Phân tích hoạt động tồn trữ và quản lý sử dụng vắcxin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trung tâm y tế dự phòng huyện củ chi, TP hồ chí minh năm 2013 2014

Tại Việt Nam sử dụng vắc-xin bằng hình thức tự nguyện hay được nhà nước bao cấp thông qua chương trình TCMR, tiêm chủng bằng vắc-xin, tỷ lệ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm có vắc-xin dự phòn

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ TÚ HOA

PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG TỒN TRỮ VÀ QUẢN LÝ SỬ DỤNG VẮC-XIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ DỰ PHÒNG HUYỆN

CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NĂM 2013-2014

LUẬN VĂN DƯỢC SỸ CHUYÊN KHOA CẤP I

HÀ NỘI – 2015

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ TÚ HOA

PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG TỒN TRỮ VÀ QUẢN LÝ SỬ DỤNG VẮC-XIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TIÊM CHỦNG MỞ RỘNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ DỰ PHÒNG HUYỆN

CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NĂM 2013-2014

LUẬN VĂN DƯỢC SỸ CHUYÊN KHOA CẤP I

CHUYÊN NGÀNH: TỔ CHỨC QUẢN LÝ DƯỢC

MÃ SỐ: CK 60 72 04 12

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐỖ XUÂN THẮNG

HÀ NỘI – 2015

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ CÁI VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 4

1.1 TÌNH HÌNH SỬ DỤNG VẮC XIN 4

1.1.1 Vài nét về chương trình Tiêm chủng mở rộng 4

1.1.2 Tình hình sử dụng vắc xin tại Việt Nam 6

1.1.3 Quy trình sử dụng vắc-xin trong TCMR 9

1.1.3.1 Trước khi tiêm 9

1.1.3.2 Trong quá trình tiêm chủng 10

1.1.3.3 Sau buổi tiêm chủng 10

1.1.4 Bảo quản vắc-xin trong TCMR 10

1.1.4.1 Nguyên tắc chung bảo quản vắc-xin 11

1.1.4.2 Phương tiện bảo quản vắc-xin 13

1.1.4.3 Dụng cụ theo dõi dây chuyền lạnh tại cơ sở y tế 14

1.2 QUY TRÌNH TIẾP NHẬN CẤP PHÁT VẮC XIN 15

1.2.1 Xác định nhu cầu về số lượng vắc-xin 15

1.2.2 Kiểm nhập vắc xin 16

1.2.3 Hoạt động bảo quản, tồn trữ và cấp phát 17

1.2.4 Hoạt động sử dụng vắc xin 20

1.2.4.1 Giám sát việc thực hiên danh mục vắc-xin 20

1.2.4.2 Giám sát việc chỉ định tiêm chủng 20

1.2.4.3 Giám sát việc hoạt động giao, nhận vắc-xin 21

1.2.5 Một vài nét về thực trạng tình hình vắc-xin tại các Trung tâm Y tế dự phòng 21

1.3 CÁC LOẠI VẮC XIN ĐANG SỬ DỤNG TẠI VIỆT NAM 23

1.3.1 Các loại vắc-xin sử dụng trong Chương trình TCMR 24

1.3.2 Lịch tiêm chủng trong Chương trình TCMR Quốc gia 24

1.4 MỘT VÀI NÉT VỀ TRUNG TÂM Y TẾ DỰ PHÒNG HUYỆN CỦ CHI, TPHCM 26

1.4.1 Giới thiệu đôi nét về TTYTDP huyện Củ Chi 26

1.4.2 Chức năng nhiệm vụ 29

1.4.3 Nhân lực 29

1.4.4 Hoạt động khám chữa bệnh 29

1.4.5 Tình hình nhân sự khoa dược 30

1.4.6 Tình hình nhân sự, chức năng, nhiệm vụ khoa kiểm soát dịch bệnh 31

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.1 ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 33

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 33

2.1.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 33

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 33

2.2.2 Phương pháp thu thập số liệu 33

2.2.3 Các chỉ tiêu nghiên cứu 34

2.3 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH, XỬ LÝ, TRÌNH BÀY SỐ LIỆU 34

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 35

3.1 PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH CẤP PHÁT VÀ SỬ DỤNG VẮC XIN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TCMR NĂM 2013-2014 35

3.1.1 Vắc xin trong chương trình TCMR 35

3.1.2 Phân tích số lượng sử dụng vắc xin trong năm 2013-2014 39

3.2 THỰC HIỆN QUẢN LÝ VẮC XIN 49

3.2.1 Bảo quản vắc xin trong chương trình TCMR 49

3.2.2 Hệ thống kho vắc-xin tại Trung tâm y tế dự phòng Củ Chi 52

3.2.3 Số lượng trang thiết bị bảo quản vắc xin 53

3.2.4 Nhân sự nghiệp vụ quản lý kho 54

Chương 4 BÀN LUẬN 61

4.1 Tình hình dự trù và sử dụng vắc xin tại Trung tâm y tế dự phòng Củ Chi 61

4.2 Hoạt động bảo quản vắc xin 63

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 65

1 Kết luận 65

2 Kiến nghị và đề xuất 66 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

1.1 Quy trình nhập kho vắc xin 16 1.2 Quy trình xuất kho vắc xin 19 1.3 Danh mục vắc-xin trong chương trình TCMR 24 1.4 Lịch tiêm chủng cho trẻ em (0-18 tháng) trong chương trình TCMR 24 1.5 Lịch tiêm chủng cho trẻ em (1-10 tuổi) trong chương trình TCMR 25 1.6 Lịch tiêm chủng phòng ngừa Uốn ván cho Bà mẹ mang thai 25 3.7 Số lượng vắc xin sử dụng trong chương trình TCMR năm 2013-2014 35

3.8 Kết quả tiêm vắc xin uốn ván cho phụ nữ từ 15-35 trong diện sinh đẻ

3.9 Bảng sử dụng vắc-xin TCMR năm 2013-2014 38 3.10 Bảng xuất nhập tồn vắc-xin BCG 40 3.11 Bảng xuất nhập tồn vắc-xin Sởi 41 3.12 Bảng xuất nhập tồn vắc-xin DPT 42 3.13 Bảng xuất nhập tồn vắc-xin Quinvaxem 43 3.14 Bảng xuất nhập tồn vắc-xin OPV 44 3.15 Bảng xuất nhập tồn vắc-xin VAT 46 3.16 Bảng xuất nhập tồn vắc-xin VGB 47 3.17 Bảng xuất nhập tồn vắc-xin VNNB 48 3.18 Nhiệt độ bảo quản các loại vắc-xin trong chương trình TCMR 50 3.19 Trang thiết bị bảo quản vắc-xin 53 3.20 Kết quả kiểm tra sổ ghi chép nhiệt độ tại 21 TYT xã, thị trấn 55

3.21 Kết quả thanh kiểm tra công tác duy trì nhiệt độ tại

Trung tâm y tế dự phòng huyện Củ Chi 57 3.22 Kết quả kiểm tra thực tế việc đo nhiệt độ 59

DANH MỤC HÌNH

1.4 Sơ đồ tổ chức Trung tâm Y Tế Dự Phòng Huyện Củ Chi 28

1.5 Đây là một trong 21 trạm y tế xã đạt chuẩn Quốc gia về cơ sở

3.6 Kết quả tiêm chủng mở rộng năm 2013, thực hiện tại 21 xã, Thị

trấn (cho diện tiêm trẻ sinh từ tháng 1/2012-12/2012) 36

3.7 Kết quả tiêm chủng mở rộng năm 2014, Thực hiện tại 21 xã, Thị

trấn (cho diện tiêm trẻ sinh từ tháng 1/2013-12/2013) 36

3.9 Phích vắc-xin dung cho tuyến xã 51 3.10 Tỷ lệ ngày kiểm tra nhiệt độ 56 3.11 Số ngày kiểm tra nhiệt độ đủ 2 lần tại các TYT xã, thị trấn 56 3.12 Đánh giá độ chính xác của sổ theo dõi nhiệt độ 58 3.13 Mức độ kiểm tra nhiệt độ tại 21 TYT xã, thị trấn 58

