Nhận thức của người dân đối với vấn đề quản lý nguồn chất thải lợn trong tỉnh Thái Bình.

Nhận thức của người dân đối với vấn đề quản lý nguồn chất thải lợn trong tỉnh Thái Bình.Nhận thức của người dân đối với vấn đề quản lý nguồn chất thải lợn trong tỉnh Thái Bình.Nhận thức của người dân đối với vấn đề quản lý nguồn chất thải lợn trong tỉnh Thái Bình.Nhận thức của người dân đối với vấn đề quản lý nguồn chất thải lợn trong tỉnh Thái Bình.

Hi÷n nay, Th∏i B◊nh lµ mỈt tÿnh c„ ngµnh ch®n nu´i lÓn ph∏t tri”n mπnh do ch›nh s∏ch mÎ cˆa vµ do Ửi sỊng ng≠Íi d©n Ưang Ư≠Óc n©ng cao Tuy nhi™n, Ưi“u nµy kôo theo s˘ gia t®ng khỊi l≠Óng ch†t th∂i vĂt nu´i Ph©n t›ch ˝ ki’n cÒa ng≠Íi d©n ƯỊi vÌi v†n Ư“ qu∂n l˝ nguĐn ch†t th∂i ch®n nu´i cho th†y toµn

bỈ c∏c ƯỊi t≠Óng trong vÔng Ư“u lo lưng tr≠Ìc nh˜ng t∏c ƯỈng x†u cÒa hoπt ƯỈng qu∂n l˝ ch†t th∂i ß∆c bi÷t, h‰ sÓ rªng nh˜ng ∂nh h≠Îng x†u nµy sœ g©y hπi tÌi ch†t l≠Óng cuỈc sỊng, s¯c khoŒ vµ c∏c hoπt ƯỈng kinh t’ cÒa h‰ ß” gi∂i quy’t Ư≠Óc v†n Ư“ tr™n, ng≠Íi d©n mong muỊn mỈt sỊ gi∂i ph∏p ph∂i Ư≠Óc th˘c hi÷n nh≠ sˆ dÙng ch†t th∂i mỈt c∏ch hÓp l˝, ti’n hµnh trao ƯÍi ph©n gi˜a hỈ thıa vµ thi’u ph©n, ∏p dÙng c∏c k‹ thuĂt t›ch tr˜, xˆ l˝ ph©n, tÍ ch¯c c∏c kho∏ tĂp hu†n cho ng≠Íi d©n, di dÍi ch®n nu´i ra kh·i vÔng d©n c≠ vµ gi∏m s∏t c∏c c¨ sÎ ch®n nu´i Trong nghi™n c¯u nµy, chÛng t´i Ư∑ sˆ dÙng ph©n t›ch th” ch’ qua ph≠¨ng ph∏p PACT nhªm t◊m ra mỈt sỊ c´ng cÙ hµnh ƯỈng c„ th” Ư∏p ¯ng Ư≠Óc c∏c v†n Ư“ Ư∆t ra: x∏c Ưfinh r‚ vai trfl cÒa tıng ƯỊi t≠Óng, phỊi hÓp vµ tÍ ch¯c gi˜a h‰, tri”n khai c∏c h≠Ìng chÿ Ưπo, c∏c ph∏p ch’ vµ quy Ưfinh CuỊi cÔng, trao ƯÍi gi˜a c∏c ƯỊi t≠Óng cho th†y n’u th˘c hi÷n c∏c gi∂i ph∏p kh´ng tỊt sœ g©y ra mỈt sỊ hĂu qu∂ Gi∂i ph∏p ng≠Íi d©n Ư“ xu†t nhi“u nh†t v…n lµ lưp Ư∆t Biogaz, di dÍi ch®n nu´i vµ th˘c thi c∏c quy Ưfinh Tuy nhi™n, c∏c gi∂i ph∏p tr™n cÚng c„ th” g©y t∏c ƯỈng ti™u c˘c Ư’n ch†t l≠Óng n≠Ìc vµ b◊nh di÷n chung cÒa x∑ hỈi

ƯỊi vÌi v†n Ư“ qu∂n l˝ nguĐn ch†t th∂i lÓn trong

tÿnh Th∏i B◊nh

D Pillot, J.F Le Coq, Nguy‘n Thfi Hoa L˝, V Porphyre

LÍi mÎ Ư«u

Ch›nh s∏ch mÎ cˆa vµ Ửi sỊng cÒa ng≠Íi d©n Vi÷t Nam t®ng cao Ư∑ lµm thay ƯÍi c¨ b∂n th„i quen cÒa h‰ Nhuc«u v“ c∏c s∂n ph»m lµm tı thfit, Ư∆c bi÷t lµ thfit lÓn, t®ng vÌi tỊc ƯỈ r†t nhanh (1) ß” Ư∏p ¯ng Ư≠Óc nhu c«u nµy,mỈt sỊ vÔng ch®n nu´i lÓn truy“n thỊng nh≠ Th∏i b◊nh Ưang cỊ gưng Ư«u t≠ ph∏t tri”n s∂n xu†t Hi÷n nay, ch›nhs∏ch ph∏t tri”n s∂n xu†t chÒ y’u lµ th©m canh ch®n nu´i lÓn N’u nh≠ ch›nh s∏ch ch®n nu´i nh†n mπnh Ư’n s˘ph∏t tri”n c∏c Ư¨n vfi s∂n xu†t th©m canh vÌi quy m´ lÌn th◊ hi÷n nay, n“n s∂n xu†t chÒ y’u d˘a tr™n hoπt ƯỈngcÒa c∏c gia trπi vÌi quy m´ nh· C∏c hỈ ch®n nu´i ph©n t∏n Î khưp n¨i trong toµn tÿnh Do Ư„, c„ th” n„i rªng, ÎƯ©y, gia Ư◊nh nµo cÚng ch®n nu´i lÓn

Song song vÌi s˘ ph∏t tri”n ngµnh hµng lÓn, l≠Óng ch†t th∂i ch®n nu´i cÚng t®ng nhanh vµ bưt Ư«u g©y ´ nhi‘mc∏c khu v˘c xung quanh c¨ sÎ ch®n nu´i V◊ vĂy, Ưi“u nµy Ư∑ trÎ thµnh nÂi lo lưng, Ư´i khi, g©y c®ng thºng ƯỊivÌi ng≠Íi d©n n´ng th´n

C∏c ch›nh s∏ch cÒa Nhµ n≠Ìc v“ n´ng nghi÷p vµ m´i tr≠Íng Ư∑ bưt Ư«u quan t©m Ư’n v†n Ư“ qu∂n l˝ nguĐn ch†tth∂i, ƯĐng thÍi ≠u ti™n ph∏t tri”n s∂n xu†t Do Ư„, hai ch›nh s∏ch c¨ b∂n Ưang Ư≠Óc tri”n khai lµ: nh©n rỈng h÷thỊng Biogaz Ư” {xˆ l˝} ch†t th∂i Î c†p n´ng hỈ; di dÍi c∏c c¨ sÎ ch®n nu´i ra vÔng tĂp trung, xa khu d©n c≠ M∆tkh∏c, chÛng t´i Ư∑ th˘c hi÷n mỈt ch≠¨ng tr◊nh nghi™n c¯u nhªm t◊m hi”u k‹ thuĂt li™n quan Ư’n c∏c th„i quen qu∂nl˝ ch†t th∂i cÒa ng≠Íi d©n (Ch≠¨ng 5), ch†t l≠Óng (Ch≠¨ng 7) vµ c∏c ph≠¨ng th¯c trao ƯÍi ch†t th∂i (Ch≠¨ng 10).M®c dÔ v†n Ư“ qu∂n l˝ ch†t th∂i lÓn Ưang Ư≠Óc quan t©m vµ m∆c dÔ chÛng ta Ư∑ th˘c hi÷n nhi“u bi÷n ph∏p vµngµy cµng c„ th™m nhi“u ki’n th¯c k‹ thuĂt nh≠ng hi”u bi’t ch›nh x∏c cÒa chÛng ta v“ nhĂn th¯c cÒa ng≠Íi d©nƯỊi vÌi v†n Ư“ qu∂n l˝ ch†t th∂i cfln r†t hπn ch’ Trong khi Ư„, qu∂n l˝ ch†t th∂i lµ mỈt v†n Ư“ ph¯c tπp, li™n quanƯ’n nhi“u ƯỊi t≠Óng vµ m´i tr≠Íng: tµi s∂n chung cÒa chÛng ta Nh≠ vĂy, gi∂i ph∏p cho th∏ch th¯c nµy ƯĐng ngh‹avÌi s˘ ph∏t tri”n cÒa h÷ thỊng {qu∂n l˝ ch†t th∂i}, lµ k’t qu∂ t≠¨ng t∏c ph¯c hÓp gi˜a nhi“u ƯỊi t≠Óng li™n quan vµr†t phÙ thuỈc vµo ˝ ki’n cÒa nh˜ng ƯỊi t≠Óng nµy

Do Ư„, chÛng ta c«n hi”u r‚ h¨n nhĂn th¯c cÒa ng≠Íi d©n tr≠Ìc v†n Ư“ vµ c«n sˆ dÙng ph©n t›ch th” ch’ nhªmt◊m ra h≠Ìng hµnh ƯỈng (can thi÷p, nghi™n c¯u, ch›nh s∏ch, ) chi”u theo nguy÷n v‰ng cÒa c∏c ƯỊi t≠Óng vµ nhªmbưt Ư«u mỈt s˘ thay ƯÍi chung hÓp l˝, Ư∏p ¯ng mỈt c∏ch hi÷u qu∂ nh˜ng th∏ch th¯c Ưang Ư∆t ra

V◊ vĂy, b∏o c∏o nµy c„ mÙc Ư›ch ph©n t›ch nhĂn th¯c cÒa c∏c ƯỊi t≠Óng Ưfia ph≠¨ng (con ng≠Íi, tÍ ch¯c vµ th”ch’) ƯỊi vÌi v†n Ư“ ch†t th∂i lÓn Ti’p Ư„, d˘a tr™n nhĂn th¯c nµy, k’t hÓp vÌi ph©n t›ch th” ch’, chÛng t´i t◊m rac∏c h≠Ìng hµnh ƯỈng vµ ti’n hµnh th∂o luĂn v“ c∏c h≠Ìng hµnh ƯỈng nµy

Sau khi Ư∑ lµm r‚ c∏c thuĂt ng˜ vµ ph≠¨ng ph∏p ph©n t›ch, chÛng t´i sœ tr◊nh bµy nh˜ng ƯỊi t≠Óng li™n quan Ư’nv†n Ư“ {qu∂n l˝ ch†t th∂i lÓn} Sau Ư„, chÛng t´i ph©n t›ch ˝ ki’n cÒa c∏c ƯỊi t≠Óng tr≠Ìc v†n Ư“ Ư∆t ra vµ nh˜ng

gi∂i ph∏p h‰ Ư“ xu†t hi÷n nay

Trong b≠Ìc ti’p theo, chÛng t´i tr◊nh bµy k’t qu∂ ph©nt›ch th” ch’ (ph≠¨ng ph∏p PACT) Ư” chÿ ra nh˜ng ƯỊit≠Óng chÒ chỊt, nh˜ng v†n Ư“ Ưi”m vµ nh˜ng khu v˘cthỊng nh†t nhªm th˘c hi÷n mỈt ti’n tr◊nh thay ƯÍi chung,gi∂i quy’t Ư≠Óc c∏c v†n Ư“ Ư∆t ra

CuỊi cÔng, bªng c∏ch d˘a tr™n c∏c k’t qu∂ cÒa cuỈch‰p tÍng k’t nghi™n c¯u th” ch’ vÌi s˘ tham gia cÒa c∏cƯỊi t≠Óng Ưfia ph≠¨ng, chÛng t´i sœ th∂o luĂn v“ lÓi ›ch,kh„ kh®n vµ hπn ch’ cÒa c∏c h≠Ìng hµnh ƯỈng ch›nhƯ∑ Ư≠Óc Ư“ xu†t

Ph≠¨ng ph∏p nghi™n c¯u

Tr≠Ìc v†n Æ“ li™n quan Æ’n nhi“u ÆËi t≠Óng, tÌi tµi s∂n

chung (qu∂n l˝ ch†t th∂i - m´i tr≠Íng) vµ c„ mÙc Æ›ch

x∏c Æfinh hµnh ÆÈng d˘a tr™n s˘ thËng nh†t cÒa c∏c ÆËit≠Óng, chÛng t´i ch‰n ph≠¨ng ph∏p ph©n t›ch th” ch’g‰i lµ PACT - Pro-Active Conciliation Tool (Khung 1) -Æ≠Óc rÛt ra tı ph≠¨ng ph∏p ph©n t›ch di s∂n (2, 3)

K

Kh hung g 1 1:: N Ng guy™n ttæ æc c p ph©n n tt››c ch h d dii s s∂n v vµ µ p ph≠¨ng g p ph∏p p P PA ACT

