

Bảng thống kê bao gồm các hàng ngang và cột dọc, các tiêu đề và các số liệu

Các hàng ngang và cột dọc phản ánh qui mô của bảng Số hàng ngang, cột dọc

càng nhiều thì bảng thống kê càng lớn và phức tạp Các hàng ngang, cột dọc cắt nhau

tạo thành các ô dùng để điền các số liệu thống kê vào đó Các hàng ngang, cột dọc

thường được đánh số thứ tự để tiện cho việc sử dụng và trình bày vấn đề

Tiêu đề của bảng phản ánh nội dung của bảng và của từng chi tiết trong bảng

Trước hết có tiêu đề chung là tên gọi chung của bảng, thường viết ngắn, gọn, dễ hiểu

và đặt ở phía trên đầu của bảng Các tiêu đề nhỏ (còn gọi là tiêu mục) là tên riêng của

mỗi hàng và cột phản ánh nội dung các hàng và cột đó

Các số liệu được ghi vào các ô của bảng, mỗi con số phản ánh một đặc trưng về

mặt lượng của hiện tượng nghiên cứu

Cấu thành của bảng thống kê có thể biểu hiện bằng sơ đồ sau:

Tên bảng tống kê

(tiêu đề chung) Phần giải thích Chỉ tiêu giả thích (tên cột) Tổng số

Tên chủ đề( tên hàng)

Tổng số

Có thể chia làm ba loại bảng thống kê: giản đơn, phân tổ và kết hợp

+Bảng giản đơn: Là loại bảng mà phần chủ đề không phân tổ, chỉ sắp xếp các

đơn vị tổng thể theo tên gọi, theo địa phương hoặc theo thời gian nghiên cứu

+ Bảng phân tổ: Là loại bảng trong đó đối tượng nghiên cứu ghi trong phần

chủ đề được phân chia thành các tổ theo một tiêu thức nào đó

+ Bảng kết hợp: Là loại bảng thống kê trong đó đối tượng nghiên cứu ghi ở

phần chủ đề được phân tổ theo hai, ba tiêu thức kết hợp với nhau Nó dùng để biểu

diễn kết quả của việc phân tổ theo nhiều tiêu thức

Đồ thị thống kê: Là các hình vẽ hoặc đường nét hình học dùng để miêu tả có

tính chất qui ước các tài liệu thống kê khác Khác với các bảng thống kê chỉ dùng con

số, các đồ thị thống kê sử dụng con số kết hợp với hình vẽ, đường nét và màu sắc để

trình bày các đặc điểm số lượng của hiện tượng Chính vì vậy, đồ thị thu hút sự chú ý

của người đọc, nó giúp ta nhận thức được những đặc điểm cơ bản của hiện tượng một

cách dễ dàng, nhanh chóng Đồ thị còn giúp ta kiểm tra bằng hình ảnh độ chính xác

của những thông tin Đồ thị thống kê có thể biểu thị:

- Kết cấu của hiện tượng theo tiêu thức nào đó và sự biến đổi của kết cấu

- Sự phát triển của hiện tượng theo thời gian

- Tình hình thực hiện kế hoạch

- Mối liên hệ giữa các hiện tượng

- Sự so sánh giữa các mức độ của hiện tượng

- …

Căn cứ theo nội dung phản ánh có thể phân chia đồ thị thống kê thành nhiều

loại khác nhau:

2 Các chỉ tiêu dự đoán thống kê ngắn hạn

2.1 Dự đoán thống kê ngắn theo thời gian

2.1.1 Dự doán dựa vào hàm xu thế

Hàm xu thế :

)

(t f

y =

Dự đoán ở thời gian t+l:

) (t l f

t t t t

Dự báo

( )h

t l

s

t Y y

1 ,

− Λ

×

=

2.2 Dự đoán dùng hàm xu thế kết hợp với thành phần thời vụ

Các thành phần của DSTG t có thể được giả thiết gồm ba thành phần:

Xu thế (F t) phản ánh xu hướng phát triển của hiện tượng nói lên tính quy luật của

hiện tượng kéo dài theo thời gian

Biến động thời vụ ( )S t có tính chất lặp đi lặp lại trong thời gian nhất định của

năm

Ngẫu nhiên ( )Z t xuất hiện ở những thời gian khác nhau với những mức độ khác

nhau, xu hướng khác nhau làm sự vật hiện tượng lệch khỏi xu hướng của nó

Kết hợp cộng :

t t t

Kết hợp nhân:

t t t

Mô hình hoá :

t t t

t t t

S F Y

S F Y

Trong thực tế tính toán a,b,c j dựa vào bảng Buys Ballot (B.B)

T

1

i T

K

m y

m n

T y

S n

m n

b

2

1 1

c j j trong đó j= 1 ,m

Tìm được a, b, Cj, ta bắt đầu dự đoán bằng cách thay các giá trị t lần lượt vào

phương trình (*) với các Cj tuơng ứng

Chương III Vận dụng một số chỉ tiêu phân tích thống kê để phân tích tình hình thực hiện

vốn đầu tư phát triển toàn xã hội thời kỳ 1996-2000 và dự đoán cho những năm

tới

I Phân tích tình hình thực hiện vốn đầu tư phát triển thời kì 1996-2000

1.Tình hình thực hiện vốn đầu tư phát triển toàn xã hội thời kỳ 1996-2000

Trong những năm vừa qua, Đảng và nhà nước ta đã có những chủ trương: Giải

phóng sức lao động, động viên tối đa mọi nguồn lực trong nước và ngoài nước, đẩy

mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá, khuyến khích phát triển các thành phần kinh tế

và các hình thức tổ chức kinh doanh Chủ động đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu

quả kinh tế Để phát huy và tận dụng tối đa mọi nguồn lực sẵn có của mọi thành

phần kinh tế trong nước nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế của đất nước.Với chủ

trương đúng đắn đó, Đảng và nhà nước ta đã thực sự thay đổi về cơ chế quản lý sản

xuất kinh doanh, thay đổi trên khắp các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ, ở hầu khắp các

ngành nghề, các vùng và lãnh thổ của đất nước Chúng ta đã tận dụng khai thác tối đa

có kết quả các nguồn vốn đầu tư phát triển trên toàn xã hội

Để nghiên cứu tình hình thực hiện vốn đầu tư phát triển toàn xã hội ta xét các

thực hiện (

tỷ đồng)

tăng/ giảm tuyệt đối liên hoàn (tỷ đồng)

tăng/ giảm tuyệt đối định gốc (tỷ đồng)

triển liên hoàn (%)

triển định gốc (%)

- 6732,3 11715,2 -3624,8 4507,7 11719,9

- 6732,3 18447,5 14822,7 19330,4 31050,3

- 111,08 117,35 95,42 105,96 114,63

- 111,08 130,06 124,39 131,82 151,10

Trung bình 59335,609 6210,06 18076,64 108,88 129,75

Nguồn: Tổng cục thống kê