ĐẶT VẤN ĐỀ

Sự ra đời của vắc-xin là thành tựu vĩ đại của lịch sử y học mà các nhà khoa học đã nghiên cứu thành công và đưa vào sử dụng đạt hiệu quả cao trong công tác phòng bệnh Chính vì điều đó đã thúc đẩy nền y học thế giới ngày càng phát triển mạnh, nhiều loại vắc-xin lần lượt được phát minh

đã làm thay đổi tình hình sức khỏe của con người

Sử dụng vắc-xin là biện pháp phòng bệnh truyền nhiễm hiệu quả nhất và ít tốn kém nhất, hiện nay đã có khoảng 30 loại bệnh truyền nhiễm

có thể phòng bệnh bằng vắc-xin Tại Việt Nam sử dụng vắc-xin bằng hình thức tự nguyện hay được nhà nước bao cấp thông qua chương trình TCMR, tiêm chủng bằng vắc-xin, tỷ lệ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm có vắc-xin dự phòng đã giảm đi hàng chục đến hàng trăm lần Nhiều bệnh không có ca tử vong từ sau năm 2005 Việt Nam đã đạt được các mục tiêu cam kết quốc tế

là thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000, loại trừ luôn uốn ván sơ sinh năm

2005 Tỷ lệ mắc các bệnh trong chương trình tiêm chủng như Ho gà, Bạch hầu, Sởi giảm rõ rệt So sánh giữa năm 1985 (năm bắt đầu triển khai chương trình TCMR) và năm 2009, tỷ lệ mắc Ho gà giảm 543 lần, Bạch hầu giảm 433 lần, uốn ván sơ sinh giảm 69 lần…Các vắc-xin dùng trong tiêm chủng được phép lưu hành tại Việt Nam đều đạt yêu cầu về tính an toàn và hiệu quả Tuy nhiên trong quá trình sử dụng vắc-xin có thể xảy ra các trường hơp phản ứng sau tiêm Việc giám sát phản ứng sau tiêm để phát hiện sớm và xử trí các tai biến xảy ra sẽ góp phần làm giảm diễn biến nặng các trường hợp phản ứng sau tiêm chủng, giúp cho người dân yên tâm

và tin tưởng vào công tác tiêm chủng phòng bệnh [14]

Bên cạnh sự thành công đó cũng gặp không ít khó khăn và sự cố về vắc-xin, nhưng với sự quyết tâm của Đảng và Nhà nước ta đã vượt qua thử

thách và được Cộng đồng Quốc tế chấp nhận là một Quốc gia thành công trong công tác TCMR

Nhưng dù sao ngành y vẫn phải xem lại 2 yếu tố có thể xảy ra: Chất lượng vắc-xin; Quy trình an toàn tiêm chủng Vì vậy để nâng cao chất lượng vắc-xin và đảm bảo chương trình TCMR tiếp tục thực hiện và người dân chấp nhận nhằm giảm nhanh tỉ lệ mắc các bệnh cũng như tiến tới thanh toán các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm

Vẫn còn một số bệnh nguy hiểm, trong chương trình TCMR Quốc gia chưa có vắc xin như Não mô cầu A-C, Thủy đậu… nên các đơn vị y tế cần tiếp tục làm tốt công tác truyền thông giáo dục phổ biến kiến thức phòng bệnh bằng các biện pháp khác và các vắc-xin khác hiện có tại các điểm tiêm chủng dịch vụ, góp phần vào sự thành công trong công tác phòng bệnh hiệu quả

Trung tâm y tế dự phòng Huyện Củ Chi là đơn vị sự nghiệp Nhà nước, một trong các nhiệm vụ trọng tâm trực tiếp quản lý và triển khai công tác TCMR tại 21 trạm y tế xã, Thị Trấn Lịch tiêm chủng quy định thống nhất cố định hàng tháng tại 21 TYT xã, Thị Trấn, kể cả ngày lễ hay thứ bảy, chủ nhật Nâng cao chất lượng và bảo đảm an toàn tiêm chủng là công việc được đặt lên hàng đầu Trung tâm y tế Dự phòng huyện Củ Chi mỗi tháng lên lịch phân công nhân viên y tế giám sát quy trình tiêm chủng, qui trình bảo quản và phân phối vắc-xin từ Trung Tâm xuống tận xã, Thị Trấn

Xuất phát từ thực tế đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

Phân tích hoạt động tồn trữ và quản lý sử dụng vắc-xin trong chương trình Tiêm chủng mở rộng tại Trung Tâm Y Tế dự phòng Huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh năm 2013-2014

Mục tiêu của đề tài:

Phân tích hoạt động quản lý sử dụng vắc-xin tại Trung tâm y tế dự phòng huyện Củ Chi năm 2013-2014

Phân tích thực trạng bảo quản vắc-xin tại Trung Tâm y tế dự phòng huyện Chỉ Chi năm 2013-2014

Từ đó đưa ra một số kiến nghị và đề xuất nhằm nâng cao chất lượng trong hoạt động tồn trữ và quản lý sử dụng vắc-xin trong chương trình TCMR tại TTYTDP huyện Củ Chi

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN

1.1 TÌNH HÌNH SỬ DỤNG VẮC-XIN

1.1.1 Vài nét về Chương trình tiêm chủng mở rộng

Tại Việt Nam, chương trình TCMR bắt đầu từ năm 1985 với 6 loại vắc-xin cho tất cả trẻ em dưới 12 tháng tuổi Hiện nay chương trình đã bao phủ 100% số xã/phường cả nước, đạt tỉ lệ tiêm chủng đầy đủ hơn 90% với

8 loại vắc-xin cơ bản phòng bệnh Lao, Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Sởi, Bại liệt, viêm gan B và viêm màng não mủ do Hib cho trẻ em trong nhiều năm liên tục Cùng với 3 loại vắc-xin khác phòng bệnh viêm não Nhật Bản B,

Tả, Thương hàn được sử dụng chọn lọc cho những nhóm cộng đồng có nguy cơ cao, hiện đã có 11 loại vắc-xin trong chương trình được các công

ty trong nước sản xuất Thành công của công tác TCMR đã làm cho tỷ lệ mắc các bệnh truyền nhiễm có vắc-xin dự phòng giảm đi hàng chục đến hàng trăm lần Sau 28 năm triển khai chương trình TCMR ở Việt Nam dự phòng cho 6,7 triệu trẻ em khỏi mắc 11 bệnh truyền nhiễm và cứu 43 nghìn trẻ em khỏi bị tử vong do Lao, Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Sởi, Bại liệt Theo đánh giá của các tổ chức y tế, chương trình TCMR của Việt Nam xếp

ở mức “rất hiệu quả” [18]

Trong quá trình triển khai thực hiện, chương trình gặp không ít khó khăn: theo thống kê thì tỉ lệ tiêm chủng ở giai đoạn đầu triển khai chương trình chỉ đạt 85% do nhận thức của phụ huynh về tiêm chủng còn thấp và các phản ứng phụ sau tiêm chủng như: sốt, sưng đau chỗ tiêm và đôi khi xảy ra trường hợp tai biến do sai quy trình tiêm chủng; phương tiện giao thông vùng sâu, vùng xa chưa được thông thương do đèo núi, vượt sông; cơ

sở vật chất và nhân sự của TYT còn thiếu, yếu chưa đủ triển khai chương trình một cách tốt nhất Nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước đã chỉ đạo thực hiện một cách thông minh và sáng tạo nên chương trình

TCMR của Việt Nam đã từng bước khắc phục khó khăn, triển khai có kết quả và được cộng đồng Quốc tế công nhận Việt Nam là quốc gia triển khai công tác TCMR tốt nhất, hiệu quả nhất, thành công nhất, làm thay đổi nhận thức của người dân từ việc vận động trẻ tiêm chủng, hoặc xuống tận bản làng, ngõ hẹp để thực hiện tiêm chủng đến nay người dân tự nguyện đến các TYT để tiêm chủng

