Tổng hợp các câu ôn môn Triết học Mác Lênin

1. Tài liệu môn Triết học Mác Lênin chia nội dung ôn tập thành 3 chủ đề lớn:Lịch sử triết họcChủ nghĩa duy vật biện chứng về thế giớiChủ nghĩa duy vật biện chứng2. Tài liệu hướng dẫn ôn tập môn Triết học Mác Lênin đề cập đến các nội dung như:Triết học là gì?Vấn đề cơ bản của triết học?Phân tích cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm qua các giai đoạn?Tính tất yếu về sự ra đời của triết học Mác Lênin?Các quan điểm trong triết học?Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức?...Bộ sách bao gồm 35 câu hỏi và phần trả lời ngắn gọn, súc tích, hệ thống lại được những kiến thức quan trọng nhất.3. Nội dung câu hỏi ôn tập và hướng dẫn trả lời môn Triết học Mác Lênin:Hướng dẫn ôn thi môn Triết học Mác LêninTrình bày nội dung theo các chủ đề dạng hỏi đápTrả lời ngắn gọn theo hệ thống kiến thức đã họcHướng dẫn ôn tập và thi học kỳ

HÛÚÁNGDÊÎNÖNTHIMÖNTRIÏËTHOÅCMAÁC-LÏNIN 1

http://ebooks.vdcmedia.com

HÛÚÁNGDÊÎNÖNTHI

MÖNTRIÏËTHOÅCMAÁC- L ÏNIN

TRUNGTÊMBÖÌI DÛÚÄNGCAÁNBÖÅGIAÃNGDAÅY LYÁLUÊÅNMAÁC-L ÏNINVAÂTÛTÛÚÃNGHÖÌCHÑMINH

I-LÕCHSÛÊTRIÏỊTHOƠC 9

CÍU1:Triïịthoơclađgò?

Víịnăïìcúbaêncuêat r i ï ị t hoơc.Phûúngphaâpnhíơnthûâcthïịgiúâicuêatriïịthoơc 10

CÍU2:NhûôngneâtcúbaêncuêatriïịthoơcÍỊnĂöơcöíăaơixungquanhcaâcvíịnăïì:khúêinguýncuêathïịgiúâi,conngûúđivađnhíơnthûâc 13

CÍU3:NhûôngăùơcăiïímcúbaêncuêatriïịthoơcTrungHoacöíăaơivïìcaâcvíịnăïì:khúêinguýncuêathïịgiúâi,víịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơc,conngûúđivađnhíơnthûâc 16

CÍU4:PhíntñchcuöơcăíịutranhgiûôachuênghôaduyvíơtvađchuênghôaduytímtrongtriïịthoơccöíăaơiHyLaơpthöngquahaiặúđnglöịitriïịthoơc:ĂïmöcritvađPlatön.NhûônggiaâtrõtriïịthoơcnöíibíơtcuêaArixtöịt 20

CÍU5:CuöơcăíịutranhgiûôachuênghònduyvíơtvađchuênghôaduytímtûđthïịkyêXVIIăïịnthïịkyêXVIIIthöngquacaâctriïịtgiatiïubiïíunhûBïcún,Höịpbú,Ăïcaâctú,Xpinöda,Löccú,Beâceli,Hium 22

CÍU6:TrònhbađynhûôngtûtûúêngcúbaêntrongpheâpbiïơnchûângduytímcuêaHïghenvađchuênghôaduyvíơtnhínbaêncuêaPhoiúbùưc.SûơaênhhûúêngcuêanhûônghïơthöịngtriïịthoơctrïnăöịivúâisûơhònhthađnhtriïịthoơcMaâc 26

CÍU7:TriïịthoơcMaâc-Lïninraăúđilađmöơttíịtýịulõchsûêvađlađmöơtbûúâcngoùơtcaâchmaơngtrongtriïịthoơc 30II- CHUÊNGHÔADUYVÍƠTBIÏƠNCHÛÂNGVÏÌTHÏỊGIÚÂI 34

CÍU8:PhíntñchnöơidungvađyânghôaắnhnghôavíơtchíịtcuêaV.I.Lïnin 35

CÍU10:Möịiquanhïơbiïơnchûânggiûôavíơtchíịtvađyâthûâc.YÂnghôaphûúngphaâpluíơncuêaviïơcnùưmvûôngvíịnăïìnađytrongnhíơnthûâcvađhoaơtăöơngthûơctiïîn 40

CÍU11:Trònhbađyhainguýnlyâcúbaêncuêapheâpbiïơnchûângduyvíơtvađyânghôaphûúngphaâpluíơncuêavíịnăïìăoâ42

CÍU12:Nöơidungvađyânghôacuêaquyluíơtthöịngnhíịtvađăíịutranhcuêacaâcmùơtăöịilíơp 45

CÍU13:Phíntñchmíuthuíînbïntrongvađmíuthuíînbïnngoađi,míuthuíîncúbaênvađkhöngcúbaên.YÂnghôathûơctiïîncuêaviïơcnùưmvûôngvíịnăïìnađy 48

CÍU14:Phíntñchmíuthuíînchuêýịuvađmíuthuíînkhöngchuêýịu,míuthuíînăöịikhaângvađmíuthuíînkhöngăöịikhaâng.YÂnghôacuêaviïơcnùưmvûôngvíịnăïìnađy 50

CÍU15:Nöơidungvađyânghôacuêaquyluíơttûđnhûôngthayăöíivïìlûúơngdíînăïịnnhûôngthayăöíivïìchíịtvađngûúơclaơi.52

CÍU16:Nöơidungvađyân g h ô a cuêaquyluíơtphuêắnhcuêaphuêắ nh 55

CÍU17:Möịiquanhïơbiïơnchûânggiûôacaâichungvađcaâiriïng,yânghôaphûúngphaâpluíơncuêanoâ 58

CÍU18:Möịiquanhïơbiïơnchûânggiûôanöơidungvađhònhthûâc,yânghôaphûúngphaâpluíơncuêavíịnăïì 60

CÍU19:Sûơthöịngnhíịtbiïơnchûânggiûôabaênchíịtvađhiïơntûúơng,yânghôaphûúngphaâpluíơn 61

CÍU20:Möịiquanhïơbiïơnchûânggiûôanguýnnhínvađkïịtquaê,yânghôaphûúngphaâpluíơncuêanoâ 63

CÍU21:Möịiquanhïơbiïơnchûânggiûôatíịtnhiïnvađngíîunhiïn,yânghôaphûúngphaâpluíơncuêavíịnăïìăoâ 65

CÍU22:Möịiquanhïơbiïơnchûânggiûôakhaênùngvađhiïơnthûơc,yânghôaphûúngphaâpluíơncuêavíịnăïìnađy 67

CÊU24:Quanàiïímcuãachuãnghơaduyvêåtbiïånchûángvïmưëiquanhïåbiïånchûánggiûäalyáluêånvâthûåctiïỵn 72

CÊU25:Chênlyátheoquanàiïímcuãachuãnghơaduyvêåtbiïånchûáng 74III- CHUÃNGHƠADUYVÊÅTBIÏÅNCHÛÁNGVÏÌXẬHƯÅI 77

CÊU26:Sẫnxuêëtcuãacẫivêåtchêëtlâcúsúãcuãầúâisưëngxậhưåivâvaitrôcuãaphûúngthûácsẫnxuêëtàưëivúáisûåtưìntẩivâphấttriïínxậhưåi 78

CÊU27:Nưåidungquyluêåtvïìsûåphuâhúåpcuãaquanhïåsẫnxuêëtvúáitđnhchêëtvâtrịnhàưåcuãalûåclûúångsẫnxuêët.Sûåvêånduångquyluêåtnâyúãnûúácta 81

CÊU28:Mưëiquanhïåbiïånchûánggiûäacúsúãhẩtêìngvâkiïëntruácthûúångtêìng;cúsúãhẩtêìngvâkiïëntruácthûúångtêìngúãnûúáctatrongthúâikyâquấàưå 85

CÊU31:Nguưìngưëcvâbẫnchêëtcuãanhânûúác.Tđnhtêëtyïëuvâàùåcàiïímcuãanhânûúácxậhưåichuãnghơa 94

CÊU32:Tiïënbưåxậhưåi;nhûängtiïuchuêínkhấchquanvâàưånglûåccuãasûåtiïënbưåxậhưåi 97

CÊU33:Bẫnchêëtconngûúâi.Mưëiquanhïågiûäacấnhênvâtêåpthïí;giûäacấnhênvâxậhưåi 99

CÊU34:Vaitrôcuãaquêìnchuángnhêndênvâvơnhên-lậnhtuåàưëivúáisûåphấttriïíncuãaxậhưåi 103 CÊU35:Mưëiquanhïågiûäatưìntẩixậhưåivâyáthûácxậhưåi 106

ĂïíphuơcvuơviïơcgiaêngdaơyvađhoơctíơpcaâcböơmönLyâluíơnchñnhtrõMaâcLïnintronghïơthöịngtrûúđngĂaơihoơc,caoăùỉngvađtrunghoơcchuýnnghiïơp.N

h a đxuíịtb aênĂaơihoơcq u ö ịcgiaHađN ö ơitaâibaên,coâsûêachûôavađböísungcuöịnHûúângdíînönthimönTriïịthoơcMaâc-Lïnin

SaâchdoTrungtímBöìidûúôngcaânböơgiaêngdaơylyâluíơnMaâc-

LïninvađtûtûúêngHöìChñMinh,NhađxuíịtbaênTûtûúêng-VùnhoaâtrûúâcăíytöíchûâcbiïnsoaơnvađNhađxuíịtbaênChñnhtrõquöịcgiataâibaên

Saâchặúơctrònhbađydûúâidaơnghoêi-ăaâpvúâinöơidungăaêmbaêotñnhhïơthöịng,coâtroơngăiïím,saâtýucíìucuêachûúngtrònhböơmönTriïịthoơcMaâc—Lïnin

Thaâng3nùm2000N HAĐXUÍỊTBAÊNĂAƠIHOƠCQUÖỊCGIAHAĐNÖƠI

I-LÕCHSÛÃTRIÏËTHOÅC

- sûơhiïíubiïịtvïìthïịgiúâixungquanh,trongăoâcoâconngûúđi;2)Yïịutöịnhíơnắnh-ăaânhgiaâvïìmùơtăaơolyâ.

