Phong trào đấu tranh đòi quyền tham chính của phụ nữ ở nhật bản từ sau chiến tranh thế giới thứ hai (1945) đến nay

LỜI CAM ĐOANTôi xin cam đoan toàn bộ Luận văn tốt nghiệp với đề tài “Phong trào đấu tranh đòi quyền tham chính của phụ nữ ở Nhật Bản từ sau chiến tranh thế giới thứ hai 1945 đến nay” là

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-PHẠM THỊ PHƯƠNG MINH

PHONG TRÀO ĐẤU TRANH ĐÒI QUYỀN THAM CHÍNH CỦA PHỤ NỮ Ở NHẬT BẢN TỪ SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1945) ĐẾN NAY

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan toàn bộ Luận văn tốt nghiệp với đề tài “Phong trào đấu tranh đòi quyền tham chính của phụ nữ ở Nhật Bản từ sau chiến tranh thế giới thứ hai (1945) đến nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Phạm Thị Thu Giang

Mọi trích dẫn trong Luận văn này đều được ghi rõ nguồn đầy đủ và cụ thể Nội dung Luận văn này không trùng lặp với bất cứ nội dung luận văn nào

đã công bố

Tác giả

Phạm Thị Phương Minh

Chiến tranh thế giới thứ hai

1.1 Phong trào tham chính của phụ nữ thế giới và Nhật Bản trước15

chiến tranh thế giới thứ hai

1.1.1 Vị trí chính trị của phụ nữ Nhật trước Chiến tranh thế giới thứ15

hai

1.1.2 Phong trào đấu tranh giành quyền tham chính của phụ nữ Nhật19

Bản trước Chiến tranh thế giới thứ hai

1.2 Những biến đổi về chính trị, kinh tế, xã hội Nhật Bản thời kỳ sau27

Chiến tranh thế giới thứ hai

1.2.1 Những biến đổi về chính trị Nhật Bản thời kỳ sau Chiến tranh27

thế giới thứ hai và vấn đề nữ quyền

1.2.2 Bối cảnh kinh tế Nhật Bản thời kỳ sau Chiến tranh thế giới thứ32

hai và vai trò của nữ giới

1.2.3 Bối cảnh xã hội, văn hóa Nhật Bản thời kỳ sau Chiến tranh thế36

giới thứ hai và sự cải thiện nhận thức của phụ nữ

Chương 2: Sự phát triển của phong trào tham chính phụ nữ Nhật Bản42

sau Chiến tranh thế giới thứ 2

2.1 Quá trình bước vào nghị trường của phụ nữ Nhật sau chiến tranh42

thế giới thứ hai

2.1.1 Vai trò của Ichikawa Fusae trong việc thúc đẩy hoạt động tham42

chính của phụ nữ Nhật Bản sau chiến tranh

2.1.2 Những cải cách về luật bầu cử và sự xuất hiện của các nghị viên44

nữ trong chính trường Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai

2.2 Hoạt động tham chính của phụ nữ Nhật Bản sau Chiến tranh thế49

Chiến tranh thế giới thứ hai, bài học kinh nghiệm từ một số quốc gia

và liên hệ với Việt Nam

3.1 Kết quả phong trào tham chính của phụ nữ Nhật Bản sau Chiến68

tranh thế giới thứ hai

3.1.1 Thành tựu nổi bật trong phong trào tham chính của phụ nữ Nhật68

Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai

3.1.2 Hạn chế trong phong trào tham chính của phụ nữ Nhật Bản sau72

Chiến tranh thế giới thứ hai

3.1.3 Nguyên nhân trọng yếu của những hạn chế trong phong trào76

tham chính của phụ nữ Nhật sau Chiến tranh thế giới thứ hai

3.2 Trường hợp của Việt Nam

Phần mở đầu

1 Lý do lựa chọn đề tài:

Những năm gần đây nghiên cứu về giới và những tác động của vấn đề này đối với

sự phát triển của mọi mặt trong xã hội đã trở thành đề tài thu hút sự quan tâm của không chỉ các nhà khoa học mà cả rất nhiều các nhà hoạch định chính sách trên thếgiới Tiến trình phát triển xã hội loài người đã chứng minh, bất kỳ sự phân biệt đối

xử nào về giới cũng đều cản trở tới sự phát triển bền vững và dễ tạo nên những xung đột xã hội Vì vậy, hướng tới mục tiêu bình đẳng giới và nâng cao vị thế, vai trò phụ nữ, tạo điều kiện cho họ tham gia vào hoạt động chính trị và công tác lãnh đạo, quản lý là vấn đề hết sức cần thiết cho sự phát triển xã hội

