TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN DẠY VÀ HỌC VỀ ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU (BẢN TIẾNG VIỆT)

Tài liệu hướng dẫn dạy và học về ứng phó với biến đổi khí hậu” là tài liệu tham khảo nhằm hướng dẫn cụ thể về hoạt động dạy và học về ứng phó với biến đổi khí hậu và từng bước nâng cao nhận thức, kĩ năng, thái độ để thích ứng với biến đổi khí hậu của giáo viên và học sinh.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN DẠY VÀ HỌC

Tài li u đ c xây d ng b i B Giáo d c và ào t o,

Trung tâm S ng và H c t p vì Môi tr ng và C ng đ ng (Live&Learn),

T ch c Plan t i Vi t Nam và C quan Phát tri n Qu c t Australia (AusAID)

bi t thông tin thêm, xin m i liên h :

Trung tâm S ng và H c t p vì Môi tr ng và C ng đ ng

S 30, ngõ 32/26, Tô Ng c Vân, Hà N i, Vi t Nam

Tel: +844 3718 5930 | Fax:+844 3718 6494

Email: vietnam@livelearn.org

Website: www.livelearn.org, www.thehexanh.net

N m trong khu v c ông Nam Á, n i đ c xem là “r n bão” c a th gi i, Vi t Nam đ c đánh giá là m t trong nh ng n c ch u nhi u thi t h i và d b t n th ng nh t b i thiên tai và bi n

đ i khí h u

Trong nh ng n m qua, Chính ph Vi t Nam đã có nhi u ch tr ng, chính sách nh m nâng cao

n ng l c phòng ch ng thiên tai và ng phó v i bi n đ i khí h u, c th là Chi n l c qu c gia phòng ch ng và gi m nh thiên tai đ n n m 2020 và Ch ng trình m c tiêu qu c gia v ng phó

v i bi n đ i khí h u

“Tài li u h ng d n d y và h c v ng phó v i bi n đ i khí h u” là tài li u tham kh o nh m

h ng d n c th v ho t đ ng d y và h c v ng phó v i bi n đ i khí h u và t ng b c nâng cao nh n th c, k n ng, thái đ đ thích ng v i bi n đ i khí h u c a giáo viên và h c sinh Cu n sách đ c phát tri n d a trên nhi u tài li u giáo d c qu c t và Vi t Nam, đúc rút t kinh nghi m các n c và đ a ph ng đ i v i công tác ng phó v i bi n đ i khí h u t i tr ng h c ây là

b c đi k p th i, góp ph n th c hi n K ho ch hành đ ng ng phó v i bi n đ i khí h u c a ngành giáo d c 2011-2015

“Tài li u h ng d n d y và h c v ng phó v i bi n đ i khí h u”, cùng v i “S tay ABC v

Bi n đ i khí h u” và “Tài li u h ng d n d y và h c v gi m nh r i ro thiên tai”, n m trong B tài li u h ng d n d y và h c v gi m nh r i ro thiên tai và ng phó v i bi n đ i khí h u v i s

tham gia và th m đ nh c a B Giáo d c và ào t o N i dung tài li u đ c xây d ng b i Trung tâm S ng và H c t p vì Môi tr ng và C ng đ ng (Live&Learn) và T ch c Plan t i Vi t Nam, trong khuôn kh d án “Thích ng v i bi n đ i khí h u l y tr em làm trung tâm” do C quan Phát tri n Qu c t Australia (AusAID) tài tr

Trong quá trình biên so n, chúng tôi đã ti n hành nghiên c u, gi ng d y th nghi m t i m t s

tr ng h c và đã có nh ng ch nh s a, b sung d a trên đóng góp c a nhi u chuyên gia và các quý th y cô giáo Vì đây là b tài li u thí đi m, ch c ch n còn nhi u h n ch , chúng tôi r t mong

mu n nh n đ c nh ng ý ki n xây d ng đ b tài li u hoàn thi n h n

Ban so n th o xin trân tr ng c m n nhà tài tr AusAID, Live&Learn, Plan t i Vi t Nam và các cán b thu c V Khoa h c, Công ngh và Môi tr ng c a B Giáo d c và ào t o, các th y cô giáo đã có nh ng đóng góp quý báu cho quá trình xây d ng tài li u này

M C L C

L I NÓI U 1

DANH M C VI T T T 3

GI I THI U 4

GI I THÍCH THU T NG 7

PH N 1 CÁC HO T NG D Y VÀ H C 11

Ch đ 1: Th i ti t, khí h u và bi n đ i khí h u 12

Ch đ 2: Nguyên nhân c a bi n đ i khí h u 17

Bài 2.1 - Hi u ng nhà kính và nguyên nhân c a bi n đ i khí h u 17

Bài 2.2 - Các ho t đ ng tích c c và tiêu c c t i môi tr ng và khí h u 22

Ch đ 3: Tác đ ng c a bi n đ i khí h u 27

Bài 3.1 - Tác đ ng c a bi n đ i khí h u trên th gi i và Vi t Nam 27

Bài 3.2 - Ai b nh h ng nhi u nh t b i bi n đ i khí h u 32

Ch đ 4: ng phó v i bi n đ i khí h u 36

Ch đ 5: Các ho t đ ng th c hành ng phó v i bi n đ i khí h u 42

PH N 2 THÔNG TIN CHO GIÁO VIÊN 45

Ch đ 1: Th i ti t, khí h u và bi n đ i khí h u 46

Ch đ 2: Nguyên nhân c a bi n đ i khí h u 52

Ch đ 3: Tác đ ng c a bi n đ i khí h u 59

Ch đ 4: ng phó v i bi n đ i khí h u 68

TÀI LI U THAM KH O 74

PH N 3 TÀI LI U PHÁT TAY 77

B Tài nguyên và Môi tr ng

C c Thông tin N ng l ng Hoa Kì Giáo d c và ào t o

Gi m nh r i ro thiên tai

H i Ch th p đ Vi t Nam

Vi n Khoa h c Khí t ng Th y v n và Môi tr ng Ban Liên Chính ph v Bi n đ i khí h u