- Triïịthoơcăaôraăúđitrongxaôhöơichiïịmhûôunölïơ(úêphûúngTíy)vađtrongthúđikyđchuýíntûđxaôhöơichiïịmhûôunölïơsangxaôhöơiphongkiïịn(phûúngĂöng),gùưnliïìnvúâisûơphíncönglaoăöơngxaôhöơi-

taâchlaoăöơngtrñoâcrakhoêilaoăöơngchíntay

- Phuđhúơpvúâitrònhăöơphaâttriïínthíịpúêcaâcgiaiăoaơnăíìutiïncuêalõchsûêloađingûúđi,triïịthoơcraăúđivúâitñnhcaâchlađmöơtkhoahoơctöínghúơpcaâctrithûâccuêaconngûúđivïìhiïơnthûơcxungquanhvađbaênthínmònh.Sauăoâ,dosûơphaâttriïíncuêathûơctiïînxaôhöơivađcuêaquaâtrònhtñchluyôtrithûâc,ăaôdiïînraquaâtrònhtaâchcaâckhoahoơcrakhoêitriïịthoơcthađnhcaâckhoahoơcăöơclíơp.Triïịthoơcvúâitñnhcaâchlađkhoahoơc,nïnnoâcoâăöịitûúơngvađnhiïơmvuơnhíơnthûâcriïngcuêamònh,noâlađhïơthöịngnhûôngquanniïơm,quanăiïímcoâtñnhchíịtchónhthïívïìthïịgiúâi,vïìcaâcquaâtrònhvíơtchíịtvađtinhthíìnvađmöịiliïnhïơgiûôachuâng,vïìnhíơnthûâcvađcaêibiïịnthïịgiúâi

2 Víịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơc

- TheoÙngghen,víịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơclađvíịnăïìvïìmöịiquanhïơcuêatûduyvúâitöìntaơi,cuêayâthûâcăöịivúâivíơtchíịt.Viïơcgiaêiquýịtv í ịnăïìc ú b a ê

nc uêat r i ï ịthoơclađcúsúêvađă i ï ímxuíịtp h a âtăïígiaêiquýịtcaâcvíịnăïìkhaâccuêatriïịthoơc

- Víịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơcgöìmhaimùơt:

+Mùơtthûânhíịttraêlúđicíuhoêi:giûôavíơtchíịtvađyâthûâccaâinađocoâtrûúâc,caâinađocoâsau,caâinađoquýịtắnhcaâinađo?

Noâicaâchkhaâc,g iûôav íơtchíịtv ađyât h ûâccaâinađol ađt ñ n h t h ûânhíịt,caâinađol ađtñnhthûâhai.Coâhaicaâchtraêlúđikhaâcnhaudíînăïịnhònhthađnhhaikhuynhhûúângtriïịthoơcăöịilíơpnhau:

* Nhûôngquanăiïímtriïịthoơcchovíơtchíịtlađtñnhthûânhíịt,yâthûâclađtñnhthûâhaihoơpthađnhchuênghôaduyvíơt.Tronglõchsûêtûtûúêngtriïịthoơccoâbahònhthûâccúbaêncuêachuênghôaduyvíơt:1)Chuênghôaduyvíơtchíịtphaâc,ngíythúthúđicöíăaơi;2)Chuênghôaduyvíơtmaâymoâc,siïuhònhthïịkyêXVII-XVIII; 3)Chuênghôaduyvíơtbiïơnchûâng.

* Ngûúơclaơi,nhûôngquanăiïímtriïịthoơcchoyâthûâclađtñnhthûânhíịt,víơtchíịtlađtñnhthûâhai,hoơpthađnhchuênghôaduytím.Chuênghôaduytímlaơiặúơcthïíhiïơnquahaitrađolûuchñnh:chuênghôaduytímkhaâchquan(Platön;Hïghen )vađchuênghôaduytímchuêquan (Beccli,H i u m )

+Mùơtthûâhaitraêlúđicíuhoêi:conngûúđicoâkhaênùngnhíơnthûâcặúơcthïịgiúâihaykhöng?

* Caâcnhađtriïịthoơcduyvíơtchorùìng,conngûúđicoâkhaênùngnhíơnthûâcthïịgiúâi.Song,domùơtthûânhíịtquyắnh,nïnsûơnhíơnthûâcăoâlađsûơphaênaânhthïịgiúâivíơtchíịtvađooâcconngûúđi

* Möơtsöịnhađtriïịthoơcduytímcuôngthûđanhíơnconngûúđicoâkhaênùngnhíơnthûâcthïịgiúâinhûngsûơnhíơnthûâcăoâlađsûơtûơnhíơnthûâccuêatinhthíìn,tûduy

* MöơtsöịnhađtriïịthoơcduytímkhaâcnhûHium,Cantúlaơiphuênhíơnkhaênùngnhíơnthûâcthïịgiúâicuêaconngûúđi.Ăíylađnhûôngngûúđitheo"bíịtkhaêtriluíơn"(thuýịtkhöngthïíbiïịt).Khuynhhûúângn a đyk h ö n g t h ûđa

n h íơnvaitr ođcuêan h íơnthûâckhoahoơctrongăúđisöịngxaôhöơi

Ăöịivúâicaâchïơthöịngtriïịthoơc,víịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơckhöngchóặúơcthïíhiïơntrongcaâcquanniïơmcoâtñnhchíịtbaênthïíluíơn,mađcođnặúơcthïíhiïơntrongcaâcquanniïơmchñnhtrõ-

xaôhöơi,ăaơoă ûâcvađt ö n g i aâo,t íịtn h iï n c o âthïílađn h í ịtq u a ânhoùơclađk höngnhíịtquaân

Cuöơcăíịutranhgiûôachuênghôaduyvíơtvađchuênghôaduytímxuýnsuöịtlõchsûêphaâttriïíncuêatûtûúêngtriïịthoơcvađthïíhiïơntñnhăaêngtrongtriïịthoơc

3 Phûúngphaâpnhíơnthûâcthïịgiúâicuêatriïịthoơc

Phûúngphaâpbiïơnchûângvađsiïuhònhxuíịthiïơnríịtsúâm,tûđthúđicöíăaơi.Phûúngphaâpbiïơnchûânglađphûúngphaâpnhíơnthûâcsûơvíơtv a đh iï ơntûúơngtrongsûơliïnhïơ,t aâcăöơngq u a la ơi,víơnăöơngvađphaâttriïín.Ngûúơclaơi,phûúngphaâpsiïuhònhxemxeâtsûơvíơt,hiïơntûúơngtrongsûơtaâchrúđi,khöngvíơnăöơngvađkhöngphaâttriïín.Cuöơcăíịutranhgiûôaphûúngphaâpbiïơnchûângvađphûúngphaâpsiïuhònhcuônglađmöơtnöơidungcúbaêncuêalõchsûêtriïịthoơc

Phûúngphaâpbiïơnchûângduyvíơtxuíịthiïơntûđthúđikyđcöíăaơi(biïơnchûângduyvíơtthösú,möơcmaơctûơphaât).ChóăïịnkhitriïịthoơcMaâcraăúđi,phûúngphaâpnađymúâithûơcsûơtrúêthađnhphûúngphaâptriïịthoơckhoahoơc.Phûúngphaâpnađygiuâpchoconngûúđikhaênùngnhíơnthûâcmöơtcaâchăuângăùưn,khaâchquanvïìgiúâitûơnhiïn,xaôhöơivađtûduyvađgiuâpconngûúđiăaơtặúơchiïơuquaêtronghoaơtăöơngthûơctiïîn

1 Víịnăïìkhúêinguýncuêathïịgiúâi

Theocaâchphínchiatruýìnthöịng,triïịthoơcÍỊnĂöơcöíăaơicoâ9hïơthöịngthuöơchailoaơi:

- Chñnhthöịngcoâ6hïơthöịngMimađnsađ,Vedađnta,Sađmkhuya,Yoga,Nyađya,Vaiseđsika

PhaâikhöngchñnhthöịnghayTađgiaâo(nađstika)coâ3hïơthöịng:Buddha(Phíơtgiaâo),Jainagiaâo,Lökađyata

(TiïuchuííncuêachñnhthöịnglađđthûđanhíơnvađbaêovïơtñnhăuângăùưntuýơtăöịicuêakinhVeđda.Cođntađgiaâothòngûúơclaơi)

Caâctrûúđngphaâitrïnăïìuñtnhiïìubađnăïịnvíịnăïìkhúêinguýncuêathïịgiúâi

Nhûôngtrûúđngphaâicoâtñnhchíịtduytímtöngiaâochorùìng,khúêinguýncuêathïịgiúâilađBrađhman-

lađthûơctaơiduynhíịtcuêavuôtruơ,lađcaâimađdoăoâ,moơivíơtsinhtrûúêng,caâitrongăoâ,moơivíơtnhíơpvađokhibõhuyêdiïơt.Brađhmantöìntaơivônhviïîn,vađcoâkhicođnặúơccoilađmöơtvõthíìnsaângtaơo.ConngûúđilađmöơtböơphíơncuêaBrađhman,tûâclađAtman;muöịntrúêvïìvúâicaâivônhhùìng,conngûúđiphaêituluýơn,phaêithoaâttuơcăïíAtmantrúêvïìvúâiBrađhman

Nhûôngtrûúđngphaâicoâtñnhchíịtduyvíơtchorùìng,thïịgiúâinađy(kïícaêconngûúđi)ặúơctaơothađnhtûđnhûôngýịutöịvíơtchíịt,tuyđtheoquanniïơmkhaâcnhaucuêacaâcphaâimađcaâcýịutöịăoâlađ:nûúâc,ăíịt,khöngkhñ, hoùơctrûđutûúơnghúnlađnguýntûê.Ăöìngthúđivúâiquanniïơmnađy,ngûúđitacođnchorùìng,linhhöìncuôngặúơcsinhratûđnhûôngýịutö ịvíơtchíịt,noâmíịtăikhivíơtchíịt(t hï íxaâc)bõ tiïu huyê

2 Víịnăïìconngûúđi

NhiïìutrûúđngphaâitriïịthoơcÍỊnĂöơcöíăaơichorùìng,conngûúđigöìmhaiphíìn:höìnvađxaâc.Phíìnxaâccoâthïíb õ h u yêd i ï ơt,cođnph íìnhöìnlađtöìntaơivônhviïîn,tuyđtheo"nghiïơp"haydotuluýơn,dolađm

Ngûúơclaơi,möơtsöịtrûúđngphaâicoâtñnhchíịtduyvíơtchorùìng,linhhöìnhaytû tûúêng,yâthûâccuêaconngûúđiặúơcnaêysinh tûđvíơtchíịtvađnoâliïnquanăïịnthïíxaâccuêamöîiconngûúđi.Víơtchíịtsinhrayâthûâccuôngnhûgaơoníịuthađnhrûúơu(phaâiLökađyata).YÂthûâc,tûtûúêngconngûúđiseômíịtăikhingûúđitachïịt

