CHUYÊN đề NGỮ văn TRUYỆN NGẮN HAI đứa TRẺ của THẠCH LAM

Giá trị nội dung, tư tưởng: * Giá trị hiên thực: Thạch Lam đã tái hiện bức tranh chân thực cuộc sống đói nghèo tẻ nhạt, quẩn quanh và bế tắc của con người nơi phố huyện qua đó phản ánh p

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT SÁNG SƠN

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI ĐẠI HỌC

MÔN NGỮ VĂN

TRUYỆN NGẮN HAI ĐỨA TRẺ CỦA THẠCH LAM

Tác giả: Bùi Thị Thanh Nhàn

Tổ: Văn - GDCD

Sông Lô, tháng 03/2014

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI ĐẠI HỌC

MÔN NGỮ VĂN

TÊN CHUYÊN ĐỀ

TRUYỆN NGẮN HAI ĐỨA TRẺ CỦA THẠCH LAM

Tác giả: Bùi Thị Thanh Nhàn Tổ: Văn – GDCD, Trường THPT Sáng Sơn

Đối tượng học sinh bồi dưỡng: lớp 11 + lớp 12

Dự kiến số tiết bồi dưỡng: 08 tiết

I Mục tiêu:

Giúp HS:

- Củng cố những kiến thức đã học về tác giả Thạch Lam và truyện ngắn Hai đứa trẻ

- Rèn kĩ năng đọc- hiểu truyện ngắn trữ tình, kỹ năng so sánh, phân tích đề, lập dàn ý cho bài văn nghị luận về một tác phẩm truyện

II Hệ thống kiến thức sử dụng trong chuyên đề :

- Kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa: bao gồm văn bản, hệ thống các câu hỏi, cácbài tập nâng cao

- Các tài liệu hướng dẫn giảng dạy và sách tham khảo dành cho giáo viên

- Các đề thi Đại học trong trong những năm gần đây

- Con người: thông minh, điềm đạm, tinh tế, trầm tĩnh, gắn bó cảm thông với những con người nhỏ bé, nghèo hèn trong xã hội

2 Sự nghiệp sáng tác:

a Quan điểm nghệ thuật:

Thạch Lam là người có quan điểm nghệ thuật tiến bộ thể hiện ý thức sâu sắc về trách nhiệm của người cầm bút:

- Ông khẳng định chức năng cao quý của văn chương: Đối với tôi văn chương không phải là một cách đem đến cho người đọc sự thoát li hay sự quên Trái lại, văn chương

là một thứ khí giớ thanh cao và đắc lực mà chúng ta có đểt vừa tố cáo và thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn

- Với Thạch Lam Thiên chức của nhà văn cũng như những chức vụ cao quý khác là phải nâng đỡ những cái tốt để trong đời có nhiều công bằng yêu thương hơn

b Phong cách nghệ thuật:

Thạch Lam có biệt tài về truyện ngắn Là em ruột của Nhất Linh, Hoàng Đạo, dù có ảnh hưởng bởi các anh (Trào lưu lãng mạn) nhưng Thạch Lam vẫn tự khẳng định mình bằng một lối đi rêng:

- Thường viết những truyện nhưng không có cốt truyện Thạch Lam không chọn những nhân vật thật đặc biệt, những số phận thật đắng cay, nhân vật trong sáng tác củaông là kiểu nhân vật tâm trạng với những cảm xúc mong manh, mơ hồ tinh tế

- Lời văn trong sáng, giản dị, tinh tế, gợi cảm

->Mỗi truyện ngắn Thạch Lam như một bài thơ trữ tình đầy xót thương

II Tác phẩm:

1 Xuất xứ:

- Là truyện ngắn được in trong tập “Nắng trong vườn” xuất bản năm 1938 Đây là tác

phẩm được coi là tiêu biểu nhất trong phong cách viết truyện ngắn của Thạch Lam

2 Giá trị nội dung, tư tưởng:

* Giá trị hiên thực:

Thạch Lam đã tái hiện bức tranh chân thực cuộc sống đói nghèo tẻ nhạt, quẩn quanh

và bế tắc của con người nơi phố huyện qua đó phản ánh phần nào hiện thực đen tối của xã hội Việt Nam trước cách mạng tháng Tám: quần chúng nhân dân chìm trong bóng đen nô lệ, hoàn toàn xa lạ với ánh sáng niềm vui

* Giá trị nhân đạo:

- Niềm cảm thương sâu sắc, chân thành của nhà văn đối với cuộc sống chìm khuất mỏimòn, quẩn quanh của những con người nhỏ bé nơi phố huyện bình lặng tối tăm cùng với những điều mong ước khiêm nhường mà thiết tha của họ

- Thức tỉnh con người hướng tới cuộc sống thực sự có ý nghĩa Thạch Lam đã trải lòngmình ra để lắng nghe thấu hiểu những khát khao nhỏ bé của những kiếp người nhỏ bé

- Khẳng định sức sống mãnh liệt của con người và khao khát đổi đời ở họ.Dù cuộc sống có khó khăn, bế tắc nhưng vẫn không dập tắt được những khát khao, mong ước hướng về ánh sáng niềm vui của con người