Khí nhà kính Trung tâm S ng và H c t p vì Môi tr ng và C ng đ ng

Ng i khuy t t t

Ph n tri u Trung h c c s Công c Khung c a Liên Hi p Qu c v bi n đ i khí h u

C quan Th m dò a ch t Hoa Kì

ng phó v i Bi n đ i khí h u

T ch c Y t Th gi i

GI I THI U

M C ÍCH

“Tài li u h ng d n d y và h c v ng phó v i bi n đ i khí h u” đ c xây d ng nh m

m c đích:

Nâng cao nh n th c v B KH và vai trò c a giáo d c vì m t cu c s ng an toàn và b n v ng

H tr giáo viên khai thác thông tin và các ph ng pháp d y và h c có s tham gia (còn

đ c g i là “d y h c tích c c” hay “d y h c l y h c sinh làm trung tâm”), nh m tích h p ch

đ PB KH vào các môn h c và ho t đ ng ngo i khóa

Thúc đ y vi c áp d ng và chia s các tài li u giáo d c, các ý t ng và ho t đ ng giáo d c

h c ng th i, h c sinh đ c nâng cao kh n ng quan sát, phân tích, t ng h p và đánh giá

v tác đ ng c a B KH, và các k n ng m m (thuy t trình, l ng nghe, làm vi c nhóm…)

Thái đ : H c sinh có ý th c và thái đ tích c c, ch đ ng tham gia b o v môi tr ng, xây

d ng l i s ng xanh - ít phát th i cacbon, có ý th c tiêu dùng b n v ng và quan tâm đ n các ngành ngh s n xu t kinh doanh ít phát th i cacbon

ch n các thông tin và ho t đ ng phù h p v i h c sinh

Ph n 2 Thông tin cho giáo viên: Cung c p ki n th c tham kh o v B KH và t ng ng

v i các ch đ trong Ph n 1, giúp giáo viên n m đ c các thông tin n n t ng và ti n hành xây d ng bài gi ng t t h n

Ph n 3 Tài li u phát tay h tr d y và h c: Bao g m các tranh nh phát tay và các tài li u

th c hi n m i ch đ , giáo viên có th cân nh c l a ch n ki n th c và ho t đ ng phù h p v i

t ng đ i t ng h c sinh và đ a ph ng Các ho t đ ng giáo d c trong Ph n 1 c a tài li u mang tính g i ý và m i ch đ có th th c hi n trong th i gian 45-120 phút

- C ng c bài h c: giúp h c sinh n m v ng n i dung bài và đánh giá n i dung h c t p thông qua nh ng câu h i g i ý Giáo viên có th áp d ng thêm các bài t p v nhà mang tính th c hành cho h c sinh đ ý ngh a c a bài gi ng b ích và thi t th c h n.

Các ho t đ ng g i ý khác: ph n này đ a ra các ho t đ ng giáo d c khác nh m giúp giáo viên l a ch n đ b sung ho c thay th m t s ho t đ ng chính, cho phù h p v i các đ i

t ng h c sinh và đ a bàn khác nhau Các ho t đ ng này c ng đem l i nh ng c h i th c hành nh m c ng c và đánh giá ki n th c, k n ng và thái đ c a h c sinh

NH NG G I Ý V PH NG PHÁP D Y VÀ H C

S d ng nhi u trò ch i, ho t đ ng mang tính t ng tác đ t o không khí h c t p tích c c

Ki n th c cô đ ng và k n ng th c t , tránh lí thuy t, không h c thu c lòng

Nâng cao vai trò và s tham gia c a h c sinh: làm vi c nhóm và cá nhân, tr i nghi m, tham gia l p k ho ch, hành đ ng, đánh giá

Cung c p nhi u s l a ch n v i các ho t đ ng đ n gi n, s d ng v t li u s n có và các ho t

đ ng có s d ng công ngh thông tin, ho t đ ng trên l p và v i c ng đ ng

K t n i các ch đ kinh t - v n hoá - môi tr ng đ thúc đ y t m nhìn phát tri n b n v ng

m t vài th p k ho c dài h n B KH có th là do các quá trình t nhiên bên trong ho c các tác đ ng bên ngoài, ho c do ho t đ ng c a con ng i làm thay đ i thành ph n c a khí quy n hay trong khai thác s d ng đ t.

Các quá trình t nhiên chi ph i s trao đ i cacbon (d i d ng CO2, cacbonat và các h p ch t h u c v.v ) trong khí quy n, đ i d ng và Trái t Các quá trình chính bao g m s quang h p, hô h p trao đ i

gi a các h th ng khí quy n và Trái t (g n 100 t t n/n m (gigaton

- Gt); s xâm nh p và th t thoát nhi t đ ng l c gi a đ i d ng và khí quy n; s v n hành b m và tr n cacbon sâu d i đ i d ng (g n 90 t

t n/n m) S phá r ng và đ t nhiên li u hóa th ch th i g n 7 Gt vào khí quy n m i n m T ng l ng cacbon trong các b ch a là g m 2.000 Gt trong h sinh v t đ t, trong đ t và các v t v n, 730 Gt trong khí quy n và 38.000 Gt trong các đ i d ng (IPCC, 2001) Trong các th i kì dài h n thì các quá trình đ a ch t nh núi l a, l ng đ ng và phong hóa c ng quan

nh ngh a các thu t ng đ c s d ng t các ngu n: Ch ng trình m c tiêu qu c gia ng phó

v i bi n đ i khí h u (B Tài nguyên và Môi tr ng - BTNMT, 2008) và Bi n đ i khí h u và tác

đ ng Vi t Nam (Vi n Khoa h c Khí t ng Th y v n và Môi tr ng - IMHEN, 2010), cùng các

đ nh ngh a đang đ c các t ch c qu c t s d ng t i Vi t Nam d y và h c, các đ nh ngh a này có th đ c vi t đ n gi n và ng n g n h n cho phù h p v i đ i t ng h c sinh.

