+ Giọt nước mắt ấy đã tác động rất lớn đến tình cảm của Mị: - Nhìn nó, Mị nhớ lại cuộc đời cuộc đời mình mà đồng cảm về thân phận và tâm trạng của - Đây là chi tiết làm phát triển diễn
Trang 1CHUYÊN ĐỀ LUYỆN THI ĐẠI HỌCTÁC PHẨM: VỢ CHỒNG A PHỦ
- TÔ HOÀI GV: Trần Thị Ngọc Minh
Trường THPT Hồ Xuân Hương
A MỤC ĐÍCH – YÊU CẦU
Đối tượng: học sinh lớp 12- ban C,D
Số tiết bồi dưỡng: 08
1 Nội dung
- Nắm chắc kiến thức cơ bản về tác giả Tô Hoài
- Nắm chắc và phân tích được giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm trên cái nhìnnhiều chiều, kể cả so sánh với những tác phẩm khác trong chương trình
2 Kĩ năng
Ôn luyện và hình thành cho học sinh các dạng đề:
- Tái hiện kiến thức về tác giả, tác phẩm
- Phân tích hình tượng nhân vật trong tác phẩm
- Phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật
- Phân tích một khía cạnh nội dung của tác phẩm
- Phân tích một khía cạnh nghệ thuật của tác phẩm
- Kiểu bài so sánh
3 Phương pháp
- Phát phiếu học cho học sinh Yêu cầu học sinh làm đề cương theo nhóm
Tổ chức ôn luyện và trả bài trên lớp
B NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ I.HỆ THỐNG ĐỀ 02 ĐIỂM
Đề 1: Trình bày hoàn cảnh ra đời và nhận xét bố cục của tác phẩm Vợ chồng A Phủ- Tô Hoài.
Gợi ý trả lời:
- Hoàn cảnh ra đời: Năm 1952, Tô Hoài đi cùng bộ đội vào giải phóng Tây Bắc Trong
chuyến đi dài tám tháng, nhà văn sống với đồng bào dân tộc thiểu số từ khu du kích trên núicao đến các bản làng mới được giải phóng Chuyến đi đã giúp Tô Hoài hiểu biết sâu hơn vềcuộc sống và con người miền núi Đồng thời để lại cho nhà văn những kỉ niệm sâu sắc, tìnhcảm thắm thiết với người và cảnh Tây Bắc Ông đã viết “Vợ chồng A Phủ” như một cách đểtrả ơn sâu nghĩa nặng cho đồng bào vùng cao Truyện được in trong tập Truyện Tây Bắc-một trong những tấc phẩm văn xuôi tiêu biểu của văn học thời kì kháng chiến chống Pháp.Tác phâm được trao giải nhất – Giải thưởng Hội văn nghệ Việt Nam 54-55
- Bố cục: truyện gồm có 2 phần:
+ Phần 1: Giai đoạn Mị và A Phủ ở Hồng Ngài
Trang 2+ Phần 2: Giai đoạn Mị và A Phủ ở Phiềng Sa- hai vợ chồng được đượch giác ngộcách mạng và A Phủ trở thành du kích.
-> Qua hai chặng đường đời của A Phủ và Mị, nhà văn phản ánh quá trình vùng lên củađồng bào miền núi: từ đau thương mất mát, bằng sức sống tiềm tàng mãnh liệt, họ đã mởđời mình sang một trang đời tươi sáng hơn
Đề 2: Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ, Tô Hoài viết: “…Lúc ấy đã khuya Trong nhà đã ngủ yên, thì Mị dậy thổi lửa Ngọn lửa bập bùng sáng lên, Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại…”.
Anh/ chị có suy nghĩ gì về chi tiết “dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má
đã xám đen lại” của A Phủ ?
+ Giọt nước mắt ấy đã tác động rất lớn đến tình cảm của Mị:
- Nhìn nó, Mị nhớ lại cuộc đời cuộc đời mình mà đồng cảm về thân phận và tâm trạng của
- Đây là chi tiết làm phát triển diễn biến tâm lí nhân vật.
- Chi tiết giúp Tô Hoài thể hiện những giá trị nhân đạo: đó là tình thương người và tốcáo bản chất tàn bạo của bọn phong kiến chúa đất miền núi
Đề 3: Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ, Tô Hoài viết: “…Mị đến góc nhà, lấy ống
mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng.” Anh/ chị có suy nghĩ gì về chi tiết
này?
Gợi ý trả lời
1 Về nội dung: - Đây là chi tiết chân thực: nhằm diễn tả hành động của nhân vật Mị trong
đêm tình mùa xuân, khi tâm hồn Mị đã phơi phới trở lại, Mị muốn được đi chơi
- Chi tiết khẳng định sức sống của Mị đã trở lại Mị nhận ra căn buồng Mị ở sao mà chậthẹp, tăm tối
- “Xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng” có nghĩa là Mị đã thắp lên ánh sáng của
cuộc đời mình Mị bắt đầu quan tâm đến cuộc sống hiện tại tăm tối của mình
2 Về nghệ thuật:
Trang 3- Chi tiết làm phát triển tâm lí nhân vật, hướng nhân vật đến những hành động tiếp theo:quấn lại tóc, với chiếc váy hoa trên vách để chuẩn bị đi chơi Hành động dứt khoát và có chủý.
- Chi tiết giúp Tô Hoài thể hiện giá trị nhân bản: khẳng định tâm hồn giàu khát vọng sốngcủa một cô gái miền núi bé nhỏ
Đề 4: Trình bày ngắn gọn giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của " Vợ chồng A Phủ" ?