Docoânhûôngquanniïơmkhaâcnhauvïìconngûúđi,nïntrongcaâctrûúđngphaâitriïịthoơcÍỊnĂöơcuôngcoânhûôngquanniïơmkhaâcnhauvïìyânghôacuêacuö ơcsöịngvađvaitrođcuêaconng ûúđitrong thïịgiúâi.Nhûngnhònchung,triïịthoơcÍỊnĂöơcöíăaơi(kïícaêcaâctrûúđngphaâiduyvíơt)ăïìuñtnhiïìucoâquanniïơmduytímtöngiaâovïìnhûôngvíịnăïìtrïn

3 Vïìnhíơnthûâc

Noâiăïịnnhíơnthûâc,trûúâchïịtphaêinoâiăïịnpheâpbiïơnluíơncuêaphaâiNyađya,Vaiseđsika,pheâpbiïơnluíơnnađycođnặúơcgoơilađ"nguôăoaơnluíơn".Trong"nguôăoaơnluíơn",ăïíchûângminhmöơtăiïìugòăoâlađchínthûơchaygiaêdöịi,phaêiqua5bûúâcsau:luíơnăïì,nhínăïì,vñduơ,suyăoaân,kïịtluíơn.Thñduơcuơthïínhû:

cuêaPhíơtgiaâo).Hoơcođnchorùìng,sûơvíơnăöơngăoâlađdonhûônglûơcbïntrongcuêanoâ.ChñnhMaâcvađ

TriïëthoåcÊËnÀöåcöíàaåicoásûåphatröån,hoaânhêåpvúáinhûängtûtûúãngcoátñnhchêëtduylinhtöngiaáo,trongàoá,coánhiïìuvêënàïìmaângaâynaychuángtacêìnphaãixemxeát;diïîngiaãinhû:luyïånyoga;luênhöìi,

TrungHoalađmöơtnûúâccoânïìnvùnminhlúânvađsúâm.Khoaêngtûđ1.700nùmăïịn1.000nùmtrûúâccöngnguýn,ngûúđiTrungHoaăaôcoâböịnphaâtminhlúân:chïịtaơoralabađn,kyôthuíơtchïịtaơogiíịy,chïịtaơothuöịcsuâng,phûúngphaâpinchûô

XaôhöơiTrungHoathúđikyđtriïịthoơccöíăaơiraăúđi(khoaêngthïịkyêVItrûúâccöngnguýn)lađthúđikyđăangchuýíntûđxaôhöơinölïơsangxaôhöơiphongkiïịn.Ăíycuônglađthúđikyđcoânhiïìubiïịnăöơngsíusùưcvađröơnglúân,dovíơy,úêăoâ,ăaônaêysinhnhiïìuhoơcthuýịtchñnhtrõ—

xaôhöơi,triïịthoơc,töngiaâophongphuâvađkhöngngûđngăíịutranhvúâinhau.Trongăoâ,coâhaitrûúđngphaâilúânvađcoâaênhhûúênglíudađi,ăoâlađphaâiKhöíngdoKhöíngTûê(551-

479trûúâccöngnguýn)saânglíơpvađphaâiLaôo,doLaôoTûê(khoaêngthïịkyêVI-Vtrûúâccöngnguýn)saânglíơp

Dûúâiăíylađmöơts ö ịvíịnăïìc h uêýịucuêat ri ï ịthoơcTr u ng Ho a cöíăaơi:

1 Víịnăïìkhúêinguýncuêathïịgiúâivađvíịnăïìcúbaêncuêatriïịt

hoơc

Trûúâchïịt,triïịthoơcTrungHoanoâiriïngvađtriïịthoơcphûúng

Ăöngnoâichungñtbađnăïịnvíịnăïìvïìgiúâitûơnhiïn,nhûngkhikiïịngiaêinhûôngvíịnăïìxaôhöơiloađingûúđi,ñtnhiïìuhoơcoâăïìcíơpăïịnvíịnăïìkhúêinguýncuêathïịgiúâi,víịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơc

LaôoTûêchorù ìng,khúêinguýncuêathïịgiúâilađ"Ăa ơo".Ăaơo"lađmöơttïngoơikhiïncûúông,vòtheoöng"Ăaơo"lađcaâilúânnhíịt,caâimönglungmúđaêo.Nhûng"Ăaơo"cuônglađcaâicoâtrûúâcvaơnvíơt,caâimađmoơivíơtặúơcsinhravađặúơcnhíơpvađosaukhibõhuyêdiïơt."Ăaơo"cuônglađcaâimađmoơivíơtvađcaêconngûúđiphaêituíntheo.Öngchorùìng:"Ngûúđitheoquyluíơtcuêaăíịt,ăíịttheoquyluíơtcuêatrúđi,trúđitheo quyluíơtcuêaăaơo "vađ"ăaơotheoquyluíơtcuêatûơnhiïn".VúâiLaôoTûê,"Ăaơo"coâtñnhduyvíơt,songtrongăoâ,coâchûâaặơngmíìmmöịngduytím.Dovíơy,saunađy,möơtsöịnhađtriïịthoơckïịtuơc

VúâiKhöíngT ûê,t u y k h ö n g t r ûơctiïịpb ađnăïịnvíịnăïìb aênthïí,tûơnhiïn,nhûngönglaơicoâquanniïơmvïì"Trúđi","m ï ơnht rú đi".Saunađy,möơtsöịngûúđikïịtuơcöngbiïịncaâcquanniïơmăoâthađnhnhûôngthûơcthïíthíìnthaânh,vúâihoơ"Trúđi"lađvõthíìncoânhíncaâch,coâquýìnthûúêngphaơt ,vađlađkeêsaângtaơorathïịgiúâi

Khaâcvúâinhûôngquanăiïímtrïn,möơtsöịnhađtriïịthoơcduyvíơtúêTrungHoacöíăaơichorùìngvaơnvíơtdo"nguôhađnh"(kim,möơc,thuyê,hoaê,thöí)tûúngsinhtûúngkhùưctaơothađnh.Hoùơcmöơtsöịkhaâcchorùìng,d o ím d û ú n g g

i aoc a êmm ađt aơon ïn tr ú đi,ăíịt,v aơnvíơtv ađconngûúđi

TriïịthoơcTrungHoacöíăaơigiaêiquýịtvíịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơcthöngquaviïơcluíơngiaêicaâiphaơmtruđ:Tím-Víơt,Lyâ-Khñ,Thíìn-

Hònh.Caâcnhađduytímchorùìng,Tím,Lyâ,Thíìnlađcoâtrûúâc,lađcaâichuêăöơng;cođnVíơt,Khñ,Hònhlađcoâsau,lađcaâilïơthuöơc.Caâcnhađduyvíơtăa ôphaênb aâclaơiquanniïơmd u y t í m tr ï n vađchorùìng,caâitinhthíìn,caâitímlyâ,caâitûtûúênglu öngùưnvúâicaâithínthïívađnoâmíịtăikhithínthïíbõhuyêdiïơt

2 Víịnăïìconngûúđi

TriïịthoơcTrungHoaríịtchuâyâăïịnvíịnăïìconngûúđi,nhiïìuvíịnăïì"ngoađiconngûúđi"coâặúơcăïìcíơptúâi,cuöịicuđngcuôngchóăïígiaêiquýịtvíịnăïìconngûúđitrongcaâcmöịiquanhïơgiaằnhvađxaôhöơi

Möơtsöịquanniïơmcoâtñnhchíịtduyvíơtchorùìng,conngûúđilađsaênphíímcuêasûơvíơnăöơng,phaâttriïíncuêacaâcýịutöịcoâtñnhvíơtchíịtnhûquanniïơm"nguôhađnh","ímdûúng",haycoiconngûúđilađmöơtböơphíơncuêasûơphaâttriïíncuêacaâigoơilađ"Ăaơo"hay"tûơnhiïn".Nhûngngaytrongnhûôngquanniïơmtrïncuôngñtnhiïìucoâbiïíuhiïơncuêaýịutöịduytím,nhíịtlađtrongviïơcgiaêithñchvíịnăïì"tñnhngûúđi".Trongcaâcquanniïơmnađy,"tñnhngûúđi"ặúơchiïíulađnhûôngphíímchíịt,nùnglûơc,yâthûâc,tûtûúêng, Quanniïơmcoâtñnhduytímchorùìng,tñnhngûúđilađcaâicoâsùĩn(tñnhbaênthiïơn,tñnhbaênaâc,

VíịnăïìvaitrođcuêaconngûúđiăaôặúơccaâcnhađtriïịthoơcTrungHoacöíăaơiăïìcíơpkhaânhiïìu.Ăiïìuăùơcbiïơtlûuyấêăíylađ,trongnhûôngbiïịnăöíisíusùưccuêaăúđisöịngxaôhöơiặúngthúđi,möơtsöịnhađtriïịthoơcăaôthíịyặúơcvaitrođtolúâncuêaconngûúđi,cuêanhíndín.Nhûquanniïơm:"dínlađgöịc,xaôtùưclađquyâ,vuaquanlađthûúđng",hay"díncoâsûâcmaơnhnhûnûúâc,líơtthuýìncuônglađdín ".NhûngdosûơphaâttriïíntròtrïơcuêaxaôhöơiTrungHoavađdohaơnchïịlõchsûêcuêachñnh caâcnhađtriïịthoơcmađcuöịicuđnghíìuhïịthoơăïìucoâquan niïơmvïìtñnhchíịtăùỉngcíịp,ắnhmïơnhtrongvíịnăïìconngûúđi

3 Víịnăïìnhíơnthûâc

TriïịthoơcTrungHoacöíăaơiñtbađnăïịnvíịnăïìnhíơnthûâcgiúâitûơnhiïn,vađnïịucoâthònhíơnthûâcíịycuöịicuđngcuôngăïíquayvïìnhíơnthûâcxaôhöơi(thñduơ:víịnăïì"Ăaơo"vađnhíơnthûâc"Ăaơo"cuêaLaôoTûê, ).Khibađnnhiïìuăïịnkhaênùngnhíơnthûâccuêaconngûúđi,KhöíngTûêchorùìngthaânhnhínkhönghoơccuôngbiïịt,quíntûêhoơcthòbiïịt,cođntiïíunhínhoơccuôngkhöngbiïịt.Möơtsöịnhađtriïịthoơckhaâct h ò c h o r ù ìng,d uđkeêtrñhayngucuôngphaêiquahoơcmúâibiïịt.Nhûngnhiïìunhađtriïịthoơcchorùìng,caâihoơc,biïịtíịylađnhùìmăïílađmtheo"danh","phíơn"cuêamònh

PheâpbiïơnchûângcuônglađvíịnăïìăaôặúơcăùơtratrongtriïịthoơcTrungHoacöíăaơi,thïíhiïơntrongkiïịngiaêivïì"Ăaơo",vïì"Biïịndõch".Trongăoâ,hoơthûđanhíơnrùìng:Thïịgiúâivíơnăöơngbiïịnăöíilađtöìntaơivônhviïîn,coâtñnhquyluíơtvađnhúđnhûôngmíuthuíînvöịncoâcuêanoâ.Nhûngdohaơnchïịlõchsûê,sûơvíơnăöơng,biïịnăöíiăoâlaơiặúơccoilađmöơtchutrònhkheâpkñn,khöngcoâphaâttriïín,khöngcoâsûơăöíimúâivïìchíịt

*

DonhûängàiïìukiïånlõchsûãcuåthïímaâViïåtNamcoásûåtiïëpthuåvaâcaãibiïënnhûängtûtûúãngtriïëthoåccuãaTrungHoa,àoálaâmöåttêëtyïëulõchsûã.Dovêåy,khinghiïncûáutûtûúãngtriïëthoåcViïåtNamkhöngthïíkhöngtñnhàïënsûåtiïëpthuåvaâcaãibiïënêëy.