Khí h u là m c đ trung bình c a th i ti t trong m t không gian nh t

đ nh và kho ng th i gian dài (th ng là 30 n m)

Các ch t khí trong khí quy n h p th và phát x tr l i b c x h ng ngo i phát ra t m t đ t Các ch t khí này v a do các quá trình t nhiên l n con ng i sinh ra Khí nhà kính ch y u là h i n c, cac-bon đioxit, đinit oxit, metan, ozon trong t ng đ i l u và các h p ch t halocacbon

Là gi đ nh có c s khoa h c và tính tin c y v s ti n tri n trong

t ng lai c a các m i quan h gi a kinh t - xã h i, thu nh p bình quân GDP, phát th i khí nhà kính, bi n đ i khí h u và m c n c bi n dâng

L u ý r ng, k ch b n bi n đ i khí h u khác v i d báo th i ti t và d báo khí h u là nó đ a ra quan đi m v m i ràng bu c gi a phát tri n

b t n h i nghiêm tr ng ho c không th đ o ng c, không đ c l y lí

do thi u s ch c ch n v m t khoa h c đ trì hoãn nh ng bi n pháp

ch ng đ Thích ng v i B KH là s đi u ch nh h th ng t nhiên ho c con

ng i đ i v i hoàn c nh ho c môi tr ng thay đ i, nh m m c đích

gi m kh n ng b t n th ng do dao đ ng và bi n đ i khí h u hi n h u

ho c ti m tàng và t n d ng các c h i do nó mang l i

Là tr ng thái khí quy n t i m t đ a đi m nh t đ nh đ c xác đ nh b ng

t h p các y u t : nhi t đ , áp su t, đ m, t c đ gió, m a,…

PHẦN 1

CÁC HOẠT ĐỘNG

DẠY VÀ HỌC

Nêu đ c khái ni m “Bi n đ i khí h u” và phân bi t

v i “Nóng lên toàn c u”.

Hi u và nêu đ c m t s bi u hi n chính c a B KH trên th gi i và t i Vi t Nam.

60 phút Thông tin cho giáo viên Ph n 2 - ch đ 1.

Tài li u phát tay 1.1, 1.2, 1.3; Clip 1.1; D ng c trò

ch i và thí nghi m.

1.1 Trò ch i v th i ti t và khí h u

Giáo viên ra quy đ nh nh sau:

- Khi giáo viên hô “M a nh ” thì các em h c sinh làm đ ng tác gõ hai ngón tay tr vào nhau r i nói to: “Tí tách! Tí tách!”

- Khi giáo viên hô “Gió to” thì các em h c sinh làm đ ng tác

gi tay lên cao, v y qua trái và qua ph i, r i nói to: “Ào ào!

Ào ào”

- Khi giáo viên hô “M a l n” thì các em h c sinh làm đ ng tác d m chân t i ch và nói to: “L p b p! L p b p!”

- Khi giáo viên hô “S m” thì các em h c sinh làm đ ng tác

n m tay, gõ gõ xu ng bàn và nói to: “Ùng ùng! Ùng ùng!”

- Khi giáo viên hô “Sét”, các em h c sinh làm đ ng tác xòe lòng bàn tay, gi ra phía tr c và nói to: “ oàng đoàng!”.Giáo viên có th hoán đ i th t các câu hô, đ xem các em

h c sinh có ph n x k p hay không

Sau đó giáo viên gi i thi u: Các hi n t ng trên g i là “Th i ti t”

1 Kh i đ ng

Th i gian: 10’

Khí h u c a khu v c mi n B c, mi n Trung và mi n Nam n c ta nh th nà o?

- Giáo viên gi i thích cho các em bi t s khác nhau gi a th i

Khí h u là m c đ trung bình c a th i ti t trong m t không gian nh t đ nh và kho ng th i gian dài (th ng

b Vi t Nam là n c có… nhi t đ i gió mùa.

c … mi n Nam có hai mùa rõ r t: mùa m a và mùa khô.

áp án: a Th i ti t; b khí h u; c Khí h u

2.1 Khá i ni m Bi n đ i khí h u

- Giáo viên h i c l p: Th nào là B KH?

- Giáo viên ghi tóm t t ý ki n c a các em lên b ng Và t

đó gi i thích cho các em khái ni m B KH và phân bi t v i

“Nó ng lên toà n c u”

Thu t ng “Bi n đ i khí h u” dùng đ ch nh ng thay

đ i c a khí h u v t ra kh i tr ng thái trung bình đã

B KH có th là do các quá trình t nhiên và/ho c

do ho t đ ng c a con ng i Thu t ng “bi n đ i khí

h u” đ c dùng ph bi n hi n nay ch y u mu n nói

t i s nóng lên toàn c u gây ra b i các ho t đ ng c a con ng i

Nóng lên toàn c u là xu h ng t ng lên v nhi t đ trung bình c a Trái t Cò n B KH là khá i ni m r ng

h n ch nh ng thay đ i lâu dà i c a khí h u trong đó bao

g m c v nhi t đ , l ng m a, m c n c bi n dâng và

r t nhi u các tác đ ng t i t nhiên và con ng i.

2.2 Bi u hi n c a B KH

- Giáo viên nêu m t s bi u hi n chính c a B KH trên th

gi i hi n nay Giáo viên có th đ t câu h i cho h c sinh v các hi n t ng này Vi t Nam và cung c p thêm thông tin:

Nhi t đ trung bình đang t ng lên: Th gi i: t ng 0,7°C

b t đ u t th i kì cách m ng công nghi p; Vi t Nam:

t ng 0,5-0,7 o C trong 50 n m (1958-2007).