Việt Nam là nước đứng thứ hai trên thế giới ký công ước về quyền trẻ em, sớm hòa nhập vào chiến lược chung của cộng đồng Quốc tế đưa công tác TCMR trở thành chương trình Quốc gia ưu tiên Từ năm 1985 đến nay chương trình TCMR của Việt Nam đã thu hút được sự ủng hộ hàng chục triệu USD bằng vắc xin, vật tư tiêm chủng, dây chuyền lạnh của nhiều nước và tổ chức Quốc tế

Hiện nay WHO đang hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam một số các lĩnh vực như:

Phối hợp với các phòng xét nghiệm Quốc gia thiết lập và tăng cường hoạt động giám sát các dịch, bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin

Đưa các loại vắc-xin mới vào TCMR thường xuyên với sự hỗ trợ của Liên Minh toàn cầu về vắc-xin và tiêm chủng (GAVI), đang giúp Việt Nam thực hiện tiêm chủng thường xuyên và giám sát ca bệnh đối với những bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin gồm Bại liệt, Sởi/Rubella, Hemophilus Inluenza type b, viêm não Nhật Bản B, hội chứng Rubella bẩm sinh, phù hợp với mục tiêu toàn cầu và khu vực là thực hiện thanh toán Bại liệt, loại trừ bệnh Sởi và kiểm soát bệnh Hib vào năm 2012 Chương trình TCMR Quốc gia đang giám sát việc sử dụng vắc-xin, thúc đẩy thực hành tiêm chủng an toàn, điều tra tác dụng phụ sau tiêm chủng từ cấp quốc gia đến phường/xã, hỗ trợ kỹ thuật để tăng cường công tác kiểm soát chất lượng vắc-xin trong các cơ quan quản lý quốc gia ở Việt Nam cũng như cung cấp hướng dẫn về sản xuất vắc-xin trong nước

Việt Nam đã gặt hái nhiều thành quả: năm 1995, chương trình TCMR đã có vắc- xin phòng được 6 bệnh: Lao, Bại liệt, Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Sởi Không dừng lại ở đó chính phủ đồng ý đưa vào chương trình TCMR để tiêm miễn phí 4 loại vắc-xin mới là VGB, VNNB, Tả, Thương hàn Điểm nổi bật là nước ta đã nỗ lực sản xuất vắc-xin; và đạt được mục tiêu thanh toán Bại liệt năm 1997 (được xác nhận năm 2000) và loại trừ Uốn ván sơ sinh năm 2005 [19]

Hạn chế:

Sau gần 30 năm triển khai chương trình TCMR, kết quả đạt được là rất lớn trong mục tiêu chương trình Quốc gia phòng bệnh hơn chữa bệnh, thực hiện công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho toàn dân Song chương trình vẫn còn nhiều tồn tại và thách thức Các bệnh Sởi, Bạch hầu, Ho gà chỉ được khống chế, nguy cơ bệnh quay trở lại, đặc biệt ở vùng núi, vùng sâu, biên giới, hải đảo là khá cao Một số người dân có thu nhập thấp chưa được tiếp cận với vắc-xin phòng các bệnh nguy hiểm mà chương trình chưa đáp ứng trong giai đoạn hiện nay… Bên cạnh thành quả đạt được lại xuất hiện một số sự cố sau tiêm chủng là trẻ tử vong sau khi tiêm các vắc-xin phòng bệnh VGB, Quinvaxem

1.1.2 Tình hình sử dụng vắc-xin tại Việt Nam

Tổ chức y tế thế giới (WHO) công bố thanh toán bệnh Đậu mùa, bệnh Bại liệt và đang trên đường loại trừ Uốn ván sơ sinh, Sởi…Tần suất mắc các bệnh truyền nhiễm trong chương trình tiêm chủng từng bước được cải thiện đã làm giảm mạnh tỉ lệ mắc và chết trên phạm vi toàn cầu Thực hiện tiêm chủng thì có thể ước tính mỗi năm cứu sống 3 triệu trẻ em và 750.000 trẻ không bị tàn tật do di chứng bệnh truyền nhiễm

Thống kê cho thấy, đến nay tỷ lệ mắc bệnh Sởi giảm 23 lần, bệnh Bạch hầu giảm 428 lần, bệnh Sởi dự kiến sẽ được thanh toán vào năm

2015 Để đảm bảo hậu cần vững chắc cho chương trình TCMR, Việt Nam

đã thành công với chiến lược tự túc vắc-xin từ những cơ sở sản xuất vắc- xin tại Việt Nam, đáp ứng hơn 70% nhu cầu sử dụng vắc-xin trong chương trình TCMR là: Lao, Bại liệt, Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Sởi, Viêm gan B, Viêm não Nhật Bản, Tả và Thương hàn Hiện tại Việt Nam đang tiến hành thử nghiệm một số vắc-xin mới như: Quai bị, Hib, Rubella, Dại tế bào, Cúm A (H5N1), Cúm mùa (H1N1) [20]

Trong những năm gần đây vấn đề tai biến do vắc-xin là một thử thách lớn đối với chương trình TCMR của ngành y tế Theo báo cáo của Ban chủ nhiệm chương trình TCMR quốc gia thì trong số 11 loại vắc-xin đang tiêm chủng cho trẻ em Việt Nam những năm gần đây ghi nhận 2 loại vắc-xin có liên quan nhiều đến tai biến tử vong là vắc-xin Quinvaxem và vắc-xin VGB Còn 9 loại vắc-xin khác hầu như không có tai biến nặng

Cần tìm dữ liệu có thể chứng minh được nguyên nhân tử vong sau tiêm chủng, đây là chìa khóa mở rộng hướng đi tốt cho công tác tiêm chủng, các nhà khoa học cũng đã tập trung phân tích sâu các nguyên nhân: Một là chất lượng vắc-xin, hai là quy trình tiêm chủng, ba là do phản ứng

cơ thể của mỗi trẻ (sốc phản vệ)

Theo ước tính của Bộ y tế, tỷ lệ tử vong sơ sinh ở Việt Nam chiếm tỷ

lệ khoảng 18/1.000 số trẻ sinh ra Như vậy với khoảng 1,5 triệu trẻ em sinh

ra hàng năm thì mỗi năm ở Việt Nam có khoảng 27.000 trẻ sơ sinh tử vong

và mỗi ngày có 70 trẻ sơ sinh tử vong Các thống kê hàng năm cũng cho thấy, tử vong sơ sinh chiếm tới 1/3 tổng số tử vong chung, tỷ lệ này càng cao hơn ở các khu vực miền núi, vùng sâu, hẻo lánh, nông thôn…, nhiều nơi cao gấp 3-4 lần so với khu vực đồng bằng và thành thị [21]

Do đó việc tiêm vắc-xin cho trẻ dưới 1 tuổi, kể cả tiêm vắc-xin trong vòng 24 giờ sau sinh, thì sự trùng hợp ngẫu nhiên của việc tiêm vắc-xin với trẻ tử vong hàng ngày có tần suất trùng hợp là rất cao

Vụ việc xảy ra ngày 20-7 tại Bệnh viện huyện Hướng Hóa (Quảng Trị) với 3 trẻ tử vong sau tiêm vắc-xin VGB cùng một điểm tiêm chủng đã được Hội đồng tư vấn đánh giá phản ứng sau tiêm loại bỏ nguy cơ tử vong

do đột tử, như vậy còn lại 2 nguyên nhân cần làm rõ là quy trình tiêm chủng và chất lượng vắc-xin

Đến nay Bộ y tế đã ban hành quy trình tiêm chủng an toàn và các quy định đảm bảo chất lượng vắc-xin trong bảo quản, vận chuyển và sử dụng tại các điểm tiêm chủng Nếu quá trình đó không thực hiện đúng theo quy định như bảo quản không đúng nhiệt độ, sử dụng sai quy trình, để lẫn vắc-xin với các thuốc và sinh phẩm khác dể có nguy cơ nhầm thuốc, không khám sàng lọc trẻ trước tiêm để chống chỉ định các trường hợp nguy cơ tai biến cao là những lỗi mà nhân viên y tế không được vi phạm