Nhật Bản là một cường quốc kinh tế trên thế giới, là quốc gia trong “top” đầu thế giới về thu nhập bình quân đầu người, các chỉ số phát triển con người

(HDI)…, nhưng một nghịch lý là chỉ số phát triển liên quan đến giới GDI (Gender related development index) và chỉ số vai trò của giới GEM (the Gender

Empowerment Measure - thường được dùng để đo sự đóng góp của nam giới và nữgiới trong lĩnh vực hoạt động chính trị và kinh tế) ở Nhật Bản lại thấp hơn nhiều sovới các chỉ số trên Điều này phản ánh tình trạng bất bình đẳng giới trong xã hội Nhật Bản hiện tại còn rất sâu sắc , mặc dù ở Nhật quyền bình đẳng nam nữ đã được quy định trong bản Hiến pháp được ban hành ngày 3 tháng 11 năm 1946

Theo Hiến pháp này, Nhật Bản phải xây dựng một hệ thống luật pháp và chế độ không tồn tại bất bình đẳng1 Tuy nhiên, xét tại thời điểm tháng 5 năm 2009, có 44

nữ nghị viên trong Hạ nghị viện (chiếm 9,2%) và 44 nữ nghị viên trong Thượng nghị viện (chiếm 18,2%) Nếu so sánh tỷ lệ này với các nước trên thế giới thì có thể thấy, Nhật đứng thứ 134 trong số 187 quốc gia Tháng 12 năm 2012 số nữ Hạ

1 Nguyên văn tiếng Nhật Mục 1, Điều 14, chương 2 Hiến pháp 1946 của Nhật:”Tất cả các công dân đều bình đẳng dưới pháp luật, không có sự phân biệt trong mối quan hệ chính trị, kinh tế xã hội giữa các nhân chủng, tôn giáo, giới tính và thân phân xã hội.”

nghị viện giảm xuống còn 38 người, chiếm vẻn vẹn 7.9% (Thông tin từ trang chủ của cục Bình đẳng nam nữ thuộc phủ Nội các Nhật2) Bên cạnh đó, tỷ lệ nữ nghị viên ở các nghị viện địa phương cũng không quá 10% Tham gia chính trị bên cạnhviệc trúng cử nghị viên, tham gia các vị trí trong bộ máy công quyền, thực hiện bầu

cử còn có rất nhiều các hình thức hoạt động khác như tiếp xúc với các chính trị gia,các nhà chức trách,… Theo các tài liệu, ngoài việc tham gia bỏ phiếu, các hoạtđộng tham chính ngoài bầu cử của phụ nữ Nhật ở mức rất thấp

Sau Chiến tranh thế giới thứ 2, các lực lượng chiếm đóng lấy cơ cấu dân chủ của

Mỹ làm hình mẫu, nên đã biên soạn các đạo luật về phụ nữ ở Nhật tương tự như các đạo luật của Mỹ Hiến pháp năm 1947 ở Nhật cấm phân biệt giới tính trong chính trị, kinh tế, quan hệ xã hội, đồng thời cũng khẳng định các đạo luật

được ban hành trên cơ sở bình đẳng giới tính và tôn trọng nhân phẩm của cá nhân

Cùng với làn sóng đấu tranh của phụ nữ thế giới, tại Nhật Bản các phong trào đấu tranh của phụ nữ đòi quyền bình đẳng, khẳng định vị trí của mình trong xã hội liên tục diễn ra bằng nhiều hình thức từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai Đây là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển mạnh mẽ và gặt hái nhiều thắng lợi của phong trào đấu tranh đòi quyền tham chính của phụ nữ Nhật sau Chiến tranh thế giới thứ hai

2 http://www.gender.go.jp/about_danjo/whitepaper/h25/gaiyou/html/honpen/b1_s01.html

Là một cường quốc kinh tế lớn hàng đầu thế giới, song gần đây Nhật Bản được biết đến là một quốc gia có nhiều vấn đề xã hội như tình trạng kết hôn muộn, giảm thiểutrẻ em, kết cấu dân số già và tiếp tục bị giá hóa nhanh chóng, dẫn tới các yêu cầu bức thiết trong vấn đề phúc lợi xã hội…Những vấn đề này đang được đặt ra rất gay gắt Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rất rõ mối liên hệ giữa tình trạng bất bình đẳng giới với các vấn đề xã hội nêu trên.