B ng các vùng c c đang tan ch y v i t c đ ngày càng nhanh

M c n c bi n dâng lên do quá trình giãn n nhi t c a

n c và do b ng tan hai c c và các đ nh núi cao Thiên tai và cá c hi n t ng th i ti t c c đoan (nh n ng nóng, giá rét, bão, l l t, h n hán…) có xu h ng gia

Câu 1 i n t thích h p vào ch tr ng trong các câu sau:

a “Sáng nay, t i Hà N i, tr i n ng, nhi t đ trung bình kho ng 25oC, chi u t i có m a dông r i rác m t vài

n i” - đây là m t ví d v …

áp án: th i ti t

b … là các đi u ki n th i ti t trung bình trong nhi u n m

áp án: Khí h u

c Bi n đ i khí h u đang di n ra hi n nay ch y u mu n nói t i s …, là xu h ng t ng lên v nhi t đ trung bình c a Trái t, gây ra b i ho t đ ng c a con ng i.

áp án: nóng lên toàn c u

Câu 2: Ch n 01 ph ng án tr l i đúng nh t cho câu h i sau:

Nh ng thay đ i c a khí h u v t ra kh i tr ng thái trung bình

đã đ c duy trì trong nhi u n m đ c g i là gì?

Câu 4: Ch n 02 ph ng án tr l i đúng cho câu h i sau:

Hi n t ng nào sau đây là bi u hi n c a B KH?

a Núi l a phun trào

h u và chia s v i c l p trong các ti t h c sau

- Giáo viên d n d t: Khi B KH x y ra, b ng tan và n c

bi n s dâng lên, làm m t ch trú n c a con ng i và loài v t

- Chia h c sinh thành các nhóm 5-8 em, giao cho m i nhóm

1 t gi y báo Nêu lu t ch i: ây là khu v c đ t li n n i các em sinh s ng và bên ngoài là bi n c s ng an

T x a t i nay, khí h u Trái t đã thay đ i

r t nhi u theo th i gian

Tham kh o Thông tin cho giáo viên Ph n 2 -

- Giáo viên l n l t hô: “B ng đang tan, n c bi n dâng lên

o n phim th i s đ a thông tin v m t s bi u hi n và tác

đ ng c a B KH t i Vi t Nam Tr c ho c sau khi trình chi u, giáo viên có th gi i thi u thêm v các bi u hi n c a B KH t i

Vi t Nam, và liên h t i đ a ph ng

M c đích:

Th i gian c n thi t:

Tài li u h tr :

Sau bài h c này, h c sinh có th :

Gi i thí ch đ c thu t ng “Hi u ng nhà kí nh”, mô

t đ c quá trì nh gây nên hi u ng nhà kí nh và nguyên nhân gây ra B KH.

Nêu đ c các khí nhà kính chính và ngu n g c phát th i khí nhà kính t ho t đ ng c a con ng i.

60 phút Thông tin cho giáo viên Ph n 2 - ch đ 2.

Tài li u phát tay 1.1, 2.1, 2.2, 2.3; Clip 2.1.1 và 2.2.1

Bài 2.1 - Hi u ng nhà kính và nguyên nhân c a B KH

Trò ch i: “Bi n đ i khí h u đang x y ra”

- Giáo viên s d ng trò ch i đ giúp h c sinh nh thu t ng

và các bi u hi n c a B KH Ho t đ ng có th di n ra ngoài

tr i (h c sinh đ ng 12-15 em t o thành vòng tròn) ho c trong l p (h c sinh ng i nguyên t i ch )

- Lu t ch i: Ch đ nh m t b n là ng i đi u khi n trò ch i,

b n này s đ c ch vào m t b n b t kì trong l p và hô tên m t bi u hi n c a B KH, ví d nh “n c bi n dâng”,

“nhi t đ t ng”, “b ng tan”, “thiên tai th t th ng”

- N u b ch vào/hô tên thì h c sinh đó và 2 b n ng i g n

ph i th c hi n các đ ng tác chính xác đ minh h a ch đ

N u làm sai thì h c sinh đó ph i làm qu n trò đ ti p t c

đi u khi n trò ch i Giáo viên quy đ nh rõ ràng v đ ng tác:

“N c bi n dâng”: h c sinh đ ng và làm đ ng tác nh y lên, 2 h c sinh bên c nh ng i và vòng tay xung quanh

“B ng tan”: h c sinh ng i và làm đ ng tác s i tay b i,

2 h c sinh bên c nh đ ng và làm đ ng tác v y tay kêu c u

“Thiên tai th t th ng”: h c sinh đ ng và đi vòng tròn

t i ch , 2 h c sinh bên c nh đ ng và n i vòng tay xung quanh b n đó đ b o v

- Giáo viên có th quy đ nh các đ ng tác khác nhau cho phù

h p l a tu i và không gian ch i

2.1 Hi u ng nhà kính

- Giáo viên đ t câu h i cho h c sinh: T i sao B KH di n ra?

Ghi nh n l i các câu h i và d n d t vào bài:

Theo các nhà khoa h c, s bi n đ i c a khí h u trong vòng 150 n m tr l i đây x y ra ch y u do các ho t

đ ng khai thác và s d ng tài nguyên không h p lí c a con ng i, đ c bi t là vi c khai thác và s d ng nhiên

li u hóa th ch c ng nh các tài nguyên khác nh đ t

3 Ph n n ng l ng còn l i làm b m t Trái t nóng lên và phát nhi t vào b u khí quy n.

4 M t ph n nhi t b các khí nhà kính trong khí quy n

2.2 Nguyên nhân B KH

- Giáo viên gi i thi u v quá trì nh thay đ i khí h u c a Trá i

t, đ c bi t t th i kì Cá ch m ng Công nghi p đi cù ng v i quá trì nh t ng nhi t đ c a Trá i t

Tr c Cách m ng Công nghi p, khí h u Trái t đã

tr i qua th i kì n đ nh kéo dài hàng nghìn n m Ho t

đ ng c a con ng i không t o ra nhi u khí nhà kính

th i vào khí quy n.