Gợi ý trả lời
* Giá trị hiện thực:
- Tác phẩm cho thấy cuộc sống cơ cự bị đè nén áp bức nặng nề của người dân miền núi vùngTây Bắc dưới ách thống trị hà khắc của bọn địa chủ và phong kiến cấu kết với thực dân Pháp
+ Tiêu biểu cho số phận những con người khốn khổ bị vùi dập chẳng khác nào con sâu, conkiến, bị coi không bằng trâu ngựa ở nhà thống lí ấy là Mị và A Phủ ( dẫn ra một số chi tiết đểthấy cuộc sống nô lệ ở Hồng Ngài tối tăm của hai nhân vật)
- Giá trị hiện thực của thiên truyện còn thể hiện ở chỗ người đọc thấy hiện lên ở đây rất sinhđộng bộ mặt tàn bạo và những hủ tục thối nát của chế độ phong kiến ở miền núi trước cáchmạng Điều này thể hiện tập trung ở cha con thống lí: Cảnh ăn vạ và xử kiện; cảnh hút thuốcphiện; cảnh hành hạ A Phủ; cảnh đánh đập Mị của bố con thống lí
- Phần sau của chuyện hé mở cho người đọc thấy sự đổi đời của "Vợ chồng A Phủ" Dướiánh sáng của cách mạng, A Phủ và Mị đã tham gia du kích, chuẩn bị cùng dân làng đánhPháp sống cuộc sống của những con người tự do
* Giá trị nhân đạo :
- Cảm thông sâu sắc đối với người dân, thể hiện tình yêu thương, sự đồng cảm sâu sắc vớithân phận đau khổ của người dân lao động miền núi trước cách mạng
- Tố cáo lên án, phơi bày bản chất xấu xa tàn bạo của thế lực phong kiến ở miền núi chà đạplên quyền sống của con người, hiểu được ước mơ nguyện vọng của họ, trân trọng đề caonhững khát vọng chính đáng của con người
- Ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn, sức sống mãnh liệt và khả năng cách mạng của nhân dân TâyBắc
- Thấy được người nông dân miền núi mặc dầu bị đè nén, áp bức nặng nề nhưng họ vẫn tiềmtàng một sức sống mãnh liệt , khao khát tình yêu, hạnh phúc, tự do Đặc biệt cũng như nhiều
Trang 4tác phẩm ở giai đoạn này, truyện " Vợ chồng A Phủ đề cao tình hữu ái giai cấp, sự đồng cảmcủa những con người nhèo khổ cùng cảnh ngộ.
- Giải phóng con người khỏi sự chà đạp, cho họ một cuộc sống mới tốt đẹp hơn Nhà văn đãtin tưởng vào sức mạnh quật khởi , tinh thần đấu tranh để tự giải phóng của họ
Đề 5: Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ khi miêu tả căn buồng của Mị nhà văn Tô Hoài
đã miêu tả một hình ảnh có giá trị tượng trưng cho số phận bi thảm của Mị Đó là hình ảnh nào? Cảm nhận của anh/ chị về chi tiết nghệ thuật độc đáo đó.
Gợi ý trả lời
1.Chi tiết nghệ thuật độc đáo (0,5 điểm)
Chi tiết “ Ở buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúcnào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng Mị nghĩ rằng mình
cứ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi”
2.Cảm nhận về chi tiết nghệ thuật độc đáo trên.
- Thông qua chi tiết cái cửa sổ, Tô Hoài gợi ám ảnh về một nhà tù rùng rợn mà ở đó Mị làmột tù nhân đáng thương, có số phận bi thảm
- Qua nhân vật Mị, tác giả tố cáo chế độ phong kiến miền núi tàn nhẫn, vô nhân đạo khinh rẻcon người, đẩy con người tới kiếp ngựa trâu
Ý muốn ăn lá ngón là một phản ứng trước một cuộc sống không ra cuộc sống Điều
đó cho thấy, phải tha thiết sống lắm thì khi mất nó, người ta mới muốn chết ngay đi
(Cho nên, về sau này, trong một ngày tết đáng nhớ của đời Mị, khi tình xuân bất chợt trở về
bừng nở trong lòng thì Mị lại có ngay ý nghĩ: “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ
ăn cho chết ngay chứ không buồn nhớ lại nữa”)
Còn khi niềm khao khát sống, khao khát hạnh phúc đã băng giá lại thì cũng chẳng còn gì
thúc đẩyngười ta nghĩ về cái chết Đấy là lí do cắt nghĩa vì sao khi người cha đã mất rồi, mà
ý nghĩ về nắm lá ngón sẽ không trở lại với Mị, chừng nào cô còn là một cái bóng vật vờ trôi theo guồng công việc và không còn nhớ đến cả sự xót thương mình
Diễn biến tâm lí của nhân vật đã được nhà văn phát hiện và miêu tả nhiều góc độ khác nhautheo một sự tiến triển rất logic, chân thật, không giản đơn, không gượng ép giả tạo như mộtvài nhân vật trong một số tác phẩm cùng thời
Trang 5- Vợ chồng A Phủ là một truyện ngắn xuất sắc của ông về đề tài miền núi Trong tác phẩmnày Tô Hoài đã xây dựng thành công nhân vật Mị theo quá trình phát triển cách mạng.