Ph©n t›ch di s∂n {vıa lµ mÈt ph≠¨ng ph∏p, vıa lµ mÈt c´ng cÙ ph©n t›ch nh˜ng mËi quan h÷ cÒa cÒa ng≠Íi d©n tr™n mÈt vÔng l∑nh thÊ} Ph≠¨ng ph∏p nµy cho phäp ph©n t›ch mÈt khu v˘c x∂y ra xung ÆÈt v“ qu∂n l˝ di s∂n chung, nhªm d…n Æ’n s˘ tho∂ hi÷p vµ qu∂n l˝ thËng nh†t di s∂n chung Æ„ NhÍ s˘ ¯ng dÙng v“ tin h‰c, ph≠¨ng ph∏p PACT giÛp t◊m ra gi∂i ph∏p thËng nh†t vµ ÆËi thoπi hÓp l˝ gi˜a c∏c ÆËi t≠Óng li™n quan

Khi Ưng tr≠Ìc mÈt t◊nh huËng, mÁi ng≠Íi sœ hi”u theo mÈt c∏ch kh∏c nhau Xin l†y v› dÙ mÈt dflng s´ng: mÈt

sË ng≠Íi cho n„ lµ nguÂn n≠Ìc; mÈt sË ng≠Íi coi Æ©y lµ mÈt ph≠¨ng ti÷n giao th´ng vµ mÈt sË ng≠Íi kh∏c hi”u dflng s´ng lµ mÈt h÷ sinh th∏i T†t c∂ c∏c ÆËi t≠Óng, dÔ m¯c ÆÈ hµnh ÆÈng cÒa h‰ kh∏c nhau, Æ“u Æ≠a ra quy’t Æfinh tı nh˜ng g◊ h‰ hi”u v“ hoµn c∂nh th˘c t’, d˘a tr™n c∂m nhÀn ri™ng cÒa m◊nh V“ c¨ b∂n, nh˜ng c∂m nhÀn nµy lµ gi∏n ti’p vµ phi’n di÷n, käo theo hi”u sai, quy’t Æfinh sai Do Æ„, n„ th≠Íng lµ nguÂn gËc cÒa xung ÆÈt Ph≠¨ng ph∏p ph©n t›ch th” ch’ PACT cho phäp lµm r‚ c∂m nhÀn cÒa tıng loπi ÆËi t≠Óng, hi”u Æ≠Óc nh˜ng c∂m nhÀn nµy t∏c ÆÈng nh≠ th’ nµo Æ’n hµnh ÆÈng vµ mËi t≠¨ng t∏c gi˜a c∏c ÆËi t≠Óng Ngoµi ra, ph≠¨ng ph∏p PACT lµ c´ng cÙ x∏c Æfinh Æ≠Íng h≠Ìng hµnh ÆÈng vµ tri”n khai c∏c gi∂i ph∏p cho v†n Æ“ Æ∑ Æ∆t ra T

Kh h∂ ∂ n n®ng g h hµnh h Æ ÆÈng g h hii÷ ÷n n ttπ πii:: nh˜ng g◊ mµ ÆËi t≠Óng th˘c hi÷n trong nhi“u l‹nh v˘c hµnh ÆÈng

Kh∂ n®ng hµnh ÆÈng ch›nh Æ∏ng (kh∂ n®ng hµnh ÆÈng Æ≠Óc thıa nhÀn): nh˜ng g◊ mµ c∏c ÆËi t≠Óng nµy cho rªng mÈt ÆËi t≠Óng kh∏c nµo Æ„ ph∂i ho∆c c„ th” th˘c hi÷n trong nhi“u l‹nh v˘c hµnh ÆÈng

ß

ßË Ëii tt≠ ≠Óng g c chÒ c chËtt:: ÆËi t≠Óng c„ kh∂ n®ng c∂i thi÷n t◊nh h◊nh vµ Æ≠Óc c∏c ÆËi t≠Óng kh∏c thıa nhÀn lµ ch›nh Æ∏ng th˘c hi÷n Æi“u Æ„

ß” tri”n khai ph≠¨ng ph∏p nµy, chÛng t´i Æ∑ Æi“u tra

c∏c ÆËi t≠Óng c„ li™n quan vµ t◊m hi”u s˘ t∏c ÆÈng qua

lπi gi˜a h‰ trong s˘ ph∏t tri”n h÷ thËng {qu∂n l˝ ch†t th∂i

ch®n nu´i} tπi tÿnh Th∏i B◊nh TÊng cÈng, chÛng t´i Æ∑

th˘c hi÷n Æ≠Óc 94 cuÈc Æi“u tra, ph·ng v†n c∏c ÆËi

t≠Óng Î nhi“u c†p ÆÈ kh∏c nhau: c†p x∑ (trong 4 huy÷n:

VÚ Th≠, Qu˙nh PhÙ, Th∏i Thu˛, ß´ng H≠ng), c†p tÿnh

vµ c†p Nhµ n≠Ìc

C∏c cuÈc ph·ng v†n Æ≠Óc th˘c hi÷n nhªm t◊m hi”u quan

Æi”m cÒa ng≠Íi d©n vµ d˘a tr™n 4 Æi”m chÒ y’u sau: (1)

Æ∆c Æi”m ho∏ t◊nh vµ c∏c ÆËi t≠Óng (2) d˘ Æo∏n hµnh

ÆÈng vµ mËi quan h÷ gi˜a c∏c ÆËi t≠Óng, (3) d˘ Æo∏n s˘

ph∏t tri”n c„ th” vµ hÀu qu∂ cÒa n„ (4) Æ“ xu†t thay ÆÊi

cho t≠¨ng lai ßËi vÌi ng≠Íi ch®n nu´i, chÛng t´i Æ∆t th™m

ra mÈt sË c©u h·i nhªm hi”u r‚ c∏c th„i quen qu∂n l˝ ch†t

th∂i ch®n nu´i vµ nh˜ng kh„ kh®n h‰ g∆p ph∂i

C∏c ÆËi t≠Óng

C∏c cuÈc ph·ng v†n cho phäp x∏c Æfinh Æ≠Óc tÀp hÓp

c∏c ÆËi t≠Óng c„ mËi quan h÷ t≠¨ng t∏c trong {qu∂n l˝

ch†t th∂i ch®n nu´i lÓn tπi Th∏i B◊nh} Do Æ„, chÛng t´i

Æ∑ x∏c Æfinh Æ≠Óc 3 loπi ÆËi t≠Óng: nh„m ÆËi t≠Óng bfi

∂nh h≠Îng, nh„m ÆËi t≠Óng g©y ∂nh h≠Îng tr˘c ti’p tÌi

t◊nh h◊nh vµ nh„m ÆËi t≠Óng g©y ∂nh h≠Îng gi∏n ti’p

Æ’n t◊nh h◊nh

ß

ßË Ëii tt≠ ≠Óng g b bfifi ∂ ∂nh h h≠Îng

Nh„m ÆËi t≠Óng bfi ∂nh h≠Îng lµ x∑ hÈi n„i chung, Æ∆c

bi÷t lµ nh˜ng ng≠Íi kh´ng nu´i lÓn nh≠ng cÚng c„ c∂

nh˜ng hÈ ch®n nu´i ß©y lµ nh„m ÆËi t≠Óng ph∂i chfiu

∂nh h≠Îng vµ c∏c nguy hπi do ch†t th∂i ch®n nu´i g©y

ra H‰ kh´ng th” lµm g◊ Æ≠Óc Æ” ph∏t tri”n h÷ thËng

ho∆c ›t nh†t h‰ kh´ng c„ Æ∏p ¯ng c∂i thi÷n r‚ rµng

ß

ßË Ëii tt≠ ≠Óng g g g© ©y y ∂ ∂nh h h≠Îng ttrr˘ ˘c c ttii’ ’p p Æ Æ’n tt◊◊n nh h h h◊◊n nh h

Nh„m ÆËi t≠Óng th¯ hai nµy lµ nh˜ng hÈ s∂n xu†t vµ sˆ

dÙng ch†t th∂i H‰ lµ ng≠Íi nu´i lÓn (ng≠Íi s∂n xu†t

ph©n lÓn) vµ ng≠Íi trÂng tr‰t - ng≠Íi sˆ dÙng ph©n lÓn

cho c∏c hoπt ÆÈng s∂n xu†t n´ng nghi÷p kh∏c

Ng≠Íi nu´i lÓn Æ≠Óc chia lµm 4 loπi theo c∏c ti™u

chu»n v“ c¨ c†u (quy m´ hÈ ch®n nu´i, sË lÓn nu´i) vµ

kh´ng gian (vfi tr› ch®n nu´i, ch®n nu´i trong khu v˘c

lµng x∑ hay ngoµi lµng x∑) C∏c ti™u chu»n nµy ∂nh

h≠Îng tÌi ˝ ki’n cÒa h‰ tr≠Ìc v†n Æ“ qu∂n l˝ nguÂn ch†t

th∂i ß„ lµ:

- HÈ ch®n nu´i lÌn ho∆c {trang trπi} vÌi h÷ thËng sˆ

dÙng ch†t th∂i k’t hÓp, dπng VAC, Æ“u c„ b”

Biogaz ngoµi khu v˘c lµng x∑

- HÈ ch®n nu´i b∏n c´ng nghi÷p {gia trπi} vµ c∏ctrang trπi trong khu v˘c d©n c≠, do thi’u di÷n t›chn™n nh◊n chung kh´ng læp Biogaz vµ chÿ nu´i lÓnho∆c th˘c hi÷n m´ h◊nh VAC nh≠ng kh´ng hoµnchÿnh

- HÈ ch®n nu´i b∏n th©m canh {gia trπi} nªm ngoµilµng x∑

- HÈ ch®n nu´i nh· {n´ng hÈ} nªm trong khu v˘ctrung t©m lµng x∑ ßËi vÌi nh˜ng hÈ nµy, ch®n nu´ilÓn kh´ng ph∂i lµ nguÂn thu nhÀp ch›nh (ch®n nu´it˘ phÙc vÙ ho∆c c„ hoπt ÆÈng kinh t’ kh∏c) ßËi t≠Óng ti™u thÙ ph©n (ng≠Íi trÂng tr‰t vµ ng≠Íi nu´ic∏) c„ kh∂ n®ng g©y ∂nh h≠Îng tr˘c ti’p tÌi t◊nh h◊nh

do sˆ dÙng ch†t th∂i cho c∏c hoπt ÆÈng s∂n xu†t n´ngnghi÷p cÒa m◊nh

ß

ßË Ëii tt≠ ≠Óng g g g© ©y y ∂ ∂nh h h≠Îng g gii∏ ∏n n ttii’ ’p p Æ Æ’n tt◊◊n nh h h h◊◊n nh h

Ba loπi ÆËi t≠Óng g©y ∂nh h≠Îng gi∏n ti’p tÌi t◊nh h◊nh

lµ c∏c ÆËi t≠Óng ch›nh trfi vµ hµnh ch›nh; ÆËi t≠Óng ch›nhtrfi - x∑ hÈi vµ ÆËi t≠Óng nghi™n c¯u vµ ph∏t tri”n Nh„m ÆËi t≠Óng ch›nh trfi vµ hµnh ch›nh

BÈ m∏y hµnh ch›nh vµ ch›nh trfi cÒa tÿnh Th∏i B◊nh Æ≠Óccoi lµ mÈt nh„m ÆËi t≠Óng c„ kh∂ n®ng thay ÆÊi t◊nhh◊nh vµ tÀp hÓp c∏c hoπt ÆÈng li™n quan Æ’n qu∂n l˝ch†t th∂i cÒa c∏c ÆËi t≠Óng kh∏c H‰ lµ chÒ tfich UBNDtÿnh, chÒ tfich UBND huy÷n vµ c∏c chÒ tfich x∑ MÁi mÈt ƨn vfi hµnh ch›nh Æ“u c„ c∏c Phflng banchuy™n tr∏ch v“ v†n Æ“ ch†t th∂i ch®n nu´i Tr≠Ìc h’t,

SÎ K’ hoπch tÿnh sœ ti’p nhÀn c∏c chÿ thfi cÒa BÈ N´ngnghi÷p vµ Ph∏t tri”n N´ng th´n vµ x∏c Æfinh mÙc Æ›ch,ph≠¨ng ti÷n Æ” th˘c hi÷n nh˜ng chÿ thfi nµy Phflng K’Hoπch huy÷n ti’p tÙc th˘c hi÷n ch›nh s∏ch vµ Æfinhh≠Ìng cÒa tÿnh vÌi mÈt sË quy“n hπn ri™ng trong qu∏tr◊nh th˘c hi÷n c∏c chÿ thfi Ngoµi ra, Phflng k’ hoπchcfln c„ ch¯c n®ng t≠ v†n k‹ thuÀt cho ng≠Íi d©n

