CÈng ÆÂng bfi coi lµ ÆËi t≠Óng ti’p nhÀn thÙ ÆÈng, kh´ng Æ≠Óc chÒ ÆÈng tham v†n vµ l˘a ch‰n... C∏c th› sinh lµm bµi bªng ch˜ Khmer.
Trang 1ßA DÑNG V°N HïA
VÄ VAI TRí CHû THÕ CûA CóNG ߤNG CÉC
D¢N TóC THIÕU Sˇ
TRONG PHÉT TRIÕN
ß∆t v†n Æ“
Vi÷t Nam lµ mÈt quËc gia Æa d©n tÈc vÌi nh˜ng Æ∆c Æi”m v®n h„a, kinh t’, x∑ hÈi kh∏c nhau ßËi xˆ ÆÛng Ææn vÌi s˘ Æa dπng nµy cµng quan tr‰ng h¨n khi s˘ giao thoa v“ kinh t’ vµ v®n h„a gi˜a c∏c tÈc ng≠Íi vµ gi˜a c∏c quËc gia ngµy cµng mπnh mœ Trong qu∏ tr◊nh ph∏t tri”n Æ„, kh´ng cÈng ÆÂng nµo c„ th” thay th’ v®n h„a cÒa m◊nh bªng mÈt n“n v®n h„a kh∏c Æ” ph∏t tri”n Ng≠Óc lπi, kh´ng cÈng ÆÂng nµo c„ th” khäp k›n vµ tı chËi thay ÆÊi Æ” th›ch nghi Ch›nh v◊ vÀy, ng≠Íi d©n vµ cÈng ÆÂng ph∂i lµ chÒ th” t›ch c˘c Æ” quy’t Æfinh g◊n gi˜ nh˜ng nät v®n h„a nµo vµ th∂i loπi nh˜ng g◊ kh´ng cfln phÔ hÓp, vµ h‰ c«n c„ kh´ng gian t˘ do kh´ng bfi ∏p Æ∆t Æ” quy’t Æfinh
Vi÷t Nam Æ∑ c„ nhi“u nÁ l˘c trong vi÷c trÓ giÛp c∏c cÈng ÆÂng d©n tÈc thi”u sË vÌi mÙc Æ›ch h≠Ìng tÌi s˘ c´ng bªng, thfinh v≠Óng vµ ph∏t tri”n C∏c ch≠¨ng tr◊nh v“ gi∏o dÙc, y t’, x©y d˘ng c¨ sÎ hπ t«ng, th´ng tin vµ v®n h„a x∑ hÈi Æ∑ Æ≠Óc Æ≠a vµo trong nhi“u thÀp k˚ qua C∏c ch≠¨ng tr◊nh ph∏t tri”n nµy nhªm giÌi thi÷u nh˜ng ˝ t≠Îng ho∆c th˘c hµnh mÌi mong muËn mang lπi nh˜ng k’t qu∂ tËt Æãp h¨n cho cÈng ÆÂng d©n tÈc thi”u sË ß” c∏c ˝ t≠Îng vµ th˘c hµnh nµy Æ≠Óc ch†p nhÀn vµ thµnh c´ng, c∏c c∏ nh©n vµ cÈng ÆÂng c«n ph∂i c„ ki’n th¯c, bfi thuy’t phÙc, t˘ ra quy’t Æfinh, th˘c hµnh vµ khºng Æfinh n„ Æ≠Óc ch†p nhÀn hay kh´ng N„i c∏ch kh∏c, mÈt th˘c hµnh vµ thµnh tË v®n ho∏ mÌi chÿ thuy’t phÙc Æ≠Óc vµ c„ ∂nh h≠Îng Æ’n mÈt c∏ nh©n hay cÈng ÆÂng trong vi÷c ch†p nhÀn hay tı chËi th˘c hµnh Æ„ khi hÈi