B THÂN BÀI
1 Mị trước khi về làm dâu gạt nợ nhà thông lí Pá Tra.
- Mị vốn là một cô gái nhà nghèo, trẻ, đẹp và nhất là Mị rất giàu lòng yêu đời, ham sống, lạithêm tài thổi sáo nữa
- Một cô gái chăm làm (“Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm ngô trả nợ chobố” – lời Mị nói với bố)
- Mị cũng thật là một đứa con hiếu thảo (khi bị ép về nhà Pá Tra, Mị muốn quyên sinh,nhưng nghĩ đến bố sẽ khổ hơn, nên không đành lòng chết nữa)
=> Tóm lại, đấy là một cô gái rất xứng đáng để hưởng hạnh phúc và đang sống những ngàytươi đẹp của tuổi trăng tròn, dù trong cảnh nghèo khó Mùa xuân đến, Mị sống những giờphút hồi hộp sung sướng chờ nghe những tiếng sáo quen thuộc của ngừơi yêu; và không ítnhững chàng trai Hmông đã say mê cô gái con nhà nghèo ấy: “trai đến đứng nhẵn cả chânvách đầu buồng Mị”
2 Cô Mị và cuộc đời làm dâu gạt nợ trong nhà thống lý Pá Tra.
* Chỉ vì món nợ truyền kiếp của bố mẹ Mị: Bố mẹ Mị ngày trước lấy nhau, không có tiền cưới, phải đến vay của bố thống lý Pá Tra “…mỗi năm đem nộp lãi cho chủ nợ một nương ngô Đến tận khi hai vợ chồng già rồi mà vẫn chưa trả được nợ Người vợ chết cũng chưa trảhết nợ” Mị bị bắt trở thành con dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra
- Trong thời gian đầu bị bắt về làm vợ A Sử, Mị – bằng lòng yêu tự do và ham sống mạnh
mẽ – đã phản kháng quyết liệt Hàng mấy tháng ròng, đêm nào Mị cũng khóc, rồi Mị quyết
tự tử Nàng Kiều của Nguyễn Du khi bị dấn thân vào cuộc đời ô nhục, đã hơn một lần nghĩ đến quyên sinh mà cũng không thoát được kiếp đọa đày đến mười lăm năm Cô Mị ở đây còn gặp tình cảnh chua xót hơn: cô có chết thì món nợ vẫn còn, bố già còn khổ hơn nữa! Thế
là Mị không đành chết Mị phải chịu đựng cuộc sống nô lệ
- Những năm tháng trong nhà Pá Tra là một chuỗi dài những cực nhọc, vất vả nối tiếp nhau, là những sự bóc lột và hành hạ của bọn chủ nô với kẻ nô lệ mà Mị phải chịu đựng:
“Mị cúi mặt, không nghĩ ngợi nữa, mà lúc nào cũng chỉ nhớ đi nhớ lại những việc giống nhau tiếp nhau vẽ ra trước mắt, mỗi năm, mỗi mùa, mỗi tháng lại làm đi làm lại… Con ngựa,
Trang 6con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi đầu vào việc cả đêm cả ngày”.
- Mị còn bị áp chế về tinh thần Mị bị ràng buộc trong một ý nghĩ: bố con Pá Tra đã “trình ma” mình là người nhà nó rồi, thì chỉ còn biết ở cho đến lúc chết rũ xác ở đây thôi! Mê tín, thần quyền đã hỗ trợ đắc lực cho giai cấp thống trị, nó là một thứ “thuớc phiện của tinh thần”đối với người dân bị áp bức, như Mác đã nói
- Trong đoạn kể về cuộc đời làm dâu của Mị, Tô Hoài đã không chỉ đứng ở chỗ tố cáo những sự áp bức bóc lột của bọn phong kiến miền núi, mà còn nói lên một sự thật đau xót này: con ngừơi bị áp bức cứ nhẫn nhục chịu đựng kéo dài đến một lúc nào đó thì dường như
bị tê liệt cả tinh thần phản kháng
+ “Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi Bây giờ thì Mị tưởng mình cũng là con trâu , mình cũng là con ngựa, là con ngựa phải đổi cái tàu ngựa nhà này đến cái tàu ngựa nhà khác,con ngựa chỉ biết việc ăn cỏ, biết đi làm mà thôi”
+ “Mị cúi mặt không nghĩ ngợi nữa”, “mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” Mị sống như một cái bóng, sống mà như chết Suốt trong phần đầu của truyện, Tô Hoài gần như không để nhân vật Mị có một lời nói trực tiếp nào (trừ một câu nói với bố, trong đoạn hồi tưởng quá khứ)
+ Chi tiết về căn buồng Mị nằm, cái cửa sổ lỗ vuông bằng bàn tay “lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng Mị nghĩ rằng mình đành ngồi trong cái lỗi vuông ấy mà trông ra cho đến chết thì thôi” Thậm chí Mị cũng không buồn nghĩ đến cái chết nữa: “lần lần, mấy năm qua, mấy năm sau, bố Mị chết Nhưng Mị cũng không còn nghĩ đến Mị có thể ăn lá ngón tự tử nữa” Khi một nạn nhân đau khổ còn nghĩ đến cái chết để chấm dứt hoàn cảnh sống bi kịch của mình, thì phải chăng trong họ còn một chút sức phản kháng, còn tha thiết một cuộc sống có ý nghĩa hơn Nhưng Mị lúc này dường như đã phó mặc cuộc sống của mình cho định mệnh, không nghĩ gì về thân phận của mình nữa, thậm chí cũng không có ý thức về thời gian sống nữa Cô không nhớ rằng mình về làm dâu nhà Pá Tra đã bao nhiêu năm Và ngồi trong căn buồng âm u nhìn qua cửa sổ, Mị không biết cái màu nhờ nhờ trăng trắng ngoài kia là sương hay là nắng Với Mị, sự chuyển biến củathời khắc sớm tối hay là năm tháng qua đi cũng không có ý nghĩa gì, không gợi cho cô cảm xúc gì, cuộc sống chỉ còn là một màn sương mờ đục không dĩ vãng, không hiện tại và tương lai!