- Lên tiếng đòi quyền sống cho những thân phận vô danh, tiếng nói đòi thay đổi cuộc sống trì trệ tù đọng và hãy trả lại cho trẻ thơ sự hồn nhiên và cuộc sống tươi đẹp

- Tác phẩm còn là bai ca về tình yêu quê hương, đất nước, thể hiện sự gắn bó máu thịt với con người, cuộc sống quê hương

3 Giá trị nghệ thuật:

-Truyện mà không có chuyện, truyện ngắn trữ tình đan xen hiện thực và lãng mạn

- Cách viết nhuần nhị tinh tế, câu văn mềm mại trong sáng, giàu hình ảnh, sức gợi Giọng điệu tâm tình thủ thỉ thấm đẫm chất thơ

- Khả năng đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật, gợi tả những xúc động, những biến thái mơ hồ, mong manh tinh tế trong tâm hồn con người Nhân vật hầu như ít hành động mà đầy ắp suy tư rung cảm

- Nghệ thuật tương phản giữa ánh sáng và bóng tối, bầu trời- mặt đất, hiện tại- qúa khứ, động- tĩnh…Nghệ thuật lấy ánh sáng để tả bóng tối, lấy động tả tĩnh…

- Sáng tạo những chi tiết nghệ thuật đầy ám ảnh: hình ảnh ngọn đèn con của chị Tí, hình ảnh đoàn tàu…

B LUYỆN TẬP:

I HỆ THỐNG CÂU HỎI 2.0 ĐIỂM:

Câu 1: Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ ấn tượng của Liên về Hà Nội có những nét

nổi bật nào? Hình ảnh Hà Nội có ý nghĩa gì với nhân vật Liên.

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

Hai đứa trẻ là tác phẩm xuất sắc của Thạch Lam được bạn đọc biết đến nhiều nhất Tác phẩm được in trong tập Nắng trong vườn (1938) Ấn tượng khó quên trong lòng

người đọc về thiên truyện ngắn này có lẽ là hình ảnh hai đứa trẻ mà cô bé Liên là nhân vật được nhà văn Thạch Lam tập trung khắc họa nhiều nhất.

a Những nét nổi bật trong ấn tượng của Liên về Hà Nội

- Hà Nội là nơi Liên từng được vui chơi, được hưởng những thức quà ngon lạ

- Hà Nội là nơi tràn ngập âm thanh, ánh sáng

b Ý nghĩa của hình ảnh Hà Nội với đời sống tâm hồn Liên

- Khơi dậy nỗi nhớ tiếc về một quá khứ tươi đẹp đã mất và niềm mơ tưởng về một tương lai tươi sáng nhưng xa vời

- Nuôi dưỡng khát vọng mơ hồ mà khắc khoải của Liên: được thoát ra khỏi hiện tại tăm tối, buồn tẻ, nghèo khổ của phố huyện

Câu 2: Cảm nhận của anh, chị về hình ảnh ngọn đèn con của chị Tí trong truyện

Hai đứa trẻ Từ đó rút ra nét đặc sắc trong phong cách nghệ thuật Thạch Lam

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

Hai đứa trẻ là tác phẩm xuất sắc của Thạch Lam được in trong tập Nắng trong

vườn (1938).Đây là tác phẩm được coi là tiêu biểu nhất trong phong cách viết truyện

ngắn của Thạch Lam Một trong những thành công của nhà văn trong truyện ngắn này

là xây dựng những hình ảnh ấn tượng, trong đó có hình ảnh ngọn đèn con của chị Tí trở đi trở lại như một chi tiết nghệ thuật đầy ám ảnh

b Cảm nhận về hình ảnh ngọn đèn con của chị Tí :

- Hình ảnh xuất hiện nhiều lần trong tác phẩm, gắn với chõng hàng của chị Tí

- Hình ảnh chân thực, bình dị, gần gũi, thân thương… trong cuộc sống đời thường của người lao động

- Hình ảnh có sức ám ảnh dư ba: gợi sự cảm thương sâu sắc về những kiếp sống lay lắt, vật vờ…; gợi sự đồng cảm, nâng niu, trân trọng những khát vọng bé nhỏ, mong

c Nét đặc sắc của phong cách nghệ thuật Thạch Lam:

- Khả năng khám phá vẻ đẹp của cuộc sống đời thường

- Đậm yếu tố hiện thực mà vẫn giàu chất thơ, chất lãng mạn

-> Hình ảnh giúp người đọc cảm nhận được ở Thạch Lam:

- Một tấm lòng chân cảm sâu kín

- Một tài năng truyện ngắn bậc thầy

Câu 3: Tại sao trong tác phẩm“Hai đứa trẻ”, hai chị em Liên đêm đêm lại thức đợi đoàn tàu từ Hà Nội về? Ý nghĩa?