1 CuöơcăíịutranhgiûôachuênghôaduyvíơtvađchuênghôaduytímtrongtriïịthoơccöíăaơiHyLaơp

-

Ăïmöcrit(460-370TCN) lađăaơibiïíuxuíịtsùưcnhíịtcuêachuênghôad u yv íơtHyLaơpcöíăa ơi.Chuêng hôa duy v íơtcuêaĂïmöcritlađthïịgiúâiquancuêaböơphíơngiaicíịpchuênödínchuêtiïịnböơ.TriïịthoơccuêaPlatön (42 7-

34 7TC N) l a đch uênghôaduytímkhaâchquan ,thïịgiúâiquancuêaböơphíơngiaicíịpchuênöquyâtöơcphaênăöơng

- Vïìvíịnăïìkhúêinguýncuêathïịgiúâi,Ăïmöcritcoinguýntûêvađkhoaêngtröịnglađcúsúêăíìutiïncuêathïịgiúâi,trongăoâ,nguýntûêlađhaơtvíơtchíịtkhöngthïíphínchiaặúơcluönvíơnăöơng.Nhûôngnguýntûêăöìngnhíịtvïìchíịtlûúơng,vötíơnvïìsöịlûúơng;khaâcnhauvïìhònhthûâc,kñchthûúâc,võtrñvađtríơttûơ.Nhiïìunguýntûêkïịthúơpthađnhvíơtthïí,khivíơtthïíphínraôlaơitrúêvïìnguýntûê.Nguýntûêlađtöìntaơi,vòtûđcaâcnguýntûêsinhracaâcsûơvíơt

;khoaêngtröịngdokhöngsinhracaâigòcaê,chólađkhönggianăïícaâcnguýntûêvíơnăöơng,kïịthúơpvađphínraô,chonïnkhoaêngtröịngkhöngtöìntaơi.Ngûúơclaơi,Platöncoi"yâniïơm"lađtöìntaơichínthûơcvađvônhcûêu,cođnvíơtchíịtla đkhöngtöìntaơi.Trongquanhïơvúâicaâcsûơvíơtcaêmtñnh, "yâniïơm"vûđalađnguýnnhín,vûđalađhònhmíîu,muơcăñchcuêacaânsûơvíơtcaêmtñnh

- Vïìvíịnăïìlinhhöìn,Ăïmöcritcoilinhhöìnặúơccíịut aơot û đmöơtloaơinguýntûêăùơcbiïơt-

hònhcíìu,giöịngnguýntûêlûêa.Linhhöìnkhöngbíịttûê.Traâilaơi,Platöncoilinh höìnlađbíịttûê,linhhöìnbõgiamhaômtrongthïíxaâcvađcoâthïínhíơpvađothïíxaâckhaâc

- Vïìvíịnăïìnhíơnthûâc,Ăïmöcritcoicaêmgiaâclađnguöìngöịccuêanhíơnthûâc.Song,trithûâcdûơatrïncaêmgiaâclađtrithûâcmúđtöịi.Cođntrithûâcdûơatrïnlyâtñnhchochuângtatrithûâcxaâcthûơc,ăaơtăïịnhiïíubiïịtvïìbaênchíịtcuêathïịgiúâilađnguýntûêvađkhoaêngtröịng.Ăïmöcritcođnăùơtravíịnăïìvïìmöịiquanhïơgiûôacaêmgiaâcvađ

lyâtñnhtrongnhíơnthûâc.Ngûúơclaơi,Platöncoinhíơnthûâcvïìsûơvíơtlađk hön

gx aâct hûơc,"m ú đtö ịi",chócoân h íơnt h û âcv ï ìn h ûôngyâniïơmlađxaâcthûơcvađăaơtặúơcbùìng"sûơhöìitûúêng"cuêalinhhöìnbíịttûênhûônggòmađnoâăaôthíịyúêthïịgiúâiyâniïơmtrûúâcăoâ

- Vïìquanăiïímchñnhtrõ,Ăïmöcrituênghöơchïịăöơdínchuê,cođnPlatönlaơiăïìcaochïịăöơquyâtöơc,chöịnglaơichïịăöơdínchuêtiïịnböơ

2

Arixtöịt(384-322TCN).-TriïịthoơccuêaöngphaênaânhchïịăöơchiïịmhûôunölïơHyLaơpthúđisuytađn.CönglaolúâncuêaArixtöịtlađúêchöî:ÖngăaôchöịnglaơichuênghôaduytímkhaâchquancuêaPlatön.Tronghoơcthuýịtvïìtöìntaơi,öngăaôthûđanhíơnvíơtchíịtlađvônhviïîn.Songönglaơitaâchrúđihònhthûâcrakhoêivíơtchíịt,coihònhthûâckhöngcoâtñnhvíơtchíịt,nhûngcoâtñnhtñchcûơc,lađnguýnnhínsinhracaâcsûơvíơtcuơthï í.Cođnvíơtchíịtla đthuơăöơng,noâchócoâthïíbiïịnthađnhsûơvíơtcuơthïínhúđnguýnnhínhònhthûâc.Bíơcthanghònhthûâcăaôdíînöngăïịntûtûúêngduytímvïìhònhthûâccaonhíịt(ăöơnglûơcăíìutiïn)úêbïnngoađithïịgiúâi

- Tronghoơcthuýịtvïìlinhhöìn,öngăaôcoilinhhöìnphuơthuöơcvađotraơngthaâicúthïívađkhöngbíịttûê.Khöngchócúthïíconngûúđi,mađcaêthûơcvíơt,ăöơngvíơtcuôngcoâlinhhöìn

- Tronghoơcthuýịtvïìnhíơnthûâc,öngăaôphïphaânthuýịt"höìitûúêng"cuêalinhhöìnvïìthïịgiúâiyâniïơmcuêaPlatön.Öngcoicaêmgiaâclađcúsúêcuêanhíơnthûâcvađöngchöịnglaơiviïơctaâchrúđinhíơnthûâccaêmtñnhvúâinhíơnthûâclyâtñnh.Öngcoânhiïìuăoânggoâpvïìlögichoơc.Ö ng ă a ôă û a r a c a âcquyluíơtc ú b aênc uêal ö

g i c h ò n h thûâc.Ngoađira,öngcođncoânhûôngtûtûúêngquyâbaâuvïìmöịiquanhïơbiïơnchûânggiûôacaâichungvađcaâiriïng,giûôaquynaơpvađdiïîndõch,v.v

- CuöơcăíịutranhgiûôachuênghôaduyvíơtvađchuênghôaduytímthïịkyêXVII,XVIIIphaênaânhhoađncaênhlõchsûêmúâi:thúđikyđphûúngthûâcsaênxuíịttûbaênchuênghôaraăúđivađphaâttriïíntronglođngxaôhöơiphongkiïịn;míuthuíîngiaicíịp,ăíịutranhgiaicíịpngađycađngtrúênïngaygùưt,lađthúđikyđcuêacaâccuöơccaâchmaơngtûsaên;khoahoơc(ăùơcbiïơtlađcúhoơc)ăaôphaâttriïín.Luâcnađy,chuênghôaduyvíơtlađthïịgiúâiquancuêagiaicíịptûsaên,giaicíịptiïịnböơ,caâchmaơngăíịutranhmaơnhmeôvúâichuênghôaduytím,töngiaâo-

thïịgiúâiquanc u êag i a i c í ịpq u y ât öơcphongkiïịn,g iaicíịplaơchíơu,phaênăöơng

- Ngûúđicoâcönglaotolúânchöịnglaơichuênghôakinhviïơn,khöiphuơcvađphaâttr iï íntruýìnthö ịngduyvíơtcöíăaơitr ongth úđikyđmúâilađBïcún

+Bïcúnăaôcoichuênghôakinhviïơnlađvöñch,chólađnhûônglíơpluíơntrûđutûúơng,khöngcoânöơidung.Khoahoơcmúâi(phûúngphaâpluíơncuêakhoahoơctûơnhiïnthûơcnghiïơm)seôăemlaơichoconngûúđisûâcmaơnhtrongcuöơcchinhphuơcgiúâitûơnhiïn.Ăïíăaơtặúơcăiïìuăoâ,nhíơnthûâckhoahoơcphaêidûơatrïncaâcsûơkiïơnvađtûđăoâkhaâiquaâtthađnhlyâluíơn.Phûúngphaâpquynaơpdûơatrïnquansaâtphíntñch,s o s a ânh,thûơcnghiïơmlađphûúngphaâpc h uêýịuăïínhíơnt

h ûâcchínlyâ.Song,ăïícoâặúơcphûúngphaâptrûúâchïịtphaêigaơtboênhûông"líìmlíîn"caêntrúêconặúđngnhíơnthûâcnhû:"líìmlíîncuêachuêngt ö ơc","l í ìmlíîncuêah an g ă ö ơng"," l íìml í încuêan úi c ön g c ö ơng"vađ"líìmlíîncuêaraơphaât"

+Bïcúnăaôặaranhûôngquanăiïímduyvíơt,coivíơtchíịtlađtöínghúơpcaâchaơt,coigiúâitûơnhiïnlađtöínghúơpcaâcvíơtthïíăadaơngvïìchíịt.Víơnăöơngcuôngăadaơngvađlađthuöơctñnhkhöngtaâchrúđivíơtchíịt NhûôngtûtûúêngduyvíơtcuêaBïcúncoâyânghôalúânchöịnglaơichuênghôaduytímtöngiaâo