Tất cả tình trạng đó là hậu quả của sự đọa đày dai dẳng, nặng nề của ách thống trị phong kiến trung cổ đối với những người lao động bị đẩy vào thân phận nô lệ Ngòi bút của Tô Hòai có sức tố cáo mạnh mẽ Mặt khác chính sự đè nén càng phũ phàng tàn bạo, thì sự trỗi dậy ở phần sau của nhân vật càng có giá trị
3 Sự “trỗi dậy” mãnh liệt của lòng ham sống và khát vọng hạnh phúc.
Trang 7* Trong đoạn văn này, tác giả đã dõi theo từng bước biến diễn, phát triển của đời sống tâm hồn nhân vật, được đặt trong một hoàn cảnh khá “điển hình” là mùa xuân về trên vùng núi cao
- Người Hmông ở Hồng Ngài ăn Tết khi ngô lúa đã gặt xong, mùa xuân có niềm vui thu họach mùa màng Cái Tết năm ấy đến giữa lúc gió và rét dữ dội, nhưng vẫn không ngăn được những sắc màu của mùa xuân “những chiếc váy hoa đã đem phơi trên mỏm đá, xòe như con bướm sặc sỡ Những âm thanh rộn rã báo hiệu mùa xuân: “đám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ầm trên sân chơi trước nhà” Sự sống của tạo vật và con người như được khởi động, bừng tỉnh Hoàn cảnh ấy không thể không tác động vào tâm hồn Mị Nhất là tiếng sáo, tiếng sáo rủ bạn đi chơi ngoài đầu núi “Mị nghe tiếng sáo vọng lại thiết tha bồi hồi Mị ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi” Trong đoạn tả diễn biến tâm trạng của Mị, tiếng sáo đã có một vai trò đặc biệt quan trọng Bởi vì “ngày trước Mị thổi sáo giỏi Mùa xuân này, Mị uống rượu bên bếp và thổi sáo Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị hết núi này sang núi khác” Như thế, với Mị, tiếng sáo là biểu tượng lôi cuốn nhất của mùa xuân, của khát vọng hạnh phúc
- Thời khắc để ngọn lửa sống trong lòng Mị bùng lên đã đến, đấy là một “đêm tình mùa xuân” Và chúng ta cũng hồi hộp theo ngọn đèn của tác giả “từng bước rọi sâu vào miền thâm u của thế giới nội tâm nhân vật” Tiếng sáo, tiếng khèn và tiếng reo hò của đám trai gái
và trẻ con tụ tập ở sân chơi đầu làng vẳng lại “tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng”.Cái nồng nàn của một đêm xuân lại được tăng thêm bởi bữa cơm rượu ngày tết, trong tiếng chiêng đánh ầm ỹ và đámngười nhảy đồng, người hát… “Mị cũng uống rượu Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát Rồi say…” Chính trongh một tình trạng đã được kích động bởi men rượu, bởi những âm thanh náo nhiệt của ngày tết, Mị đã vượt ra khỏi tâm trạng thờ ơ, nguội lạnh lâu nay của mình, mà dấu hiệu đầu tiên là Mị sống lại với những kỉ niệm đẹp ngày trước , những ngày hạnh phúc của tuổi trẻ, với những bữa rượu bên bếp lửa ấm cúng, với những tiếng sáo dặt dìu của bao nhiêu trai làng ngày đêm theo Mị …
- Bằng việc nhớ lại quá khứ, Mị đã vượt qua tình trạng sống “phí thời gian”, sống mà như chết, lâu nay Tiến thêm một bước nữa Mị trở lại với những niềm vui sống, trong chốc lát
“Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm tết ngày trước, Mịtrẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi” Lòng ham sống đã trỗi dậy Sức sống bấy lâu nay
bị đè nén bỗng bồng bột trào lên, không thể dập tắt được nữa! Phản ứng đầu tiên đến trong tâm trí Mị là một ý nghĩ “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứkhông buồn nhớ lại nữa…” Ý nghĩ về cái chết lúc này là biểu hiện của sự phản kháng với hoàn cảnh, nó chứng tỏ rằng Mị đã ý thức trở lại tình cảnh đau xót dai dẳng của mình
- Trong khi ấy thì tiếng sáo gọi bạn tình cứ thôi thúc, quyến rũ Nó là biểu tượng của sự sống, tình yêu, tự do, mà bấy lâu nay Mị dường như đã quên rồi, nay đang trở lại Tiếng sáo theo sát từng bước diễn biến tâm trạng nhân vật, nó chính là ngọn gió thổi bùng lên đốm lửa trong lòng Mị Tiếng sáo từ chỗ là một sự việc của thực tại bên ngoài nhân vật (“tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngòai đường”), đã xâm nhập thế giới tâm hồn Mị, trở thành một hiện hữu của đời sống bên trong (“trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo”)
Trang 8- Sức sống trỗi dậy như những đợt sóng ào ạt trong tâm hồn Mị, đợt sau lại mạnh mẽ hơn đợt trước Đến đây đã xảy ra bước phát triển quyết định: từ những sôi sục trong tâm trí nó bùng ra thành hành động Mà đầu tiên là một hành động có nhiều ý nghĩa: “Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng” Có thể xem đấy là một hành động thức tỉnh Nó có nghĩa là Mị đã thắp lên một ngọn đèn soi rọi vào cuộc sống của mình,
để thóat ra khỏi những đêm dài tăm tối triền miên của quá khứ Và hành động này thúc đẩy hành động khác tiếp theo, như một “phản ứng dây chuyền” không thể ngăn lại được nữa Dường như không kể gì đến những ràng buộc khe khắt, những xiềng xích tàn bạo của nhà PáTra, Mị tự mình hành động như một con người tự do, theo tiếng gọi của lòng mình: quấn lại tóc, rút cái váy hoa…, sửa soạn đi chơi Tết