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

b Hai chị em Liên đêm đêm lại thức đợi đoàn tàu từ Hà Nội về vì:

- Chuyến tàu là hoạt động cuối cùng của đêm khuya Liên và An muốn nhìn chuyến tàu là muốn nhìn thấy một thế giới hoàn toàn khác với sự phẳng lặng tẻ nhạt, đơn điệu

mà chúng đang sống

- Con tàu còn mang đến thế giới của kỉ niệm, đánh thức dậy trong hai chị em những kí

ức về Hà Nội- nơi mà ở đó chúng đã có những ngày đẹp đẽ…

-> Nhìn thấy đoàn tàu không chỉ đơn thuần là một hành động thoả mãn thị giác mà nó còn lấp đầy khoảng trống trong tâm hồn chị em Liên bằng hoài niệm và những ước

mơ, phần nào làm bớt đi sự tẻ nhạt trong cuộc sống hằng ngày của hai đứa trẻ

c Ý nghĩa:

- Ánh sáng đoàn tàu vụt qua phố huyện với “các toa đèn sáng trưng” là nỗi khát khao chờ đợi của Liên Đó là ánh sáng của khát vọng,của ước mơ về một cuộc sống tươi

mới hơn, đẹp đẽ hơn, ánh sáng của nhu cầu tinh thần được sống dù trong một khoảnh khắc

- Đó cũng là tình cảm nhân đạo sâu sắc của Thạch Lam, nhà văn luôn tin tưởng vào khả năng vươn dậy của con người

Câu 4: Trong tác phẩm “Hai đứa trẻ”, Thạch Lam miêu tả đến những loại ánh sáng nào? Ý nghĩa?

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

b Nhà văn miêu tả các loại ánh sáng:

- Ánh sáng từ “ngọn đèn con” của hàng nước mẹ con chị Tí; chấm lửa nhỏ từ gánh phở bác Siêu; ngọn đèn của Liên “thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa.”

- Ánh sáng đoàn tàu vụt qua phố huyện với “các toa đèn sáng trưng” là loại ánh sáng rực rỡ nhất,được mọi người trông đợi nhất

c.Ý nghĩa:

- Ánh sáng ngọn đèn con của chị Tí trở đi trở lại nhiều lần và đi vào giấc ngủ của Liênnhư một ám ảnh tâm lí.Đó là ánh sáng biểutrưng cho cuộc sống thực tại,mòn mỏi,lay lắt,quẩn quanh,nhỏ nhoi đầy bế tắc,buồn chán của chị em Liên, ; cho kiếp người vô danh,vô nghĩa,sống lam lũ,vật vờ…trong cái đêm tối mênh mông của xã hội cũ

- Ánh sáng đoàn tàu vụt qua phố huyện với “các toa đèn sáng trưng” là nỗi khát khao chờ đợi của Liên Đó là ánh sáng của khát vọng, của ước mơ về một cuộc sống tươi mới hơn, đẹp đẽ hơn, ánh sáng của nhu cầu tinh thần được sống dù trong một khoảnh khắc

- Đó cũng chính là tình cảm nhân đạo sâu sắc của Thạch Lam, nhà văn luôn tin tưởng vào khả năng vươn dậy của nhân vật

Câu 5: Trong tác phẩm “Hai đứa trẻ”, Thạch Lam viết: “Chừng ấy người ngồi trong bóng tối đang trông đợi mộtcái gì đó tươi sáng hơn sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ.” “Chừng người ấy”là ai? Họ đang trông đợi điều gì? Ý nghĩa?

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

b “Chừng người ấy” là: hai chị em Liên và An, chị Tí, bác phở Siêu, gia đình bác

Xẩm…

c Họ đang trông đợi: chuyến tàu đêm từ Hà Nội về ngang qua phố huyện với cái

không khí ồn ào,náo nhiệt cùng các toa đèn sáng

d Ý nghĩa:

- Ánh sáng của đoàn tàu vụt qua phố huyện với “các toa đèn sáng trưng” là nỗi khát khao chờ đợi của Liên và của người dân nghèo nơi phố huyện Đó là ánh sáng của khát vọng,của ước mơ về một cuộc sống tươi mới hơn, đẹp đẽ hơn, ánh sáng của nhu cầu tinh thần được sống dù trong một khoảnh khắc Đó là niềm khao khát được vượt

ra khỏi sự tù túng, ngột ngạt để vươn tới cuộc sống khác tốt hơn

- Đó cũng chính là tình cảm nhân đạo sâu sắc của Thạch Lam,nhà văn luôn tin tưởng vào khả năng vươn dậy của các nhân vật Dù cuộc sống quẩn quanh, đơn điệu, bế tắc nhưng họ vẫn không ngừng hy vọng vào tương lai tươi sáng

Câu 6: Trong bóng đêm tràn ngập phố huyện ở truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam, anh/chị thấy nhà văn đặc biệt quan tâm tới hai loại ánh sáng nào? Ý nghĩa của hai loại ánh sáng đó trong việc thể hiện tâm trạng nhân vật Liên?