SongchuênghôaduyvíơtcuêaBïcúnlađsiïuhònhvađkhöngtriïơtăïí.Öngquaânhíịnmaơnhăïịnphûúngphaâpquynaơp,ăïìcao

- HöịpxúăaôtiïịptuơcphaâttriïíntûtûúêngduyvíơtcuêaBïcún

+Öng ăa ôkhùỉngắnhchóc o âcaâcvíơtt hïílađtaơmthúđi,cođnvíơtchíịtlađtöìntaơivônhviïîn.Dothïịgiúâiquansiïuhònhnïnöngăaôphuênhíơnsûơăadaơngvïìchíịtcuêathïịgiúâi,coisûơvíơnăöơngcuêathïịgiúâivíơtchíịtchólađsûơdichuýínvõtrñăúngiaêntrongkhönggian

+ĂiïímtiïịnböơhúnsovúâiBïcúnlađHöịpxúăaôkiïnquýịtchöịnglaơichuênghôakinhviïơnvađtöngiaâo,öngkhöngthûđanhíơn"chínlyâhaimùơt".ÖngphïphaânhoơcthuýịtduytímcuêaĂïcaâctúvïì"yâniïơmbíímsinh"vađphaâttriïíncaêmgiaâcluíơnduyvíơttronglyâluíơnnhíơnthûâc.Öngcoicaêmgiaâc,k in h n

g h i ï ơmlađnguöìngöịcc uêamoơitrithûâc,songöngcuôngkhöngcoinheơvaitrođcuêalyâtñnh

- NïịunhûBïcún,Höịpxúchóraphûúngphaâpcúbaêncuêanhíơnthûâckhoahoơclađphûúngphaâpkinhnghiïơm,thûơcnghiïơmvïìgiúâitûơnhiïn,thòngûúơclaơi,Ăïcaâctúlaơiăïìcaovaitrođcuêalyâtñnh

+TriïịthoơccuêaĂïcaâctúlađnhõnguýnluíơnăiïínhònh,vòöngthûđanhíơncoâhaithûơcthïíăíìutiïncuđngtöìntaơi,ăöơclíơpvúâinhau:thûơcthïívíơtchíịtcoâquaêngtñnh,hònhthađnhnïnthïịgiúâivíơtchíịt,cođnthûơcthïítinhthíìncoâtûduytaơonïnthïịgiúâitinhthíìn.Quanăiïímă o âb i ï íuhiïơnr o ôtr ong h oơcthuýịtvï ìt hïíxaâcvađlinhhöìncuêaconngûúđilađmchotriïịthoơccuêaĂïcaâctúlíînlöơngiûôachuênghôaduyvíơtvađchuênghôaduytím

+ChuênghôaduyvíơtcuêaĂïcaâctúặúơcthïíhiïơntrongvuôtruơhoơc,víơtlyâhoơc,sinhlyâhoơc;chuênghôaduytímthïíhiïơntrongtímlyâhoơc,hoơcthuýịtvïìtöìntaơi,lyâluíơnnhíơnthûâc

+CuôngnhûBïcún,Ăïcaâctúăïìcaovaitrođcuêatrithûâctrongviïơcthöịngtrõgiúâitûơnhiïn,trongsûơhoađnthiïơnbaênthínconngûúđi.Ăïíăaơtặúơcăiïìuăoâ,trûúâchïịtphaêihoađinghitíịtcaê.Ăïcaâctúăaôặaramöơtnguýnlyâduytímnöíitiïịng:"Töisuynghô,doăoâtöitöìntaơi"vađcoiăíylađcúsúêchomoơitrithûâc

+Phûúngpha âpnhíơnthûâccuêaĂïcaâctú,vïìcúbaênlađphûúngphaâpphíntñch,duylyâ.Noâăođihoêiúêtñnhroôrađngvađkhöngmíu

- XpinödaăaôchöịnglaơinhõnguýnluíơncuêaĂïcaâctú,phaâttriïínchuênghôaduyvíơtvađchuênghôaduylyâcuêatriïịthoơcĂïcaâctú

+Xpinödacoigiúâitûơnhiïnlađthûơcthïísaângtaơoduynhíịt,haylađChuâa.Giúâitûơnhiïnlađnguýnnhíncuêachñnhnoâ(Causasui),noâkhöngcíìnmöơtnguýnnhínnađokhaâc.Ngoađitûtûúêngduyvíơtbiïơnchûângtrïn,vïìcúbaên,thïịgiúâiquancuêaXpinödalađsiïuhònh.Öngcoi:thûơcthïíduynhíịtcoâhaithuöơctñnhkhöngt a âchrúđin h a u ă oâlađtû d u y v a đq uaêngtñnh;víơnă ö ơngkhöngphaêilađthuöơctñnhchungcuêathûơcthïí;sûơtûúngxûânggiûôamöăuxútûduyvađmöăuxúquaêngtñnh(thïíxaâc)trongconngûúđi

+Ngoađiquanăiïímvïìthûơcthïí,hoơcthuýịtcuêaXpinödavïìmöịiquangiûôatûơdovađtíịtýịucoâyânghôachöịnglaơiquanăiïímduytím,töngiaâovïìtûơdoyâchñ.Xpinödacoiyâchñbaogiúđcuôngphuơthuöơcvađoăöơngcúvađchócoâthïícoâtûơdokhihađnhvicuêachuângtadûơatrïnsûơnhíơnthûâctñnhtíịtýịu

- LöịccúăaôphaâttriïínhúnnûôacaêmgiaâcluíơnduyvíơtcuêaBïcún,Höịpbú,phïphaânhoơcthuýịtduytímcuêaĂïcaâctúvïì"yâniïơmbíímsinh".Löịccúcoikinhnghiïơmlađnguöìngöịcduynhíịtcuêayâniïơm.Öngăaôphínchiayâniïơmrathađnh"YÂniïơmcuêacaêmgiaâc"vađ"yâniïơmcuêaphaêntû".Song,úêvíịnăïìnađychuênghôaduyvíơtcuêaLöịccúkhöngtriïơtăïíkhiöngchorùìng,nhúđyâniïơmcuêacaêmgiaâc,chuângtatrigiaâcặúơcchíịtthûânhíịt(ăùơctñnhcoâtrûúâc)vađchíịtthûâhai(ăùơctñnhcoâsau).Ngoađira,öngcođncoinhûôngchíịtthûâhai:muđivõ, ma đusùưc,ím t h an h, khön g co âyângh ôa kh a âchquan m ađchó lađnhûôngcaêmgiaâcchuêquandûơatrïncúsúêkïịthúơpnhûôngchíịtthûânhíịttheocaâccaâchkhaâcnhau

- Beâccliăaôlúơiduơngsûơdaoă öơngtrïn cuêaLö ịccúăï íchöịnglaơichuênghôaduyvíơt,baêovïơchuênghôaduytím,töngiaâo

+DûơatrïnduydanhluíơncûơcăoancuêaTömaât,Ăacanh,Beâccliăaôphïphaânthûơcthïívíơtchíịtcuêachuênghôaduyvíơt,coiăíylađmöơtsûơtrûđutûúơngtröịngröîng,ăíìymíuthuíîn,vòchócoâ

- NïịunhûbaênchíịttriïịthoơccuêaBeâcclilađchuênghôaduytímchuêquanthòtriïịthoơccuêaHiumhûúângchuênghôaduytímchuêquanăoâăïịnbíịtkhaêtriluíơn.Khitraêlúđivíịnăïìthïịgiúâicoâtöìntaơihaykhöng?

Hiumchorùìng:"Töikhöngbiïịt",vòchñnhconngûúđikhöngvûúơtrakhoêigiúâihaơnnhûôngcaêmgiaâcriïngcuêamònhăïínhíơnthûâcnhûôngcaâigòbïnngoađimònh.Öngcođncoikinhnghiïơmchólađdođngcaâcíịntûúơngvađvïìnguýnnhínchuângtakhöngthïíbiïịt

+Hiumcuôngphïphaânhoơcthuýịtvïìthûơcthïívíơtchíịtvađthûơcthïítinhthíìn,coiăíylađnhûôngtrûđutûúơnggiaêdöịi,hònhthađnhtrïncúsúêcuêathoâiquentímlyâgiaênăún.Öngphuênhíơntñnhkhaâchquancuêamöịiliïnhïơnhínquaê,coiăíychólađmöịiliïnhïơchuêquan,thuöơctímlyâ

+N go a đira,Hiumcođnp h ï p ha ânt ön g i a âo,song ăiïìuăoâcuôngkhöngthïíthaythïịặúơcbaênchíịtcuêatriïịthoơcHiumlađchuênghôaduytímchuêquanvađbíịtkhaêtriluíơn

- CuöơcăíịutranhgiûôachuênghôaduyvíơtvađchuênghôaduytímthïịkyêXVII-

XVIIIlađsûơthïíhiïơntñnhăaêngtrongtriïịthoơc.Cuöơcăíịutranhnađyvíîntiïịptuơcchoăïịngiaiăoaơnngađynaytronglõchsûêtriïịthoơcvúâinhûônghònhthûâcăadaơnghúnvađnöơidung,tñnhchíịtsíusùưchún

1 NhûôngtûtûúêngcúbaêntrongpheâpbiïơnchûângduytímcuêaHïghen

- Pheâpbiïơnchûângd uytí m cuêaHïg h en la đmöơttr ongn hûônghònhthûâccúbaên,lađẳnhcaotrongsûơphaâttriïíncuêapheâpbiïơnchûângtrûúâcMaâc,phaênaânhhoađncaênhlõchsûêăùơcbiïơt,ăíìymíuthuíîncuêaxaôhöơiĂûâcvađtñnhchíịthaimùơtcuêagiaicíịptûsaênĂûâctrûúâccaâchmaơngtûsaên

- Quană i ï ímphaâtt r i ï ínlađt û t û ú êngcúb aên,xuýnsuöịtt r i ï ịthoơccuêaHïghen.Hïghenăaôcoisûơăöìngnhíịtgiûôatûduyvađtöìntaơidûúâinhûôngtïngoơinhû:"yâniïơmtuýơtăöịi","lyâtñnhthïịgiúâi","tinhthíìnthïịgiúâi"lađbaênnguýncuêamoơihiïơntûúơngtronggiúâitûơnhiïnvađxaôhöơi.SûơăöìngnhíịtgiûôatûduyvađtöìntaơitheoHïghenkhöngphaêilađsûơăöìngnhíịttuýơtăöịi,siïuhònh,mađlađsûơăöìngnhíịtbaohađmsûơkhaâcbiïơt.Chñnhmíuthuíîngiûôaăöìngnhíịtvađkhaâcbiïơtăaôlađmchobaênnguýncuêathïịgiúâi