N m 1850, Cách m ng Công nghi p lan r ng trên th

gi i v i nhi u phát minh v t b c làm thay đ i cu c

s ng c a con ng i: khai thác m , công nghi p, giao thông v n t i… T đó, con ng i b t đ u thay đ i môi

tr ng: đ t nhi u nhiên li u hóa th ch nh d u m , than đá và khí t nhiên đ v n hành máy móc, đáp

ng nhu c u v n t i, phát đi n và các nhu c u v n ng

- Giáo viên chia h c sinh thành các nhóm 5-8 em

- Giáo viên phát cho m i nhóm 1 b th phát tay và yêu c u các em th o lu n đ s p x p t ng khí nhà kính v i đ c

Câu 1 i n t thích h p vào ch tr ng trong các câu sau:

a Hi u ng nhà kính là kh n ng gi nhi t c a b u khí quy n, do… có kh n ng gi l i nhi t t a ra t b m t Trái t và phát l ng nhi t đó tr l i vào b u khí quy n

áp án: khí nhà kính

b K t th i kì…, con ng i b t đ u làm gia t ng hi u ng nhà kính m t cách m nh m

- Chia h c sinh thành các đ i nh 3-5 em, m i l t ch i các

đ i c 1 đ i di n lên tham gia

- Khi giáo viên nói 1 ho c 2 t c a m t thu t ng liên quan

đ n B KH, h c sinh ph i ngay l p t c gi tay giành quy n

tr l i và nói đ y đ c m t /thu t ng đó H c sinh ph i ngay l p t c nói ph n còn l i c a t đó Nh ng ai hoàn thành đúng s đ c 1 đi m (có th có nhi u đáp án đúng) Sau m i vòng, các đ i l i c đ i di n m i lên

- G i ý: Thiên: Thiên tai, thiên nhiên; Bi n: Bi n đ i khí h u;

B u: B u không khí, B u khí quy n; Hi u: Hi u ng nhà kính; Ô: oxi, ozon; Khí: khí nhà kính, CO2, N2O, CH4, CFC.Giáo viên chia l p thành các nhóm 3-5 em L n l t m i nhóm

Lu t ch i:

- Giáo viên gi th ghi tên 1 khí nhà kính cho nhóm đó quan sát, nh ng không đ b n h c sinh nhìn th y

- Các thành viên trong nhóm s ph i l n l t nêu ra đ c

đi m c a lo i khí đó, giúp b n h c sinh kia tr l i đ c tên

lo i khí đang nói đ n (ho c cách khác: Giáo viên cho b n

h c sinh này nhìn th ghi tên, r i mô t đ c đi m c a lo i khí đó, giúp các thành viên khác trong nhóm đoán đ c tên lo i khí đang nói đ n)

- Yêu c u h c sinh không dùng ti ng n c ngoài, ho c t trùng v i tên c a khí nhà kính, ho c kí hi u hóa h c

Clip 2.1.1 - “Em tìm hi u v hi u ng nhà kính”: Gi i thích m t cách sinh đ ng và d hi u v hi u ng nhà kính và quá trình nóng lên toàn c u

Clip 2.2.1 - “Ch t cây”: Ho t đ ng c a con ng i d n t i m t

lo t các tác đ ng đ i v i môi tr ng và h qu c a nó

- Giáo viên gi i thi u cho h c sinh bi t thí nghi m này mô

ph ng hi u ng nhà kính

- t 2 cây con c nh nhau ngoài tr i

- Sau đó, giáo viên yêu c u h c sinh úp bình th y tinh trong

su t lên 1 cây con, cây kia đ bình th ng Giáo viên di n

gi i: Bình th y tinh gi ng nh m t l p khí bao ph quanh Trái t

- Sau 3 ti ng, giáo viên cho h c sinh mô t l i tr ng thái c a

2 cây con L u ý m c đ héo úa c a cây con th hi n s thay đ i v nhi t đ

- Giáo viên yêu c u h c sinh th o lu n k t qu thu đ c v

s thay đ i b ngoài c a 2 cây con

- Giáo viên gi i thích: N ng l ng ánh sáng M t Tr i xuyên qua l p th y tinh làm m không khí bên trong bình L ng nhi t này m t ph n b gi l i khi n nhi t đ trong bình

m lên Quá trình này t ng t nh hi n t ng các khí nhà kính làm m Trái t, hay chính là hi u ng nhà kính (Live&Learn, 2010).

Ý th c đ c nh ng hành vi c a cá nhân và c ng

đ ng góp ph n gi m tác đ ng tiêu c c t i môi

tr ng và khí h u.

60 phút Thông tin cho giáo viên Ph n 2 - ch đ 2 Tài li u phát tay 2.4, 2.5, 2.6; Clip 2.2.3

Bài 2.2 - Các ho t đ ng có tác đ ng tích c c và tiêu c c

t i môi tr ng và khí h u

- Giáo viên chu n b các th màu ghi tên ho c dùng các qu bóng nhi u màu t ng tr ng cho các khí nhà kính

- Chia l p thành các nhóm 5-8 em và giao nhi m v : Khi

g i tên đ n khí nhà kính nào (hay tung qu bóng nào), m i nhóm ph i đ a ra đ c m t ho t đ ng c a con ng i gây phát th i khí nhà kính đó

- Sau các l t ch i, đ i nào li t kê đ c đúng nh t các ho t

đ ng s th ng cu c (Tham kh o Thông tin cho giáo viên

Ph n 2 - ch đ 2 - m c 2.2).

2.1 Trò ch i “Truy tìm th ph m”

- Giáo viên chia c l p thành các nhóm 5-8 em và phát cho

m i nhóm m t b c tranh trong Tài li u phát tay 2.4

1 Cây (r ng) đ c t o thành ch y u t cacbon Cây

có kh n ng đ c bi t là t s n xu t th c n cho mì nh

nh ánh sáng M t Tr i Trong quá trình này nó hút khí cacbon đioxit (CO 2 ) qua lá và th i ra khí oxi (O 2 ) Cac- bon đ c l u tr l i trong thân, lá và r cây M i cây có

th tr đ c hàng t n cacbon

2 Khi tr ng lúa, ru ng ng p n c là m t ngu n phát th i khí metan (CH 4 ) khá l n vào khí quy n Theo các nhà khoa h c, c n thay đ i ph ng th c t i tiêu và thoát

n c đ ng lúa đ gi m thi u l ng phát th i này.