Xây dựng xã hội nam nữ bình đẳng là một trong những nhiệm vụ để thực hiện chiếnlược phát triển bền vững - vấn đề mà cả nhân loại ngày nay đang quan tâm Tạo cơ hội cho phụ nữ tham chính là đang góp phần xây dựng xã hội dân chủ và bình đẳng,hướng tới các mục tiêu thiên niên kỷ mà Liên hợp quốc đã thông qua Do đó, phongtrào đấu tranh giành quyền bình đẳng với nam giới, đặc biệt là quyền tham chính không chỉ là vấn đề của Nhật Bản mà là của cả thế giới, trong đó có

Việt Nam Qua việc nghiên cứu về trường hợp Nhật Bản có thể cho ta thấy những gợi ý, bài học kinh nghiệm cho phong trào tham chính của phụ nữ ở Việt Nam

Người viết đã quan tâm tìm hiểu vấn đề trên từ năm 2009 và nhiều lần chọn những vấn đề liên quan đến “giới” và “bình đẳng giới” ở Nhật Bản làm đề tài cho các bài báo cáo, tiểu luận, luận văn cả bằng tiếng Việt và tiếng Nhật Khi chọn đề tài này, người viết hy vọng với niềm đam mê tìm hiểu về vấn đề “giới” và những kiến thức

đã từng được đọc, được học về đất nước Nhật Bản cùng với sự nỗ lực của bản thân

sẽ có thể có được một luận văn có giá trị lý luận và thực tiễn cao

2 Mục đích nghiên cứu

“Phong trào tham chính” là một trào lưu đấu tranh có ý nghĩa chủ đạo trong phong trào phụ nữ Nhật Bản nói riêng và phong trào nữ quyền trên thế giới nói chung, diễn ra với nhiều hình thức đa dạng, trải qua nhiều giai đoạn với những đặc

điểm diễn biến và kết quả khác nhau Với luận văn này, người viết mong muốn thể hiện được bức tranh khái quát về phong trào đấu tranh tham chính phụ nữ ở Nhật

từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, quá trình bước vào nghị trường, nắm giữ các vị trí quan trọng trong bộ máy chính quyền để từ đó tham gia soạn thảo, ban hành cácchính sách quan trọng, từ đó góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình đấu tranh xây dựng xã hội bình đẳng ở Nhật Xem xét những thành tựu và hạn chế của các phongtrào đấu tranh tham chính, tìm hiểu những nguyên nhân khiến phong trào không tránh khỏi những hạn chế trên cũng là một mục tiêu của luận văn Sẽ rất thiếu sót khi nghiên cứu về phong trào phụ nữ ở Nhật Bản mà không so sánh với Việt Nam

để thấy được những nét tương đồng và khác biệt, đồng thời chỉ ra những bài học kinh nghiệm của Nhật Bản cho Việt Nam Do vậy, so sánh và rút ra bài học kinh nghiệm cho phong trào đấu tranh tham chính của phụ nữ nói riêng, phong trào phụ

nữ ở Việt Nam nói chung cũng là một mục tiêu quan trọng mà người viết đề ra

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thấy được sự phát triển của phong trào đấu tranh giành quyền tham chính sau Chiến tranh, người viết tìm hiểu về những biến động trong nước, quốc tế sau Chiếntranh thế giới thứ hai với ý nghĩa là những nhân tố mới tác động đến phong trào tham chính của phụ nữ Nhật Cùng với đó, việc điểm lại sự hình thành và phát triểncủa phong trào tham chính của phụ nữ Nhật từ trước Chiến tranh sẽ giúp thấy được

sự kế thừa và phát triển vượt bậc của phong trào sau Chiến tranh

Sự phát triển phong trào tham chính của phụ nữ Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai biểu hiện trên nhiều lĩnh vực: quá trình bước vào nghị trường, nắm các vị trí lãnh đạo trong bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương, tham gia Nộicác,… - những điều mà trước đó phụ nữ Nhật chưa từng làm được Tìm hiểu sự bước chân của phụ nữ vào các lĩnh vực trên để thấy được bức tranh toàn cảnh trongphong trào tham chính của phụ nữ Nhật sau Chiến tranh thế giới thứ hai là nhiệm