—"yâniïơmtuýơtăöịi"coâtñnhtñnhcûơcvađhoaơtăöơng.Sûơhoaơtăöơngcuêa"yâniïơmtuýơtăöịi"thïíhiïơnquabagiaiăoaơnphaâttriïín:1)"yâniïơmtuýơtăöịiphaâttriïínúêtronglođngnoâvađvònoâ.Ăíylađăöịitûúơngnghiïncûâucuêalögñchoơc;2)" yâniïơmtuýơtă ö ịi"phaâtt r i ï índ û úâihònhthûâc" t ö ìnt aơikhaâc"-

hònhthûâcgiúâitûơnhiïn.Ăíylađăöịitûúơngnghiïncûâucuêatriïịthoơctûơnhiïn.Song,Hïghencoigiúâitûơnhiïnkhöngcoâsûơphaâttriïín,mađnoâchólađthïíhiïơn(triïínkhai)sûơtûơphaâttriïíncuêacaâcphaơmtruđlögñc.Caâcphaơmtruđlögñcặúơccoilađbaênchíịttinhthíìncuêagiúâitûơnhiïn.Cuöịicuđng,"yâniïơmtuýơtăöịi"phaâttriïíntrongtûduylađlõchsûênhínloaơi—

triïịthoơctinhthíìn.ÚÊgiaiăoaơnnađy,"yâniïơmtuýơtăöịi"laơitrúêvïìbaênthínmònh,tûơnhíơnthûâcmònhvúâitûcaâchlađtinhthíìntuýơtăöịi",thïíhiïơnquayâthûâcvađtûơyâthûâccuêanhínloaơi

- ĂiïìunöíibíơtcuônglađhaơtnhínhúơplyâtrongtriïịthoơcHïghenlađpheâpbiïơnchûâng,trongăoâbaogöìmcaêbaquyluíơtcú

- Trïncúsúêchuênghôaduytímkhaâchquan,ngoađiviïơcphaâttriïínhoơcthuýịtvïìcaâcquyluíơtvađcaâcphaơmtruđcúbaêncuêapheâpbiïơnchûâng,líìnăíìutiïnHïghenăaônghiïncûâucaâcnguýntùưccúbaêncuêalögñcbiïơnchûâng.ChñnhHïghenăaôăùơtravíịnăïìvïìsûơthöịngnhíịtgiûôapheâpbiïơnchûâng,lögñchoơcvađlyâluíơnnhíơnthûâc

+Hïghencoilögñchoơclađkhoahoơcvïìmöịiliïnhïơbiïơnchûângcuêacaâckhaâiniïơm,lađkhoahoơc"mötaêlônhvûơctûtûúêng trongsûơhoaơtăöơngnöơitaơicuêabaênthínnoâ,haynoâimöơtcaâchkhaâc,trongsûơphaâttriïíntíịtýịucuêanoâ".TheoHïghen,sûơvíơnăöơngvađphaâttriïíncuêacaâckhaâiniïơmchõusûơquyắnhbúêinhûôngmöịiliïnhïơtíịtýịugiûôacaâckhaâiniïơmvađbúêinhûôngmíuthuíînnaêysinhtrongbaênthínkhaâiniïơmăoâ

+Hïghencođnăemlaơicholyâluíơnnhíơnthûâcnhûôngtûtûúêngbiïơnchûâng.Ngoađiviïơcphïphaântñnhtrûơcquan,nhõnguýnluíơncuêaCantúvïì"víơttûơnoâ"vađhiïơntûúơng,Hïghenlađngûúđiăíìutiïnăaôphaâthiïơnraăùơcăiïímquantroơngnhíịttrongquaâtrònhvíơnăöơngcuêatûduylyâthuýịtlađăitûđtrithûâctrûđutûúơngăïịntrithûâccuơthï í.Hïghen ăaôăù ơtra víịnăïìvïìmöịiquanhïơbiïơnchûânggiûôanhíơnthûâclyâthuýịtvađhoaơtăöơngthûơctiïîn.Theoöng,quaâtrònhbiïịnăöíihiïơnthûơcvađquaâtrònhnhíơnthûâclađmöơtquaâtrònhduynhíịt.Song,úêHïghen,hoaơtăöơngthûơctiïînchólađhoaơtăöơngtinhthíìn

- Hïghencuôngthûđanhíơnxaôhöơiphaâttriïíntiïịnböơvađmangtñnhquyluíơt.Míuthuíîngiûôacaâihoađnthiïơnvađkhönghoađnthiïơnlađăöơnglûơccuêatiïịnböơxaôhöơi.Sûơphaâttriïíntiïịnböơcuêaxaôhöơi

- Pheâpbiïơnchûânglađhaơtnhínhúơplyâ,lađmùơttiïịnböơcuêatriïịthoơcHïghen.Ngûúơclaơi,hïơthöịngtriïịthoơccuêaHïghenlađduytím,siïuhònh.ChñnhhïơthöịngăoâăaôdíînHïghenăïịnthûđanhíơnăiïímcuöịicuđngtrongsûơphaâttriïíncuêathïịgiúâilađnhíơnthûâc.Vïìthûơcchíịt,Hïghenaâpduơngnguýnlyâphaâttriïínchóăöịivúâihiïơntûúơngtinhthíìn.Tuythûđanhíơnmíuthuíînlađnguöìngöịc,ăöơnglûơccuêasûơphaâttriïín,nhûngkhöngphaêilađmíuthuíînthûơcsûơcuêagiúâitûơnhiïnvađxaôhöơi,mađchólađmíuthuíîntrongsûơphaâttriïíncuêatinhthíìn.Míuthuíînkhöngphaêiặúơcgiaêiquýịtbùìngcaâchmaơng,mađbùìngconặúđnghoađbònh:caâimúâithoaêhiïơpvúâicaâicuô

2 ChuênghôaduyvíơtnhínbaêncuêaPhoiúbùưc

PhoiúbùưclađăaơidiïơnvôăaơicuöịicuđngcuêatriïịthoơccöíăiïínĂûâc.Ngûúđicoâcönglaotolúânăíịutranhchöịnglaơichuênghôaduytím,töngiaâo,phuơchöìivađphaâttriïínchuênghôaduyvíơttrongthúđikyđchuíínbõcaâchmaơngtûsaênĂûâc(1848)

- Phoiúbùưclađnhađtriïịthoơcduyvíơtvòöngkhùỉngắnhvíơtchíịtlađtñnhthûânhíịt;yâthûâc,tû duylađtñnhthûâhai.Songlađnhađduyvíơtnhínbaên,öngcoiconngûúđilađsaênphíímcaonhíịtcuêagiúâitûơnhiïn,víịnăïìquanhïơgiûôatûduyvađtöìntaơilađvíịnăïìbaênchíịtcuêaconngûúđi,v ò t h ï ị,ă í y l a đă öịit û úơngduynhíịt,p h ö íb i ïịnvađcaonhíịtcuêatriïịthoơc.ChuênghôaduyvíơtnhínbaêncuêaPhoiúbùưclađăoânggoâptolúânvađocuöơcăíịutranhchöịnglaơiviïơcgiaêithñchduytím,nhõnguýnluíơn,thíơmchñcaêchuênghôaduytímtíìmthûúđngvïìvíịnăïìconngûúđi.So n g ,n g uýnly ân h í n b aênhoơcc uêaP h o i ú b ùưckhöngtriïơtăïí,vòönghiïíuconngûúđichólađnhûôngcaânhíntrûđutûúơng,lađthûơcthïíthuíìntuyâtûơnhiïn-

sinhvíơt.Öngkhöngthíịyặúơcmùơtxaôhöơicuêaconngûúđitronghoaơtăöơngbiïịnăöíihiïơnthûơc

- TrongquanhïơăöịivúâitriïịthoơccuêaHïghen,öngcoâthaâiăöơphuêắnhsaơchtrún,khöngthíịyặúơcthađnhtûơuquyâgiaâcuêaHïghenlađpheâpbiïơnchûângăïíkïịthûđavađphaâttriïín.Önghiïíutñnhquyluíơt,tñnhtíịtýịu,tñnhnhínquaê möơtcaâchsiïuhònh

- Tronglyâluíơnnhíơnthûâc,Phoiúbùưcăaôtiïịptuơctruýìnthöịngcaêmgiaâcluíơnduyvíơt,chöịnglaơithuýịtkhöngthïíbiïịtvađlöịitûbiïơntrûđutûúơng.Öngkhöngphuênhíơnvaitrođcuêatûduytrongnhíơnthûâc,nhûngöngkhöngthíịyặúơcvaitrođcuêathûơctiïîntrongnhíơnthûâc,nïnchuênghôaduyvíơtnhínbaêncuêaPhoiúbùưcchûathoaâtkhoêitñnhtrûơcquancuêachuênghôaduyvíơttrûúâcMaâc

- NhûônghaơnchïịcuêanguýntùưcnhínbaêntrongthïịgiúâiquancuêaPhoiúbùưccođnthïíhiïơnroôtrongviïơcnghiïncûâutöngiaâovađăaơoặâc.ÚÊlônhvûơcnađy,önglaơirúivađolíơptrûúđngduytímthïíhiïơntrongviïơcgiaêiquýịtvíịnăïìtöngiaâovađyâắnhặaranhûôngnguýntùưcăaơoặâcchungchomoơidíntöơc,moơithúđiăaơilõchsûê

3 Sûơaênhhûúêngcuêatriï ịthoơcHïghenvađtri ïịthoơcPhoi úbùưcăöịivúâisûơhònhthađnhtriïịthoơcMaâc

TriïịthoơccuêaHïghenvađtriïịthoơccuêaPhoiúbùưclađhainguöìngöịctrûơctiïịpvïìlyâluíơncuêatriïịthoơcMaâc

CaâcnhađsaânglíơpchuênghôaMaâcăaôkïịthûđahaơtnhínhúơplyâtrongtriïịthoơcHïghenlađpheâpbiïơnchûâng,caêitaơonoâtrïntinhthíìncuêachuênghôaduyvíơt,biïịnnoâthađnhpheâpbiïơnchûângduyvíơtnhûlađhoơcthuýịtkhoahoơcvïìcaâcquyluíơtchungnhíịtcuêatûơnhiïn,xaôhöơivađtûduy.CuôngchñnhnhúđchuênghôaduyvíơtcuêaPhoiúbùưcăaôgiuâpMaâcvađÙngghenăoaơntuýơtvúâichuênghôaduytímcuêaH ï g h e n v a đphaâiHïghentreê.M aâcvađÙngghenăaôc a êit aơochuênghôaduyvíơtcuêaPhoiúbùưcphaâttriïínlïnmöơthònhthûâcmúâicaonhíịtăoâlađchuênghôaduyvíơtbiïơnchûângvađchuênghôaduyvíơtlõchsûê