HÁ trÓ k‹ thuÀt cho ng≠Íi d©n lµ Æ∆c quy“n cÒa c∏cPhflng khuy’n n´ng, c„ Î c†p tÿnh vµ c†p huy÷n.Phflng khuy’n n´ng hoπt ÆÈng t∏ch bi÷t vÌi c∏c Phflngn´ng nghi÷p v“ m∆t hµnh ch›nh vµ c„ vai trfl phÊ bi’nk‹ thuÀt cho ng≠Íi n´ng d©n

ô c†p x∑, HÓp t∏c x∑ hoπt ÆÈng nh≠ mÈt Phflng n´ngnghi÷p M∆c dÔ, tham gia vµo HÓp t∏c x∑ kh´ng cflnbæt buÈc n˜a nh≠ng h«u h’t n´ng d©n Æ“u lµ thµnh vi™ncÒa tÊ ch¯c nµy, do vai trfl vµ tr∏ch nhi÷m cÒa n„ Th˘cvÀy, HÓp t∏c x∑ c„ vai trfl x∏c Æfinh c∏c mËc thÍi gianquan tr‰ng trong trÂng tr‰t (thÍi Æi”m gieo hπt, ch®ms„c c©y trÂng) vµ trong ch®n nu´i (chi’n dfich ti™m

phflng, ch˜a b÷nh k› sinh trÔng ); gi∏m s∏t h÷ thỊng

thu˚ lÓi vµ t≠Ìi ti™u ruỈng ƯĐng; lµ trung t©m mua c∏c

giỊng vĂt nu´i, c©y trĐng, ph©n vµ thuỊc thÛ y; tÍ ch¯c

c∏c kho∏ tĂp hu†n cho ng≠Íi d©n

ߨn vfi hµnh ch›nh cuỊi cÔng li™n quan Ư’n v†n Ư“ qu∂n

l˝ ch†t th∂i ch®n nu´i lµ Phflng m´i tr≠Íng SÎ M´i

Tr≠Íng c†p tÿnh c„ tr∏ch nhi÷m gi∏m s∏t c∏c nguĐn ´

nhi‘m vµ t◊m gi∂i ph∏p cho v†n Ư“ Ư∆t ra ßỊi vÌi ch®n

nu´i, SÎ M´i tr≠Íng hoπt ƯỈng k’t hÓp chÒ y’u vÌi

Phflng c´ng ngh÷, chuy™n v“ v†n Ư“ ph∏t tri”n Biogaz

ô c†p huy÷n, Phflng th≠¨ng mπi ti’p tÙc Ư∂m b∂o mỊi

quan h÷ nµy vµ ki™m lu´n ch¯c n®ng thÛc Ư»y ph∏t tri”n

m´ h◊nh Biogaz

CuỊi cÔng, ƯỊi t≠Óng y t’ c†p x∑ cÚng Ư≠Óc x’p vµo

nh„m ƯỊi t≠Óng g©y ∂nh h≠Îng tÌi v†n Ư“ qu∂n l˝ ch†t

th∂i H‰ Ư≠Óc chia thµnh hai nh„m nh·: c∏c thÛ y vi™n

ch®m s„c s¯c khoŒ vĂt nu´i; b∏c s‹ ch®m s„c s¯c khoŒ

cho con ng≠Íi ß©y cÚng lµ mỈt Ư¨n vfi y t’ c„ vai trfl

giỊng nh≠ trung t©m m´i tr≠Íng c†p x∑

Nh„m ƯỊi t≠Óng ch›nh trfi - x∑ hỈi

ô mÂi x∑, ng≠Íi d©n c„ th” tham gia vµo n®m tÍ ch¯c

ch›nh trfi - x∑ hỈi nh≠ sau: HỈi phÙ n˜, ßoµn thanh

ni™n, HỈi c˘u chi’n binh, HỈi n´ng d©n, HỈi ng≠Íi cao

tuÍi V“ v†n Ư“ qu∂n l˝ ch†t th∂i, Ưi“u tra cho th†y vµi

trfl quan tr‰ng cÒa hai trong sỊ c∏c tÍ ch¯c nµy ß„

lµ HỈi n´ng d©n vµ HỈi phÙ n˜ Ngoµi vai trfl chung

cÒa c∏c tÍ ch¯c k” tr™n, hai HỈi nµy cho ng≠Íi d©n

vay vỊn Ư” Ư«u t≠ vµ tÍ ch¯c c∏c kh„a tĂp hu†n k‹

thuĂt n´ng nghi÷p

Nh„m ƯỊi t≠Óng nghi™n c¯u vµ ph∏t tri”n

Nh„m ƯỊi t≠Óng cuỊi cÔng, ›t Ư≠Óc c∏c ƯỊi t≠Óng kh∏c

k” Ư’n trong qu∏ tr◊nh ph·ng v†n c„ vai trfl vµ ∂nh

h≠Îng kh´ng nh· Ư’n v†n Ư“ xˆ l˝ ch†t th∂i H‰ lµ ƯỈi

ngÚ c∏c nhµ nghi™n c¯u ßỊi vÌi tÿnh Th∏i B◊nh, hai ƯỊi

t≠Óng ph∂i k” Ư’n lµ Vi÷n Ch®n Nu´i vµ tÍ ch¯c nghi™n

c¯u CIRAD qua d˘ ∏n E3P

ß” hi”u r‚ h¨n th˘c trπng ch®n nu´i cÒa tÿnh vµ Ư” x∏c

minh mỈt sỊ th´ng tin, chÛng t´i xem xôt c∂ Ư’n vai trfl

cÒa c∏c c∏n bỈ C´ng ty GiỊng ch®n nu´i Th∏i B◊nh,

tr≠Ìc Ư©y lµ mỈt HÓp t∏c x∑, nay Ư≠Óc cÍ ph«n Th˘c

vĂy, Ư©y lµ mỈt c´ng ty c„ mỈt sỊ trang trπi ch®n nu´i

lÌn vµ Ư„ng vai trfl t≠ v†n k‹ thuĂt vµ giỊng cho c∏c Ư¨n

vfi ch®n nu´i kh∏c Do Ư„, C´ng ty lµ ƯỈng l˘c cho vi÷c

th˘c hi÷n c∏c k’ hoπch ph∏t tri”n ch®n nu´i cÒa tÿnh

C∏c v†n Ư“ cÒa ch†t th∂i ch®n nu´i Ư∆t ra nh˜ng th∏ch th¯c

ßỊi vÌi nhi“u ƯỊi t≠Óng, qu∂n l˝ ch†t th∂i ch®n nu´i baohµm mỈt tĂp hÓp c∏c v†n Ư“ trong Ư„ bỊn v†n Ư“ ch›nhlµ: i) ch†t l≠Óng cuỈc sỊng; ii) nguy c¨ m´i tr≠Íng; iii)nguy c¨ kinh t’; iv) nguy c¨ xung ƯỈt

ThĂt vĂy, t†t c∂ c∏c ƯỊi t≠Óng ph·ng v†n Ư“u phµn nµnv“ nh˜ng nguy hπi do ch†t th∂i ch®n nu´i g©y ra Tuynhi™n, r†t thÛ vfi khi Ư≠Óc bi’t nh˜ng ng≠Íi ph∂i chfiunh˜ng t∏c ƯỈng x†u nµy ch›nh lµ cha mê, con c∏i, vÓ(chĐng) cÒa ng≠Íi th˘c hi÷n hoπt ƯỈng ch®n nu´i G©y mÔi

ß«u ti™n, mÔi h´i cÒa ph©n g©y kh„ chfiu cho ng≠Íi d©n.Trong khu v˘c d©n c≠, c∏c hỈ ch®n nu´i ph∏t tri”nmπnh lµm ph∏t t∏n mÔi h´i ra khưp m‰i n¨i MỈt chfiƯang sỊng Î thµnh thfi cho bi’t: {Khi t´i v“ th®m bỊ mê

Î n´ng th´n, t´i ph∂i Ư„ng cˆa nhµ Ư” tr∏nh mÔi h´i kh„chfiu ph∏t ra tı hỈ ch®n nu´i duy nh†t trong lµng Î ngayg«n nhµ bỊ mê t´i} MÔi h´i nµy sœ cµng nĐng n∆c h¨nvµo mÔa hÊ khi nhi÷t ƯỈ t®ng cao VĂn chuy”n lÓn vµvĂn chuy”n ph©n g©y kh„ chfiu cho c∏c hỈ xung quanhv◊ hoπt ƯỈng nµy lµm ph∏t t∏n mÔi h´i nhi“u h¨n.Khu v˘c d©n c≠ vµ lµng x∑ bfi nhi‘m b»nTi’p sau v†n Ư“ mÔi h´i, ng≠Íi d©n r†t muỊn v÷ sinhlµng x∑ Ư≠Óc c∂i thi÷n Ch†t th∂i lÓn ph∏t t∏n g«n nh≠khưp n¨i do c∏c hỈ nªm trong khu v˘c gi˜a lµng vĂnchuy”n ph©n ra ƯĐng ho∆c sang c∏c hỈ kh∏c H¨nn˜a, lÓn con Ư≠Óc th∂ t˘ do ngoµi Ư≠Íng ho∆c g«n khuv˘c d©n c≠ cÚng lµ mỈt nguy™n nh©n g©y ´ nhi‘m.Ngoµi ra, mỈt bỈ phĂn kh´ng nh· nh˜ng ng≠Íi ch®nnu´i th∂i ph©n ra c∏c dflng ch∂y vµ h÷ thỊng m≠¨ngm∏ng khi’n n≠Ìc s´ng vµ n≠Ìc ao kh´ng th” sˆ dÙngƯ≠Óc cho c∏c hoπt ƯỈng th≠Íng ngµy n˜a (rˆa rau, vogπo, v÷ sinh, )

C´n trÔng ph∏t tri”nNg≠Íi d©n Ư≠Óc ph·ng v†n Ư“u quan t©m Ư’n Ưi“u ki÷ncuỈc sỊng cÒa m◊nh vµ l™n ∏n s˘ ph∏t tri”n cÒa c∏c loπic´n trÔng do ch†t th∂i ch®n nu´i g©y ra Do Ư∆c Ưi”m

lµ mỈt n≠Ìc c„ kh› hĂu b∏n nhi÷t Ừi »m vµ do ch†t th∂ilÓn bfi ph∏t t∏n khưp lµng n™n c´n trÔng ph∏t tri”n r†tnhanh MỈt ng≠Íi d©n cho bi’t: {C´n trÔng trong r∑nh

n≠Ìc mµ Î Æ„ ng≠Íi ta ÆÊ ph©n xuËng, vµo c∂ trong nhµ

vµ ÆËt c∏c con t´i khi’n ban Æ™m, b‰n nh· kh´ng th”

nµo ngÒ Æ≠Óc}

C

Ch h† †tt tth h∂ ∂ii g g© ©y y n nguy y c c¨ ¨ c ch ho o c c∏c h hoπtt Æ ÆÈng g k kiin nh h tt’ ’

Ng≠Íi d©n nh†n mπnh rªng l≠Óng ch†t th∂i qu∏ nhi“u

vµ vi÷c qu∂n l˝ n„ hi÷n nay g©y n™n mÈt sË nguy c¨ ÆËi

vÌi c∏c hoπt ÆÈng kinh t’