tÙ 5 Æi“u ki÷n: th¯ nh†t, Æ≠Óc ng≠Íi d©n coi lµ c„ gi∏ trfi v≠Ót trÈi h¨n so vÌi nh˜ng th˘c hµnh Æ∑ vµ Æang tÂn tπi; th¯ hai, c„ s˘ t≠¨ng th›ch gi˜a c∏i mÌi vÌi h÷ thËng v®n ho∏ b∂n Æfia; th¯ ba, c∏i mÌi c«n ÆÒ Æ¨n gi∂n Æ” hi”u vµ th˘c hµnh; th¯ t≠, c∏i mÌi c„ kh∂ n®ng ki”m ch¯ng Æ≠Óc th´ng qua th˘c t’; vµ th¯ n®m, c∏i mÌi ph∂i c„ lÓi ›ch r‚ rµng cho c∏ nh©n vµ cÈng ÆÂng
Tuy nhi™n, nhi“u ch≠¨ng tr◊nh ph∏t tri”n tı tr≠Ìc Æ’n nay mang t›nh phÊ qu∏t thÀm ch› lµ ∏p Æ∆t kh´ng t›nh Æ’n s˘ Æ∆c thÔ v®n h„a vµ Æi“u ki÷n ph∏t tri”n cÒa tıng cÈng ÆÂng d©n tÈc CÈng ÆÂng bfi coi lµ ÆËi t≠Óng ti’p nhÀn thÙ ÆÈng, kh´ng Æ≠Óc chÒ ÆÈng tham v†n vµ l˘a ch‰n Ch›nh v◊ vÀy, nhi“u ch≠¨ng tr◊nh dÔ kh´ng phÔ hÓp v…n Æ≠Óc tri”n khai tr™n di÷n rÈng g©y ra nh˜ng l∑ng ph› vµ thÀm ch› mang lπi nh˜ng t∏c dÙng phÙ ti™u c˘c l™n cÈng ÆÂng Vi÷c t◊m hi”u v®n h„a cÈng ÆÂng Æ” vÀn dÙng vµo thi’t k’, tri”n khai vµ Æ∏nh gi∏ t∏c ÆÈng lµ v´ cÔng c«n thi’t Chÿ khi Æi“u nµy Æ≠Óc ∏p dÙng tri÷t Æ” th◊ mÌi mong mang lπi hi÷u qu∂ th˘c s˘ cho ng≠Íi d©n tÈc thi”u sË
Trang 230 12
20 79
50
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Kinh DTTS
Đạt chuấn Gần chuẩn Dưới chuẩn
C∏c ch≠¨ng tr◊nh gi∏o dÙc ti”u h‰c vµ trung h‰c c¨ sÎ cÒa nhµ n≠Ìc Æang c„ nhi“u ≠u ti™n cho vÔng ÆÂng bµo d©n tÈc thi”u sË Tuy nhi™n, c∂ sË l≠Óng
vµ ch†t l≠Óng gi∏o dÙc cÒa h‰c sinh d©n tÈc thi”u sË Æ“u käm vµ ngµy cµng thÙt lÔi so vÌi m∆t bªng chung cÒa c∂ n≠Ìc C„ nhi“u nguy™n nh©n kh∏c nhau, nh≠ng mÈt trong nh˜ng nguy™n nh©n quan tr‰ng Æ„ lµ ch≠¨ng tr◊nh gi∏o dÙc phÊ th´ng th˘c s˘ lµ phÊ qu∏t Æ≠Óc x©y d˘ng tr™n n“n t∂ng v®n h„a cÒa ng≠Íi Kinh n™n kh∏c bi÷t vÌi v®n h„a cÒa ng≠Íi d©n tÈc thi”u sË C∏c gi∏o vi™n cÚng Æa sË lµ ng≠Íi Kinh n™n ch≠a th†u hi”u v®n h„a cÚng nh≠ ph≠¨ng ph∏p gi∂ng dπy phÔ hÓp vÌi h‰c sinh d©n tÈc thi”u sË Ch›nh v◊ vÀy, ngoµi y’u