vụ nghiên cứu quan trọng của Luận văn

Mặt khác, mặc dù đạt được nhiều thành tựu đáng khích lệ, song so với các quốc giakhác nhất là các nước phát triển, về toàn cục vị trí chính trị (thể hiện qua chỉ số GEM3) của phụ nữ Nhật chưa cao Do vậy, chỉ ra ý nghĩa và đóng góp của phong trào và đồng thời nhìn nhận những hạn chế, lý giải nguyên nhân trọng yếu của hạn chế đó là một nhiệm vụ quan trọng Nhiệm vụ này sẽ được người viết thực hiện ở Chương 3, cũng là chương cuối của Luận văn.

Cùng với đó, từ nhận thức những thành công hay thất bại trong phong trào tham chính của phụ nữ Nhật đều có thể trở thành bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam,người viết sẽ dành một phần của Chương 3 để thực hiện nhiệm vụ này để tăng thêm giá trị thực tiễn cho đề tài nghiên cứu

3 Là từ viết tắt của Gender Empowerment Measurement, được dùng để đo sự đóng góp của nam giới và nữ giới trong lĩnh vực hoạt động chính trị và kinh tế tức là

4 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Nhìn chung các công trình nghiên cứu về mối liên hệ giữa phụ nữ Nhật với chính trị không nhiều và đa dạng như các đề tài khác Cũng có những nghiên cứu về mối liên hệ giữa phụ nữ và chính trị nhưng thường được đặt lồng ghép trong các tác phẩm viết về lịch sự phụ nữ như là một phần của lịch sử phát triển của phụ nữ Nhật

Việc đưa vấn đề “giới” vào chính trị học cũng như việc tiếp cận từ góc độ chính trị trong nghiên cứu phụ nữ ở Nhật Bản tương đối muộn Một trong những nơi đi đầu

về nghiên cứu phụ nữ và vấn đề “giới” ở Nhật Bản là trung tâm nghiên cứu thuộc trường Đại học nữ Ocha No Mizu4 Năm 1996 tại đây mở một cuộc hội thảo khoa học về nghiên cứu vấn đề “giới” và Phụ nữ học Theo kết nghiên cứu từ hội thảo khoa học trên, góc nhìn từ chính trị trong nghiên cứu phụ nữ ở Nhật Bản còn rất

mờ nhạt Hội thảo đã công bố công trình “Tổng kết các vấn đề của phụ nữ” khái quát tất cả công trình nghiên cứu liên quan tới phụ nữ Nhật Theo đó, các vấn

đề về “phong trào phụ nữ”, “lao động và việc làm”,… được nhắc tới rất nhiều song các vấn đề về “lĩnh vực chính trị” thì rất ít được nhắc tới đã minh chứng rõ nét chothực trạng này Trong khoảng 9000 tiêu đề của các bài nghiên cứu, các tiêu đề

có liên quan trực tiếp tới lĩnh vực chính trị như công trình nghiên cứu “Phụ nữ - Chế độ Thiên Hoàng và Chiến tranh”5 của 2 tác giả Suzuki Yuko và Kondo

Kazuko biên tập, hay tác phẩm “Phụ nữ thay đổi chính trị”6 của tác giả GarasuNaoko là vô cùng hiếm hoi

Gần đây, vấn đề “giới” (Gender) đang trở thành vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu

ở Nhật Bản quan tâm Các công trình nghiên cứu vấn đề giới trong mối

Trường Đại học nữ Ocha No Mizu (お茶の水女性大学茶の水女性大学の水女性大学水女性大学) thành lập năm 1949 tại Tokyo, là một trong 2 trường Đại học nữ Quốc lập của Nhật Bản

Tác phẩm “Phụ nữ - Chế độ Thiên Hoàng và Chiến tranh” (女性・天皇制・戦争) được Trung tâm xuất bản Origin, xuất bản năm 1990