Nguy c¨ cÒa vi÷c sˆ dÙng qu∏ nhi“u ph©n cho s∂n

xu†t n´ng nghi÷p

Theo kinh nghi÷m, ng≠Íi d©n bi’t rªng n’u b„n qu∏

nhi“u ph©n sœ g©y hπi cho c©y trÂng (c©y ch’t, hoa hoÃ

h·ng vµ kh´ng b∏n Æ≠Óc, lÛa d‘ bfi c∏c loπi b÷nh vµ sinh

vÀt k› sinh t†n c´ng) H‰ cfln hi”u rªng n’u sˆ dÙng qu∏

nhi“u ph©n cho ao sœ lµm c∏ ch’t vµ lµm b∑o hoµ l≠Óng

ÆÈc tË trong m´i tr≠Íng ao (kh´ng n„i r‚), g©y ´ nhi‘m

ao do c∏c m«m b÷nh ch¯a trong ch†t th∂i

V÷ sinh ch®n nu´i vµ nguy c¨ ph∏t b÷nh Î lÓn

Ng≠Íi d©n sÓ rªng n’u qu∂n l˝ ch†t th∂i trong c∏c c¨

sÎ ch®n nu´i kh´ng tËt sœ lµm ph∏t sinh c∏c loπi b÷nh

Î lÓn VÚ Ti’n (huy÷n VÚ Th≠) lµ mÈt trong nh˜ng x∑

c„ nhi“u lÓn mæc c∏c b÷nh Æ≠Íng h´ h†p Ph«n lÌn sË

ng≠Íi Æ≠Óc ph·ng v†n cho rªng qu∂n l˝ ch†t th∂i ch®n

nu´i kh´ng tËt ch›nh lµ nguy™n nh©n g©y hi÷n t≠Óng

nµy C∏c thÛ y vi™n cho bi’t tπi nh˜ng x∑ ch®n nu´i ph∏t

tri”n, c∏c loπi b÷nh k˝ sinh trÔng ph∏t tri”n r‚ r÷t do v†n

Æ“ v÷ sinh ch®n nu´i Ng≠Íi ch®n nu´i kh´ng cho rªng

loπi b÷nh nµy c„ th” lµm vÀt nu´i ch’t mµ h‰ sÓ b÷nh

tÀt hπn ch’ s˘ ph∏t tri”n cÒa vÀt nu´i vµ do Æ„, ∂nh

h≠Îng Æ’n hi÷u qu∂ ch®n nu´i

Ånh h≠Îng cÒa dfich cÛm gia c«m tÌi nhÀn th¯c cÒa

ng≠Íi d©n vµ nguy c¨ th≠¨ng mπi

Th∏i B◊nh Æ∑ lµ mÈt trong nh˜ng tÿnh bfi dfich cÛm gia

c«m hoµnh hµnh mπnh nh†t vµ g©y ra nh˜ng hÀu qu∂

n∆ng n“ ÆËi vÌi ng≠Íi ch®n nu´i; Æi“u nµy c„ ∂nh h≠Îng

r†t lÌn tÌi nhÀn th¯c cÒa ng≠Íi d©n v“ v†n Æ“ qu∂n l˝

ch†t th∂i ch®n nu´i Ng≠Íi d©n r†t lo læng b÷nh dfich nµy

sœ ph∏t tri”n rÈng MÈt m∆t, h‰ sÓ sœ xu†t hi÷n mÈt loπi

b÷nh l˝ tr™n lÓn nguy hi”m t≠¨ng t˘ nh≠ dfich cÛm gia

c«m M∆t kh∏c, nh˜ng ng≠Íi næm Æ≠Óc th´ng tin nhi“u

h¨n th◊ lo læng lÓn truy“n b÷nh sang ng≠Íi C∂i thi÷n v÷

sinh lµng x∑ cho phäp tr∏nh Æ≠Óc nh˜ng v†n Æ“ nµy

Tuy nhi™n, c∏c nhµ l∑nh Æπo sÓ rªng sœ kh´ng th” xu†t

kh»u thfit lÓn ra thfi tr≠Íng ngoµi n’u t◊nh h◊nh kh´ng thay

ÆÊi ßi“u nµy g©y ∂nh h≠Îng x†u tÌi s˘ ph∏t tri”n kinh

t’ cÒa tÿnh

Qu∂n l˝ ch†t th∂i l·ng kh´ng tËt k◊m h∑m s˘ ph∏ttri”n cÒa c∏c hoπt ÆÈng kinh t’ cÒa c∏c hÈ l©n cÀnCh†t th∂i l·ng vµ n≠Ìc rˆa chuÂng ch∂y sang c∏c hÈl©n cÀn g©y hπi cho hoπt ÆÈng kinh t’ cÒa c∏c hÈ nµy ChÛng ta cÔng xem xät tr≠Íng hÓp cÒa hai hÈ ch®nnu´i g«n k“ nhau: mÈt hÈ ch®n nu´i lÌn vıa mÎ rÈngqui m´ ch®n nu´i vµ mÈt hÈ ch®n nu´i kh∏c nh· h¨n.Khi hÈ ch®n nu´i lÌn th∂i mÈt l≠Óng lÌn ph©n l·ng vµo

ao cÒa m◊nh, nªm g«n ao nu´i c∏ cÒa hÈ ch®n nu´i nh·th◊ hÈ nµy th≠Íng phµn nµn: {Tı khi ng≠Íi hµng x„m

mÎ rÈng ch®n nu´i, c¯ mÁi l«n th∂ c∏ giËng, t´i lπi th†yc∏ ch’t sau vµi ngµy}

Theo ng≠Íi d©n, ch†t th∂i ch®n nu´i lµ mÈt s∂n ph»mch¯a c∏c m«m b÷nh, †u trÔng k› sinh vµ c´n trÔng H‰

sÓ rªng ch†t th∂i ch®n nu´i sœ lµm l©y nhi‘m c∏c loπib÷nh sang ng≠Íi, Æ∆c bi÷t lµ b÷nh v“ da vµ mæt C∏cc¨ sÎ y t’ cho bi’t ch®n nu´i cµng ph∏t tri”n th◊ hai loπib÷nh nµy xu†t hi÷n cµng nhi“u Con ng≠Íi c„ th” bfi l©yb÷nh tı nhi“u c∏ch kh∏c nhau: ti’p xÛc tr˘c ti’p vÌiph©n; lÈi qua ruÈng c„ ræc ph©n; b¨i trong ao ho∆c s´ngc„ ch†t th∂i ÆÊ xuËng; h›t ph∂i mÔi h´i ch®n nu´i g©yb÷nh h´ h†p ho∆c b÷nh m∑n t›nh

Ngoµi nh˜ng b÷nh ph∏t tri÷u ch¯ng ngay, ng≠Íi d©n lolæng mæc c∏c loπi b÷nh Ò do m´i tr≠Íng xuËng c†p, lµmt®ng nguy c¨ ung th≠ vµ gi∂m tuÊi th‰ cÒa con ng≠Íi.MÈt c∏n bÈ x∑ thuÈc huy÷n Qu˙nh PhÙ Æ≠a ra lÍi ph∏tbi”u v“ s¯c khoŒ t≠¨ng lai cÒa cÈng ÆÂng thÀt th∂m hπi:{Tr≠Ìc Æ©y, con ng≠Íi sËng Æ’n tÀn 80 tuÊi, nh≠ng b©ygiÍ, ng≠Íi ta chÿ sËng Æ≠Óc Æ’n tuÊi 65 ßi“u Æ„ chæcchæn do m´i tr≠Íng Æang bfi xuËng c†p vµ do ch†t th∂ikh´ng Æ≠Óc xˆ l˝}

Ch†t l≠Óng n≠ÌcTr™n 100 cuÈc Æi“u tra, chÿ duy nh†t mÈt c∏n bÈ huy÷n

vµ mÈt c∏n bÈ nghi™n c¯u Æ“ cÀp Æ’n v†n Æ“ th»m th†unitrat trong c∏c lÌp n≠Ìc gi’ng SÎ N´ng Nghi÷p chorªng l≠Óng nit¨ b„n cho c©y d≠ thıa sœ cfln lπi trong c©ytrÂng mµ kh´ng Æi vµo c∏c lÌp n≠Ìc V› dÙ, mÈt ng≠Íich®n nu´i huy÷n Th∏i Thu˛ n„i: {V◊ nguÂn n≠Ìc chÛngt´i sˆ dÙng hµng ngµy lµ n≠Ìc gi’ng, n’u nh≠ ch†t th∂ich®n nu´i c„ ch∂y ra s´ng th◊ chÛng t´i cÚng chºng g∆pph∂i v†n Æ“ g◊}

Ch h† †tt tth h∂ ∂ii llÓ Ón n,, n nguÂn g gË Ëc c g g© ©y y x xu ung Æ ÆÈ Ètt

CuËi cÔng, ng≠Íi d©n cho bi’t qu∂n l˝ ch†t th∂i kh´ng

tËt sœ g©y b†t hoµ trong x∑ hÈi Nhi“u tr≠Íng hÓp m©u

thu…n Æ∑ x∂y ra: xung ÆÈt gi˜a ng≠Íi ch®n nu´i vµ h‰

hµng anh ta, xung ÆÈt gi˜a ng≠Íi d©n vµ ng≠Íi ch®n

nu´i, gi˜a hÈ ch®n nu´i nµy c„ ch®n nu´i g©y ∂nh

h≠Îng x†u tÌi hoπt ÆÈng s∂n xu†t thÒy s∂n (´ nhi‘m

ao), n´ng nghi÷p (b∑o hoµ l≠Óng ch†t th∂i l·ng t·ng Ɔt

lµm c©y bfi ngÈ ÆÈc) ho∆c ch®n nu´i (b÷nh tÀt ph∏t tri”n)

CuËi cÔng, m∆c dÔ c∏c ÆËi t≠Óng cho rªng ch†t th∂i

ch®n nu´i lÓn lµ nguÂn gËc g©y mÈt sË nguy c¨ nh≠ng

h‰ Æ“u nh†n mπnh lµ v†n Æ“ cfln rÈng h¨n nhi“u vµ

ch†t th∂i ch®n nu´i lÓn chÿ lµ mÈt ph«n cÒa v†n Æ“ Æ„

C∏c ÆËi t≠Óng gæn v†n Æ“ qu∂n l˝ ch†t th∂i ch®n nu´i

lÓn vµo mÈt v†n Æ“ rÈng h¨n: v†n Æ“ ´ nhi‘m Qu∂n l˝

ch†t th∂i tËt lµ ch≠a ÆÒ Æ” Æ∂m b∂o c∏c Æi“u ki÷n cuÈc

sËng, s¯c khoŒ vµ c∏c hoπt ÆÈng kinh t’ Do Æ„, qu∂n

l˝ ch†t th∂i kh´ng ph∂i lÛc nµo cÚng Æ≠Óc ≠u ti™n vµ n’u

chÛng ta muËn t◊nh h◊nh chung trÎ n™n tËt h¨n th◊ c«n

ph∂i quan t©m tÌi v†n Æ“ tÊng th” ch¯ kh´ng chÿ dıng

lπi Î nh©n tË g©y ∂nh h≠Îng

Do Æ„, ng≠Íi d©n cho rªng qu∂n l˝ ch†t th∂i lÓn ph∂i

gæn li“n vÌi vi÷c qu∂n l˝ c∏c loπi ´ nhi‘m kh∏c: ´

nhi‘m ho∏ ch†t do sˆ dÙng ph©n ho∏ h‰c, ´ nhi‘m

do hoπt ÆÈng ch®n nu´i kh∏c vµ ´ nhi‘m do ch†t th∂i

sinh hoπt

Ph©n ho∏ h‰cNg≠Íi d©n th≠Íng l…n lÈn gi˜a ´ nhi‘m do ch†t th∂ich®n nu´i vµ c∏c nguy c¨ do sˆ dÙng ph©n ho∏ h‰c

Do Æ„, mÈt sË ng≠Íi Æ≠Óc ph·ng v†n cho rªng ch†t th∂ic„ m¯c ÆÈ nguy hi”m nh≠ thuËc trı s©u MÈt ng≠Íi d©n

huy÷n VÚ Th≠ cho bi’t: {Khi cho ph©n ra ruÈng, ch†t

th∂i cÚng giËng nh≠ thuËc trı s©u Theo mÈt c¨ sÎ y t’, n„ c„ th” g©y c∏c b÷nh v“ da T†t c∂ c∏c s∂n ph»m nµy lµm ph∏t sinh nh˜ng v†n Æ“ giËng nhau}

Quan Æi”m Æ∆c bi÷t v“ c∏c nguy c¨ ´ nhi‘m ho∏ h‰cnµy c„ nhi“u nguy™n nh©n kh∏c nhau MÈt m∆t, ng≠Íid©n sÓ sˆ dÙng ph©n ho∏ h‰c do nh˜ng di ch¯ng cÒach†t ÆÈc mµu da cam qu©n ÆÈi M¸ Æ” lπi, do Ɔt bfi ´nhi‘m ch†t ßioxin vµ do nh˜ng hÀu qu∂ cÒa ch†t ÆÈcmµu da cam tÌi s¯c khoŒ cÒa con ng≠Íi (4) M∆t kh∏c,ng≠Íi d©n r†t nhπy c∂m vÌi nguy c¨ th˘c ph»m Hi÷nnay, b∏o ch› Vi÷t Nam Æang Æ“ cÀp r†t nhi“u Æ’n c∏cth„i quen nguy hi”m trong sˆ dÙng ph©n h„a h‰c vµthuËc trı s©u Æang bfi c†m T«n sË vµ li“u l≠Óng sˆ dÙngv≠Ót qu∏ m¯c chu»n cho phäp L≠Óng thuËc trı s©u d≠thıa v…n cfln tÂn d≠ trong th˘c ph»m (5)

NguÂn ch†t th∂i ch®n nu´i kh∏c: vfit, tr©u, bflNh˜ng ng≠Íi Æ≠Óc ph·ng v†n lu´n nh†n mπnh ∂nhh≠Îng x†u cÒa ch†t th∂i tÌi ch†t l≠Óng cuÈc sËng (nh†t

lµ mÔi h´i kh„ chfiu) vµ v÷ sinh c∏c dflng ch∂y Tuynhi™n, h‰ kh´ng cho rªng ng≠Íi ch®n nu´i lÓn lµ ÆËit≠Óng duy nh†t ph∂i chfiu tr∏ch nhi÷m tr≠Ìc t◊nh h◊nhhi÷n nay M∆c dÔ sË l≠Óng Ƶn tr©u, bfl cfln ›t nh≠ng Æ∑g©y ra mÈt sË t∏c ÆÈng x†u do qu∂n l˝ ch†t th∂i ch≠ahÓp l˝ ßµn vfit g©y ∂nh h≠Îng tr˘c ti’p h¨n tÌi ch†tl≠Óng n≠Ìc b“ m∆t v◊ ng≠Íi d©n th≠Íng th∂ vfit tr™n s´ngho∆c k™nh rπch T†t c∂ nh˜ng Æi“u tr™n, nh◊n chung,Æ“u g©y phi“n cho con ng≠Íi Khi n„i v“ v†n Æ“ v÷ sinh,s¯c khoŒ, ng≠Íi ta cÚng Æ“ cÀp Æ’n ti’ng ÆÈng lÓng©y ra mÁi khi cho chÛng ®n vµ mÈt sË ph≠¨ng di÷nphi“n ph¯c kh∏c cÒa ch®n nu´i