3 nhi u n i, ng i ta ch t cây l y g hay phá r ng

l y đ t ph c v ho t đ ng s n xu t khác Khi b ch t

b , chúng s “tr l i” ngu n d tr cacbon vào không khí Quá trình này có th x y ra t t n u cây b th i

r a ho c x y ra nhanh chóng n u cây b đ t cháy

4 Các ph ng ti n v n t i nh máy bay, tàu bè, ô tô…

đ u ch y b ng x ng, d u X ng, d u đ c s n xu t t

d u m , là m t lo i nhiên li u hóa th ch Nó đ c t o thành t các khu r ng b chôn vùi cách đây hàng tr m tri u n m d i lòng đ t Gi ng nh cây r ng, nhiên

li u hóa th ch ch a đ ng hàm l ng cacbon cao, nên khi b đ t cháy chúng s th i ra CO 2 vào không khí.

5 Các nhà máy s n xu t đi n dùng nhiên li u hóa

th ch (than đá, khí đ t và d u m ) đ cung c p đi n cho h u h t các thành ph trên th gi i Quá trình này

“gi i phóng” hàng tri u tri u t n khí CO 2 m i ngày

6 Máy bay là m t trong nh ng ph ng ti n di chuy n nhanh nh t và bay đ cao hàng ch c kilomet so v i

8 Gia sú c: Ngoài vi c t o ra khí CO 2 khi hít th , nh ng loài đ ng v t n c nh trâu, bò cò n t o ra khí CH 4 qua

ch t th i và h i Nhu c u c a con ng i càng t ng thì các trang tr i gia súc càng phát tri n, v a t ng khí CH 4

và làm chuy n đ i đ t tr ng r ng sang ch n th ây

s là m t ngu n phát th i khí nhà kính vô cùng l n.

2.2 K chuy n - Ai phá t th i khí nhà kính nhi u h n?

- Giáo viên m i 2 em h c sinh dùng Tài li u phát tay 2.5 k chuy n: m t em đóng vai Hugo - h c sinh s ng m t n c phát tri n và m t em đóng vai Lan - s ng m t n c nghè o

(Chu n b nhi u b n sao đ

phát cho các nhóm)

Th i gian: 20’

- Giáo viên yêu c u h c sinh l ng nghe và ghi chép các ho t

đ ng c a 2 nhân v t trong truy n

- Sau khi k chuy n xong, giáo viên đ t câu h i th o lu n:

Nh ng ho t đ ng nào là tích c c và nh ng ho t đ ng nào

là không tích c c (làm t ng phát th i khí nhà kính)?

- Giáo viên ghi tóm t t các ý lên b ng

- Giáo viên k t lu n: Nh ng n c phát tri n là nh ng n c gây phát th i khí nhà kính nhi u h n, và cung c p thêm

thông tin v các n c phát th i khí nhà kính nhi u nh t

(Tham kh o Thông tin cho giáo viên Ph n 2 - ch đ 2 -

- Mua th c ph m c a

đ a ph ng

- Tr ng rau qu đ n

- T t đi n khi đi ng

- Không t t đèn khi không

s d ng

- Mua th c ph m có nhi u bao bì đóng gói

- Các b n c a Hugo đi ô tô riêng t i tr ng

- Dùng lò s i, n c nóng (các n c ph ng Tây

th ng dùng khí đ t ho c

đi n đ v n hành h th ng

lò s i và n c nóng trong các tòa nhà)

Tài li u phát tay 2.5 - Câu

chuy n v Hugo và Lan

1 Câu h i g i ý

Câu 1 i n t thích h p vào ch tr ng trong câu sau:

D u chân… đ c s d ng đ đo l ng phát th i khí nhà kính c a m t ng i hay m t qu c gia

áp án: cacbon

Câu 2: Các phát bi u d i đây là đúng hay sai? Hãy đánh

d u (✓) vào ô thích h p

Câu 3: Ch n 02 ph ng án tr l i đúng cho câu h i sau:

Các ho t đ ng nào sau đây làm gia t ng hi u ng nhà kính?

- N u b “khí nhà kính” ch m vào/hô tên, h c sinh đó ph i nói ngay m t c m t c th v ch đ : các bi u hi n c a bi n

- Giáo viên có th cho ch i l n l t theo t ng ch đ khác nhau, đ giúp h c sinh nh đ c thu t ng và tên g i.Clip 2.2.3 - “Câu chuy n đ đ c”: m t phim ng n gi i thích v

n n kinh t hàng hóa và đ a ra nh ng v n đ s n xu t tiêu dùng không b n v ng

- Giáo viên đ c các câu h i ho c phát cho t ng h c sinh Tài li u phát tay 2.6, yêu c u m i h c sinh tr l i và tính

đi m c a mình theo b ng h i Sau đó h c sinh c ng đi m

và so sánh xem ai có đi m cao nh t, ai có đi m th p nh t Giáo viên khen ng i các em có s đi m th p (s đi m

t ng ng v i l ng khí nhà kính t o ra t ho t đ ng c a các em)

- Giáo viên gi i thích v khái ni m d u chân (d u v t) cacbon

t ví d trên:

Khi s n xu t hay sinh ho t, nhi u ho t đ ng c a con

ng i s phát th i ra m t l ng CO 2 và các khí nhà kính khác Và tùy theo cách s n xu t hay sinh ho t, con ng i có th th i ra l ng khí nhà kính khác nhau

Ví d : đi ô tô s th i ra l ng khí nhà kính th p h n máy bay, s n xu t đi n t n ng l ng M t Tr i s th i

và gi m các tác đ ng tiêu c c.