tË rµo c∂n ng´n ng˜, nhi“u h‰c sinh d©n tÈc thi”u sË th†y xa lπ vÌi nh˜ng g◊ m◊nh h‰c do nÈi dung kh´ng g«n gÚi vÌi lfich sˆ vµ v®n h„a cÒa cÈng ÆÂng
Tı Æ„ d…n Æ’n nh˜ng b†t lÓi ngay tı ngµy Æ«u Æ’n lÌp, vµ v“ l©u dµi ∂nh h≠Îng nghi™m tr‰ng Æ’n k’t qu∂ Æ«u ra nh≠ Æ∑ tr◊nh bµy Î bi”u Æ 1 Ch›nh v◊ vÀy, nh˜ng s∏ng ki’n sˆ dÙng ki’n th¯c b∂n Æfia, v®n h„a Æfia ph≠¨ng nhªm lµm cho ch≠¨ng tr◊nh gi∏o dÙc g«n gÚi h¨n vÌi trŒ em d©n tÈc thi”u sË sœ g„p ph«n v≠Ót qua nh˜ng rµo c∂n nµy C∏c tÊ ch¯c nh≠ Plan quËc t’ vµ Qu¸ c¯u trÓ nhi ÆÂng Li™n HÓp QuËc (UNICEF) Æ∑ thˆ nghi÷m bªng c∏ch g«n gÚi h„a ch≠¨ng tr◊nh h‰c th´ng qua sˆ dÙng gi∏o cÙ ÆÀm ch†t v®n h„a vµ lfich sˆ cÒa tÈc ng≠Íi, nÈi dung g«n gÚi vÌi v®n h„a, lfich sˆ vµ ng´n ng˜ d©n tÈc B™n cπnh Æ„, vi÷c huy ÆÈng cÈng ÆÂng tham gia vµo qu∏ tr◊nh nµy cÚng Æ∑ mang lπi thµnh c´ng cho ch≠¨ng tr◊nh gi∏o dÙc m«m non vµ ti”u h‰c
"B‰n trŒ Æ∑ r†t h∏o h¯c khi th†y c∏c nh©n vÀt tı nh˜ng c©u chuy÷n cÊ mµ chÛng th≠Íng Æ≠Óc nghe k” hi÷n l™n tr™n c∏c trang s∏ch ChÛng bµn t∏n vÌi nhau v“ c∏i ∏o cÒa ng≠Íi anh trai, v“ con c∏o c„ th” h∏t vµ h·i t´i r†t nhi“u v“ tıng nh©n vÀt trong truy÷n"
(Thµo Vµng Pao, TNV nh„m trŒ)
MóT Sˇ
M§ HçNH
C| THÕ
BOX 1
BIÕU ߤ 1: CHƒT L¶úNG GIÉO D|C
Trang 3Vi÷c khai th∏c v®n h„a d©n tÈc kh´ng nh˜ng lµm cho ch≠¨ng tr◊nh ph∏t tri”n phÔ hÓp vµ hi÷u qu∂ h¨n mµ cfln lµm t®ng lflng t˘ hµo vµ t˘ tin cÒa ng≠Íi d©n Ng≠Íi d©n chÿ b∂o tÂn nh˜ng g◊ h‰ cho lµ phÔ hÓp vµ th†y t˘ hµo v“ n„ Ch›nh v◊ vÀy, c∏c ch≠¨ng tr◊nh ph∏t tri”n ph∂i tÀp trung n©ng cao ni“m t˘ hµo cÒa ng≠Íi d©n thay v◊ cho rªng v®n h„a d©n tÈc lµ lπc hÀu c«n ph∂i thay ÆÊi ßi“u Æ∆c bi÷t quan tr‰ng Æ„ lµ ng≠Íi d©n ph∂i Î trung t©m cÒa qu∏ tr◊nh l˘a ch‰n nµy, h‰ ph∂i c„ kh´ng gian t˘ do Æ” th∂o luÀn