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

b Nhà văn đặc biệt quan tâm tới hai loại ánh sáng:

- Ánh sáng từ “ngọn đèn con” của hàng nước mẹ con chị Tí

- Ánh sáng đoàn tàu vụt qua phố huyện với “các toa đèn sáng trưng”

c Ý nghĩa:

- Ánh sáng ngọn đèn con chị Tí trở đi trở lại nhiều lần và đi vào giấc ngủ của Liên nhưmột ám ảnh tâm lí Đó là ánh sáng biểu trưng cho cuộc sống thực tại: mòn mỏi, lay lắt,quẩn quanh, nhỏ nhoi đầy bế tắc, buồn chán của chị em Liên,…; cho kiếp người vô danh, vô nghĩa, sống lam lũ, vật vờ,…trong cái đêm tối mênh mông của xã hội cũ

- Ánh sáng đoàn tàu vụt qua phố huyện với “các toa đèn sáng trưng” là nổi khát khao chờ đợi của Liên Đó là ánh sáng của khát vọng, của ước mơ về một cuộc sống tươi mới hơn, đẹp đẽ hơn; ánh sáng của nhu cầu tinh thần được sống dù trong một khoảnh khắc bằng một thế giới khác,…của Liên

Câu 7: Cuối tác phẩm “Hai đứa trẻ” là hình ảnh nào đọng lại trong tâm trí của Liên? Ý nghĩa?

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

b Cuối tác phẩm “Hai đứa trẻ” là hình ảnh đọng lại trong tâm trí của Liên là

hình ảnh chiếc đèn con của chị Tí chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ

Ánh sáng ngọn đèn con của chị Tí trở đi trở lại nhiều lần và đi vào giấc ngủ của Liên như một ám ảnh tâm lý

- Hình ảnh cho thấy tấm lòng thương cảm của Thạch Lam với những kiếp người nghèo khổ, đồng thời cũng bộc lộ tài năng của nhà văn trong việc xây dựng chi tiết truyện đắt giá

Câu 8: Trong truyện Hai đứa trẻ, khi miêu tả ánh sáng phố huyện, Thạch Lam

chú ý nhiều tới hình ảnh ngọn đèn con của chị Tí Anh/chị hãy nêu ý nghĩa của hình ảnh này.

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

- Hình ảnh cho thấy tấm lòng thương cảm của Thạch Lam với những kiếp người nghèo khổ, đồng thời cũng bộc lộ tài năng của nhà văn trong việc xây dựng chi tiết truyện đắt giá

Câu 9: Bức tranh phố huyện trong tác phẩm Hai đứa trẻ được miêu tả theo trình

tự nào? Được nhìn qua con mắt của ai? Điều này có ý nghĩa gì?

a Giới thiệu khái quát về tác giả tác phẩm:

b Bức tranh phố huyện được nhà văn miêu tả theo trình tự thời gian: Chiều buông - đêm xuống - về khuya

c Những cảnh ấy được nhìn và cảm nhận qua con mắt, tâm trạng của hai đứa trẻ mà chủ yếu là Liên- một thiếu nữ dịu hiền, nhân hậu đa cảm

d Ý nghĩa:

- Chọn trình tự thời gian là hợp lí thể hiện không khí nhịp điệu, biến thái của thiên nhiên, ngoại cảnh trong sự hoà hợp với tâm trạng, cảm xúc sâu kín thuộc về thế giới nội tâm của nhân vật chính qua từng thời khắc khác nhau.Cảnh vật dù đơn điệu tẻ nhạtnhưng thấm đẫm tâm trạng, vẫn có cái thi vị và sức sống riêng của nó

- Làm cho thế giới như được lạ hoá qua cảm giác, cảm tưởng của hai đứa trẻ, yếu tố hiện thực và lãng mạn đan xen, hoà quyện tạo nên sức hấp dẫn riêng cho tác phẩm

II HỆ THỐNG CÂU HỎI 5.0 ĐIỂM:

Đề 1: Phân tích bức tranh phố huyện trong truyện ngắn Hai đứa trẻ Từ đó nhận

xét về giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm

1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm và vấn đề luận bàn:

- Thạch Lam là một trong những cây bút truyện ngắn xuất sắc của văn xuôi Việt Nam

hiện đại Ông là thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn nhưng ông vẫn chọn cho mình một lối đi riêng Văn của Tự lực văn đoàn thường đượm nỗi buồn lãng mạn còn văn

của Thạch Lam lại chất chứa những nỗi đau hiện thực Nó như một thứ “hương hoàng lan” được chưng cất từ những nỗi đời

- Truyện ngắn Hai đứa trẻ in trong tập Nắng trong vườn (1938), rất tiêu biểu cho

phong cách nghệ thuật Thạch Lam Qua những rung cảm và dòng suy nghĩ miên man của cô bé Liên, tác giả đã thể hiện niềm xót thương trước những cuộc đời tù đọng, bế tắc trong xã hội cũ và niềm khao khát của họ về một cuộc sống có ý nghĩa hơn Thạch Lam đã miêu tả những cảnh đầy ấn tượng bằng việc vẽ lên bức tranh phố huyện ám ảnh, day dứt tâm hồn mỗi người từ đó thể hiện giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm

2 Phân tích bức tranh phố huyện:

b Phân tích, chứng minh:

* Khung cảnh thiên nhiên

- Câu chuyện mở ra bằng khung cảnh một buổi chiều tà gợi buồn chiều chiều rồi Nhịp

điệu câu văn đều đều nhưng vẫn có một chút thảng thốt nghe như một tiếng thở dài

- Buổi chiều được gợi ra trước hết với những chi tiết thật tinh tế:

+ Tiếng trống: từng tiếng một vang ra để gọi buổi chiều, nhịp trống chậm rãi, thong

thả như điểm vào nhịp bước đi của thời gian

+ Sắc màu: phương Tây đỏ rực như lửa cháy, những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn Bức tranh có sắc đỏ rực của mặt trời nhưng không mang đến cho người đọc

cảm giác ấm áp mà chỉ là cảm giác vội vã của cảnh ngày sắp tắt

+ Âm thanh: Tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng, tiếng muỗi vo ve càng tô đậm hơn sự yên lặng, vắng vẻ của một phố huyện trong cảnh chiều tàn.

không nhiều, chỉ bằng vài nét phác họa nhưng cũng đủ để có một nỗi buồn bâng

khuâng, man mác, mơ hồ trong khung cảnh buổi chiều quê

-> Trong một đoạn văn ngắn năm từ chiều, hai từ buồn cùng với nhịp điệu câu văn

chậm rãi, thong thả, ru hồn người vào nỗi buồn man mác Bức tranh thiên nhiên ngay

từ khúc dạo đầu đã tạo không khí trầm buồn hắt hiu cho toàn thiên truyện

* Bức tranh đời sống

- Đặc biệt Thạch Lam đã chọn một phiên chợ tàn để nói lên được tất cả bộ mặt của phố huyện:

+ Nói đến chợ người ta thường nghĩ ngay đến một nơi đông vui tấp nập Nó là nơi biểu hiện sức sống của một làng quê, là nơi biểu hiện thuần phong mĩ tục Thạch Lam

đã khéo léo tả cảnh ngày phiên để nói hết xơ xác, tiêu điều của phố huyện

+ Cảnh chợ mở ta bằng hình ảnh: người về hết và tiếng ồn ào cũng mất; trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, nhãn và lá mía Mặc dù thế nhưng lũ trẻ vẫn cố bòn mót

trong đám phế thải đó một chút gì còn sót lại

Mùi vị tỏa ra từ khung cảnh ấy là mùi của rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị…một mùi âm

ẩm, ngai ngái Đó là thứ mùi rất đặc trưng để nói tới sự nghèo nàn Nó đã góp phần làm khung cảnh thêm tàn lụi, héo úa

Thạch Lam đã sử dụng thật tài tình nghệ thuật đối lập giữa ánh sáng và bóng tối: câu chuyện mở ra trong lúc giao tranh giữa ánh sáng và bóng tối

Ánh sáng nhạt dần: phương Tây đỏ rực…, ngày sắp tàn rồi bóng tối xuất hiện trên

ngọn tre và cuối cùng bao trùm lên cả phố huyện là cái bóng tối mênh mông

Ánh sáng thu hẹp phạm vi: như ánh sáng của ngôi sao xanh trên bầu trời, ánh sáng yếu

ớt, ảm đạm lọt qua khe cửa khép hờ, ánh sáng hắt ra từ ngọn đèn của chị Tí… tất cả đều mờ nhạt,yếu ớt, không đủ soi tỏ

Bóng tối thì chiếm lĩnh và bao phủ: đường phố và các con ngõ chứa đầy bóng tối, tối hết cả, tối cả con đường ra sông, con đường qua chợ về nhà, thậm chí bóng tối còn ngập dần đầy trong đôi mắt Liên

-> Sự tương phản ánh sáng bóng tối, thể hiện sự ám ảnh về cuộc sống ngột ngạt, tù túng, không lối thoát

- Trên cái nền ấy, những cảnh đời, những con người – chứng nhân của cuộc sống nghèo nàn, đơn điệu hiện lên thật ám ảnh

+ Điển hình cho những kiếp người đó là mẹ con chị Tí với nhịp sống quẩn quanh Ngày cho mò cua bắt tép, tối đến chị mới dọn hàng nước Nhưng cái đáng sợ là dẫu

biết sớm hay muộn có ăn thua gì chị vẫn dọn Đây không phải là cuộc sống thật sự mà

sự cầm chừng giao tranh với sự sống Ngay cả cách trả lời Liên “ Ôi chao! …gì” cũng

góp phần cho ta thấy cuộc sống tẻ nhạt, quẩn quanh của nhân vật

+ Bà cụ Thi điên: chỉ đủ tiền mua một cút rượu uống một hơi cạn sạch Đó là một hìnhảnh đầy sức ám ảnh với dáng đi lảo đảo và tiếng cười khanh khách tan vào trong bóng đêm Phải chăng đó chính là sản phẩm của một cuộc sống mòn mỏi, quẩn quanh Người điên, người thì còn đó nhưng đời đã tàn quá nửa

+ Bác Siêu với gánh phở của mình hi vọng sẽ kiếm được chút gì để tồn tại, để cầm cự với sư sống Nhưng ở nơi phố huyện nghèo này, phở trở thành một thứ quà xa xỉ, vì

vậy nguy cơ ế hàng càng cao

+ Gia đình bác Xẩm: dùng lời ca tiếng hát của mình để kiếm sống Nhưng ở nơi cái ăn

còn chẳng có thì người dân nghèo làm gì có thời gian để thưởng thức âm nhạc Vì vậy,cái nghèo, cái đói luôn rình rập gia đình bác.