CÍU7:TriïịthoơcMaâc-Lïninraăúđilađmöơttíịtýịulõchsûêvađlađmöơtbûúâcngoùơtcaâchmaơngtrongtriïịthoơc

1 TñnhtíịtýịulõchsûêcuêasûơraăúđitriïịthoơcMaâc

TriïịthoơcMaâckhöngphaêilađmöơtsaênphíímcoâtñnhchíịtchuêquan,ăöìngthúđinoâcuôngkhöngphaêitûđtrïntrúđirúixuöịng.Triïịthoơcăoâlađsaênphíímtíịtýịucuêalõchsûê

- TriïịthoơcMaâcăaôkïịthûđacoâphïphaântoađnböơtriïịthoơctrûúâcăoânhíịtlađtriïịthoơcduyvíơtvađpheâpbiïơnchûâng.ĂoâlađnhûôngtiïìnăïìlyâluíơnkhöngthïíthiïịuặúơccuêatriïịthoơcMaâc

- TriïịthoơcMaâcraăúđicođngùưnliïìnvúâinhûôngăiïìukiïơnkhaâchquancuêasûơphaâttriïínkinhtïị-

xaôhöơivađsûơphaâttriïíncuêakhoahoơcặúngthúđi.TrongkhoahoơctûơnhiïnthïịkyêXIXăaôcoâbaphaâtminhlúân:ắnhlu íơtbaêotoađnvađchuýínhoaânùnglûúơng;hoơcthuýịttïịbađo;hoơcthuýịttiïịnhoaâ.ĂöìngthúđivïìmùơtxaôhöơithïịkyêXIXcuônglađthúđikyđchuênghôatûbaênăaôböơclöơnhûôngmíuthuíînxaôhöơisíusùưc.Ăùơcbiïơtlađmíuthuíîngiûôagiaicíịptûsaênvađgiaicíịpvö

s aên.MíuthuíîníịyặúơcbiïíuhiïơnthöngquacaâccuöơcăíịutranhgiaicíịphïịtsûâcsöiăöơngvađquýịtliïơtúêchíuÍu

Trûúâctònhhònhtrïn,cíìnphaêicoâmöơtsûơkiïịngiaêimúâivïìsûơphaâttriïíncuêatûơnhiïn,xaôhöơivađtûduy.Vađtíịtýịuxuíịthiïơnmöơthoơcthuýịtmúâiăoâlađhoơcthuýịttriïịthoơckhoahoơc,doMaâcvađÙngghenăïìxûúâng,saunađyặúơcLïninphaâttriïín

- Khaâcvúâitíịtcaêcaâchïơthöịngtriïịthoơctrûúâcăoâ,triïịthoơcMaâcăaôchóravaitrođquýịtắnhcuêahoaơtăöơngthûơctiïîntrongsûơtöìntaơi,phaâttriïíncuêaxaôhöơivađtrongnhíơnthûâc.Nïịukhönghiïíuăuângvaitrođcuêathûơctiïîn,nhíịtlađthûơctiïînsaênxuíịtxaôhöơi,thòtíịtýịudíînăïịnchuênghôaduytím.Trongnhíơnthûâc,thûơctiïînlađcúsú ê,ă öơnglûơc,muơcăñchcuêanhíơnthûâc,l a đnúimađlyâluíơnhûúângăïịnăïígiaêithñchvađcaêitaơothïịgiúâi.Maâcăaôchorùìng:"Caâcnhađtriïịthoơctrûúâckiachógiaêithñchthïịgiúâibùìngnhiïìucaâchkhaâcnhau,songvíịnăïìlađúêchöîcaêitaơothïịgiúâi".Tíịtnhiïn,khinhíịnmaơnhăïịnvaitrođcuêahoaơtăöơngthûơctiïîn,MaâcvađÙngghenkhöngcoinheơvaitrođcuêalyâluíơn.Caâcöngchorùìng,lyâluíơnkhiăaôthímnhíơpv a đoquíìnchuâng,seôtrúêt h a đnhl û ơclûúơngv í ơ

tc h í ịtvöc uđngtolúân

- Bûúâcngoùơtcaâchmaơngvôăaơin híịtma đchuênghôaMaâcthûơchiïơnlađăaôặaraquanăiïímduyvíơtvïìlõchsûê.TrûúâcMaâc,caâcnhađtriïịthoơchiïíusûơphaâttriïíncuêaxaôhöơimöơtcaâchduytím-

coiăöơnglûơcphaâttriïíncuêaxaôhöơilađúêtrongyâthûâc,tinhthíìncuêaconngûúđi.Ăöịilíơpvúâiquanăiïímtrïn,Maâc,Ùngghenăaôgiaêiquýịtăuângăùưnvíịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơctrongăúđisöịngxaôhöơi;khöngphaêiyâthûâcxaôhöơiquý ịtắnhtöìnta ơixaôhöơi,mađngûúơclaơitöìnta ơixaôhöơiquýịtắnhyâthûâcxaôhöơi;sûơphaâttriïíncuêaxaôhöơiphuơthuöơcvađonguýnnhínvíơtchíịt,chûâkhöngphuơthuöơcvađoyâthûâccuêaconngûúđi;sûơphaâttriïíncuêaxaôhöơimangtñnhquyluíơt,lađquaâtrònhlõchsûêtûơnhiïn.Dosûơtaâcăöơngcuêacaâcquyluíơtvöịncoâcuêaxaôhöơi,caâchònhthaâikinhtïị-

xaôhöơithaythïịnhaumöơtcaâchkhaâchquanăöơclíơpvúâiyâchñvađyâthûâccuêaconngûúđi;trongsûơphaâttriïíníịy,quíìnchuângnhíndínlađlûơclûúơngquýịtắnhsaângtaơoralõchsûê

Vúâichuênghôaduyvíơtbiïơnchûângvađchuênghôaduyvíơtlõchsûê,MaâcvađÙngghenăaôbiïịnăöíicùnbaêntñnhchíịtcuêatriïịthoơc,ăöịitûúơngnghiïncûâuvađmöịiliïnhïơcuêanoâvúâicaâckhoahoơckhaâc.TriïịthoơcM a âcă oângv a i tr o đlađt hï ịg iú âiq u an v ađphû ú ng ph a âpl u í ơn

LïninàậbẫovïåvâtiïëptuåcphấttriïíntriïëthổcMấctrongthúâikyâchuãnghơatûbẫnchuyïínsanggiaiàoẩnàïëquưëcchuãnghơa.Ưngchorùçng,àêylâthúâikyâcấchmẩngxậhưåixậhưåichuãnghơavâcưångsẫnchuãnghơa,vâưngàậtrûåctiïëplậnhàẩo,thûåchiïåncuưåcCấchmẩngThấngMûúâiNga.Luácnây,khoahổccốnhiïìuphấtminhlúán,nhêëtlâtrongvêåtlyáhổc,Lïninàậkhấiquấtnhûängthânhtûåucuãakhoahổc,phấttriïínhúnnûäachuãnghơaduyvêåtbiïånchûángvâchuãnghơaduyvêåtlõchsûã

II- CHUÃNGHÔADUYVÊÅTBIÏÅNCHÛÁNGV

ÏÌTHÏËGIÚÁI

Lïninăaôắnhnghôa:"Víơtchíịtlađmöơtphaơmtruđtriïịthoơcduđngăïíchóthûơctaơikhaâchquanặúơcăemlaơichoconngûúđitrongcaêmgiaâc,ặúơccaêmgiaâccuêachuângtacheâplaơi,chuơplaơi,phaênaânhvađtöìntaơikhönglïơthuöơcvađocaêmgiaâc"(V.I.Lïnin:Toađntíơp,t.18,Nxb.Tiïịnböơ,M.,1980,tr.151)

Trongắnhnghôanađy,Lïninăaôchóroô:

+"Víơtchíịtlađmöơtpha ơmtruđtriïịthoơc".Ăoâlađmöơtpha ơmtr uđröơngvađkhaâiquaâtnhíịt,khöngthïíhiïíutheonghôaheơpnhûcaâckhaâiniïơmvíơtchíịtthûúđngduđngtrongcaâclônhvûơckhoahoơccuơthïíhoùơcăúđisöịnghađngngađy

+Thuöơctñnhcúbaêncuêavíơtchíịtlađ"thûơctaơikhaâchquan","töìntaơikhönglïơthuöơcvađocaêmgiaâc".Ăoâcuôngchñnhlađtiïuchuíínăïíphínbiïơtcaâigòlađvíơtchíịtvađcaâigòkhöngphaêilađvíơtchíịt

+"Thûơctaơikhaâchquanặúơcăemlaơichoconngûúđitrongcaêmgiaâc","töìntaơikhönglïơthuöơcvađocaêmgiaâc".Ăiïìuăoâkhùỉngắnh"thûơctaơikhaâchquan"(víơtchíịt)lađcaâicoâtrûúâc(tñnhthûânhíịt),cođn"caêmgiaâc"(yâthûâc)lađcaâicoâsau(tñnhthûâhai).Víơtchíịttöìntaơikhönglïơthuöơcvađoyâthûâc

+"Thûơctaơikhaâchquanặúơcăemlaơichoconngûúđitrongcaêmgiaâc,ặúơccaêmgiaâccuêachuângtacheâplaơi,chuơplaơi,phaênaânh".Ăiïìuăoânoâilïn"thûơctaơikhaâchquan"(víơtchíịt)ặúơcbiïíuhiïơnthöngquacaâcdaơngcuơthïí,bùìng"caêmgiaâc"(yâthûâc)conngûúđicoâthïínhíơnthûâcặúơcVađ"thûơctaơikhaâchquan"(víơtchíịt)chñnhlađnguöìngöịc,nöơidungkhaâchquancuêa"caêmgiaâc"(yâthûâc)

ĂõnhnghôacuêaLïninv ï ìvíơtchíịtăaôgiaêiquýịtă û ú ơccaêh a i mùơtcuêavíịnăïìcúbaêncuêatriïịthoơctheolíơptrûúđngcuêachuênghôaduyvíơtbiïơnchûâng

ĂõnhnghôavíơtchíịtcuêaLïnincoâyânghôa:

1 Chöịnglaơitíịtcaêcaâcloaơiquanăiïímcuêachuênghôaduytímvïìphaơmtruđvíơtchíịt

2 Ăíịutranhkhùưcphuơctriïơtăïítñnhchíịttrûơcquan,siïuhònh,maâymoâcvađnhûôngbiïịntûúângcuêanoâtrongquanniïơmvïìvíơtchíịtcuêacaâcnhađtriïịthoơct û s a ênhiïơnă a ơi.Doăoâ,ă õ n h n g h ô a nađycuôngăaôgiaêiq u y ï ịtă û ú ơcsûơ

kh uênghoaêngt r o ng q ua n ă i ïímvïìvíơtchíịtcuêacaâcnhađtriïịthoơcvađkhoahoơctheoquanăiïímcuêachuênghôaduyvíơtsiïuhònh

3 Khùỉngắnhthïịgiúâivíơtchíịtkhaâchquanlađvöcuđng,vötíơn,luönvíơnăöơngvađphaâttriïínkhöngngûđng,nïnăaôcoâtaâcăöơngcöívuô,ă ö ơngviïncaâcnhađk hoahoơcă i síun g h i ïncû âuthïịgiúâivíơtchíịt,tòmranhûôngkïịtcíịumúâi,nhûôngthuöơctñnhmúâivađnhûôngquy,luíơtvíơnăöơngcuêavíơtchíịtăïílađmphongphuâthïmkhotađngtrithûâccuêanhínloaơi

Chuênghôaduyvíơtbiïơnchûângkhùỉngắnh:yâthûâccuêaconngûúđilađsaênphíímc uêaq u a âtrònhphaâtt r i ï ínt ûơn h i ï n vađl õ c h s ûê-

xaôhöơi.Ăïíhiïíuặúơcnguöìngöịcvađbaênchíịtcuêayâthûâccíìnphaêixemxeâttrïncaêhaimùơttûơnhiïnvađxaôhöơi

I Nguöìngöịccuêayâthûâc

1 Thuöơctñnhphaênaânhcuêavíơtchíịtvađsûơraăúđicuêayâthûâc

- Phaênaânhlađthuöơctñnhchungcuêamoơidaơngvíơtchíịt.Ăoâlađnùnglûơcgiûôlaơi,taâihiïơncuêahïơthöịngvíơtchíịtnađynhûôngăùơcăiïímcuêahïơthöịngvíơtchíịtkhaâctrongquaâtrònhtaâcăöơngqualaơi

- Cuđngvúâisûơtiïịnhoaâcuêathïịgiúâivíơtchíịt,thuöơctñnhphaênaânhcuêanoâcuôngphaâttriïíntûđthíịpăïịncao,tûđăúngiaênăïịnphûâctaơp.Trongăoâyâthûâclađhònhthûâcphaênaânhcaonh íịtcuêathïịgiúâivíơtchíịt

- YÂthûâclađmöơtthuö ơctñnhcuêamöơtda ơngvíơtchíịtcoâtöíchûâccaocuêaböơnaôongûúđi,lađsûơphaênaânhthïịgiúâikhaâchquanvađoböơoâcconngûúđi

2 Vaitrođcuêalaoăöơngvađngönngûôtr ong sûơh ònh thađnhvađphaâttriïíncuêayâthûâc

- Laoă öơnglađhoaơtă öơngă ù ơcthuđc uêaconngûúđi,lađmc h o c onngûúđikhaâcvúâitíịtcaêcaâcăöơngvíơtkhaâc

+Tronglaoăöơng,conngûúđiăaôbiïịtchïịtaơoracaâccöngcuơvađsûêduơngcaâccöngcuơăïítaơoracuêacaêivíơtchíịt

+Laoăöơngcuêaconngûúđilađhađnhăöơngcoâmuơcăñch-taâcăöơngvađothïịgiúâivíơtchíịtkhaâchquanlađmbiïịnăöíithïịgiúâinhùìmthoaêmaônnhucíìucuêaconngûúđi

+Trongquaâtrònhlaoăöơng,böơnaôongûúđiặúơcphaâttriïínvađngađycađnghoađnthiïơn,lađmchokhaênùngtûduytrûđutûúơngcuêaconngûúđicuôngngađycađngphaâttriïín

- Laoă ö ơngsaênx uí ịtcođnl a đc ú sú êcuêas ûơhò n h thađnhv ađphaâttriïínngönngûô.

+Tronglaoăöơng,conngûúđitíịtýịucoânhûôngquanhïơvúâinhauvađcoân h

u cí ìucíìnt r ao ă ö íikinhnghiïơm.Tûđă oânaêys in h s ûơ"cíìnthiïịtp ha êinoâivúâin h a u m ö ơtcaâigòăíịy".V ò v í ơy,ngönn g û ôraăúđivađphaâttriïíncuđngvúâilaoăöơng

+Ngönngûôlađhïơthöịngtñnhiïơuthûâhai,lađcaâi"voêvíơtchíịt"cuêatûduy,lađphûúngtiïơnăïíconngûúđigiaotiïịptrongxaôhöơi,phaênaânhmöơtcaâchkhaâiquaâtsûơvíơt,töíngkïịtkinhnghiïơmthûơctiïînvađtraoăöíichuânggiûôacaâcthïịhïơ.ChñnhvòvíơyÙngghencoi:laoă öơngvađngönngûôlađ" h a i s ûâckñchthñchchuêýịubiïịn"b öơnaôoconvíơtthađnhböơnaôoconngûúđi,phaênaânhtímlyâăöơngvíơtthađnhphaênaânhyâthûâc

Laoăöơngvađngönngûô,ăoâchñnhlađnguöìngöịcxaôhöơiquýịtắnhsûơhònhthađnhvađphaâttriïínyâthûâc

II Baênchíịtcuêayâthûâc

Chuênghôaduyvíơtbiïơnchûângchoyâthûâclađsûơphaênaânhthïịgiúâik haâchqu an v ađob öơnaôongûúđithöngquahoaơtă öơngthûơctiïîn,nïnbaênchíịtcuêayâthûâclađhònhaênhchuêquancuêathïịgiúâikhaâchquan,lađsûơphaênaânhsaângtaơothïịgiúâivíơtchíịt

- YÂthûâclađhònhaênhchuêquancuêathïịgiúâikhaâchquan.Ăiïìuăoâcoânghôalađnöơidu ng cuêayâthûâclađdo t hï ịgiúâik h a âchquan quy ắnh,nhûngyâthûâclađhònhaênhchuêquan,lađhònhaênhtinhthíìnchûâkhöngphaêilađhònhaênhvíơtlyâ,víơtchíịtnhûchuênghôaduyvíơttíìmthûúđngquanniïơm

- Khinoâiyâthûâclađhònhaênhchuêquancuêathïịgiúâikhaâchquan,cuôngcoânghôalađyâthûâclađsûơphaênaânhtûơgiaâc,saângtaơothïịgiúâi

+Phaênaânhyâthûâclađsaângtaơo,vònoâbaogiúđcuôngdonhucíìuthûơctiïînquyắnh.Nhucíìuăoâăođihoêichuêthïíphaênaânhphaêihiïíuặúơccaâiặúơcphaênaânh.Trïncúsúêăoâhònhthađnhnïnhònhaênhtinhthíìnvađnhûônghònhaênhăoângađycađngphaênaânhăuângăùưn

+Phẫnấnhyáthûáclâsấngtẩo,vịphẫnấnhàốbaogiúâcuängdûåat r

ï n h o a åtà ưångt h ûåctiïỵnvâlâsẫnphêímcuãacấcq u a n h ï åxậhưåi.Lâs a ãnphêímcuãacấcquanhïåxậhưåi,b a ãnchêëtc uãayát h ûáccốtđnhxậhưåi

Quanàiïímtrïncuãatriï ëthổcMấcvïìnguưìngưëcvâbẫnchêëtcuãayáthûáchoântoânàưëilêåpvúáichuãnghơaduytêmcoiyáthûác,tûduylâcấicốtrûúác,sinhravêåtchêëtvâchuãnghơaduyvêåttêìmthûúângcoiyáthûáclâmưåtdẩngvêåtchêëthóåccoiyáthûáclâsûåphẫnấnhgiẫnàún,thuåàưångthïëgiúáivêåtchêët

III- YÁnghơaphûúngphấpluêån

1 Doyáthûácchĩlâhịnhẫnhchuãquancuãathïëgiúáikhấchquannïntrongnhêånt h û ácvâho a åtà ưångt h ûåctiïỵnphẫixuêëtp ha áttûâthûåctïëkhấchquan.Cêìnphẫichưëngbïånhchuãquanduyyáchđ

2 Doyáthûáclâsûåphẫnấnhtûågiấc,sấngtẩohiïånthûåc,nïncêìnchưëngtûtûúãngthuåàưångvâchuãnghơagiấồiïìuxarúâithûåctiïỵn

1 Phaơmtruđvíơtchíịt(xemcíu8)vađphaơmtruđyât h û â c (xemcíu9)

2 Möịiquanhïơbiïơnchûânggiûôavíơtchíịtvađyâthûâc

a) Víơtchíịtquýịtắnhyâthûâc:

- Víơtchíịtcoâtrûúâc,yâthûâccoâsau.Víơtchíịtsinhrayâthûâc,yâthûâclađchûâcnùngcuêaoâcngûúđi-

- Sûơtaâcăöơngcuêayâthûâcăöịivúâivíơtchíịtphaêithöngquahoaơtăöơngcuêaconngûúđi.Conngûúđidûơatrïncaâctrithûâcvïìnhûôngquyluíơtkhaâchquanmađăïìramuơctiïu,phûúnghûúângthûơchiïơn;xaâcắnhcaâcphûúngphaâpvađbùìngyâchñthûơchiïơnmuơctiïuíịy

Sûơtaâcăöơngcuêayâthûâcăöịivúâivíơtchíịtduđcoâăïịnmûâcăöơnađoăichùngnûôathònoâvíînphaêidûơatrïnsûơphaênaânhthïịgiúâivíơtchíịt

c) Biïíuhiïơncuêamöịiquanhïơgiûôavíơtchíịtvađyâthûâctrongăúđisöịngxaôhöơilađquanhïơgiûôatöìntaơixaôhöơivađyâthûâcxaôhöơi,trongăoâtöìntaơixaôhöơiquýịtắnhyâthûâcxaôhöơivađyâthûâcxaôhöơicoâtñnhăöơclíơptûúngăöịitaâcăöơngtrúêlaơitöìntaơixaôhöơi.Ngoađira,möịiquanhïơgiûôavíơtchíịtvađyâthûâccođnlađcúsúêăïíxemxeâtcaâcmöịiquanhïơkhaâcnhû:chuêthïívađkhaâchthïí,lyâluíơnvađthûơctiïîn,ăiïìukiïơnkhaâchquanvađnhíntöịchuêquanv.v

3 YÂthûâcphûúngphaâpluíơn