- Giáo viên gi i thi u s li u v d u chân cacbon c a m t

s n c trên th gi i (Tham kh o Thông tin cho giáo viên

Bài 3.1 - Tác đ ng c a B KH trên th gi i và t i Vi t Nam

Bài t p nhóm: Ôn t p khái ni m, nguyên nhân và bi u hi n

- Giáo viên m i đ i di n cá c nhó m lên trì nh bà y và t ng k t

- Sau khi các em tr l i, giá o viên t ng k t l i (Tham kh o

S đ nguyên nhân, bi u hi n và tác đ ng c a B KH trong Thông tin cho giáo viên Ph n 2 - ch đ 3):

B KH tác đ ng lên Trái t bao g m c môi tr ng và con

ng i Trong đó, m t s bi u hi n c ng chính là nh ng tác

đ ng s c p do nh h ng c a vi c t ng nhi t đ trong môi tr ng t nhiên nh sau:

B ng trên các vùng c c đang tan ch y v i t c đ ngày càng nhanh

M c n c bi n dâng lên do quá trình giãn n nhi t

c a n c và do b ng tan hai c c và các đ nh núi cao

Thiên tai và cá c hi n t ng th i ti t c c đoan (nh

n ng nóng, giá rét, bão, l l t, h n hán…) có xu h ng gia t ng, c v t n s và c ng đ và khó d đoán h n.

Tác đ ng c a B KH đ n: S c kh e, nông nghi p, ngu n n c, h sinh thái, n ng l ng, xây d ng, giao thông…

Tác đ ng khi: M c n c bi n dâng, nhi t đ t ng, thiên tai và các hi n t ng th i ti t c c đoan

- V i h c sinh ti u h c, giáo viên có th cho các em v hình, đóng k ch, ho c xem tranh đ mô t (Tài li u phát tay 3.1)

V i h c sinh trung h c c s , giáo viên có th yêu c u các

em thu th p các thông tin trên Vi t Nam ho c đ a ph ng thông qua quan sát, ph ng v n, xem tivi, đài báo, internet

- Khuy n khích các nhóm h c sinh thuy t trình k t qu thông qua tranh nh, đóng k ch, tri n lãm…

- Giá o viên tóm t t các thông tin và đ t thêm các câu h i:

Trong các tác đ ng đó, tác đ ng nào đáng s nh t v i h c sinh? tác đ ng nào b t ng nh t v i h c sinh? Và d n

d t: có th tránh đ c nguy c th m h a khí h u, t t c chúng ta c n ph i th c hi n r t nhi u hành đ ng tích c c.

a s l ng các loài đ ng th c v t trên Trái t.

b nhi t đ trung bình toàn c u

c s l ng các c n bão

d di n tích đ t li n.

Clip 3.1.1 - “Xã Thu n”: B phim ng n do t ch c Plan th c

hi n theo ph ng pháp làm phim có s tham gia c a tr em (child participatory video), trong đó tr em đóng vai trò ch

đ ng trong toàn b quá trình: đánh giá tác đ ng và xác đ nh

r i ro c a thiên tai và B KH; xây d ng k ch b n và đ c ng;

quay phim; truy n thông và chia s v i c ng đ ng và các b n

h c sinh; và v n đ ng chính sách

Clip 3.1.2 - H u qu c a B KH

S đ v nguyên nhân và tác đ ng c a B KH

- Giáo viên chia c l p thành các nhóm 5-8 em và phát cho

m i nhóm m t b th trong Tài li u phát tay 3.2

- Các nhóm th o lu n trong 5 phút đ s p x p các th thành các nguyên nhân, bi u hi n và tác đ ng c a B KH

- Giáo viên m i đ i di n các nhóm lên trình bày b ng cách

dán các th trên b ng (Tham kh o s đ trong Thông tin cho giáo viên Ph n 2 - ch đ 3).

- Các em có th s u t m thêm tranh nh, thông tin đ làm báo t ng v nguyên nhân và tác đ ng c a B KH

a B KH s làm m i khu v c trên Trái

b Các nhà khoa h c đã tính toán đ c chính xác m i tác đ ng c a B KH đ i

v i con ng i

✓

Hãy đi n vào ô ch d i đây theo các g i ý/câu h i sau:

6 Khi b ng trên đ t li n tan ch y, … s dâng lên làm m t

H Í N H À K Í N H

T H I Ê N T A I

6 A M Ҥ C H O Á

- Giáo viên x p h c sinh đ ng thành vòng tròn.

- Giáo viên hô kh u l nh, h c sinh hô theo và làm đ ng tác theo th t sau đây:

Khi hô “Gieo h t”, h c sinh ng i th p xu ng đ t

Khi hô “N y m m”, h c sinh nhô cao h n m t chút

Sau đó ti p t c hô “T i n c”, “Bón phân”, “T i

n c” Sau m i l n hô thì vòng tròn ph i đ ng cao

h n m t chút Ngoài ra có th đ a ra các giai đo n khác nh “Cây n hoa”, “Cây ra qu ” đ h c sinh có

th đ ng th ng và gi tay

Trong quá trình ch i, m i giai đo n, n u giáo viên

hô ra m t bi n c hay tác đ ng x u, nh “H t b ng p úng”, “H n hán”, “ t b ô nhi m”, “Bão to cây đ ”,

“Cháy r ng” thì h c sinh s hô “Cây ch t” và tr l i v trí ng i ban đ u

- Giáo viên chia c l p thành các nhóm 5-8 em và phát Tài

li u phát tay 3.4 - m i nhóm có 5-7 nh (không c n theo

Giúp nâng cao nh n th c c a c ng đ ng v tác

- Giáo viên m i 3-5 em đóng vai “L quét” Các em còn l i

s là c dân s ng khu v c mi n núi, trong đó cho 7-10

em b c th m, ho c xung phong đóng vai: Ng i cao tu i,

Ph n , Tr em, Ng i khuy t t t, Ng i nghèo Giáo viên s d ng gi y, ho c v trên sàn l p/sân ch i m t khu

v c nh - g i là n i an toàn - cách ch ng i c a h c sinh kho ng 2-3 m Di n tích n i an toàn có th nh , ho c s

gi y ít h n s ng i ch i

- Giáo viên nêu b i c nh và lu t ch i:

M t ngôi làng đang s ng yên bình d i chân núi Khi giáo viên hô: “ i làm, đi h c”, ng i ch i s đi l i xung quanh th hi n ho t đ ng ng i l n đi làm và

tr em đi h c hàng ngày Khi giáo viên hô: “V nhà,

v nhà”, ng i ch i s v gh c a mình Khi giáo viên hô: “L quét, l quét”, h c sinh đóng vai “L quét” xu t

- Giáo viên đ a ra câu h i th o lu n và t ng k t:

Nh ng nhóm ng i nào không đ n đ c n i an toàn?