+ Tiền cảnh bức tranh đời buồn thảm, héo tàn là bóng hai chị em Liên cũng âm thầm

không kém với cái cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu, khách hàng là những con người khốn

khổ không đủ tiền mua lấy nửa bánh xà phòng

Liên thương cho những kiếp người lay lắt nhưng bản thân cuộc sống của Liên cũng không tránh khỏi cuộc sống nghèo nàn đơn điệu Trong nỗi buồn chung của mọi người, bi kịch của Liên là ý thức được nỗi buồn và sự đơn điều, bủa vây

- Cảnh chờ tàu và khát khao vươn tới cuộc sống có ý nghĩa của những con người nhỏ

bé nơi phố huyện:

+ Đoàn tàu xuất hiện đó là hoạt động cuối cùng của đêm khuya Trong tâm trạng buồn

Liên hoài niệm về quá khứ và khao khát, hi vọng đợi chờ: đó là hi vọng chờ đợi một chuyến tàu đêm đi qua Diễn biến tâm trạng chờ tàu của hai chị em Liên được Thạch Lam miêu tả khá tinh tế

+ Chị em Liên chờ tàu không phải để bán hàng mà là nhu cầu tinh thần hàng đêm Bởi

vậy, An mặc dù đã buồn ngủ díu cả mắt vẫn cố dặn chị “tàu đến chị đánh thức em dậy nhé” " Hai chị em Liên chời đợi tàu trong tâm trạng háo hức, bồi hồi như chờ đợi phút giao thừa thiêng liêng Đoàn tàu đến trong sự mong chờ của chị em Liên Liên và

An hướng cả hồn mình vào đoàn tàu khi còn ở xa “tiếng còi đã rít lên và tàu rầm rộ

đi tới với những toa hạng sang, kèn và đồng lấp lánh, các cửa kính sáng " Con tàu đã đem đến một thế giới khác đi qua, một thế giới rực rỡ, vui vẻ, huyên náo- một thế giới khác hẳn với sự nghèo khôt hàng ngày

- Đoàn tàu chỉ xuất hiện trong một khoảnh khắc rất ngắn rồi vụt qua đi vào đêm tối Tabắt gặp phía sau đoàn tàu một nguồn ánh sáng nhỏ nhoi chỉ trực tan hòa vào bóng tối

An nhận ra tàu hôm nay “kém sáng hơn”, nhưng Liên vẫn “lặng theo mơ tưởng”

Đoàn tàu không làm thay đổi cuộc sống nơi phố huyện nhưng sự xuất hiện của nó đủ

để lại niềm khao khát cho những con người nơi đây

c Nghệ thuật:

Truyện mà không có cốt truyện, truyện ngắn trữ tình đan xen hiện thực và lãng mạn Cách viết nhuần nhị tinh tế, câu văn mềm mại trong sáng, giàu hình ảnh, sức gợi Giọng điệu tâm tình thủ thỉ thấm đẫm chất thơ Khả năng đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật, gợi tả những xúc động, những biến thái mơ hồ, mong manh tinh tế trong tâmhồn con người Nghệ thuật tương phản giữa ánh sáng và bóng tối, bầu trời- mặt đất, hiện tại- qúa khứ, động- tĩnh…Sáng tạo những chi tiết nghệ thuật đầy ám ảnh: hình ảnh ngọn đèn con của chị Tí, hình ảnh đoàn tàu…

3 Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm

* Giá trị hiên thực:

Thạch Lam đã tái hiện bức tranh chân thực cuộc sống đói nghèo tẻ nhạt, quẩn quanh

và bế tắc của con người nơi phố huyện qua đó phản ánh phần nào hiện thực đen tối của xã hội Việt Nam trước cách mạng tháng Tám: quần chúng nhân dân chìm trong bóng đen nô lệ, hoàn toàn xa lạ với ánh sáng niềm vui

* Giá trị nhân đạo:

- Niềm cảm thương sâu sắc, chân thành của nhà văn đối với cuộc sống chìm khuất mỏimòn, quẩn quanh của những con người nhỏ bé nơi phố huyện bình lặng tối tăm cùng với những điều mong ước khiêm nhường mà thiết tha của họ

- Thức tỉnh con người hướng tới cuộc sống thực sự có ý nghĩa Thạch Lam đã trải lòngmình ra để lắng nghe thấu hiểu những khát khao nhỏ bé của những kiếp người nhỏ bé.

- Khẳng định sức sống mãnh liệt của con người và khao khát đổi đời ở họ.Dù cuộc sống có khó khăn, bế tắc nhưng vẫn không dập tắt được những khát khao, mong ước hướng về ánh sáng niềm vui của con người

- Lên tiếng đòi quyền sống cho những thân phận vô danh, tiếng nói đòi thay đổi cuộc sống trì trệ tù đọng và hãy trả lại cho trẻ thơ sự hồn nhiên và cuộc sống tươi đẹp

- Tác phẩm còn là bai ca về tình yêu quê hương, đất nước, thể hiện sự gắn bó máu thịt với con người, cuộc sống quê hương

1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm và vấn đề luận bàn:

- Thạch Lam là nhà văn có sở trường ở thể loại truyện ngắn.Ông thường viết vềnhững người dân nghèo sống mòn mỏi, bế tắc ở những phố huyện nghèo nàn xơ xácbằng sự cảm thương sâu sắc