Về chất lượng vắc-xin phải được bảo đảm bởi quy trình nghiêm ngặt

từ nhà sản xuất đến người sử dụng Chất lượng vắc-xin được đánh giá qua hai tiêu chuẩn quy định là an toàn và hiệu lực, bắt buộc cho mỗi vắc-xin muốn đăng ký lưu hành ở bất kỳ quốc gia nào Các quy định về an toàn được thể hiện qua các dấu hiệu phản ứng toàn thân và tại chỗ như: sốt, sưng đau tại chỗ tiêm, vã mồ hôi, dị ứng…và hầu hết các vắc-xin đều có phản ứng tại chỗ hoặc toàn thân, từ nhẹ đến vừa và nặng, tùy theo từng loại vắc-xin

Hiệu lực của vắc-xin được nhà sản xuất thực hiện qua nhiều nghiên cứu và phải qua các khâu kiểm định chất lượng từ cơ sở đến cấp quốc gia, Quốc tế một cách nghiêm ngặt Để vắc-xin có hiệu lực như mong muốn, nhà sản xuất phải thực hiện thử nghiệm lâm sàng qua nhiều giai đoạn với nhiều lịch tiêm chủng cho các đối tượng khác nhau ở nhiều thời điểm khác nhau… và kéo dài hàng chục năm mới có được lịch tiêm chủng ổn định

Nhằm kiểm soát được chất lượng vắc-xin và đảm bảo chương trình TCMR tiếp tục được toàn dân ủng hộ và tham gia nhằm giảm nhanh tỷ lệ

mắc các bệnh và tiến tới thanh toán một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho trẻ em, cần tiếp tục thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn, thực hiện các quy định do Bộ y tế ban hành về quy trình tiêm chủng

Trong thời gian qua tuyến y tế cơ sở đã áp dụng quy trình tiêm chủng của Bộ Y tế, hầu như chưa ghi nhận trường hợp phản ứng nặng gây tử vong cho trẻ khi sau tiêm trong thời gian gần đây

Để thực hiện an toàn tiêm chủng, qui trình phải theo một chiều từ khâu tiếp nhận, khâu khám sàng lọc, bàn tiêm, chờ 30 phút sau tiêm Trong

đó khám sàng lọc cho trẻ trước tiêm chủng cần áp dụng triệt để, Bác sĩ khám sàng lọc chỉ định tiêm 01 buổi không quá 50 trẻ Trước đây tiêm chủng thực hiện chỉ một ngày theo lịch cố định, nhưng hiện nay lịch tiêm chủng xã, Thị trấn phải thực hiện nhiều ngày, đôi khi kéo dài cả tuần “Tuần tiêm chủng” Ngoài ra còn tăng cường công tác giám sát quy trình tiêm chủng an toàn ở cả Trung ương và địa phương Giao trách nhiệm giám sát thường xuyên buổi tiêm chủng an toàn cho ngành y tế các tỉnh, Thành phố bằng các văn bản quy phạm pháp luật Thường xuyên tập huấn cho nhân viên y tế tham gia công tác tiêm chủng về các quy định an toàn tiêm chủng, bảo đảm cho nhân viên tham gia tiêm chủng có đủ kỹ năng thực hành tiêm chủng an toàn

1.1.3 Quy trình sử dụng vắc-xin trong TCMR

1.1.3.1 Trước khi tiêm:

- Kiểm tra nhãn lọ vắc-xin, dung môi, hạn dùng, hủy nếu lọ không

nhãn và quá hạn sử dụng

- Kiểm tra nhiệt độ, chỉ thị nhiệt độ lọ vắc-xin (nếu có) Nếu hình vuông bên trong cùng màu hay hình tròn bên ngoài, vắc-xin còn hạn dùng thì xử dụng trước, nếu hết hạn sử dụng thì hủy lọ vắc-xin Nếu hình vuông sẫm màu hơn hình tròn bên ngoài, hủy ngay lọ vắc-xin dù còn hạn sử dụng

- Kiểm tra nước hay bột trong lọ vắc-xin, hủy vắc-xin nếu có thay đổi về màu sắc hoặc bất kỳ sự thay đổi bất thường nào khác

- Sử dụng đúng loại vắc-xin cần tiêm cho trẻ

1.1.3.2 Trong quá trình tiêm chủng

- Pha hồi chỉnh nếu vắc-xin có dung môi như: BCG, Sởi

- Lắc lọ vắc-xin Không chạm vào nút cao su

- Đâm kim tiêm và dốc ngược lọ vắc-xin lên Không chạm tay vào kim tiêm

- Rút hơn 0,5ml đối với các loại vắc-xin như: Sởi, VAT…hoặc hơn 0,1ml đối vắc xin BCG (để có thể đuổi khí)

- Đẩy pít tông đuổi khí trong bơm tiêm

- Dừng lại ở vạch 0,5ml, hoặc 0,1ml đối với vắc xin BCG

- Thường xuyên kiểm tra nhiệt độ trong phích vắc- xin, giữ ở (+20C đến +80C)

1.1.3.3 Sau buổi tiêm chủng:

- Kiểm tra nhiệt độ trong phích vắc- xin (+20C đến +80C) bảo quản

lọ vắc-xin, dung môi chưa mở trong hộp riêng

- Nếu nhiệt độ tăng gần +80C thay bình tích lạnh để giữ nhiệt độ (+20C đến +80C) Bảo quản vắc-xin sau buổi tiêm trong hộp riêng và nhiệt

độ phải (+20C đến +80C) để sử dụng cho buổi tiêm chủng ngày sau

- Các lọ vắc- xin đã mở, hủy sau buổi tiêm

- Lưu giữ lọ vắc-xin và dung môi đã sử dụng, thời hạn lưu giữ 2 tuần

- Lau khô và giữ sạch hòm lạnh, phích vắc-xin

1.1.4 Bảo quản vắc-xin trong TCMR

Vắc- xin nhạy cảm với nhiệt độ và đông băng, vì vậy phải bảo quản vắc-xin ở nhiệt độ cho phép từ nơi sản xuất đến khi sử dụng Hệ thống bảo quản, vận chuyển và phân phối vắc-xin gọi là dây chuyền lạnh Vắc-xin khi

đã bị hỏng thì hiệu lực bảo vệ giảm hoặc mất, ngoài ra còn sinh ra chất độc hại cho cơ thể con người Vì vậy, việc bảo quản vắc-xin ở nhiệt độ thích

hợp là điều kiện tối cần thiết để đảm bảo an toàn và hiệu quả cho công tác tiêm chủng.[16]

1.1.4.1 Nguyên tắc chung bảo quản vắc-xin:

Sắp xếp vắc-xin và dung môi theo loại, theo lô, hạn sử dụng để thuận tiện cho việc cấp phát

- Không được để đông băng dung môi

- Dung môi của vắc-xin nào chỉ được sử dụng cho vắc-xin đó Sử dụng vắc-xin và dung môi của cùng nhà sản xuất

- Vắc-xin đông khô sau khi pha hồi chỉnh chỉ được phép sử dụng trong vòng 6 giờ, riêng vắc xin BCG sử dụng trong vòng 4 giờ hoặc theo hướng dẫn của nhà sản xuất

- Vắc-xin được sử dụng theo nguyên tắc ngắn hạn tiếp nhận và sử dụng trước hoặc theo tình trạng của chỉ thị nhiệt độ lọ vắc-xin (VVM)

- Ưu tiên sử dụng trước các lọ vắc-xin trả về kho sau buổi tiêm chủng

- Sắp xếp hộp vắc-xin đúng vị trí để tránh làm đông băng vắc-xin và

có khoảng cách để khí lạnh lưu thông giữa các hộp

- Theo dõi nhiệt độ của buồng lạnh, tủ lạnh hàng ngày (kể cả ngày lễ, ngày nghỉ)

và ghi vào bảng theo dõi nhiệt độ tối thiểu 02 lần/ngày vào buổi sáng và buổi chiều

- Không bảo quản vắc-xin đã hết hạn sử dụng, lọ vắc-xin đã mở sau buổi tiêm chủng và vắc-xin có chỉ thị nhiệt độ đã đổi màu chung với lọ vắc- xin khác trong dây chuyền lạnh

- Không để thuốc, hóa chất, bệnh phẩm, thực phẩm chung trong dây chuyền lạnh bảo quản vắc-xin