Tác phẩm “Phụ nữ thay đổi chính trị (女性が政治を変え政治を変えを変え変ええ) được công ty Shinsensha xuất bản năm 1990

liên hệ với lĩnh vực chính trị như cuốn “Phụ nữ và chính trị” của tác giả Mikanagi Yumiko7 có xu hướng ngày càng tăng lên, tuy nhiên các tác phẩm tìm hiểu về mối liên hệ của phụ nữ với chính trị dường như chỉ tập trung tới hoạt động bầu cử và tranh cử trong khi có rất nhiều các biểu hiện khác nhau của việc “tham chính” Cáchoạt động tham chính ở các biểu hiện khác như tham gia bộ máy chính quyền,

đóng góp ý kiến tham gia soạn thảo Hiến pháp,… chưa được tập trung khai thác Các tài liệu điều tra về phụ nữ và sự tham gia chính quyền địa phương như công trình “Số lượng phụ nữ trúng cử trong cuộc bầu cử chính quyền ở địa phương” của tác giả Iwamoto Takekazu thực hiện năm 1999 có thể nói là rất mỏng Có một số nhà nghiên cứu đã điều tra, nghiên cứu về xã hội học địa phương tâp trung chỉ ra các thuộc tính, điểm đặc trưng của những người phụ nữ Nhật tham gia vào chính quyền địa phương, để từ đó đưa ra các số liệu về sự chênh lệch giữa nam và nữ giới trong lĩnh vực này (Oshino Bujiwara- 2001) chứ không đi sâu tìm hiểu quá trình diến tiến liên tục của phong trào tham chính của phụ nữ các hình thức đấu tranh đa dạng

Các Đảng chính trị có những ghi chép về quá trình hoạt động của các thành viên trong bộ máy chính quyền địa phương song đó chỉ dừng lại ở quá trình hoạt

động của từng cá nhân và cơ chế, cách thức của Đảng chính trị trong việc lựa chọn

ra các ứng cử viên vào bộ máy chính quyền, chứ không chú trọng vào sự thay đổi trong số lượng, tỷ lệ nữ tham chính và chất lượng các hoạt động tham chính của phụ nữ

Ở Việt Nam, trong số lượng đồ sộ các công trình nghiên cứu về Nhật Bản thì các công trình nghiên cứu về vị trí của phụ nữ Nhật trong xã hội nói chung và trong lĩnh vực chính trị nói riêng là không đáng kể

Do đó, bằng sự quan tâm và đam mê tìm hiểu về đề tài, thông qua luận văn này, người viết muốn đóng góp một cái nhìn mang tính chất tổng thể về sự phát

Tác phẩm “Phụ nữ và chính trị” (女性と政治政治を変え) được nhà xuất bản Shinhyoron xuất bản năm 1999.

triển trong phong trào tham chính của phụ nữ Nhật sau Chiến tranh, bao gồm cả những thành tựu đã đạt được và có những tồn tại cần phải khắc phục khi so sánh với tình hình phụ nữ tham chính các quốc gia khác Không chỉ dừng lại ở việc thống kê các số liệu biểu hiện hoạt động tham chính của phụ nữ sau Chiến tranh,

mà người viết muốn đi sâu phân tích, chỉ ra sự phát triển cũng như một vài đặc

điểm nổi bật của phong trào này Từ hiện trạng tham chính của phụ nữ Nhật, ngườiviết cũng muốn lý giải sự tác động của định kiến cố hữu phân biệt vai trò nam nữ đang tồn tại trong xã hội Nhật Bản như là một nguyên nhân trọng yếu dẫn đến những tồn tại trên Với hướng nghiên cứu trên, người viết hy vọng Luận văn sẽ trở thành một tài liệu tiếng Việt có đóng góp hữu ích cho những người muốn tìm hiểu

về phong trào tham chính của phụ nữ Nhật sau Chiến tranh thế giới thứ hai

5 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu về phong trào đấu tranh giành quyền tham gia chínhtrị của phụ nữ Nhật trong dòng chảy phát triển của phong trào đấu tranh nói chung của phụ nữ Nhật Do đó về phạm vi không gian nghiên cứu của Luận văn sẽ là nước Nhật