Ph≠¨ng th¯c ti™u dÔng thay ÆÊi vµ r∏c th∂i sinhhoπt

ßËi vÌi c©u h·i {n™n ≠u ti™n gi∂i quy’t v†n Æ“ nµotr≠Ìc?}, c„ tÌi 3/4 ÆËi t≠Óng Æ≠Óc ph·ng v†n tr∂ lÍi n™nc∂i thi÷n v÷ sinh lµng x∑ bªng c∏ch gi∂i quy’t v†n Æ“ch†t th∂i ch®n nu´i nh≠ng tr≠Ìc h’t c«n quan t©m Æ’nr∏c th∂i sinh hoπt: tÛi ny-l´ng vµ mÈt sË r∏c th∂i ti™udÔng Æang lµ mÈt v†n Æ“ mÌi N’u nh≠ ng≠Íi ch®n nu´iÆ∑ bi’t tÀn dÙng ch†t th∂i ch®n nu´i cho trÂng tr‰t vµ

ao c∏ th◊ hi÷n nay, kh´ng mÈt ai bi’t n™n lµm g◊ vÌi ch†tth∂i v´ c¨ C∏c chi’n dfich thu l≠Óm vµ ti™u hu˚ nh˜ngs∂n ph»m nµy cfln ch≠a Æ≠Óc x∏c ch¯ng vµ ch≠a hi÷uqu∂ trong t†t c∂ c∏c x∑ Tuy nhi™n, ÆËi vÌi s¯c khoŒ,

H H◊◊n nh1:: Ch®n th∂ vfit tr™n k™nh, rπch.

ng≠Íi d©n cho rªng ch†t th∂i ch®n nu´i g©y nguy c¨ cao

nh†t: {R∏c th∂i sinh hoπt kh´ng nguy hi”m bªng ch†t

th∂i ch®n nu´i v◊ n„ kh´ng thu hÛt c∏c loπi c´n trÔng l©y

truy“n b÷nh}

Do Æ„, Æi“u tra v“ ch†t th∂i ch®n nu´i Æ∑ cho phäp sæp

x’p theo trÀt t˘ c∏c v†n Æ“ c«n ph∂i gi∂i quy’t, tu˙ theo

m¯c ÆÈ quan t©m cÒa ng≠Íi d©n nh≠ sau (H◊nh 1):

C∏c h≠Ìng gi∂i ph∏p d˘ ki’n vµ nh˜ng v†n

Æ“ mÌi

Tr≠Ìc nh˜ng v†n Æ“ tr™n, ng≠Íi d©n Æ∑ Æ“ xu†t nhi“u

gi∂i ph∏p khi chÛng t´i ph·ng v†n Nh≠ Æ∑ nh†n mπnh

Î ph«n tr™n, Æ©y kh´ng ph∂i lµ nh˜ng gi∂i ph∏p chÿ

dµnh ri™ng cho ch†t th∂i lÓn mµ cho toµn bÈ v†n Æ“

qu∂n l˝ ´ nhi‘m vµ duy tr◊ ch†t l≠Óng cuÈc sËng

Ch≠¨ng nµy sœ tr◊nh bµy nh˜ng gi∂i ph∏p ch›nh, nh˜ng

Tr≠Ìc h’t, Æi“u tra cho th†y c∏c loπi ÆËi t≠Óng kh´ng

hi”u nhau Th˘c vÀy, ÆÈi ngÚ l∑nh Æπo cho rªng qu∂n

l˝ ch†t th∂i kh´ng hÓp l˝ lµ do ng≠Íi ch®n nu´i cfln thi’u

hi”u bi’t v“ c∏c nguy c¨ Ng≠Óc lπi, ng≠Íi d©n vµ ng≠Íi

ch®n nu´i lπi cho rªng ÆÈi ngÚ c∏n bÈ thi’u n®ng ÆÈng

vµ s∏ng tπo do kh´ng ˝ th¯c Æ≠Óc t◊nh h◊nh MÈt chfi nu´i

lÓn n„i: {C∏c nhµ b∏o c«n ph∂i Æ’n tÀn c∏c lµng x∑ Æ”

mi™u t∂ Æi“u ki÷n cuÈc sËng cÒa chÛng t´i, Æ” bi’t Æ≠Óc

mÔi h´i x´ng l™n kh„ chfiu nh≠ th’ nµo, Khi c∏n bÈ

ch›nh quy“n næm Æ≠Óc t◊nh h◊nh, h‰ sœ Æ≠a ra c∏c bi÷n

ph∏p c∂i thi÷n}

ßi“u tra cho th†y c∏c tÊ ch¯c cfln ›t phËi hÓp vÌi nhau

ßËi t≠Óng lµ ng≠Íi d©n vµ ng≠Íi ch®n nu´i th≠Íng

kh´ng bi’t ph∂i Æ’n g∆p ai Æ” Æ≠Óc t≠ v†n, Æ≠Óc cung

c†p th´ng tin vµ tham kh∂o c∏c gi∂i ph∏p M‰i ng≠Íi

d©n Æ“u c„ ˝ t≠Îng cho v†n Æ“ qu∂n l˝ ch†t th∂i nh≠ng

c∏n bÈ Î c†p cao h¨n ch≠a x∏c Æfinh r‚ rµng vai trfl cÒatıng ÆËi t≠Óng trong vi÷c qu∂n l˝ ch†t th∂i vµ ›t tÊ ch¯cc∏c chi’n dfich vÀn ÆÈng Do Æ„, Æi“u nµy lµm hπn ch’tr∏ch nhi÷m li™n quan cÒa c∏c ÆËi t≠Óng ÆËi vÌi vi÷cth˘c hi÷n c∏c gi∂i ph∏p

V◊ vÀy, ng≠Íi d©n th≠Íng tı chËi th˘c hi÷n c∏c ˝ t≠ÎngcÒa m◊nh n’u c∏c ˝ t≠Îng nµy kh´ng Æ≠Óc c†p tr™n Òng

hÈ C∏c ƨn vfi hµnh ch›nh kh´ng muËn giao vi÷c qu∂nl˝ ch†t th∂i cho mÈt ÆËi t≠Óng Æ∆c bi÷t nµo H‰ muËntrao ÆÊi nhi“u h¨n nhªm bi’t Æ≠Óc c∏c ÆËi t≠Óng kh∏clµm g◊, nhªm x∏c Æfinh Æ≠Óc nhu c«u, tr∏nh hµnh ÆÈngr≠Ím rµ vµ th˘c hi÷n mÈt sË bi÷n ph∏p mÌi MÈt sË x∑Æ∑ c„ s˘ phËi hÓp li™n ngµnh gi˜a c∏c ƨn vfi y t’, thÛ

y, HÈi n´ng d©n, HÈi phÙ n˜ vµ c∏c HÓp t∏c x∑ Tuynhi™n, do thi’u ∂nh h≠Îng, ›t kinh ph› vµ do ki™m nhi“unhi÷m vÙ, c∏c ÆËi t≠Óng kh´ng Æ∂m b∂o Æ≠Óc vai trfllinh hoπt cÒa tıng tÊ ch¯c nµy Theo bÈ phÀn nghi™nc¯u vµ c∏n bÈ tÿnh, c∏c ƨn vfi k” tr™n ph∂i Æ≠Óc thµnhlÀp trong tıng huy÷n nhªm Æ∂m b∂o th˘c hi÷n c∏cch›nh s∏ch cÒa ch›nh phÒ vµ t◊m hi”u nh˜ng kh„ kh®ncÒa ng≠Íi ch®n nu´i vµ cÒa tıng x∑

Nh≠ vÀy, qu∂n l˝ ch†t th∂i ch®n nu´i lÓn lµ mÈt v†n Æ“th” ch’ (quy Æfinh, chÿ thfi) vµ tÊ ch¯c (x∏c Æfinh vai trflcÒa c∏c ÆËi t≠Óng vµ s˘ phËi hÓp trong hµnh ÆÈng)

S

Sˆ ˆ d dÙng g c ch h† †tt tth h∂ ∂ii c ch h®n n nu´ii h hÓp ll˝ ˝

Sˆ dÙng ch†t th∂i ch®n nu´i mÈt c∏ch hÓp l˝ lµ gi∂iph∏p mµ c∏c ÆËi t≠Óng th≠Íng Æ“ cÀp Æ’n MÙc Æ›chnhªm t®ng c≠Íng tÀn dÙng ph©n cho c∏c hoπt ÆÈngs∂n xu†t n´ng nghi÷p kh∏c Tuy nhi™n, gi∂i ph∏p nµyÆang g∆p ph∂i r†t nhi“u kh„ kh®n vµ Æ∆t ra mÈt sË v†nÆ“ mÌi

Gi∂i ph∏p ›t phÊ bi’n ÆËi vÌi ng≠Íi s∂n xu†t

Tı l©u, ch†t th∂i ch®n nu´i Æ∑ Æ≠Óc sˆ dÙng cho trÂngtr‰t vµ nu´i c∏ M∆c dÔ Æi“u nµy cho phäp gi∂i quy’tÆ≠Óc mÈt ph«n v†n Æ“ ´ nhi‘m nh≠ng ng≠Íi s∂n xu†tg∆p ph∂i r†t nhi“u kh„ kh®n VÀn chuy”n ph©n ra ÆÂng

lµ mÈt c´ng vi÷c v†t v∂, tËn thÍi gian vµ nh©n c´ng.Hi÷n nay, kh´ng mÈt hÈ nµo Ò ph©n theo ÆÛng ngh‹a,t¯c lµ tπo ra mÈt s∂n ph»m kh´, kh´ng mÔi vµ khËil≠Óng gi∂m nhi“u so vÌi ban Æ«u Nh◊n chung, ng≠Íi tath≠Íng vÀn chuy”n ph©n bªng bªng xe Æπp gæn gi∏ thÂ

Î hai b™n

H¨n n˜a, tr≠Ìc Æ©y, ng≠Íi n´ng d©n c„ th„i quen b„nph©n chuÂng cho lÛa vµ hi÷n nay, di÷n t›ch lÛa chi’mtÌi 2/3 tÊng di÷n t›ch canh t∏c Tuy nhi™n, ng≠Íi d©nÆang d«n b· trÂng lÛa Æ” tÀp trung vµo c∏c hoπt ÆÈngkinh t’ kh∏c Æem lπi thu nhÀp cao h¨n (ch®n nu´i, trÂng