- Không mở thiết bị dây chuyền lạnh thường xuyên

- Đảm bảo vệ sinh: rửa tay sạch trước khi cầm hộp, lọ vắc-xin

c/ Ảnh hưởng của nhiệt độ nóng tới vắc-xin:

Tất cả vắc-xin đều bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ nhưng một số vắc-xin nhạy cảm bởi nhiệt độ cao hơn các vắc-xin khác, nên việc sắp xếp vắc- xin theo thứ tự như sau:

1 Bại liệt (OPV)

7 Viêm gan B, Viêm não Nhật Bản B

(Lưu ý: Tất cả vắc-xin đông khô đều trở nên rất nhạy cảm với nhiệt

độ cao khi pha hồi chỉnh)

d/ Ảnh hưởng của nhiệt độ lạnh với vắc-xin:

Một số vắc-xin cũng bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ lạnh, khi bị đông băng hoặc khi nhiệt độ dưới 00C có thể làm mất hiệu lực của vắc-xin Không được để những vắc-xin này tiếp xúc với nhiệt độ đông băng và nhiệt độ cao

e/ Ảnh hưởng của ánh sáng tới vắc-xin:

Vắc-xin BCG, Sởi là những vắc-xin rất nhạy cảm với ánh sáng nên không được để những vắc-xin này tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời

và ánh sáng đèn huỳnh quang (đèn nê ông)

f/ Thời gian bảo quản và hạn sử dụng:

Việc bảo quản vắc-xin trong dây chuyền lạnh ở tuyến xã chỉ thực hiện trong ngày tiêm chủng

Cần chú ý tới chỉ thị nhiệt độ lọ vắc-xin (nếu có) và hạn sử dụng của vắc-xin, không được dùng vắc-xin đã hết hạn sử dụng hoặc chỉ thị nhiệt độ

lọ vắc-xin cho thấy vắc-xin cần phải hủy bỏ

1.1.4.2 Phương tiện bảo quản vắc-xin

Tùy theo tuyến mà nhu cầu các loại dụng cụ bảo quản cũng khác nhau để vận chuyển và bảo quản vắc-xin và dung môi ở nhiệt độ thích hợp

a) Tuyến Trung ương: bảo quản vắc-xin trong buồng lạnh, tủ lạnh

chuyên dùng Tại đây hòm lạnh, xe lạnh được sử dụng để vận chuyển vắc-xin

b) Kho tỉnh, huyện: bảo quản vắc-xin trong tủ lạnh chuyên dùng

- Các thiết bị phải được kiểm tra, theo dõi định kỳ và có kế hoạch bảo trì sửa chữa bảo đảm vắc-xin được lưu giữ an toàn trong quá trình bảo quản, vận chuyển cũng như sử dụng

- Phân công cán bộ hỗ trợ, giám sát việc bảo quản vắc-xin

- Xây dựng kế hoạch dự phòng khẩn cấp (hư hỏng, cháy nổ, lũ lụt, mất điện), ghi rõ các phương án thực hiện, tên và số điện thoại cán bộ có trách

nhiệm Bản kế hoạch này phải được lãnh đạo phê duyệt, phổ biến và được dán ở nơi dễ thấy, dễ đọc

1.1.4.3 Dụng cụ theo dõi dây chuyền lạnh ở cơ sở y tế:

Những dụng cụ này để theo dõi nhiệt độ dây chuyền lạnh, kiểm tra nhiệt độ của vắc-xin và dung môi trong quá trình vận chuyển và bảo quản

a/ Chỉ thị nhiệt độ

Chỉ thị nhiệt độ (VVM) được dán lên nhãn lọ vắc-xin Chỉ thị nhiệt

độ có thể thay đổi màu khi lọ vắc-xin tiếp xúc với nhiệt độ cao và quá thời gian cho phép

Trước khi mở lọ vắc-xin phải kiểm tra chỉ thị nhiệt độ xem vắc-xin

có bị hỏng bởi nhiệt độ không

VVM có thể in trên nhãn của lọ vắc-xin hoặc trên nắp lọ Đó là 1 hình vuông nằm bên trong hình tròn Khi nắp lọ vắc-xin tiếp xúc với nhiệt

độ cao, hình vuông sẽ chuyển sang màu sẫm

Chỉ sử dụng vắc-xin khi hình vuông bên trong sáng hơn hình tròn bên ngoài

Ưu tiên sử dụng trước nếu lọ vắc-xin có VVM mà hình vuông trong bắt đầu sẫm màu nhưng vẫn sáng hơn hình tròn bên ngoài

Các nhiệt kế đều vẽ vạch màu xanh là giới hạn nhiệt độ cho phép

c/ Chỉ thị nhiệt độ đông băng

* Đồng hồ đông băng:

Đồng hồ đông băng không thể thay đổi được, nó chuyển màu khi vắc- xin tiếp xúc với nhiệt độ đông băng, gồm có thẻ màu trắng và 1 lọ nhỏ dịch lỏng màu, tất cả được bọc trong vỏ nhựa

Nếu đồng hồ đông băng ở nhiệt độ 00C trên 1 giờ, lọ sẽ bị vỡ và dịch lỏng màu sẽ tràn ra thẻ trắng

Dụng cụ này để báo nhiệt độ đông băng đối với các vắc-xin dễ bị đông băng như DPT, VAT (đông băng ở -6,50C), VGB, Hib dạng dung dịch và vắc-xin DPT-VGB, DPT-VGB-Hib và VNNB (đông băng ở -0,50C)

Tủ lạnh bảo quản vắc-xin cần có chỉ thị nhiệt độ đông băng, cần đặt chỉ thị nhiệt độ đông băng trong mỗi hòm lạnh trong quá trình vận chuyển

và phân phối vắc-xin Điều này giúp phát hiện nguy cơ khi vắc-xin tiếp xúc với nhiệt độ âm

* Chỉ thị nhiệt độ đông băng điện tử

Freeze-tag gồm có thiết bị đo nhiệt độ điện tử vòng tròn với hiển thị trên màn hình Nếu tiếp xúc với nhiệt độ dưới 00C ± 0,30C trên 60 phút ± 3 phút thì hiển thị sẽ đổi từ tình trạng tốt sang tình trạng nguy hiểm (X) Sử dụng chỉ thị nhiệt độ đông băng đóng gói cùng vắc-xin DPT, VAT và Bạch hầu- Uốn ván,VGB Chỉ thị nhiệt độ đông băng điện tử có hạn sử dụng 5 năm

1.2 QUY TRÌNH TIẾP NHẬN CẤP PHÁT VẮC-XIN

Dự trù vắc-xin trong chương trình TCMR căn cứ vào số lượng trẻ

em được quản lý tại địa bàn, bao gồm trẻ thường trú, tạm trú với các mục

tiêu chủng ngừa theo quy định của chương trình TCMR Quốc gia

1.2.1 Xác định nhu cầu về số lượng vắc-xin

Trong chương trình TCMR có 2 cách ước tính nhu cầu sử dụng:

 Ước tính nhu cầu sử dụng vắc xin dựa vào số đối tượng cần tiêm chủng (trẻ em, bà mẹ mang thai)

 Ước tính nhu cầu căn cứ vào số sử dụng trước đó cho số lượng dùng theo tháng, quý, năm

1.2.2 Kiểm nhập vắc-xin

Khi tiến hành nhập vắc-xin vào kho phải đối chiếu phiếu xuất kho: Tên vắc-xin, số lô, hạn dùng, số kiểm soát, phiếu kiểm định, biên bản bàn giao,…vắc-xin phải được bảo quản ở điều kiện đúng yêu cầu kỹ thuật cả trong lúc vận chuyển (nhiệt độ phải đảm bảo đúng theo yêu cầu của nhà sản xuất và được kiểm tra bằng nhiệt kế đã qua kiểm định và còn hạn kiểm định)