Về mặt phạm vi thời gian, luận văn xác định nghiên cứu khoảng thời gian từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945) – mốc thời gian đánh dấu những biến đổi to lớncủa cả Nhật Bản và thế giới Đây cũng là thời điểm chứng kiến sự thay đổi mang tính chất nhảy vọt trong phong trào tham chính của phụ nữ Nhật Mặc dù người viết rất muốn đưa vào công trình nghiên cứu của mình những số liệu mới nhất, xem xét vấn đề nghiên cứu cho đến tận thời điểm hiện tại để đề tài giàu tính thời sự

và tính thực tiễn, song vì những hạn chế về khả năng cũng như về nguồn tài liệu cóthể tìm được, trong phạm vi luận văn này người viết chỉ lấy và phân tích số liệu mới nhất đến năm 2014

6 Bố cục luận văn

Luận văn gồm 3 chương với nội dung chính như sau:

Chương 1: Bối cảnh trong nước, quốc tế tác động tới phong trào tham chính của phụ nữ Nhật sau Chiến tranh thế giới thứ 2

Ở Chương 1 này, người viết sẽ nêu bối cảnh trong nước và quốc tế sau năm 1945 cũng như những hoạt động đấu tranh tham chính cửa phụ nữ Nhật trước chiến tranh, để từ đó làm nổi bật diễn biến phát triển của phong trào sẽ được trình bày ở Chương hai

Chương 2: Sự hình thành và phát triển của phong trào tham chính sau

Chiến tranh thế giới thứ 2, cũng là chương quan trọng nhất của luận văn

Ở chương này, người viết trình bày các bước phát triển chính cùng những thành tựu mà phụ nữ Nhật đã đạt được trong phong trào đấu tranh tham chính Đặc biệt người viết tìm hiểu về các hoạt động đấu tranh tham chính của phụ nữ Nhật thông qua các tổ chức thành lập do nhu cầu giải quyết các vấn để của đời sống

Chương 3: Ý nghĩa và một số hạn chế trong phong trào đấu tranh đòi quyền tham chính của phụ nữ Nhật, bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Ở chương này người viết đánh giá vị trí, ý nghĩa của phong trào tham chính đối vớiphong trào phụ nữ ở Nhật nói chung và những đóng góp cho xã hội Nhật Bản, cũng như những hạn chế của phong trào, trên cơ sở đó rút ra bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

7 Phương pháp nghiên cứu:

Để viết luân văn “Phong trào đấu tranh đòi quyền tham gia chính trị của phụ nữ ở Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945) đến nay” người viết sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu.

Trước hết, vì một trong những nhiệm vụ của Luận văn là làm rõ quá trình diễn tiến của phong trào tham chính của phụ nữ ở Nhật Bản nên việc sử dụng các

tư liệu lịch sử là rất cần thiết Đối với các tư liệu này, người viết sử dụng phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp so sánh để thấy sự phát triển của phong tràotham chính của phụ nữ ở Nhật sau Chiến tranh thế giới thứ hai so với thời kỳ trước

đó, đồng thời cũng thấy được sự chuyển biến qua từng giai đoạn trong thời kỳ sau Chiến tranh

Để minh chứng cho sự phát triển và những thành tựu mà phụ nữ Nhật đã đạt được trong phong trào đấu tranh tham chính sau Chiến tranh, người viết rất chú trọng sử dụng các tài liệu thống kê Do vậy phương pháp thống kế và xử lý số liệu

được coi là một trong những phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong luận văn

Chương 1 : Tiền đề phong trào tham chính của phụ nữ

Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai

1.1 Phong trào tham chính của phụ nữ thế giới và Nhật Bản trước chiến tranh thế giới thứ hai

1.1.1 Vị trí chính trị của phụ nữ Nhật trước Chiến tranh thế giới thứ hai

Vị trí của người phụ nữ Nhật Bản đã thay đổi rất nhiều lần trong lịch sử, họ đã có đóng góp ít nhiều cho lịch sử Nhật Bản Xã hội đã có một thời gian tồn tại với chế

độ mẫu hệ Trong lịch sử Nhật Bản, rất nhiều người phụ nữ đã trở thành nữ hoàng, đặc biệt nhiều trong số họ đã tạo ra “sóng gió” trong lịch sử Nhật Bản như nữ hoàng Suiko (là Thiên Hoàng thứ 33 của Nhật Bản, trị vì từ năm 593 đến năm 628), Saimei (trị vì từ năm 655 đến năm 661), Jito (686 – 697) thời Asuka, nữ hoàng Koken (749 - 758) thời Nara Có thể nói ở giai đoạn này phụ nữ Nhật Bản đóng vai trò trung tâm, có ảnh hưởng sâu sắc đối với tôn giáo và chính trị