H H◊◊n nh h 2 2:: Th¯ t˘ ≠u ti™n theo ˝ ki’n cÒa ng≠Íi d©n

Qu∂n l˝ thuËc trı s©u vµ ph©n h„a h‰c

Thu gom r∏c th∂i sinh hoπt

Qu∂n l˝ ch†t th∂i ch®n nu´i lÓn

Qu∂n l˝ ch†t th∂i tı c∏c hoπt ÆÈng ch®n nu´i kh∏c

tr‰t kh∏c, hoπt ƯỈng phi n´ng nghi÷p) Ng≠Íi trĐng tr‰t

th›ch sˆ dÙng ph©n ho∏ h‰c h¨n v◊ vi÷c b„n ph©n Ứ

v†t v∂ vµ kh´ng qu∏ Ưưt Do Ư„, nh˜ng hỈ chuy™n ch®n

nu´i ho∆c chuy™n c∏c hoπt ƯỈng s∂n xu†t kh∏c th≠Íng

ngıng b„n ph©n h˜u c¨ cho lÛa, Ư∆c bi÷t ƯỊi vÌi ruỈng

c„ vfi tr› xa n¨i Î

Trong nu´i trĐng thu˚ s∂n, kh´ng ph∂i lÛc nµo ch†t th∂i

ch®n nu´i cÚng Ư≠Óc Ư∏nh gi∏ cao Ng≠Íi ta cho rªng

ph©n lÓn lµm ∂nh h≠Îng tÌi ch†t l≠Óng c∏ th≠¨ng ph»m

vµ lµm l©y nhi‘m c∏c loπi b÷nh M∆t kh∏c, tÿnh Ưang

khuy’n kh›ch ng≠Íi nu´i c∏ t®ng n®ng su†t ch®n nu´i

ßi“u nµy khi’n nhi“u hỈ ngıng sˆ dÙng ph©n h˜u c¨

thay v◊ c∏c loπi th¯c ®n c´ng nghi÷p Tuy nhi™n, bỈ

phĂn hµnh ch›nh, c∏c ƯỊi t≠Óng ch›nh trfi vµ c∏n bỈ

nghi™n c¯u cho rªng sˆ dÙng ch†t th∂i mỈt c∏ch hÓp l˝

vµ h÷ thỊng c„ th” lµm hπn ch’ Ư≠Óc mỈt ph«n c∏c v†n

Ư“ ch†t th∂i ch®n nu´i g©y ra Ch›nh s∏ch ph∏t tri”n

n´ng nghi÷p ≠u ti™n ph∏t tri”n ch®n nu´i lÓn nh≠ng mỈt

sỊ l∑nh Ưπo muỊn ch®n nu´i lÓn ph∂i k’t hÓp vÌi trĐng

tr‰t vµ nu´i trĐng thu˚ s∂n M´ h◊nh s∂n xu†t Ưang Ư≠Óc

khuy’n kh›ch nh†t lµ h÷ thỊng k’t hÓp VAC (6) vÌi mÙc

Ư›ch hπn ch’ l≠Óng ch†t th∂i d≠ thıa

ßi“u ki÷n Ư” sˆ dÙng ch†t th∂i hÓp l˝

N’u muỊn t®ng l≠Óng ch†t th∂i sˆ dÙng cho trĐng tr‰t

vµ ao c∏ b†t ch†p nh˜ng kh„ kh®n cÒa ng≠Íi ch®n

nu´i, c«n ph∂i c„ s˘ khuy’n kh›ch mπnh mœ tı ph›a

c∏n bỈ ch›nh quy“n ßỊi vÌi n´ng nghi÷p, c∏c HÓp t∏c

x∑ Ưang ≠u ti™n sˆ dÙng ph©n ho∏ h‰c vµ trÎ thµnh

trung t©m mua b∏n ph©n ho∏ h‰c Do Ư„, Ưi“u nµy lµm

n∂y sinh m©u thu…n v“ lÓi ›ch gi˜a vi÷c khuy’n kh›ch

sˆ dÙng ph©n h˜u c¨ vµ vi÷c b∏n ph©n v´ c¨ T≠¨ng

t˘ nh≠ vĂy, ch›nh quy“n tÿnh khuy’n kh›ch ng≠Íi nu´i

c∏ sˆ dÙng th¯c ®n c´ng nghi÷p Tuy nhi™n, Ưi“u nµy

kh´ng lµm thay ƯÍi Ư≠Óc quan Ưi”m cÒa ng≠Íi d©n ƯỊi

vÌi v†n Ư“ sˆ dÙng ch†t th∂i ch®n nu´i lµm th¯c ®n

cho c∏

H¨n n˜a, ngoµi vi÷c ng≠Íi d©n kh´ng quan t©m tÌi

ph©n h˜u c¨, ng≠Íi sˆ dÙng cfln thi’u ki’n th¯c sˆ dÙng

ch†t th∂i cho n´ng nghi÷p Th˘c vĂy, ng≠Íi ta b„n ph©n

h˜u c¨ chÒ y’u d˘a tr™n kinh nghi÷m tı l©u K’t qu∂

Ưi“u tra cho th†y s˘ Ưa dπng trong tĂp qu∏n b„n ph©n

cÒa ng≠Íi n´ng d©n, nh†t lµ li“u l≠Óng ph©n b„n ßỊi

vÌi h÷ thỊng k’t hÓp (ch®n nu´i, ruỈng, v≠Ín), ƯỊi t≠Óng

Ư≠Óc ph·ng v†n dÔ lµ ng≠Íi s∂n xu†t hay lµ mỈt ƯỊi

t≠Óng nµo Ư„, Ư“u kh´ng th” Ư≠a ra Ư≠Óc con sỊ ch›nh

x∏c v“ l≠Óng ch†t th∂i c«n thi’t cho v≠Ín vµ cho ao Do

Ư„, h‰ kh´ng th” t›nh sỊ Ư«u lÓn c«n thi’t phÔ hÓp cho

tıng ki”u s∂n xu†t vµ di÷n t›ch m∆t ao S˘ thi’u hi”u

bi’t nµy g©y ra mỈt sỊ hĂu qu∂ Ư∏ng ti’c vµ g©y kh„

kh®n ƯỊi vÌi vi÷c sˆ dÙng ch†t th∂i cho c∏c hoπt ƯỈng

s∂n xu†t n´ng nghi÷p ChÛng t´i xin Ư≠a ra v› dÙ cÒamỈt hỈ ch®n nu´i k’t hÓp: hỈ nµy Ư∑ ph∏t tri”n quy m´ch®n nu´i lÓn nh≠ng lπi kh´ng bi’t c©n ƯỊi di÷n t›ch m∆t

ao Ư” c„ th” ti™u thÙ h’t l≠Óng ch†t th∂i lÓn t®ng th™m.V◊ vĂy, hĂu qu∂ lµ ao cÒa hỈ Ư„ bfi phÔ d≠Ïng vµ kh´ngth” nu´i c∏ Ư≠Óc

CuỊi cÔng, gi∂i ph∏p sˆ dÙng ch†t th∂i ch®n nu´i chon´ng nghi÷p vµ ao c∏ lµm n∂y sinh mỈt sỊ v†n Ư“ mÌi:(1) v†n Ư“ th” ch’ (chÿ thfi vµ s˘ l˘a ch‰n gi˜a ch›nhs∏ch th©m canh ch®n nu´i vµ b∂o v÷ m´i tr≠Íng), (2)v†n Ư“ ki’n th¯c vµ nghi™n c¯u: ki’n th¯c v“ ch†tl≠Óng ch†t th∂i sˆ dÙng cho n´ng nghi÷p, ki’n th¯c v“qu∂n l˝ c∏c luĐng chu chuy”n ch†t h˜u c¨ trong n´ng

hỈ (li“u l≠Óng b„n ph©n hÓp l˝, c©n ƯỊi quy m´ cÒatıng thµnh ph«n s∂n xu†t nhªm ph∏t huy gi∏ trfi cÒac∏c luĐng chu chuy”n ch†t h˜u c¨ trong h÷ thỊng s∂nxu†t k’t hÓp)

T Trra ao o Ư ƯÍ Íii c ch h† †tt tth h∂ ∂ii

Theo c∏c ƯỊi t≠Óng ph·ng v†n, s¯c ti™u thÙ ch†t th∂itrong n´ng hỈ kh´ng ƯÒ Ư” c„ th” sˆ dÙng h’t l≠Óngch†t th∂i mµ ch›nh hỈ Ư„ th∂i ra Th˘c vĂy, quy m´ ch®nnu´i ngµy cµng ph∏t tri”n trong khu v˘c d©n c≠ vµ ng≠Íid©n kh´ng cfln Ư†t Ư” mÎ rỈng ao ho∆c v≠Ín M∆t kh∏c,ch®n nu´i lÓn Ưang c„ xu h≠Ìng chuy™n m´n ho∏ vµc∏c hỈ d«n l¨ lµ mỈt sỊ thµnh ph«n s∂n xu†t kh∏c ßi“utra cho th†y ng≠Íi d©n gi∂m di÷n t›ch v≠Ín Ư” mÎ rỈngchuĐng nu´i vµ Ư” x©y nhµ Nh≠ vĂy, di÷n t›ch Ư†t c„kh∂ n®ng h†p thÙ ch†t th∂i bfi gi∂m Ưi Ư∏ng k” MỈt sỊng≠Íi Ư≠Óc ph·ng v†n cho rªng trao ƯÍi ch†t th∂i c„ th”

lµ mỈt gi∂i ph∏p Tuy nhi™n, th˘c hi÷n gi∂i ph∏p nµy sœg∆p ph∂i mỈt sỊ kh„ kh®n vµ Ư∆t ra nh˜ng th∏ch th¯cmÌi: t∏c ƯỈng tı kh©u vĂn chuy”n ph©n; s˘ phỊi hÓptrong trao ƯÍi ph©n; s˘ thıa nhĂn ch†t th∂i lµ mỈt nguĐntµi nguy™n

Gi∂i ph∏p kh„ th˘c hi÷n: v†n Ư“ vĂn chuy”n ph©nTrao ƯÍi ph©n g∆p kh„ kh®n trong vĂn chuy”n vµ g©y

ra mỈt sỊ t∏c ƯỈng x†u tÌi ch†t l≠Óng cuỈc sỊng ß©ykh´ng ph∂i lµ mỈt gi∂i ph∏p toµn di÷n v◊ ng≠Íi ta chÿc„ th” vĂn chuy”n Ư≠Óc ph©n kh´; ch≠a c„ tr≠Íng hÓpnµo vĂn chuy”n ph©n l·ng vµ n≠Ìc rˆa chuĐng DoƯ„, chÛng t´i xin Ư≠a ra v› dÙ cÒa mỈt chÒ tfich x∑: ´ngnµy Ư∑ quy’t Ưfinh hπn ch’ vĂn chuy”n ch†t th∂i trongx∑ m◊nh Ư” b∂o Ư∂m s˘ trong sπch cÒa kh´ng kh›.Bi÷n ph∏p nµy c„ t∏c ƯỈng t›ch c˘c Ư’n ch†t l≠ÓngcuỈc sỊng cÒa ng≠Íi d©n nh≠ng bfi c∏c ƯỊi t≠Óng Òng

hỈ trao ƯÍi ph©n ph™ ph∏n Theo h‰, trao ƯÍi ph©n c„th” hπn ch’ c∏c nguy c¨ ´ nhi‘m n≠Ìc vµ c∏c nguyc¨ nµy ph∂i Ư≠Óc ≠u ti™n tr≠Ìc ch†t l≠Óng m´i tr≠ÍngsỊng cÒa d©n lµng

Nh≠ vÀy, gi∂i ph∏p nµy Æ∆t ra v†n Æ“ xˆ l˝ ch†t th∂i

(tr≠Ìc khi Æem trao ÆÊi) vµ th˘c hi÷n c∏c quy tæc vÀn

chuy”n ph©n

Thi’u th´ng tin vµ thi’u s˘ phËi hÓp trao ÆÊi

Khi ng≠Íi trÂng tr‰t vµ ng≠Íi nu´i c∏ t◊m ph©n, h‰ bi’t

ph©n c„ Î Æ©u vµ lµm nh≠ th’ nµo Æ” l†y Æ≠Óc ph©n

Nh≠ vÀy, s˘ trao ÆÊi vµ thfi tr≠Íng ph©n, m∆c dÔ cfln r†t

hπn ch’, nh≠ng Æ∑ tÂn tπi Tuy nhi™n, Æi“u tra cho th†y,

Î mÈt sË x∑, ng≠Íi mua ph©n vµ ng≠Íi b∏n ph©n v…n

kh´ng g∆p Æ≠Óc nhau S˘ xu†t hi÷n cÒa mÈt ng≠Íi Æi“u

phËi sœ lµm hoπt ÆÈng trao ÆÊi ch†t th∂i di‘n ra d‘ dµng

h¨n Ng≠Íi nµy sœ x∏c Æfinh nh˜ng hÈ thıa vµ nh˜ng

hÈ thi’u ch†t h˜u c¨

Tr™n quy m´ c†p x∑, c∏c HÓp t∏c x∑ Æ∑ Æ∂m b∂o vai

trfl lµ trung t©m cung c†p c∏c loπi ph©n ho∏ h‰c V◊ th’,

c∏c HÓp t∏c x∑ hoµn toµn c„ th” Æ„ng vai trfl cÒa mÈt

ng≠Íi Æi“u phËi ph©n h˜u c¨ C∏c chÒ tfich x∑ vµ HÈi

n´ng d©n cÚng c„ kh∂ n®ng th˘c hi÷n Æ≠Óc ch¯c n®ng

nµy v◊ h‰ r†t hi”u bi’t v“ t◊nh h◊nh s∂n xu†t cÒa c∏c

n´ng hÈ Do Æ„, h‰ c„ th” giÛp ng≠Íi s∂n xu†t vµ ng≠Íi

ti™u thÙ ph©n g∆p nhau

Tuy nhi™n, c∏n bÈ ch›nh quy“n vµ c∏c ƨn vfi c†p x∑ kh„

c„ th” Æ∂m b∂o vai trfl Æi“u phËi hoπt ÆÈng trao ÆÊi

ph©n tr™n quy m´ c†p huy÷n vµ tÿnh V◊ vÀy, trong

tr≠Íng hÓp nµy, c«n thµnh lÀp mÈt ban li™n ngµnh bao

gÂm c∏c ÆËi t≠Óng c†p huy÷n (Phflng k’ hoπch n´ng

nghi÷p, Phflng m´i tr≠Íng) vµ c∏c ÆËi t≠Óng c†p x∑

(HÓp t∏c x∑, chÒ tfich x∑) Æ” chÿ Æπo mπng l≠Ìi trao ÆÊi

ch†t th∂i tr™n phπm vi rÈng h¨n

Ngoµi h≠Ìng ph∏t tri”n h÷ thËng trao ÆÊi, th≠¨ng mπi

ch†t th∂i ch®n nu´i gi˜a c∏c hÈ thıa vµ thi’u ph©n,

ng≠Íi d©n cho rªng b∏n l≠Óng ph©n thıa cho mÈt c´ng

ty t≠ nh©n chuy™n ch’ bi’n ph©n lÓn thµnh ph©n Ò lµr†t kh∂ quan ≥ t≠Îng nµy c„ vŒ r†t Æ∏ng quan t©mnh≠ng kh´ng mÈt ai xem xät c∏c h◊nh th¯c phËi hÓpgi˜a ng≠Íi ch®n nu´i vµ c∏c c´ng ty t≠ nh©n, cÚng nh≠kh´ng bi’t ph∂i tÊ ch¯c h÷ thËng thu gom ch†t th∂i nh≠th’ nµo