Bảng 1.1 Quy trình nhập kho vắc-xin

thực hiện

1

Kiểm tra nhiệt độ của xe lạnh, hòm lạnh bảo quản

vắc-xin đến Ghi lại nhiệt độ vào biên bản giao

nhận

Người giao, người nhận

2 Kiểm tra vắc-xin (loại vắc-xin, số lượng…) Người giao,

người nhận

3 Kiểm tra và ghi lại nhiệt độ bên trong tủ lạnh

vắc-xin và ghi vào sổ quản lý

Người giao, người nhận

4

Nhận các loại vắc-xin nhạy cảm với nhiệt độ cao

trước: OPV, Sởi, BCG; vắc-xin ít nhạy cảm với

nhiệt độ sau: DPT-VGB-Hib, DPT,VGB, VAT,

VNNB, Tả, Thương hàn

Người giao, người nhận

5

Kiểm tra đối chiếu từng loại vắc-xin, dung môi với

hoá đơn xuất kho: loại vắc-xin, dung môi, nơi sản

xuất, số liều/lọ, số lô, hạn dùng, tình trạng chỉ thị

nhiệt độ (nếu có)

Người giao, người nhận

6 Sắp xếp vắc-xin vào tủ lạnh (theo Quy trình bảo

quản vắc-xin trong tủ lạnh)

Người nhận và quản

lý kho vắc-xin

7 Sắp xếp dung môi vào tủ lạnh (nếu còn chỗ) hoặc để nơi mát trong kho Người nhận và quản lý kho vắc-xin

8

Ký vào biên bản giao nhận hoá đơn xuất và lưu vào

hồ sơ Nếu có điều gì bất thường báo cáo với lãnh

đạo và tuyến trên

Người nhận và quản

lý kho vắc-xin

9

Ghi chép các thông tin vắc-xin, dung môi vào mục

nhận trong sổ quản lý vắc-xin: loại vắc-xin, dung

môi, nơi sản xuất, số liều, số lô, hạn sử dụng, nhiệt

độ/tình trạng chỉ thị nhiệt độ

Người nhận và quản

lý kho vắc-xin

1.2.3 Hoạt động bảo quản, tồn trữ và cấp phát

Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương ra quyết định số 60/QĐ-VSDTTƯ

Hà Nội ngày 10/2/2012 v/v ban hành các quy trình thực hành chuẩn trong quản lý và bảo quản vắc-xin trong chương trình TCMR: Ban hành kèm theo Quyết định này với 08 bước “Quy trình thực hành chuẩn trong quản lý

và bảo quản vắc-xin”

1 Quy trình Bảo dưỡng tủ lạnh và tủ đá bảo quản vắc-xin

2 Quy trình Bảo quản vắc-xin trong tủ lạnh

3 Quy trình Bảo quản vắc-xin trong buồng lạnh

4 Quy trình Bảo quản vắc-xin trong buổi tiêm chủng

5 Quy trình Đóng gói vắc-xin vào phích vắc xin

6 Quy trình Nhận và cấp vắc-xin tuyến tỉnh, huyện

7 Quy trình Nhận vắc-xin tại kho khu vực

8 Quy trình Nhận vắc-xin tuyến quốc gia

Sau khi thuốc được nhập kho, kho Dược sẽ bảo quản tồn trữ vắc-xin theo Quyết định số 60/ QĐ-VSDTTƯ về việc ban hành các “Quy trình thực hành chuẩn trong quản lý và bảo quản vắc-xin” và tiến hành cấp phát theo bảng phân phối vắc-xin hàng ngày

Quá trình này có ảnh hưởng đến chất lượng vắc-xin Do mỗi loại vắc-xin đòi hỏi phải có điều kiện bảo quản phù hợp đối với yêu cầu từng loại vắc-xin tránh các yếu tố làm giảm chất lượng vắc-xin Kho phải cao ráo, thoáng mát, trang bị các tủ lạnh chuyên dùng, máy điều hoà nhiệt độ, phương tiện phòng chống cháy nổ Kho phải được xây dựng theo đúng chuyên môn, an toàn và đảm bảo 5 chống:

 Ẩm, nóng

 Nấm mốc, mối mọt, chuột bọ, côn trùng

 Cháy nổ

 Để quá hạn dùng

 Nhầm lẫn, đổ vỡ, mất mát

Vắc-xin nhập vào kho phải được bảo quản trong tủ lạnh chuyên dùng [12], cần theo dõi về nhiệt độ và hạn dùng một cách chặt chẽ theo đúng nguyên tắc “Quy trình thực hành chuẩn trong quản lý kho và bảo quản vắc -xin theo dây chuyền lạnh”, bảng theo dõi nhiệt độ hàng ngày: sáng từ 8h - 12h chiều từ 1h30 - 5h kể cả ngày thứ bảy và chủ nhật, ngày lễ Ngoài ra có máy phát điện đảm bảo tuyệt đối nhiệt độ bảo quản của vắc-xin trong trường hợp mất điện đột xuất

Trong quá trình bảo quản nên lưu ý đến hạn dùng của vắc-xin, các loại vắc-xin phải được sắp xếp theo quy định hạn gần trước xuất trước (first expiry-first out), nếu các thuốc có cùng hạn dùng thì tuân thủ theo quy định nhập trước xuất trước (first in-first out) để tránh trường hợp vắc-xin quá hạn dùng và phải có quy trình xử lý vắc-xin hết hạn dùng Nên hạn chế tối

đa việc hủy các vắc-xin vì giá thành của vắc-xin khá cao so với các thuốc thông thường [8]

Bảo quản không phải là giữ vắc-xin an toàn mà bao gồm cả việc đưa vào sử dụng và duy trì đầy đủ các hệ thống hồ sơ tài liệu như: hoá đơn xuất kho, biên bản giao nhận, giấy kiểm định…và thao tác đặc biệt cho công tác bảo quản và kiểm soát theo dõi chất lượng của vắc-xin

Tại Trung tâm, Giám đốc quy định khoa Dược tổ chức bảo quản và cấp phát vắc-xin cho khoa KSDB và các TYT đến nhận tại kho của khoa Dược trên nguyên tắc phục vụ kịp thời và thuận tiện nhất cho việc phòng bệnh

Bảng 1.2 Quy trình xuất kho của vắc-xin

hiện

1 Kiểm tra kế hoạch cấp phát vắc-xin

Chuyên trách TCMR, cán

bộ quản lý vắc-xin

2 Viết phiếu xuất kho Cán bộ quản

lý vắc-xin

3 Xác định tủ lạnh chứa vắc-xin cần cấp theo phiếu xuất Người cấp

4 Kiểm tra nhiệt độ tủ lạnh tại thời điểm cấp phát Ghi

nhiệt độ vào phiếu xuất kho

Người cấp, nhận vắc- xin

5 Lấy các loại vắc-xin và dung môi cần cấp theo đúng loại,

đúng số lượng, đúng lô ra khỏi tủ lạnh Người cấp

6

Xếp vắc-xin, dung môi vào hòm lạnh/ phích vắc-xin sau

khi đã chuẩn bị nhiệt kế, bình tích lạnh/đá lạnh vào đáy

và xung quanh (theo quy trình đóng gói vắc-xin vào

phích vắc-xin)

Người nhận

7

Đối chiếu, giao/nhận từng loại vắc-xin theo phiếu xuất

Lưu ý giao các loại vắc-xin nhạy cảm với nhiệt độ cao

trước, vắc-xin ít nhạy cảm với nhiệt độ cao giao sau

Người cấp, người nhận

8 Ký vào biên bản giao/ nhận hoá đơn xuất kho Người nhận

9

Ghi chép: nơi nhận vắc-xin, dung môi, đơn vị sản xuất,

nước sản xuất, số liều/lọ, số lô, hạn dùng, số lượng cấp

phát, nhiệt độ, tình trạng chỉ thị nhiệt độ vào mục xuất

trong sổ quản lý vắc-xin tại cơ quan

Người cấp

10 Vận chuyển vắc-xin & dung môi sau khi nhận Người nhận

Quy trình cấp phát vắc-xin tại khoa Dược của Trung tâm thường dựa trên các biểu mẫu Phiếu giao nhận phải có số thứ tự, số lượng vắc-xin theo

dự trù đã được duyệt của bộ phận tiêm chủng sau đó gửi dự trù cho trưởng khoa Dược tại Trung tâm duyệt và cấp phát theo lịch tiêm chủng Khi cấp phát yêu cầu thủ kho (DSTH) phải thực hiện 3 kiểm tra, 3 đối chiếu theo đúng quy chế