T i sao?

Trong th c t , nhóm ng i này có d g p nguy hi m khi B KH x y ra không?

N u không mu n đi u đó x y ra, chúng ta nên làm gì?

- Giáo viên t ng k t và d n d t đ n bài h c

Ng i dân t c, Ng i nhi m HIV/AIDS… Khi B KH x y ra,

nh ng ng i này d b t n th ng và g p nguy hi m h n

so v i ng i khác do h có m t s đ c đi m nh : Kinh t : H có m c thu nh p th p, không đ ho c ch

v a đ đáp ng các nhu c u sinh ho t c b n; n i thi u th n, t m b ; í t có kh n ng chi tr các d ch v y

ng phó v i B KH, h có kh n ng và đi m m nh gì? Các em th y nh ng câu chuy n gi ng nh h có x y ra

đ a ph ng mình ho c nh ng vùng nào khác không?

- Sau khi các nhóm th o lu n xong, giáo viên t ch c th o

lu n toàn th Giáo viên ghi ý ki n c a các nhóm lên b ng

và t ng h p

Câu h i g i ý

Câu 1 i n t thích h p vào ch tr ng trong câu sau:

Ng i nghèo, ng i dân t c thi u s , ng i cao tu i, ph n

Câu 3: Ch n 02 ph ng án tr l i đúng cho câu sau:

Nh ng đ i t ng nào d i đây ch u nh h ng l n nh t khi

Clip 3.2.1 - “S ng chung v i l ”: m t b phim ng n v cu c

s ng c a ng i dân vùng Nam B trong mùa l , đ ng th i nêu

ra các bi n pháp ng phó v i hi n t ng thiên tai này

- Giá o viên chia nhóm (5-8 em/nhóm) và yêu c u v b c tranh t ng lai v m t ngôi làng an toàn tr c thiên tai

và B KH Giáo viên phân công m i nhóm, trong khi v , đóng vai m t trong các đ i t ng d b t n th ng (Ng i nghèo, Tr em, Ng i già, Khuy t t t, Ph n )

Các em có th làm gì đ giúp cho Ng i nghèo và

Ng i d b t n th ng s ng an toàn tr c thiên tai và

- Ai s là ng i ch u thi t thòi h n, b n s ng n c phát tri n (Hugo) hay b n s ng n c đang phát tri n (Lan)?

Tài li u phát tay 4.1, 4.2 Clip 4.1, 4.2, 4.3, 2.2.2;

Gi y A0, th mà u, bút d

Trò ch i “ ng phó v i B KH”

- T p h p ng i ch i đ ng thành vòng tròn ho c chia thành các nhóm 5-8 em đ ng thành m t vòng tròn

- Giáo viên b t đ u hô tên nh ng ho t đ ng có th làm t ng phát th i khí nhà kính và ho t đ ng giúp con ng i ng phó v i B KH:

N u là ho t đ ng làm t ng khí nhà kính thì h c sinh

ph i cúi ng i xu ng.

N u là ho t đ ng giúp con ng i ng phó v i B KH thì

h c sinh ph i đ ng th ng và khoác vai nhau

- Ai làm không đúng thì s b lo i (ho c c nhóm b lo i)

- Các ho t đ ng:

Góp ph n gây ra B KH: đ t r ng, ch t phá r ng, đi máy bay, đi ô tô, xe máy, đ t rác, đ t than, x khí th i…

- Giá o viên thuy t trì nh v nh ng n l c c a qu c t trong

ng phó v i B KH bao g m Công c Khung c a Liên

- S p x p h c sinh đ ng theo vòng tròn và giáo viên đ ng

gi a Phân công 1-2 h c sinh làm giám kh o và ghi chép

l i (có th ghi trên các th gi y nh )

- Khi giáo viên b c đ n “đ i m t” v i h c sinh nào thì h c sinh đó ph i đ a ra m t câu tr l i N u tr l i sai ho c trùng thì b lo i ngay ra kh i vòng ch i, c nh v y t i khi tìm đ c ng i chi n th ng

- Giáo viên l n l t đ t ra các câu h i:

Li t kê nh ng hành đ ng cá nhân ng phó (gi m nh / thích ng) v i B KH.

2.3 Hai chi n l c trong ng phó v i B KH

- Giáo viên gi i thí ch cho h c sinh hi u v hai chi n l c

ng phó v i B KH là “thí ch ng” và “gi m nh ”:

Gi m nh B KH là ng n ch n s nóng lên toàn c u

thông qua vi c gi m c ng đ ho c m c đ phát th i khí nhà kính.

Thích ng v i B KH bao g m t t c nh ng ho t đ ng và/ho c nh ng đi u ch nh trong ho t đ ng c a con

ng i đ thích nghi và t ng c ng kh n ng ch ng

ch u c a con ng i tr c tác đ ng c a B KH, và khai thác nh ng m t thu n l i c a nó.

Giáo viên có th b sung b ng các th hành đ ng mà các em đ a ra bài t p trên.

- Giáo viên l u ý : Có m t s hà nh đ ng v a là thí ch ng v a

là gi m nh , ví d nh : tr ng r ng, á p d ng k thu t canh

tá c m i, h n ch và tá i s d ng rá c th i

Câu h i g i ý

Câu 1 i n t thích h p vào ch tr ng trong câu sau:

… bi n đ i khí h u là ng n ch n s nóng lên toàn c u thông qua vi c gi m c ng đ ho c m c đ phát th i khí nhà kính