- Giữa lúc lòng ham sống trỗi dậy mãnh liệt nhất, thì cũng là lúc nó bị dập xuống phũ phàng nhất A Sử bước vào, thản nhiên,lầm lỳ trói đứng Mị vào cột nhà “Tóc Mị xõa xuống,
A Sử quấn tóc lên cột… Trói xong vợ, A Sử thắt nốt cái thắt lưng xanh ra ngoài áo, rồi A Sửtắt đèn, đi ra, khép cửa lại” Trong cái kỹ càng, rành rẽ của từng động tác của A Sử ta thấy toát lên sự tàn ác đến thản nhiên của một kẻ đã không còn chút gợn nào của lương tri nữa
- Suốt cái đêm bị trói đứng vào cột ấy, Mị đã sống trong sự giằng xé mãnh liệt giữa niềm khao khát hạnh phúc cháy bỏng và thực tại tàn bạo lạnh lùng Lúc mới bị trói, Mị vẫn sống trong tâm trạng say mê với tiếng sáo, với những đám chơi Tết ngoài kia “Tiếng sáo đưa Mị
đi theo những cuộc chơi, những đám chơi” Mị như quên mình là đang bị trói, quên những đau đớn thể xác, đến nỗi trong giây phút niềm khát khao cuộc sống mãnh liệt Mị đã vùng bước đi!” Nhưng thực tế phũ phàng là những vòng dây trói đang thít chặt, dẫu ước mong mãnh liệt đến mấy, Mị không vượt qua nó được Hai biểu tượng của ước mơ và thực tại hiện
ra trong hai âm thanh trái ngược – tiếng sáo gọi bạn tình tha thiết và tiếng chân ngựa đạp vàovách khô khan! “Mị không nghe tiếng sáo nữa Chỉ còn nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách.Ngựa vẫn đứng yên, gãi chân, nhai cỏ Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa” Thựctại phũ phàng đã lấn át, bóp nghẹt những ước mơ, khát vọng tươi sáng Kết cục ấy nói lên rằng chỉ có những phản kháng tự phát, nhân vật không thể giải thoát khỏi tình cảnh bị giam hãm đày đọa, không thể giải phóng thực sự cho những ước vọng hạnh phúc
=> Trong đoạn văn chúng ta vừa phân tích ở trên Tô Hoài đã đặt nhân vật của mình vào một
hoàn cảnh thật căng thẳng, làm bộc lộ những động lực tiềm ẩn sâu xa trong đời sống tâm hồn nhân vật, với một diễn biến, phát triển được dẫn dắt hợp qui luật
4 Diễn biến tâm lí nhân vật Mị trong đêm cởi trói cho A Phủ.
- Những đêm mùa đông trên núi cao thường dài và lạnh Mị sẽ buồn đến chết mất nếu không
có bếp lửa làm bạn Những đêm khuya, Mị ra thổi lửa để sưởi, Mị thấy A Phủ bị trói, Mị bị
A Sử đánh nhưng cô vẫn cứ ra sưởi lửa Mị nghĩ “Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy cũng thế thôi”, Mị đã sống vô thức, vô cảm, chai sần
- Lị một đêm nữa Mị trở dậy, ngọn lử sưởi bùng lên cùng lúc Mị lé mắt trông sang thấy hai mắt A Phủ mở trừng trừng mới biết A Phủ vẫn còn sống, “một dòng nước mắt bò xuống hai hõm má đã sạm đen lại” Mị chợt nhớ lại năm trước, Mị cũng bị A Sử trói đứng trong nhà
Trang 9này, tóc bị quấn ngang cổ, nước mắt chảy xuống không lau được, đau đớn chảng khác nào APhủ bây giờ
- Vừa thương mình, vừa căm phẫn lũ tàn ác vừ bị ám ảnh bởi cái chết, ám ảnh bởi con ma nhà thống lí, vừa nhớ tới một người đàn bà đời trước cũng bị cái nhà này trói cho đến chết đau, chết đói, chết rét…Và người kia - A Phủ chỉ đêm mai nũa là cũng chết thôi Tâm hồn
Mị nổi sóng
- Những ý nghĩ ấy thúc đẩy Mị bát buộc phải có hành động đáp ứng Mị cởi trói cho A Phủ
và dặt mình phải lựa chọn con đường chạy theo A Phủ hay là bị trói đứng như ngày nào cho đến chết Thời điểm hệ trọng này “con ma” cũng không đủ sức giữ chân Mị lại, Mị cứu A Phủ là tự cứu mình
- Tình huống diễn ra thật bất ngờ, tự nhiên nhưng vẫn rất loogic, phù hợp với sự phát triển tính cách của nhân vật mà trước đó đã từng có khát vọng mãnh liệt trong đêm mùa xuân nămtrước Hành động cắt dây trói cứu A Phủ của Mị là hành động cắt đứt, đoạn tuyệt với quá khứ khổ đau cho cả hai người Như chim xổ lồng, họ băng xuống dốc núi, bay về phía tự do
C KẾT BÀI
- Qua việc phát hiện, miêu tả sức sống tiềm tàng trong tâm hồn Mị, Tô Hoài không chỉ ngợi
ca đó là vẻ đẹp trong tâm hồn của người lao động miền núi bị áp bức mà còn khẳng định sứcsống tiềm tàng ấy chính là sức mạnh là vũ khí giúp họ vùng lên giả phóng cuộc đời bất hạnh của mình để đến với tự do, hạnh phúc Cách nhìn này mang giá trị nhân sinh sâu sắc
- Qua nhân vật Mị, Tô Hoài đã phản ánh chân thực bức tranh cuộc sống của người phụ nữ miền núi thật tù đọng và đầy bất hạnh Nhà văn còn khẳng định ngợi ca vẻ đẹp phẩm chất, khát vọng tự do hạnh phúc cùng sức sống mãnh liệt trong tâm hồn người lao động Mị thực
sự đổi đời khi cùng A Phủ đến với khu du kích Phiềng Sa Nhân vặt Mị đã đi từ hình tunwgj người nô lệ sang hình tượng người khởi nghĩa Điều này thể hiện tư tưởng nhân đạo chưa từng có trong văn học truyền thống Đó là chủ nghĩa nhân đạo cách mạng gắn với đấu tranh, gắn niềm tin vào tương lai đầy triển vọng của con người
Đề 8: Phân tích diễn biến tâm trạng và hành động của nhân vật Mị qua cảnh đêm mùa xuân Mị muốn đi chơi và bị trói trong tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài?