Đọc truyện “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam, chúng ta không thể quên nhân vật Liên một cô bé nghèo có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, có lòng trắc ẩn, yêu thương con người

-2 Khái quát nhân vật Liên trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ”:

- Liên là nhân vật trung tâm của tác phẩm Toàn bộ bức tranh cảnh vật thiên nhiên và cuộc sống con người nơi phố huyện được miêu tả qua cái nhìn và cảm nhận của Liên

- Cũng giống như những người dân nơi phố huyện, Liên không được nhà văn miêu tả ngoại hình Những con người đáng thương tội nghiệp nơi đây bị bóng tối che khuất gương mặt đời của họ Liên là kiểu nhân vật tâm trạng trong sáng tác Thạch Lam, nhân vật ít hành động mà đầy ắp suy tư rung cảm

3 Phân tích nhân vật:

a Liên là một cô bé có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế :

- Khi chiều về, chứng kiến sự tàn lụi của ánh sáng, nghe tiếng ếch nhái kêu ran ngoàiđồng, nghe tiếng muỗi vo ve trong cửa hàng tạp hóa…Liên cảm thấy “lòng buồn manmác”.Trái tim ngây thơ của cô bé chắc chưa hiểu được nỗi buồn của kiếp người nhưng

em đã biết rung động trước những đổi thay của thiên nhiên khi chiều xuống

- Liên còn cảm nhận được mùi riêng của đất, của quê nghèo qua những mùi vị đơn sơnhưng thân thuộc “một mùi âm ẩm bốc lên, hơi nóng của ban ngày lẫn mùi cát bụiquen thuộc quá”

- Đêm đầy sao, vũ trụ thăm thẳm đầy bí mật đối với Liên

- Liên thấy mình sống giữa bao nhiêu nơi xa xôi cô đơn như chiếc đèn con của chị Tíchỉ chiếu sáng một vùng rất nhỏ

.=> Nỗi buồn, cô đơn của Liên cũng chính là tấm lòng đồng cảm của em với những sốphận nhỏ bé nghèo khổ nhưng vẫn tự khẳng định mình,vẫn phải sống cuộc sống ở mộtphố huyện buồn

b.Liên còn là một cô bé rất đảm đang, tháo vát , lại giàu lòng nhân ái:

- Tuy còn bé, nhưng Liên vừa trông coi em , lại còn thay mẹ trông coi cửa hàng tạphóa, góp phần giúp cha mẹ.Có thể nói tuổi thơ của một đứa trẻ nghèo như Liên chẳngcòn, thật đáng cảm thông, thương xót

- Đáng trân trọng là tình cảm của Liên giành cho những đứa trẻ nghèo ở phố huyệnnhặt rác lúc chợ tàn…, lễ phép với cụ Thi hơi điên ; thông cảm với nỗi vất vả của mẹ

con chị Tí phải kiếm sống mỗi ngày từ sáng sớm đến đêm khuya…

- Liên cảm nhận được cuộc sống vô vị, buồn tẻ, tăm tối của người dân nơi đây.Họ nhưnhững cái bóng âm thầm trong đêm và bóng tối cuộc đời đang bao phủ họ

c Liên còn là một cô bé có ước mơ và khát vọng:

- Việc Liên và em đêm đêm đợi tàu không phải để mong bán được thêm hàng mà lànỗi háo hức được nhìn một hình ảnh sống động, nhộn nhịp đầy ánh sáng …từ Hà Nội

đi qua

- Con tàu đối với Liên và em còn là những kỷ niệm tuổi thơ êm đềm…ở Hà Nội, để từ

đó hướng đến tương lai (phân tích cảnh chờ tàu)

4 Đánh giá :

- Có thể nói Liên là một nhân vật vừa đậm chất hiện thực vừa đậm chất trữ tình được xây dựng qua ngòi bút tài hoa của Thạch Lam Thể hiện khả năng đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật, gợi tả những xúc động, những biến thái mơ hồ, mong manh tinh tế trong tâm hồn con người Nhân vật hầu như ít hành động mà đầy ắp suy tư rung cảm

- Hai đứa trẻ thực sự như một bài thơ để lại cảm xúc vấn vương, man mác trong lòng

người đọc Trong hoàn cảnh 30 – 45 xã hội đầy rẫy những bất công, mâu thuẫn, ngòi bút Thạch Lam vẫn biết nâng niu, trân trọng những vẻ đẹp tinh tế trong tâm hồn con người Điều đó chứng tỏ Thạch Lam là một tâm hồn giàu yêu thương, giàu lòng nhân hậu với con người.Chính điều đó đã tạo nên giá trị lâu bền và sức hấp dẫn riêng biệt của những trang viết TL

Đề 3: Chất hiện thực và lãng mạn trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam.

1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm và vấn đề luận bàn:

- Giới thiệu tác giả Thạch Lam

- Giới thiệu tác phẩm Hai đứa trẻ.

- Vấn đề cần nghị luận: chất hiện thực và lãng mạn

2 Chất hiện thực và lãng mạn trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ”

a Chất hiện thực

* Chất hiện thực thể hiện rõ ở bức tranh phố huyện nghèo nàn, xơ xác.