Tuy nhi™n, gi∂i ph∏p nµy Æ∆t ra v†n Æ“ hi”u bi’t (ch†tl≠Óng ph©n nh≠ th’ nµo Æ” c„ th” Æem xˆ l˝ vµ b∏n,nghi™n c¯u c´ng ngh÷) vµ v†n Æ“ tÊ ch¯c, th´ng tin (x∏cÆfinh hÈ thıa ph©n, tÊ ch¯c vµ phËi hÓp trao ÆÊi, )

bÈ c∏c y’u tË ´ nhi‘m cÒa ph©n vµ chÿ th∂i ra n≠Ìc MÈt

sË kh∏c muËn s∂n ph»m sau khi xˆ l˝ ph∂i gi∂i quy’tÆ≠Óc nh˜ng mËi quan t©m ch›nh cÒa h‰, t¯c lµ, s∂nph»m ph∂i b∂o Æ∂m kh´ng mÔi h´i vµ v÷ sinh (loπi b·h’t c∏c m«m b÷nh, tr¯ng vµ †u trÔng k› sinh) MÈt sËgi∂i ph∏p Æ∏ng l≠u ˝ lµ sˆ dÙng CaCO3trong hË ch¯a

vµ cho c∏c s∂n ph»m khˆ mÔi vµo ph©n Nh≠ng tr≠Ìch’t, hi÷n nay, c∏n bÈ huy÷n vµ tÿnh Æang khuy’n kh›chx©y d˘ng b” Biogaz v◊ h÷ thËng nµy kh´ng chÿ c„ kh∂n®ng xˆ l˝ ch†t th∂i mµ cfln tπo ra kh› gaz phÙc vÙ chogia Æ◊nh

Ng≠Óc lπi, gi∂m nit¨ kh´ng Æ≠Óc coi lµ mÈt ti™u ch› ≠uti™n ≥ ki’n cÒa mÈt c∏n bÈ thuÈc SÎ m´i tr≠Íng d≠ÌiÆ©y Æπi di÷n cho quan Æi”m cÒa c∏c ƨn vfi hµnh ch›nh

vµ ch›nh trfi: {Nit¨, phËtpho, kali kh´ng g©y nguy hi”m

n™n chÛng t´i ph∂i ≠u ti™n cho c∏c v†n Æ“ kh∏c}.

Kh„ kh®n vµ hπn ch’ cÒa s˘ ph∏t tri”n h÷ thËng xˆl˝ {Biogaz}

Læp Æ∆t b” Biogaz lµ mÈt Æi“u kh„ kh®n ÆËi vÌi ng≠Íich®n nu´i Kh„ kh®n th¯ nh†t lµ thi’u Ɔt: ng≠Íi ch®nnu´i trong khu v˘c lµng x∑ Æ∑ tÀn dÙng mÈt c∏ch tËi Æaph«n di÷n t›ch Ɔt Î Æ” x©y nhµ ho∆c x©y d˘ng chuÂngtrπi H¨n n˜a, mÈt sË hÈ Æang mÎ rÈng s∂n xu†t muËn

sˆ dÙng vËn Æ” ph∏t tri”n c∏c hoπt ÆÈng kinh t’ H‰ chobi’t, hi÷n tπi, h‰ ≠u ti™n Æ«u t≠ x©y d˘ng chuÂng nu´i vµnh†t lµ mua giËng Do Æ„, h‰ kh´ng cfln kinh ph› Æ” læpÆ∆t h÷ thËng xˆ l˝ ß©y lµ kh„ kh®n thi’u kh∂ n®ng Æ«ut≠ khi’n ng≠Íi ch®n nu´i kh´ng th” trang bfi Biogaz Æ≠Óc.Chÿ duy nh†t nh˜ng hÈ ch®n nu´i lÌn c„ ÆÒ s¯c x©y

Biogaz MÈt ng≠Íi d©n n„i: {C„ r†t nhi“u {cˆa} ti’p cÀn

vËn Î ng©n hµng Do Æ„, v†n Æ“ vay ti“n trÎ n™n qu∏ kh„ H

H◊◊n nh h 3 3:: B” Biogaz tπi mÈt trang trπi lÓn.

kh®n n™n chÛng t´i th›ch vay ti“n cÒa bπn bà vµ gia Æ◊nh

h¨n Tuy nhi™n, hi÷n nay, ai cÚng Æ«u t≠ cho ch®n nu´i

n™n h‰ kh´ng cfln ti“n cho chÛng t´i vay n˜a} MÈt ng≠Íi

kh∏c cho bi’t : {S¯c khoŒ cÒa t´i vµ cÒa c∏c con t´i Æang

g∆p nguy hi”m, t†t nhi™n, n’u c„ th” læp Æ∆t h÷ thËng

Biogaz, t´i sœ lµm ngay nh≠ng hi÷n tπi ph∂i mÎ rÈng ch®n

nu´i Æ” t®ng thu nhÀp cfln nh˜ng v†n Æ“ kh∏c sœ xem

sau} M∆c dÔ, c∏c ph≠¨ng ti÷n sˆ dÙng cfln hπn ch’, c∏c

tÊ ch¯c tuy™n truy“n lu´n khuy’n kh›ch h÷ thËng Biogaz,

khi’n n„ trÎ n™n r†t quen thuÈc vÌi ng≠Íi d©n Nhi“u

ng≠Íi ch®n nu´i muËn x©y Biogaz ngay khi c„ th”

H¨n n˜a, b” Biogaz c„ th” do c∏c k‹ thuÀt vi™n cÒa

Phflng m´i tr≠Íng huy÷n ho∆c do c∏c thµnh ph«n t˘ do

x©y d˘ng Tuy nhi™n, Æi“u tra cho th†y h÷ thËng nµy

hoπt ÆÈng g∆p nhi“u trÙc tr∆c MÈt x∑ Æi“u tra c„ 10 b”

Biogaz th◊ chÿ c„ 3 b” hoπt ÆÈng tËt Nguy™n nh©n do

c∏c nh©n vi™n k‹ thuÀt thi’u ki’n th¯c (k›ch cÏ cÒa b”

ch¯a kh´ng hÓp l˝, kh´ng c„ van Æi“u hoµ ∏p su†t, do

Æ„ g©y nÊ h÷ thËng, b” n¯t, ) ho∆c do ng≠Íi d©n kh´ng

bi’t sˆ dÙng V› dÙ, mÈt ng≠Íi lµm ngh“ gi’t mÊ cho

rªng c„ th” tËng toµn bÈ ch†t th∂i gi’t mÊ vµo b” ch¯a

TÊ ch¯c h÷ thËng qu∂n l˝ ch†t th∂i: h÷ thËng ch¯a

ch†t th∂i chung

Ngoµi h÷ thËng xˆ l˝, ng≠Íi d©n muËn læp Æ∆t th™m h÷

thËng t›ch tr˜ ch†t th∂i Nh≠ng theo ph«n lÌn ÆËi t≠Óng

ph·ng v†n, vÀt li÷u x©y h÷ thËng th≠Íng Ææt vµ ph∂i m†t

nhi“u di÷n t›ch Do Æ„, nhi“u ng≠Íi mong muËn th˘c

hi÷n mÈt h÷ thËng ch¯a ph©n chung Kh´ng ph∂i lÛc

nµo ng≠Íi d©n cÚng sˆ dÙng ch†t th∂i ræn cho trÂng tr‰t

Vµo thÍi Æi”m kh´ng c«n ph©n, ng≠Íi d©n ÆÊ ph©n vµo

hË ch¯a chung nµy Tuy nhi™n, hË ch¯a ph©n chung sœ

g©y ra mÈt v†n Æ“ mÌi: khi ph©n Æ∑ trÎ thµnh tµi s∂n

chung, ng≠Íi ta sÓ ph©n sœ kh´ng Æ≠Óc ph©n chia mÈt

c∏ch hÓp l˝ gi˜a nh˜ng ng≠Íi s∂n xu†t M∆t kh∏c, ng≠Íi

d©n Æang g∆p kh„ kh®n ÆËi vÌi qu∂n l˝ ch†t th∂i l·ng:

qu∏ n∆ng, kh„ vÀn chuy”n, qu∏ nhi“u Æ” c„ th” t›ch tr˜

X©y d˘ng mÈt h÷ thËng m≠¨ng m∏ng chung cho phäp

hπn ch’ vi÷c th∂i ph©n tr˘c ti’p ra ngoµi m´i tr≠Íng H÷

thËng m≠¨ng m∏ng nµy sœ d…n ch†t th∂i ra kh·i khu

v˘c d©n c≠ vµ ÆÊ vµo mÈt ao lÌn ho∆c s´ng quanh lµng

Ng≠Óc lπi, c∏c c∏n bÈ nghi™n c¯u cho rªng sˆ dÙng

nguÂn ph©n nµy cho trÂng tr‰t v…n tËt h¨n so vÌi ˝ ki’n

th∂i ph©n ra c∏c dflng ch∂y

Nh≠ vÀy, gi∂i ph∏p xˆ l˝ vµ t›ch tr˜ ch†t th∂i Æ∆t ra ba

th∏ch th¯c: v†n Æ“ nghi™n c¯u (nghi™n c¯u k‹ thuÀt

nhªm t◊m ra ph≠¨ng ph∏p k‹ thuÀt ti™n ti’n vµ phÔ hÓp),

v†n Æ“ th´ng tin vµ tÀp hu†n (tuy™n truy“n th´ng tin

tı c∏c hoπt ÆÈng s∂n xu†t cÒa m◊nh th◊ h‰ sœ qu∂n l˝ch†t th∂i tËt h¨n V“ ph«n ng≠Íi s∂n xu†t, h‰ y™u c«uÆ≠Óc tÀp hu†n Æ” gi∂m thi”u hÀu qu∂ s∂n xu†t tÌi m´itr≠Íng ßËi vÌi c∏c nh©n vi™n k‹ thuÀt, h‰ muËn c„ th™mnhi“u th´ng tin Æ” Æ≠a ra nh˜ng lÍi khuy™n bÊ ›ch chong≠Íi d©n MÈt c∏n bÈ Phflng khuy’n n´ng huy÷n n„i:

{ChÛng t´i kh´ng th” t≠ v†n cho ng≠Íi d©n v“ vi÷c b„n ph©n h˜u c¨ cho lÛa, bÎi v◊, chÛng r´i kh´ng c„ th´ng tin v“ nhu c«u cÒa c©y trÂng vµ ch†t l≠Óng ph©n chuÂng} ß´i khi, th´ng tin do c∏c phflng, ban cung c†p

r†t ch›nh x∏c vµ c„ th” Æ∏ng cÀy Nh≠ng mÈt sË d˜ li÷ukh´ng cfln hÓp l˝ n˜a v◊ Æ≠Óc l†y tı c∏c cuËn s∏ch Æ∑r†t cÚ ho∆c tı th˘c ti‘n thËng k™ tr™n c∏c x∑ MÈt chÒ

tfich x∑ cho bi’t: {ChÛng t´i h·i ng≠Íi n´ng d©n l≠Óng

ph©n chuÂng h‰ sˆ dÙng rÂi lÀp ra con sË trung b◊nh.