GIÓI THIỆU ĐÁP ÁN ĐỀ THI TỐT NGHIỆP 2013 CỦA BỘ GIÁO DỤC
- Mị vốn là thiếu nữ sinh đẹp, tài hoa, yêu đời; từ khi buộc trở thànhcon dâu gạt nợ nhà thống lý Pá Tra Mị cam chịu đến mức như khôngcòn ý thức sống
- Mùa xuân về, thiên nhiên đất trời thay đổi, không khí đón tết náo nức
Trang 10(đối lập với không gian sống và tâm trạng của Mị) khiến sức sống trong
Mị trỗi dậy
3 Nội dung diễn biến tâm lý và hành động của Mị
- Khi nghe tiếng sáo gọi bạn tình
+ Tâm trạng: bồi hồi, xúc động, thức tỉnh (ý thức về thời gian, kỉ niệm
sống dậy, tiếng sáo gợi nhớ, thấy mình còn tre, ý thức về thân phận )
và muốn đi chơi
+ Hành động khác thường ( nhẩm theo lời bài hát, xắn mỡ bỏ thêm vào
đĩa đèn, sủa soạn đi chơi ) thể hiện trạng thái phản kháng
- Khi bị trói
+ Tâm trạng đau khổ chập chờn giữa quá khứ và hiện tại ( không biết
mình bị trói, vẫn sống với tiếng sáo, bồi hồi tha thiết, lúc mê lúc tỉnh )
+ Hành động mạnh mẽ, vùng bước đi nhưng dây trói thít chặt)
1,0
0,51,0
- Nghệ thuật miêu tả và phân tích tâm lý nhân vật phù hợp với loogic
đời sống, đạt đến độ chân thực tinh tế
- Trần thuật uyển chuyển, linh hoạt, dẫn dắt tình tiết khéo léo, tư nhiên
- Ngôn ngữ sinh động, chọn lọc, sáng tạo; câu văn giàu tính tạo hình và
đậm chất thơ
Đánh giá: diễn biến tâm lý và hành động của Mị đã thể hiện một tâm
hồn khao khát hạnh phúc, một sức sống tiềm tàng mãnh liệt, thể hiện
tình cmar nhân đạo của nhà văn
0,5
Đề 9: Phân tích tâm trạng và hành động cắt dây trói cứu A Phủ của Mị trong đêm mùa
đông ( trong đoạn trích Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài)
Hướng dẫn tham khảo mục 4 đề 1
Đề 10:Phân tích nhân vật A Phủ trong tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài.
Trang 11+A Phủ cũng như Mị, họ đều là những người dân nghèo bị gia đình thống Lí Pá Tra
áp bức, bóc lột và trở thành con nợ - nô lệ Song họ đều có tình yêu và khát vọng giải phóng
_ A Phủ khác Mị: Nếu Mị là người con gái thùy mị, nết na thì A Phủ là một chàngtrai mạnh mẽ Thời thơ ấu Mị còn có cha, có mẹ, có một gia đình để được yêu thương, đùmbọc, thì A Phủ mười tuổi đã bị mồ côi cả cha lẫn mẹ trong một chận dịch khủng khiếp APhủ thành đứa trẻ bơ vơ, bị người làng bán đổi lấy thóc dưới vùng thấp A Phủ không chịu
đã chốn lên vùng cao, làm thuê làm mướn kiếm sống và đã lưu lạc đến vùng Hồng Ngài
_Lớn lên giữa núi rừng hoang dã, A Phủ thành một chàng trai Mông khỏe mạnh:
“Chạy nhanh như ngựa”, “biết thúc lữa cày, biết đục cuốc, cày giỏi và săn bò tót rất bạo”,
“mọi công việc cứ làm phăng phăng”
_Vượt lên hoàn cảnh khắc nghiệt, A Phủ sống rất hồn nhiên,yêu đời, yêu cuộc sốngbình yên chính nghĩa Ngày tết dù chẳng có nhiều quần áo đẹp như nhiều chàng trai khác,trên cổ vẫn lằn một chiếc vòng vía đeo từ nhỏ, như A Phủ vẫn hòa cùng đám bạn thổikèn,thổi sáo tìm người yêu A Phủ trở thành niềm mơ ước của bao cô gái Mèo Họ kháo
nhau: “Đứa nào có được A Phủ như có được con trâu tốt trong nhà, chẳng mấy lúc mà
giàu” Nhưng với tập tục khắc nghiệt của xã hội phong kiến miền núi thì A Phủ mãi chỉ là
người làm thuê, không nhà, không bạc, không ruộng, tứ cố vô thân mà thôi, làm sao lấyđược vợ!