- Bức tranh mở ra bằng một cảnh chiều tàn với những âm thanh quen thuộc của đồng quê: tiếng trống thu không, tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng, tiếng muỗi vo ve cùng với những hình ảnh chân thực khi hoàng hôn tắt: phương tây đỏ rực như lửa

cháy, những đám mây, dãy tre làng Tất cả như tự nó bước vào trang văn của Thạch

Lam

- Cảnh một phiên chợ vãn ở một miền quê được miêu tả chân thực đến từng chi tiết:+ Ống kính của nhà văn đã nhìn lại trên mặt đất để thấy: rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá

nhãn… đó là những thứ còn sót lại của một phiên chợ quê.

+ Phát hiện ra cái mùi đặc biệt của quê hương: “cái mùi riêng của đất của quê hương này”, được tạo nên từ cái “mùi âm ẩm …quen thuộc”

-> Thạch Lam đã sử dụng những chất liệu đời thường làm nên trang văn đậm đà hương sắc đồng quê.

* Chất hiện thực thể hiện rõ ở bức tranh đời sống của con người nơi phố

huyện: Không ồn ào, không to tát, chỉ bằng những mảnh đời nhỏ bé như những lát cắt

của cuộc sống Thạch Lam đã tái hiện chân thực cảnh sống quẩn quanh, nhàm tẻ nơi phố huyện nghèo

+ Đó là gia đình chị Tí: Ngày mò cua bắt tép, tối dọn hàng Dẫu chẳng kiếm được là bao nhưng ngày nào chị cũng dọn hàng từ chập tối cho đến đêm Cả gia tài của chị chỉ

là một chõng hàng

-> Đây chính là một điển hình cho cuộc sống lay lắt, ngoi ngóp nơi phố huyện Đó chỉ

là sự cầm chừng, sự tồn tại trong vô vọng không phải là sự sống thực sự

+ Bà cụ Thi điên: chỉ đủ tiền mua một cút rượu uống một hơi cạn sạch Đó là một hìnhảnh đầy sức ám ảnh với dáng đi lảo đảo và tiếng cười khanh khách tan vào trong bóng đêm

-> Phải chăng đó chính là sản phẩm của một cuộc sống mòn mỏi, quẩn quanh Người điên, người thì còn đó nhưng đời đã tàn quá nửa

+ Bác Siêu với gánh phở của mình hi vọng sẽ kiếm được chút gì để tồn tại, để cầm cự với sư sống Nhưng ở nơi phố huyện nghèo này, phở trở thành một thứ quà xa xỉ, vì vậy nguy cơ ế hàng càng cao

+ Gia đình bác Xẩm: dùng lời ca tiếng hát của mình để kiếm sống Nhưng ở nơi cái ăncòn chẳng có thì người dân nghèo làm gì có thời gian để thưởng thức âm nhạc Vì vậy,cái nghèo, cái đói luôn rình rập gia đình bác

+ Hai đứa trẻ: chính là những mảnh đời đáng thương nhất.Chúng còn nhỏ nhưng đã phải thay mẹ quán xuyến cửa hàng Hơn nữa chúng từng có một tuổi thơ tươi đẹp gắn với Hà Nội rực rỡ ánh sáng Chúng là những đứa trẻ có tâm hồn đặc biệt nhạy cảm nên chúng sớm nhận ra nhịp điệu buồn tẻ của cuộc sống nơi phố huyện

-> Chừng ấy mảnh đời, kiếp người đã làm sống dậy hiện thực xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc Một xã hội sa sút tiêu điều, trì trệ, một xã hội đang “nổi váng lên” Đó là

xã hội của những hình nhân biết cử động trong thiên truyện ý tưởng của Xuân Diệu

“Toả nhị Kiều” Họ thực sự là những con người sống một cuộc đời “đời tẻ nhạt như tàu không đổi chuyến”

b Chất lãng mạn

Bức tranh hiện thực có sức ảm ảnh có lẽ bởi Thạch Lam đã vẽ bằng bút pháp lãng mạn Cái lãng mạn của Thạch Lam không phải là sự tô hồng đời sống của người dân phố huyện theo kiểu tiểu thuyết lãng mạn của Tự Lực Văn Đoàn Lãng mạn của ThạchLam là vẻ đẹp tiềm tàng ngay trong đời sống giản dị quanh ta Chất hiện thực và lãng mạn hoà quyện đan xen trong mỗi trang văn của ông

* Phố huyện tuy nghèo nhưng vẫn toát lên vẻ đẹp nên thơ, thi vị, đáng yêu:

- Buổi chiều ở phố huyện là buổi chiều hiu hắt, man mác buồn nhưng cũng không kémphần thi vị với bản hoà âm thôn dã tạo nên từ âm thanh quen thuộc của tiếng trống, tiếng ếch, tiếng muỗi…những hình ảnh, màu sắc đậm chất hội hoạ phương Đông: hìnhảnh phương Tây đỏ rực, áng mây hồng, dãy tre làng đen lại Những gam màu tương phản gay gắt Bức tranh thiên nhiên được miêu tả bằng những cau văn nhẹ nhàng với nhịp điệu du dương như ru hồn người vào một không gian buồn Đó thực sự là một bức hoạ đồng quê

- Một đêm mùa hạ êm như nhung ru hồn người, ru hồn hai đứa trẻ vào một thế giới