Hình 1.1 Sơ đồ kiểm tra cấp phát vắc-xin

Khoa Dược chịu trách nhiệm về toàn bộ vắc-xin được cấp phát phải đúng số lượng, tên vắc-xin, hàm lượng, số lô, hạn dùng…

1.2.4 Hoạt động sử dụng vắc-xin

Việc sử dụng vắc-xin phòng ngừa theo đúng quy trình, do tính chất đặc thù riêng không như các loại thuốc thông thường khác, nên hoạt động

sử dụng vắc-xin cần kiểm tra, giám sát thường xuyên

1.2.4.1 Giám sát việc thực hiện danh mục vắc-xin:

Danh mục vắc-xin tại Trung tâm sử dụng theo quy định danh mục vắc-xin trong dự án TCMR Quốc gia.[9]

 Số lượng vắc-xin giao

Đây là khâu quan trọng trong quy trình tiêm chủng là cơ sở để thầy thuốc chỉ định mũi tiêm chủng cho phù hợp với bệnh nhân Nếu chỉ định sai sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe người được tiêm chủng như không tạo được miễm dịch phòng bệnh, các tai biến sau tiêm…

Để việc chỉ định dùng vắc-xin chính xác, thầy thuốc cần có kiến thức chuyên môn phù hợp và liên tục được cập nhật Dùng bảng kiểm sàng lọc trước tiêm để khai thác các tiền sử bệnh tật, dị ứng và sự đồng thuận của người được tiêm chủng Bên cạnh đó, Trung tâm cần tái tập huấn thường xuyên kiến thức an toàn tiêm chủng cho nhân viên y tế tham gia công tác tiêm chủng

1.2.4.3 Giám sát hoạt động giao, nhận vắc-xin

Nhằm đảm bảo việc đưa vắc-xin đến đúng bệnh nhân phải đảm bảo tuyệt đối an toàn với liều dùng, chất lượng vắc-xin tốt nhất, hiệu quả nhất với giá thành hợp lý đối với người dân

Khoa Dược tổ chức cấp phát và hướng dẫn sử dụng, thực hiện đúng

3 kiểm tra, 3 đối chiếu trong quá trình giao nhận

Khoa KSDB có trách nhiệm dự trù vắc-xin hàng tháng và lên kế hoạch cấp phát cho TYT, đảm bảo đủ vắc-xin trong mỗi buổi tiêm chủng

1.2.5 Một vài nét về thực trạng tình hình vắc-xin tại các Trung tâm Y tế dự phòng

Chương trình TCMR tại Việt Nam: Trong 9 tháng đầu năm 2013, cả nước ghi nhận 22 trẻ gặp tai biến nặng sau tiêm vắc-xin (phần lớn là vắc-xin viêm gan B và Quinvaxem), trong đó có 13 trẻ tử vong Điều lưu ý, 40% ca tử vong sau tiêm vắc-xin Quinvaxem vẫn chưa xác định được nguyên nhân Đến nay vẫn chưa phát hiện trường hợp tai biến do chất lượng vắc-xin

Phản ứng sau tiêm chủng xảy ra với bất kỳ loại vắc-xin có thể từ nhẹ đến nặng, thậm chí có thể tử vong do cơ địa trẻ quá mẫn cảm, gây “Sốc phản vệ” kể cả trường hợp được cấp cứu kịp thời ở cơ sở y tế Thông thường hay gặp là phản ứng nhẹ như sốt, trẻ quấy khóc, khó chịu, bỏ bú, sưng đau chỗ tiêm, tiêu chảy…xảy ra trong vòng 24- 48 giờ, sau đó tự khỏi

Nguyên nhân của phản ứng sau tiêm, có thể do sai sót trong quy trình tiêm, bảo quản vắc-xin, chất lượng vắc-xin, do cơ địa trẻ trùng hợp ngẫu nhiên với bệnh tật phát sinh của trẻ, hoặc không thể xác định được nguyên nhân Theo thông báo của Bộ y tế tỷ lệ phản ứng nặng sau tiêm chủng của Việt Nam không cao hơn so với thống kê báo cáo của WHO Qua đó tỷ lệ phản ứng nặng trên 1 triệu liều sử dụng: vắc-xin BCG là 0,49; vắc-xin Sởi

là 0,21; vắc-xin VAT là 0,03; vắc-xin VGB là 0,86 Theo WHO thì “Sốc” phản vệ đối với vắc-xin VGB là 1 đến 2 trường hợp/1 triệu liều sử dụng

Như vậy, tỉ lệ phản ứng nặng sau tiêm của Việt Nam nằm trong giới hạn cho phép Dù vậy các chuyên gia Y tế Việt Nam cũng thừa nhận đây là

sự cố nghiêm trọng trong lịch sử tiêm chủng ở nước ta từ trước tới nay Bộ

Y tế nhận định đây là một sự cố hy hữu đáng tiếc và bất thường đặc biệt nghiêm trọng vì gây tử vong cùng lúc 3 trẻ sơ sinh Bộ Y tế đã phối hợp với các cơ quan chức năng khẩn trương làm rõ nguyên nhân và xử lý nghiêm minh các trường hợp xai xót nhằm giảm thiểu đến mức thấp nhất các tai biến sau tiêm chủng

Qua những biến cố do tiêm vắc-xin, các bậc phụ huynh nhất là các

bà mẹ tỏ ra hoang mang và phân vân không biết có nên đưa con đi tiêm vắc- xin không? Nhất là vắc-xin phòng VGB tiêm 24h sau sinh Chúng ta những người làm công tác y tế cần chia sẽ nỗi đau mất mát con của các bà

mẹ Nhưng Bộ Y tế và WHO đều khẳng định cần tiêm chủng vắc- xin VGB trong vòng 24h sau sinh để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu

Gần đây một bệnh viện ở Thành phố Hồ Chí Minh đã yêu cầu gia đình trẻ sơ sinh phải ký cam kết trước khi tiêm Điều này Bộ Y tế đã có văn bản chấn chỉnh việc làm này vì không đúng với quy trình trong chương trình TCMR đề ra Trách nhiệm này thuộc về ngành Y tế phải làm tốt công tác tiêm chủng

Riêng đối với vắc-xin VGB cần nhận thức đầy đủ nếu không tiêm chủng 24h sau sinh như quy trình lâu nay thực hiện trên phạm vi toàn quốc, thì hằng năm dự kiến sẽ có 80.000 trẻ sẽ bị nhiễm virus viêm gan B (siêu vi khuẩn) mãn tính và hậu quả về sau sẽ có khoảng 20.000 người bị xơ gan, ung thư gan và nhiều hệ lụy khác về chất lượng sống, kinh phí điều trị tốn kém nhưng hiệu quả hạn chế Do đó, cần tư vấn đầy đủ cho bà mẹ về lợi ích của tiêm chủng cũng như những rủi ro có thể gặp phải Đồng thời phải

tổ chức khám sàng lọc cho trẻ trước khi tiêm để loại trừ những trường hợp chống chỉ định

Qua phân tích trên chúng ta những người làm công tác y tế cần truyền thông cho các bà mẹ có con trong độ tuổi tiêm chủng hiểu về lợi ích của việc tiêm vắc-xin phòng bệnh hướng tới thay đổi hành vi đưa trẻ đi tiêm chủng theo quy định, tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh tốt nhất! Mặc khác ngành Y tế cũng cần chấn chỉnh quy trình tiêm chủng để mang lại lòng tin cho nhân dân trong chương trình TCMR [17]

1.3 CÁC LOẠI VẮC- XIN ĐANG SỬ DỤNG TẠI VIỆT NAM:

Hiện nay nhu cầu vắc-xin phòng bệnh ngày càng được người dân quan tâm và thực hiện tốt hơn Đảng và Nhà nước đưa công tác phòng bệnh cho người dân lên hàng đầu

Chính vì vậy song song các chương trình phục vụ theo nhu cầu của người dân, nhà nước có chương trình tiêm chủng miễn phí cho Trẻ em và