+ A Sử phá đám chơi của A Phủ và bạn bè, A Phủ đánh Tác giả miêu tả: “một người
to lớn chạy ra vung tay ném con quay rất to vào mặt A Sử, con quay gỗ ngát lăng vào giữa mặt…A Phủ đã xộc tới, nắm cái vòng cổ, kéo dập đầu xuống, xé vai áo, đánh tới tấp”.
=>Với những hành động nhanh, mạnh, dứt khoát, táo bạo của A Phủ, A Sử đã bị
thương nặng, mặt dù A Phủ đã biết đó là con quan – “con trời” không ai dám động tới,
nhưng A Phủ vẫn đánh vì nó là đứa phá đám cuộc chơi cần phải đánh Thế thôi Thật đơngiản nhưng đó là ý thức phản kháng chống lại kẻ quen thế cậy quyền phá phách
_ A Phủ đã phải trả giá đắt, bị bắt, trói, đánh đập rất dã man trong cuộc sử kiện tạinhà thống lí Nhưng A Phủ tỏ ra rất gan lì
+Bị đánh đập, chửi bới, A Phủ chỉ quỳ chịu trận trong làn mưa roi và làn khói thuốcphiện, không được nói, không được thanh minh
+ Suốt chiều, suốt đêm quỳ chịu đòn vẫn im như tượng đá
+ Cảnh sử kiện kết thúc và phải chịu cảnh làm nô lệ suốt đời cho nhà thống lí Pá Tra
+ A Phủ dám cãi lại thống lí cho mình đi bắt con hổ đền vào con bò đã mất
+ Bị thống lý trói đứng vào cột, A Phủ không kêu van, không cầu cứu Đêm xuốngcúi nhay đứt hai vòng dây trói Được Mị cứu, A Phủ quật sứt vùng lên chạy thoát Đó chính
Trang 12là ý thức làm người, là tinh thần phản kháng dù tự phát nhưng nó là cơ sở tốt để sau này APhủ làm du kích.
_Nếu Mị được nhà văn xây dựng theo kiểu nhân vật tâm trạng đầy nữ tính thì A Phủđược xây dựng theo kiểu nhân vật hành động đầy nam tính Khát vọng tự do, công bằngđược biểu hiện ở A Phủ âm thầm mà mạnh mẽ; hồn nhiên đơn giản, mà dữ dội, khôn lường.Tính cách A Phủ mang phẩm chất tiêu biểu của người đàn ông H’Mông
*Sự thống nhất hai tính cách trong con người A Phủ: phản kháng và cam chịu.
Có những ý kiến băn khoăn, A Phủ có tính cách tự do, ngang bướng luôn phản khángmỗi khi không chịu nổi điều gì nhưng tại sao:
_ Sau khi bị đánh đập, xử tội phải ở nợ cho nhà thống lí, A Phủ vẫn tự tay cầm dao, lêbước chân tập tễnh của mình đi giết lợn phục dịch chính những kẻ đã hành hạ, đánh đập,biến mình thành con nợ?
_Khi để hổ vồ mất một con bò, A Phủ cãi lại thống lí nhưng vẫn tự mình phải váccọc, đóc cọc, mang dây mây đến cho tên ác bá trói mình vào đó?
=> Những chi tiết ấy có gì mâu thuẫn với tính cách của một con người vốn mãnh liệt,can trường? Điều đó cũng dễ hiểu, nhà văn Tô Hoài quả là một tay bút dà dặn, ông đã nhìn
rõ hai mặt đối lập ấy trong một con người: mâu thuẫn mà thống nhất Một con người cườngtráng, bất khuất và một con người thân phận tôi đòi đều có trong A Phủ A Phủ đánh conquan vì không chịu được điều vô lí, A Phủ phải giết lợn cho kẻ đã áp bức mình ăn, phảiđóng cọc lấy dây trói cho chính mình vì thân cô thế cô không thể nào khác được A Phủkhông tự mình bỏ chốn khi chỉ có một mình rong ruổi cùng đàn trâu ngựa ngoài nương rừng,
gò bãi vì cam phận Cũng như Mị, sau khi bố chết, Mị có thể ăn lá ngón để giải thoát nhưng
“ở lâu trong cái khổMị quen rồi” Vì ai trong cái nhà này, sống trên đất Hồng Ngài này
cũng thế cả thôi Đó là sự cam chịu, cam phận của người nông dân trên các vùng núi cao khiánh sáng của Đảng chưa đến được với họ Họ chưa được giác ngộ, chưa có những ngườicùng khổ cùng kết lại thành sức mạnh chống lại cường quyền Vì thế có ý kiến cho rằng: A
Phủ là nhân vật được xây dựng đang trên bước “tìm đường, nhận đường” để sau này sang
Phiềng Sa gặp A Châu, trở thành du kích trở về giải phóng quên hương
C.Kết bài
Qua cuộc đời và số phận của A Phủ, Tô Hoài đã tố cáo tội ắc dã man của giai cấpthống trị ở miền núi, tiêu biểu là cha con thống lí Pá Tra đã đẩy con người hiền lành, chấtphác vào tình trạng thảm hại, bị cướp đoạn sức lao động, quyền làm người, trở thành nô lệ.Viết về họ, nhà văn luôn thể hiện lòng thương cảm với những đau khổ, bất hạnh của họ.Ông đồng tình với sự phản kháng và mở ra cho họ một lối thoát Qua đây, chúng ta cũngthấy nhà văn có sở trường quan sát nhạy bén và khả năng thiên phú trong việc nắm bắt cátính của con người Đó là hai yếu tố giúp nhà văn xây dựng nhân vật A Phủ đơn sơ mà đặcsắc
Đề 11: Anh, Chị hãy phân tích những đặc sắc nghệ thuật trong truyện ngắn “Vợ chồng
A Phủ” của Tô Hoài.