vµ chia sŒ ß©y ch›nh lµ c∏ch mµ d˘ ∏n photovoice mµ Vi÷n nghi™n c¯u x∑ hÈi kinh t’ vµ m´i tr≠Íng (iSEE), tÊ ch¯c CARE vµ Oxfam Æ∑ th˘c hi÷n K’t qu∂ d˘ ∏n nµy ch¯ng t· khi ng≠Íi d©n c„ c¨ hÈi h‰c h·i v“ v®n h„a cÒa m◊nh, chia sŒ v“ v®n h„a cÒa m◊nh th◊ t›nh cÈng ÆÂng cÒa h‰ t®ng l™n
vµ lflng t˘ hµo v®n h„a cÚng t®ng l™n H¨n n˜a, ng≠Íi d©n Æ∑ t˘ tin n„i v“ v®n h„a cÒa m◊nh vÌi c∏c b™n vµ chÒ ÆÈng tham gia h¨n vµo c∏c ch≠¨ng tr◊nh ph∏t tri”n sinh k’ vµ gi˜ g◊n v®n h„a cÈng ÆÂng
Nh≠ vÀy, v®n h„a lµ thuÈc v“ cÈng ÆÂng vµ c∏c ch≠¨ng tr◊nh b∂o tÂn v®n h„a d©n tÈc n™n l†y cÈng ÆÂng lµm trung t©m N’u kh´ng cÈng ÆÂng sœ
bfi l“ h„a vµ trÎ n™n thÙ ÆÈng ngay trong nh˜ng ch≠¨ng tr◊nh g◊n gi˜ v®n h„a cÒa m◊nh ßi“u nµy chæc chæn sœ d…n Æ’n nh˜ng th†t bπi vµ l∑ng ph›
Khi cÈng ÆÂng t˘ hµo v“ v®n h„a cÒa m◊nh h‰ sœ chÒ ÆÈng tham gia vµ chÒ ÆÈng g◊n gi˜ MÈt v› dÙ Æi”n h◊nh Æ„ lµ Mπng l≠Ìi “B∂o tÂn ph∏t tri”n tri th¯c b∂n Æfia d©n tÈc Th∏i Vi÷t Nam” do ch›nh nh˜ng ng≠Íi d©n tÈc Th∏i Ưng l™n x©y d˘ng vµ ph∏t tri”n Xu†t ph∏t tı th˘c t’ lµ ti’ng Th∏i ngµy cµng bfi mai mÈt vµ nhi“u ng≠Íi d©n tÈc kh´ng cfln kh∂ n®ng n„i vµ vi’t ti’ng Th∏i, trong khi nh˜ng nät v®n h„a vµ ki’n th¯c b∂n Æfia chÿ c„ th” truy“n t∂i qua ng´n ng˜ mã ÆŒ, Trung t©m v◊ s˘ ph∏t tri”n b“n v˜ng mi“n nÛi (CSDM) Æ∑ cÔng cÈng ÆÂng ng≠Íi Th∏i thµnh lÀp mπng l≠Ìi g◊n gi˜
vµ b∂o tÂn ti’ng n„i vµ ch˜ vi’t cÒa ng≠Íi Th∏i, bæt Æ«u tı tÿnh Lπng S¨n Ch›nh v◊ s˘ c«n thi’t vµ hi÷u qu∂ cÒa c´ng vi÷c mµ hi÷n tπi mπng l≠Ìi Æ∑