Bà mẹ mang thai gọi là chương trình TCMR

1.3.1 Các loại vắc-xin sử dụng trong chương trình TCMR

Bảng 1.3 Danh mục vắc-xin trong chương trình TCMR

2 DPT-VGB-Hib (Bạch hầu, Uốn ván, Ho

7 Jevax (Vắc-xin phòng viêm não Nhật

1.3.2 Lịch tiêm chủng trong chương trình TCMR Quốc gia

 Lịch tiêm chủng cho Trẻ em:

Từ năm 2009 đến nay, chương trình TCMR đã đưa loại vắc-xin “5 trong 1” Quinvaxem vào chương trình TCMR Đây là vắc-xin phòng 5 bệnh: Bạch Hầu, Ho gà, Uốn ván, Viêm gan B và Viêm màng não mủ do Hib, với loại vắc-xin mới này, thay vì trẻ phải tiêm 3 mũi thì phòng được 5 bệnh nay chỉ tiêm 1 mũi phòng được 5 bệnh Lịch tiêm chủng của Quinvaxem là 3 mũi 1 cho trẻ đủ 2 tháng, mũi 2 và mũi 3 tiêm cách nhau 1 tháng

 Lịch tiêm chủng vắc-xin viêm não Nhật Bản B, Tả, Thương hàn tại các

Lần 2 (sau lần 1

từ 1 đến

2 tuần)

Lần 3 (1 năm sau lần 2)

2 Tả (uống) Trẻ em từ 2-5 tuổi (≥ 2 tuổi)Lần 1

Lần 2 (sau lần 1

từ 1 đến

2 tuần)

 Lịch tiêm vắc-xin phòng Uốn ván cho phụ nữ mang thai

Bảng1.6: Lịch tiêm chủng Uốn ván cho Bà mẹ mang thai

1 UV 1 Tiêm sớm khi có thai lần đầu hoặc nữ trong tuổi sinh đẻ tại vùng nguy cơ cao

2 UV 2 Ít nhất 1 tháng sau mũi 1

3 UV 3 Ít nhất 6 tháng sau mũi 2 hoặc kỳ có thai lần sau

4 UV4 Ít nhất 1 năm sau mũi 3 hoặc kỳ có thai lần sau

5 UV 5 Ít nhất 1 năm sau mũi 4 hoặc kỳ có thai lần sau

1.4 VÀI NÉT VỀ TRUNG TÂM Y TẾ DỰ PHÒNG HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Huyện Củ Chi cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh 35km về hướng Tây Bắc, diện tích đất tự nhiên 434,9km2, dân số 388.881 người Huyện có 20 xã và một Thị Trấn Phía Bắc giáp huyện Dầu Tiếng, Bến Cát (Bình Dương), Phía Tây giáp Trảng Bàng (Tây Ninh), Phía Nam giáp Đức Hòa (Long An) và Phía Đông giáp huyện Hóc Môn, Thành phố Hồ Chí Minh Huyện có đường Xuyên Á suốt chiều dài của huyện từ Trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh nối liền với tỉnh Tây Ninh, đường Tỉnh lộ 8 nối với Tỉnh Bình Dương và Long An Huyện có hệ thống kênh nội đồng dẫn nước tưới cho các đồng ruộng Sự hình thành nhanh chóng các khu công nghiệp đã thu hút phần lớn dân nhập cư vào làm việc Từ bối cảnh chung

về kinh tế - văn hóa - xã hội phát sinh ra vấn đề vệ sinh môi trường, bệnh truyền nhiễm Từ những năm 1980 đến nay nhờ có chương trình TCMR các dịch, bệnh truyền nhiễm có vắc-xin dự phòng đã giảm đáng kể

1.4.1 Giới thiệu đôi nét về Trung tâm y tế Dự Phòng huyện Củ Chi

Trung tâm Y Tế Dự Phòng Huyện Củ Chi được thành lập theo Quyết định số 78/2007/QĐ-UBND ngày 22 tháng 5 năm 2007 của UBND Thành phố Hồ Chí Minh trên cơ sở tách ra từ Trung tâm Y tế huyện Củ Chi dưới

sự quản lý chỉ đạo và hướng dẫn, kiểm tra của Sở Y Tế Thành phố Hồ Chí Minh về chuyên môn; và sự quản lý, chỉ đạo của Ủy Ban Nhân Dân huyện

Củ Chi trong việc xây dựng kế hoạch phát triển y tế trên địa bàn huyện

Cơ cấu làm việc: Trung tâm có 3 phòng chức năng và 8 khoa chuyên môn

HỆ THỐNG MẠNG LƯỚI Y TẾ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN

BV ĐKKVCC

BV HUYỆN CC

Hình 1.2 BẢN ĐỒ HỆ THỐNG Y TẾ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN

Trung tâm y tế Dự phòng huyện Củ Chi tọa lạc tại tỉnh lộ 8, ấp 12,

xã Tân Thạnh Đông, cách xa trung tâm hành chính huyện khoảng 12km, Trung tâm có mạng lưới y tế 21 TYT xã, Thị trấn

Hình 1.3 TRUNG TÂM Y TẾ DỰ PHÒNG HUYỆN CỦ CHI

Hình 1.4: SƠ ĐỒ TỔ CHỨC TRUNG TÂM Y TẾ DỰ PHÒNG

HUYÊN CỦ CHI

Hình 1.5: Đây là một trong 21 TYT xã đạt chuẩn Quốc gia về cơ sở vật chất

1.4.2 Chức năng nhiệm vụ:

Là đơn vị hành chánh - sự nghiệp, triển khai thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn về Y tế dự phòng, phòng chống HIV/AIDS, phòng chống bệnh

xã hội, an toàn vệ sinh thực phẩm, chăm sóc sức khỏe sinh sản và truyền

thông giáo dục sức khỏe trên địa bàn huyện

1.4.3 Nhân lực

Tổng số cán bộ công chức và người lao động của Trung tâm Y tế Dự Phòng huyện Củ Chi tính đến cuối năm 2014 là 271 người, cơ bản đáp ứng nhu cầu phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trên địa bàn Theo đó, về trình độ chuyên môn có:

 Sau đại học: 4 người

 Đại học: 44 nhân viên

 Cao đẳng: 06 nhân viên

 Trung học: 181 nhân viên

 Sơ học: 26 nhân viên

Ngoài ra, thực hiện khám sức khỏe định kỳ cho công nhân viên công

ty, trường học; khám bổ túc hồ sơ xin việc làm, lái xe, lập di chúc v.v

1.4.5 Tình hình nhân sự, chức năng, nhiệm vụ Khoa Dược:

- Nhân sự: Khoa Dược có 09 biên chế, trong đó có 01 dược sĩ đại học,

08 dược sĩ trung học, được bố trí nhiệm vụ một cách hợp lý, dược sĩ trung học quản lý kho vắc-xin và dược sĩ đại học phụ trách công tác dược tại Trung tâm và 21 TYT xã, Thị Trấn, các TYT xã đều có biên chế dược sĩ trung học, với đội ngũ nhân sự tương đối đầy đủ, cộng thêm trang thiết bị

về dây chuyền lạnh bảo quản vắc-xin đã cung cấp đầy đủ vắc-xin cho 21 TYT xã, Thị Trấn thực hiện tiêm chủng hàng tháng

- Chức năng:

Khoa Dược là một bộ phận quản lý xuyên suốt quá trình tiếp nhận, bảo quản, phân phối thuốc các chương trình sức khỏe; Quản lý, tiếp nhận, phân phối vật tư hóa chất chống dịch; Quản lý kho vắc-xin; Kiểm tra, giám sát việc sử dụng thuốc, vật tư, hóa chất, vắc-xin…chịu trách nhiệm trước Ban Giám Đốc Trung tâm trong quá trình quản lý

Chính vì thế khoa Dược là một bộ phận độc lập và không thể thiếu trong tổ chức Trung Tâm y tế dự phòng, Trưởng khoa có chức năng quản lý

Trưởng khoa dược

Nhân viên Nghiệp vụ dược

Nhân viên Hành chánh, thống kê kho

Vắc-xin dịch vụ)

Kho Dược 3 (Hóa chất, vật tư chống dịch)

Cấp phát thuốc lao da liễu

Tâm thần

Máy móc, trang thiết bị)