A Mở bài
_ Tô Hoài là nhà văn lớn trong văn học hiện đại Việt Nam Sáng tác của ông thiên vềdiễn tả những sự thật của đời thường Ông có vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về phong tục,
Trang 13tập quán của nhiều vùng trên đất nước Văn của ông hấp dẫn ở lối trần thuật hóm hỉnh, sinhđộng, vốn từ vựng giàu có và cách sử dụng đắc địa, tài ba.
- Truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài được viết năm 1953, in trong tập TruyệnTây Bắc, cho đến nay hơn nửa thế kỉ đã trôi qua nhưng vẫn nguyên vẹn giá trị và sức thu hútvới người đọc bởi những đặc sắc nghệ thuật của nó
B.Thân bài
- Truyện ngắn Vợ chồng A Phủ không chỉ đem lại cho người đọc giá trị thẩm mĩ vềnội dung mà đặc sắc hơn là nghệ thuật viết truyện của Tô Hoài Với lối kẻ truyện lôi cuốn,miêu tả diễn biến tâm lý nhân vật tinh tế, với cách dựng cảnh sinh động, gợi cảm; với ngônngữ giàu chất thơ, chất tạo hình, Tô Hoài đã đem đến cho người đọc những trang văn hấpdẫn và vốn hiểu biết văn hóa sâu rộng về con người và đời sống các dân tộc vùng cao TâyBắc
* Thành công nhất của truyện ngắn Vợ chồng A Phủ là nghệ thuật xây dựng nhân vật.
- Nhân vật Mị:
Xây dựng nhân vật Mị, nhà văn sử dụng thủ pháp tương phản, miêu tả những mâuthuẫn giữa hoàn cảnh và số phận; giữa ngoại hình với nội tâm và sự phát triển tính cách củanhân vật đạt tới mức biện chứng Điều đó được thể hiện rất rõ qua hai tình huống: Trongđêm tình mùa xuân và trong đêm đông Mị cắt dây trói cứu A Phủ
+ Mị từ một cô gái hồn hiên, yêu đời, hạnh phúc bỗng chốc thành người bất hạnh, thân nô lệ,mất tự do, phải sống với người không yêu, làm việc quần quật suốt ngày, bị áp chế về tìnhthần, bị đánh đập, ngược đãi Tâm hồn, tinh thần Mị bị tê liệt, cam chịu Mị sống như cái xáckhông hồn, lầm lũi như con rùa trong xó cửa, bị giam trong căn buồng u tối như địa ngụctrần gian…tưởng như không bao giờ thoát ra được
+ Đêm tình mùa xuân trở về trên rẻo cao, tiếng sáo gọi bạn và hơi men đã làm thức tỉnh tâmhồn yêu sống và khát khao tự do của Mị Mị muốn đi chơi xuân như lần ấy, Mị đã bị A Sửtrói đứng vào cột nhà trong căn buồng u tối, giá lạnh Vòng dây tàn bạo xiết chặt thể xácnhưng tinh thần Mị vẫn cứ mộng du theo tiếng sáo Hơi men và tiếng sáo nâng đỡ tâm hồnMị…nhưng Mị lại bị rơi vào tình trạng bi đát, vô vọng trầm trọng hơn
+ Nếu ở đêm tình mùa xuân Mị chưa thực hiện được khát khao tự do của mình thì phải đếnđêm mùa đông năm sau, Mị mới có hành động đột biến, quyết liệt để thay đổi số phận Mịcắt dây trói cứu A Phủ, giải phóng cho cả hai khỏi ách kìm kẹp, khổ đau, mở ra một trangđời mới
Số phận và tâm lý của Mị được nhà văn phác họa như một “hình sin”, mỗi khi “đồ thị” đixuống là để tạo sức nén cho nhân vật lần sau vút lên cao hơn và giành chiến thắng
- A Phủ cũng được nhà văn thể hiện sống động và chân thực với những nét tính cách đặctrưng của người dân lao động miền núi Nếu Mị là nhân vật tâm trạng thì A Phủ lại được xâydựng là nhân vật hành động Hành động của A Phủ thể hiện sự táo bạo, gan góc, tự do, dũngmãnh nhưng cũng rất cam chịu và hiền lành A Phủ bị áp bức tàn bạo nhưng trong anh luôntiềm ẩn một sức mạnh phản kháng mãnh liệt, dữ dội Đó là những phẩm chất tốt để sau này
họ có thể tự đứng lên giải phóng đời mình
Tính cách của Mị cũng như A Phủ được nhà văn thể hiện rất độc đáo, mang phẩm chấttiêu biểu của người Mông: âm thầm và mãnh liệt; mộc mạc, đơn sơ mà dữ dội khôn lường
Và trên hết là lối sống phóng khoáng tự do, hồn nhiên đầy bản lĩnh của họ Những phẩmchất này khiến người Mông mang một sinh lực dồi dào, họ có đủ sức mạnh để vượt qua bất
cứ sự áp bức, đè nén nào