Tı Æ„, chÛng t´i Æ≠a ra c∏c khuy’n c∏o} MÈt sË ÆËi

t≠Óng lµ ng≠Íi n´ng d©n vµ c∏n bÈ Æfia ph≠¨ng cho rªnghi÷n nay cfln thi’u m∂ng Ƶo tπo v“ c∏ch læp Æ∆t h÷thËng xˆ l˝ ch†t th∂i

Tr™n quy m´ c†p x∑, ng≠Íi s∂n xu†t Æ∑ Æ≠Óc tÀp hu†n.Nh◊n chung, c∏c ƨn vfi y t’ chfiu tr∏ch nhi÷m tÀp hu†nc∏c chi’n dfich v÷ sinh, trong Æ„, Æ“ cÀp Æ’n t∏c ÆÈngcÒa ch†t th∂i ch®n nu´i HÈi n´ng d©n, HÈi phÙ n˜ vµc∏c HÓp t∏c x∑ mÍi k‹ thuÀt vi™n tı Phflng khuy’n n´ng,m´i tr≠Íng ho∆c n´ng nghi÷p cÒa huy÷n vµ tÿnh Ti’pÆ„, ng≠Íi ta b∏o ng≠Íi ch®n nu´i Æ’n h‰p qua Ƶi ph∏tthanh cÒa x∑ ho∆c nhÍ vfi tr≠Îng th´n ßËi vÌi Æa sËtr≠Íng hÓp, chÿ c„ ng≠Íi ch®n nu´i lÌn mÌi Æ≠Óc mÍiÆ’n V◊ vÀy, tr≠Îng th´n sœ lµ ng≠Íi c„ vai trfl chuy”nt∂i th´ng tin tı cuÈc h‰p Æ’n ng≠Íi ch®n nu´i nh· Tuynhi™n, nhi“u ng≠Íi phµn nµn kh´ng næm Æ≠Óc th´ng tin.Nh©n vi™n k‹ thuÀt Biogaz Æ≠Óc Ƶo tπo qua ti’p xÛc vÌinh˜ng ng≠Íi x©y d˘ng Biogaz Æ∑ c„ nhi“u kinh nghi÷m.Huy÷n VÚ Th≠ d˘ ki’n qu∂n l˝ hoπt ÆÈng x©y d˘ngBiogaz, Æ∆c bi÷t c†m nh˜ng thµnh ph«n t˘ do vµ giaocho Phflng m´i tr≠Íng huy÷n ÆÈc quy“n x©y d˘ng h÷thËng xˆ l˝ Biogaz nhªm tr∏nh hi÷n t≠Óng Biogaz Æ≠Óclæp Æ∆t bÎi nh˜ng ng≠Íi kh´ng c„ kh∂ n®ng

D Dii d dÍ Íii c ch h®n n nu´ii rra a v vÔ Ông c ch hu uy™n n c ch h®n n nu´ii n ngoµ µii llµ µng x x∑ ∑

Trong khu´n khÊ ch›nh s∏ch ph∏t tri”n ch®n nu´i, tÿnhk’ hoπch lÀp vÔng chuy™n ch®n nu´i Nh≠ vÀy, mÁi x∑ph∂i tr›ch ra 10% qu¸ Ɔt ߆t Æ≠Óc l˘a ch‰n quy hoπchvÔng chuy™n ch®n nu´i ph∂i bao gÂm 3 ti™u chu»n: i)g«n c∏c trÙc Æ≠Íng (Æ∂m b∂o Æi lπi d‘ dµng ÆËi vÌi thÛ

y vi™n vµ hoπt ÆÈng thu gom lÓn), ii) g«n nguÂn n≠Ìc

(s´ng), iii) ch†t l≠Óng Ɔt th†p (v◊ di÷n t›ch nµy chÒ y’u

dµnh cho ch®n nu´i) MÙc Æ›ch sË mÈt cÒa vÔng nµy lµ

th©m canh vµ ph∏t tri”n ch®n nu´i lÓn quy m´ lÌn

Ngoµi ra, c∏n bÈ ch›nh quy“n cfln muËn t®ng kh∂ n®ng

qu∂n l˝ ch†t th∂i ch®n nu´i bªng c∏ch lÀp ra h÷ thËng

xˆ l˝ chung Î Æ©y: {TÀp trung Æ” qu∂n l˝ tËt h¨n} (theo

Tr≠Îng ban ch®n nu´i tÿnh) M∆t kh∏c, c∏n bÈ qu∂n l˝

cho bi’t ng≠Íi ch®n nu´i Æ’n Æ©y buÈc ph∂i th˘c hi÷n

m´ h◊nh k’t hÓp VAC Æ” c„ th” tÀn dÙng Æ≠Óc ch†t th∂i

Di dÍi ch®n nu´i cho phäp hπn ch’ mÔi h´i vµ gi˜ v÷

sinh lµng x∑ h¨n Tuy nhi™n, hi÷n nay, ch≠a nhi“u x∑

tri”n khai thµnh c´ng Æ“ ∏n nµy

Th˘c hi÷n d˘ ∏n di dÍi ch®n nu´i Æ∆t ra r†t nhi“u v†n Æ“

Th˘c vÀy, ng≠Íi d©n g∆p ph∂i kh´ng ›t nh˜ng kh„ kh®n

Tr≠Ìc h’t, do vÔng di dÍi xa n¨i Î, ng≠Íi ch®n nu´i sÓ

kh´ng th” theo d‚i tËt Ƶn vÀt nu´i R†t hi’m g∆p tr≠Íng

hÓp hÈ muËn di dÍi Æ’n vÔng chuy™n ch®n nu´i kh´ng

nu´i lÓn tr≠Ìc Æ©y Th´ng th≠Íng, hÈ chuy”n Æ’n Æ©y

th≠Íng lµ hÈ ch®n nu´i quy m´ lÌn vµ Æ∑ c„ c¨ sÎ ch®n

nu´i rÂi Do Æ„, di dÍi Æ’n vÔng mÌi buÈc nh˜ng hÈ nµy

ph∂i Æ«u t≠ lπi cho chuÂng trπi ßi“u nµy t≠¨ng ÆËi kh„

th˘c hi÷n trong bËi c∂nh gi∏ thfit lÓn Æang bi’n ÆÈng

mπnh hi÷n nay V†n Æ“ cuËi cÔng lµ Ɔt sˆ dÙng Th˘c

vÀy, m∆c dÔ c∏c x∑ Æ“u Æ∑ x∏c Æfinh r‚ chu vi vÔng

chuy™n ch®n nu´i nh≠ng Ɔt Æ„ v…n thuÈc quy“n sÎ h˜u

cÒa ng≠Íi d©n V◊ vÀy, Æ” c„ Ɔt s∂n xu†t, ng≠Íi ch®n

nu´i buÈc ph∂i th≠¨ng l≠Óng vÌi chÒ Æ†t Æ” dÂn Æi“n ÆÊi

thˆa S˘ trao ÆÊi nµy sœ Æ∆c bi÷t kh„ th˘c hi÷n n’u

kh´ng c„ s˘ can thi÷p cÒa c∏c tÊ ch¯c tr‰ng tµi H«u h’t

ng≠Íi d©n muËn chuy”n Æ’n khu ch®n nu´i Æ“u g∆p

ph∂i kh„ kh®n khi trao ÆÊi Ɔt: chÒ Æ†t tı chËi, c∏c Æi“u

ki÷n y™u c«u kh´ng ch†p nhÀn Æ≠Óc, mÈt ruÈng c„

nhi“u chÒ khi’n vi÷c th≠¨ng l≠Óng kh„ kh®n h¨n

M∆c dÔ g∆p ph∂i r†t nhi“u kh„ kh®n, c∏n bÈ ch›nh

quy“n d˘ ki’n th˘c thi ph∏p ch’ nhªm buÈc t†t c∂ ng≠Íi

ch®n nu´i, n’u muËn mÎ rÈng quy m´ s∂n xu†t ph∂i

chuy”n Æ’n vÔng chuy™n ch®n nu´i M∆t kh∏c, nghfi

quy’t Hµ NÈi th∏ng n®m n®m 2005 Æ“ nghfi t®ng ∂nh

h≠Îng cÒa HÈi n´ng d©n Æ” tπo Æi“u ki÷n thuÀn lÓi cho

vi÷c trao ÆÊi Ɔt n’u Æi“u Æ„ c„ s˘ t∏c ÆÈng t›ch c˘c

Æ’n b∂o v÷ m´i tr≠Íng Tuy nhi™n, c∏n bÈ x∑ v…n ch≠a

bi’t lµm th’ nµo Æ” qu∂n l˝ c∏c cuÈc xung ÆÈt Ɔt Æai

H‰ cÚng kh´ng bi’t n™n tπo Æi“u ki÷n cho di dÍi ch®n

nu´i hay trÂng lÛa Nhi“u ng≠Íi y™u c«u ph∂i c„ v®n

b∂n r‚ rµng tı ph›a tÿnh v“ nh˜ng ≠u ti™n ph∏t tri”n n´ng

th´n C„ nh≠ vÀy, gi∂i quy’t v†n Æ“ Ɔt Æai sœ trÎ n™n

d‘ dµng h¨n Tuy nhi™n, gi∂i ph∏p nµy Æang g∆p ph∂i

mÈt sË kh„ kh®n v“ tÊ ch¯c (x∏c Æfinh r‚ vai trfl cÒa tıng

ÆËi t≠Óng, Æ∂m nhi÷m vai trfl gi∂i hoµ, tr‰ng tµi)

Gi∂i ph∏p nµy Æ∆t ra mÈt sË kh„ kh®n vµ th∏ch th¯c.X∏c Æfinh vai trfl qu∂n l˝ cÒa c∏c ÆËi t≠ÓngHi÷n tπi, kh´ng ai ki™m tr∏ch nhi÷m qu∂n l˝ hÈ ch®nnu´i v◊ thÍi gian lµm vi÷c vµ thu nhÀp ch≠a Æ≠Óc x∏cÆfinh HÈi n´ng d©n c„ th” Æ∂m b∂o vai trfl qu∂n l˝ xungÆÈt, Æ∆c bi÷t xung ÆÈt do hÈ nµy lµm rËi loπn hoπt ÆÈngkinh t’ cÒa hÈ kh∏c Tuy nhi™n, t†t c∂ nh˜ng hÈ ch®nnu´i nh· Æ≠Óc ph·ng v†n Æ“u khºng Æfinh: chÿ hÈ ch®nnu´i lÌn c„ quy“n ph∏t bi”u tr≠Ìc c∏c HÈi MÈt sË ÆËit≠Óng Æ≠Óc coi lµ r†t ch›nh Æ∏ng Æ” th˘c hi÷n vai trflqu∂n l˝ ch®n nu´i C∏c chÒ tfich x∑ vµ thÛ y vi™n hi”u r‚t◊nh h◊nh ch®n nu´i do h‰ th≠Íng xuy™n Æ’n th®m c∏c

hÈ s∂n xu†t Do Æ„, h‰ hoµn toµn c„ th” tuy™n truy“nc∏c khuy’n c∏o, chÿ d…n tÌi ng≠Íi ch®n nu´i C∏c thÛ yvi™n c„ kh∂ n®ng v“ k‹ thuÀt, cfln c∏c chÒ tfich x∑ c„th»m quy“n Æ” gi∂i quy’t xung ÆÈt gi˜a ng≠Íi d©n vµng≠Íi ch®n nu´i

X∏c Æfinh quy tæc qu∂n l˝: y’u tË ÆÈng c¨, khi’u nπicÒa ng≠Íi d©n

ß” bæt Æ«u vi÷c qu∂n l˝, c∏n bÈ ch›nh trfi muËn ÆËi t≠ÓngÆang chfiu nh˜ng ∂nh h≠Îng x†u cÒa ch†t th∂i tr◊nh ƨnkhi’u nπi BÎi lœ, n’u kh´ng c„ ng≠Íi khi’u nπi, h‰ sœkh´ng th” qu∂n l˝ vµ gi∂i quy’t v†n Æ“ Tuy nhi™n, Æi“utra cho th†y ng≠Íi d©n th≠Íng tı chËi khi’u nπi, phµn

nµn MÈt n´ng d©n huy÷n VÚ Th≠ n„i: {M∆c dÔ chÛng

t´i lo læng cho s¯c khoŒ cÒa m◊nh nh˜ng sœ kh´ng mÈt

ai Æi khi’u nπi Nh˜ng ng≠Íi ch®n nu´i xung quanh Æ©y

lµ bπn bÃ, lµ anh em h‰, anh em ruÈt thfit ßi“u quan tr‰ng nh†t v…n lµ duy tr◊ mËi quan h÷ tËt Æãp gi˜a chÛng t´i} Do Æ„, s˘ can thi÷p cÒa tr‰ng tµi lµ Æi“u kh´ng kh∂

quan n˜a C∏c c∏n bÈ vµ c∏c ƨn vfi c†p x∑ trÎ n™n qu∏lÌn ÆËi vÌi ng≠Íi d©n MÈt ng≠Íi bu´n b∏n huy÷n VÚ

Th≠ n„i: {ô Æfia vfi cÒa t´i, t´i c„ th” lµm g◊? ßi g∆p ´ng

chÒ tfich x∑ ≠? T´i kh´ng c„ quy“n lµm Æi“u Æ„ §ng †y

lµ ng≠Íi qu∏ quan tr‰ng}.

Ti™u ch› qu∂n l˝, quy Æfinh c«n thi’tß” qu∂n l˝ ch®n nu´i, c«n x∏c Æfinh c∏c ti™u ch› qu∂nl˝ Ng≠Íi Æ≠Óc ph·ng v†n muËn x∑ th˘c thi c∏c quy Æfinh