mÎ rÈng hoπt ÆÈng Î 7 tÿnh c„ ng≠Íi Th∏i sinh sËng, nhÀn Æ≠Óc s˘ tham gia nhi÷t t◊nh cÒa l∑nh Æπo cÈng ÆÂng vµ ch›nh quy“n Æfia ph≠¨ng VÌi m´ h◊nh cÈng ÆÂng t˘ lµm cÒa ng≠Íi Th∏i, mÈt sË nh„m kh∏c nh≠ ng≠Íi Dao cÚng Æ∑ bæt Æ«u ∏p dÙng Æ” g◊n gi˜ ti’ng Dao cÊ Î tÿnh Hfla B◊nh Nh≠ vÀy, khi ng≠Íi d©n th†y Æ≠Óc t«m quan tr‰ng cÒa vi÷c gi˜ g◊n v®n h„a cÒa d©n tÈc m◊nh, h‰ c„ th” t˘ Æ≠a ra s∏ng ki’n vµ t◊nh nguy÷n tham gia g◊n gi˜
"[Tr≠Ìc Æ©y] em th†y v®n h„a m◊nh
›t Æãp, ›t ÆÈc Æ∏o - em tham gia rÂi,
em lπi th†y kh∏c Tı 2010 Æi Æ∏m c≠Ìi ph∂i m∆c nh≠ ng≠Íi Kinh, em ngh‹ th’
lµ ÆÛng; Æeo khuy™n tai n∆ng, h·i mã tπi sao Æeo, em kh´ng hi”u Em th†y h‰ Æeo vµng Æeo bπc, em ngh‹ d©n tÈc m◊nh lπc hÀu, em cÚng h¨i x†u hÊ B©y giÍ em bi’t vµ th†y t˘ hµo v◊ c∏c bµ cfln Æeo trang s¯c truy“n thËng Em v“ em sœ n„i vÌi m‰i ng≠Íi kh∏c lµ m◊nh c«n ph∂i gi˜"
H Thfi BÙi - Ng≠Íi Pako - Tπi x∑ Tµ RÙt, Huy÷n ß®kr´ng, Tÿnh Qu∂ng Trfi
BOX 2
Trang 4BOX 3
K⁄T LUÜN
K⁄T QUÅ ßÑT ߶úC CûA MÑNG VTIK K’t qu∂ Æπt Æ≠Óc cÒa mπng VTIK
- ThËng nh†t xong bÈ ch˜ Th∏i Î Vi÷t Nam
- Gi∂ng dπy ch˜ Th∏i Î b∂y tÿnh cÒa Vi÷t Nam
- Soπn gi∏o tr◊nh dπy vµ h‰c ch˜ Th∏i Î Vi÷t Nam
- Lµm xong font ch˜ Th∏i Vi÷t Nam
- Ch˜ Th∏i Æ≠Óc Æ≠a vµo tr≠Íng h‰c vµ nhi“u trung t©m Ƶo tπo Î c∏c tÿnh
- S≠u t«m vi’t lπi nhi“u tµi li÷u cÊ
- Xu†t b∂n tµi li÷u nÈi bÈ bªng ch˜ Th∏i hµng n®m
Nh≠ vÀy, vi÷c sˆ dÙng v®n h„a b∂n Æfia vµ s˘ chÒ ÆÈng tham gia t›ch c˘c cÒa ng≠Íi d©n vµo vi÷c thi’t k’ gi∏o cÙ hay c∂i bi™n c∏c nÈi dung ch≠¨ng tr◊nh gi∏o dÙc cho con em ng≠Íi d©n tÈc thi”u sË Æ∑ b≠Ìc Æ«u mang lπi k’t qu∂ kh∂ quan K›ch th›ch ni“m t˘ hµo v“ v®n h„a cÒa m◊nh Î ng≠Íi d©n tÈc thi”u sË sœ tπo ÆÈng l˘c vµ n©ng cao s˘ t˘ tin cÒa cÈng ÆÂng trong vi÷c g◊n gi˜ vµ ph∏t tri”n v®n h„a cÚng nh≠ th˘c hi÷n c∏c d˘ ∏n ph∏t tri”n Ch›nh v◊ vÀy, mÈt sË ki’n nghfi ch›nh s∏ch sau n™n Æ≠Óc c∏c c¨ quan h˜u quan quan t©m vµ xem xät:
ß»y mπnh vi÷c lÂng ghäp ki’n th¯c b∂n Æfia vµ v®n h„a vµo c∏c ch≠¨ng tr◊nh gi∏o dÙc m«m non vµ phÊ th´ng c¨ sÎ, bªng c∏ch ph©n bÊ ng©n s∏ch cho s˘ tham gia cÒa cÈng ÆÂng cÚng nh≠ cÒa gi∏o vi™n trong vi÷c s∂n xu†t gi∏o cÙ, c∂i ti’n nÈi dung vµ ph≠¨ng ph∏p gi∂ng dπy phÔ hÓp vÌi v®n h„a Æfia ph≠¨ng Bæt buÈc gi∏o vi™n gi∂ng dπy Î vÔng ÆÂng bµo d©n tÈc thi”u sË ph∂i Æ≠Óc Ƶo tπo v“ Æa dπng v®n h„a vµ nhπy c∂m v®n h„a
C∏c ch≠¨ng tr◊nh ph∏t tri”n n„i chung vµ b∂o tÂn v®n h„a n„i ri™ng ph∂i l†y cÈng ÆÂng lµm chÒ th” M‰i hÁ trÓ v“ thi’t ch’ v®n h„a c«n ph∂i phÔ hÓp vÌi cÈng ÆÂng vµ Æ” cÈng ÆÂng quy’t Æfinh v“ t›nh phÔ hÓp Ch›nh v◊ vÀy, c∏c ch≠¨ng tr◊nh n™n giao tr˘c ti’p cho cÈng ÆÂng th˘c hi÷n, tr∏nh vi÷c ∏p Æ∆t v®n h„a vµ Æ≠a vµo ch≠¨ng tr◊nh nh˜ng v®n h„a ngoπi lai qu∏ xa rÍi vÌi v®n h„a cÈng ÆÂng hi÷n tπi
ß” cÙ th” h„a vi÷c nµy, ûy ban d©n tÈc vµ HÈi ÆÂng d©n tÈc n™n Æ≠a ra mÈt h≠Ìng d…n chi ti’t cho vi÷c th˘c hi÷n kho∂n 1 Æi“u 7 trong nghfi Æfinh
sË 05/2011/Nß-CP v“ c´ng t∏c d©n tÈc nhªm Æfinh ngh‹a r‚ rµng v“ hµnh vi k˙ thfi vµ ph©n bi÷t ÆËi xˆ vÌi ng≠Íi d©n tÈc thi”u sË, thÛc Æ»y Æa dπng v®n h„a cho c∏n bÈ c´ng ch¯c lµm vi÷c vÌi c∏c cÈng ÆÂng d©n tÈc c«n ph∂i theo
"Trong phflng thi s¨ c†p Pali cÒa c∏c nhµ s≠ tπi chÔa B≠ng tol sa, x∑ Vi™n An, huy÷n Tr«n ß“ C∏c th› sinh lµm bµi bªng ch˜ Khmer C∏c s≠ h‰c do s≠ c∂ trong chÔa dπy, nh≠ng cuÈc thi nµy do ch›nh quy“n tÊ ch¯c N’u thi ÆÀu, c∏c nhµ s≠ sœ chuy”n sang lÌp bÊ tÛc Pali trung c†p Nam bÈ H‰c xong lÌp Æ„ t≠¨ng Æ≠¨ng THPT Nhi“u ng≠Íi Æi tu kh´ng h‰c Î ngoµi mµ chÿ h‰c Î Æ©y Tr≠Íng nµy kh´ng c„ n˜ sinh."
Ng≠Íi k” chuy÷n: Trfinh Phen