Sang thời kỳ Heian (794 – 1185) (là thời kỳ phân hóa cuối cùng trong lịch sử Nhật Bản, cũng là thời kỳ đạo Khổng và các ảnh hưởng từ Trung Quốc phát triển đỉnh cao ở Nhật Bản), làn sóng học tập văn minh Trung Hoa khá mạnh mẽ trong xã hội Nhật Bản Sự du nhập của Đạo Khổng và Phật giáo vào Nhật Bản đã làm chuyến biến xã hội một cách rõ rệt Cũng như các quốc gia ảnh hưởng từ văn hóa Trung Hoa, xã hội Nhật Bản cũng chuyển dần sang cơ cấu gia trưởng Những nguyên tắc khắt khe với phụ nữ, những quy chuẩn về đạo đức như “tam tòng, tứ đức” của Đạo Khổng đã được Nhật Bản hóa Vì vậy, trong xã hội có sự thay đổi mạnh mẽ về vị trí của người phụ nữ, đóng khung họ với vai trò làm vợ, làm mẹ, với bổn phận chăm sóc gia đình Do các quy định chặt chẽ như vậy mà phụ nữ Nhật phải cam chịu với không gian góc bếp, ngôi nhà của mình để chăm sóc chồng con và dần dần bị loại trừ ra khỏi các hoạt động trong lĩnh vực công Có thể nói, tư

tưởng Nho giáo du nhập từ Trung Quốc đã đặt người phụ nữ Nhật Bản vào vị trí thấp trong xã hội Họ phải chấp nhận bổn phận đó của mình, nhưng đằng sau sự cam chịu đó là một sức mạnh phi thường Thời Meiji vị trí chính trị của người phụ

nữ cũng còn rất thấp kém bởi chính quyền bảo vệ mô hình gia đình gia trưởng, đề cao vị trí người đàn ông, khẳng định sự phụ thuộc của người phụ nữ Năm 1871 chính quyền ban hành Luật về Hộ tịch để khẳng định về mặt pháp luật sự phụ thuộccủa người phụ nữ trong gia đình vào người đàn ông Cùng với đó, chính quyền có những quy định khiến phụ nữ Nhật bị loại trừ ra khỏi các hoạt động chính trị Theo Hiến pháp Minh Trị chỉ những người nộp thuế trực tiếp cho nhà nước từ

15 yên trở lên thì mới được tham gia bỏ phiếu Trong khi đó, dưới thời Minh Trị, người phụ nữ bị xem như những trẻ vị thành niên về quyền sở hữu tài sản Phụ nữ không được pháp luật công nhận quyền sở hữu tài sản, mà tất cả đều phải chịu sự giám sát của người chồng trong gia đình

Trong điều kiện xã hội như vậy, phụ nữ Nhật không hề cam chịu mà có những hoạt động nhằm giành quyền tham gia chính trị về cho phái mình Nửa sau thập niên

1870, cùng với sự sôi nổi của phong trào đòi quyền dân chủ, ở Nhật xuất hiện việc kêu gọi về tính cần thiết của việc phụ nữ tham chính.Tháng 1 năm 1874, tại Viện nguyên lão, Itagaki Taisuke8 đã đưa raề xuất bản đề xuất “Tự bạch thiết lập nghị viên dân chủ” Sự kiện này đã làm dấy lên các phong trào đấu tranh dân chủ mạnh

mẽ ở Nhật Tuy nhiên, lực lượng tham gia chủ yếu lại là nam giới Do đó, quyền tham gia chính trị của phụ nữ chưa được đem ra để nghị luận Năm 1890 chính quyền ban hành luật cấm các phong trào đấu tranh chính trị của phụ nữ, nhưng điều này không thể ngăn chặn được tinh thần đấu tranh của phụ nữ Năm

1886 họ thành lập “Hội phụ nữ cải cách Tokyo”(東京婦人矯風会) để đấu tranh

8 Itagaki Taisuke (板垣退助) sinh năm 1837 mất năm 1919, là một nhà chính trị đồng thời cũng là một nhà lãnh đạo phong trào đòi quyền dân chủ của Nhật Bản.