ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN để NÂNG CAO HIỆU QUẢ các bài ôn tập, sơ kết, TỔNG kết môn LỊCH sử lớp 12 THPT

CHƯƠNG 1: CƠ Sở Lí LUậN Và THựC TIễN CủA VIệC ứNG DụNG CNTT TRONG DạY HọC CáC BàI ÔN TậP, SƠ KếT, TổNG KếT MÔN LịCH Sử ở TRƯờNG THPT.... cơ sở lí luận của việc ứng dụng CNTT trong dạy họ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT YÊN LẠC

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÁC BÀI ÔN TẬP, SƠ KẾT, TỔNG KẾT MÔN LỊCH SỬ LỚP 12 THPT

(Chương trình chuẩn)

MÔN: LỊCH SỬ TỔ: VĂN - SỬ - ĐỊA

NGƯỜI THỰC HIỆN: PHÙNG ĐÌNH HẢI

ĐIỆN THOẠI: 0988651913 EMAIL: PHUNGDINHHAI@GMAIL.COM

YÊN LẠC, THÁNG 3 NĂM 2014

Mục lục

Mở ĐầU

1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

4 Mục đích, nhiệm vụ đề tài

5 Giả thuyết khoa học

6 Cơ sở phơng pháp luận và phơng pháp nghiên cứu

7 Đóng góp của luận văn

8 Cấu trúc của luận văn

CHƯƠNG 1: CƠ Sở Lí LUậN Và THựC TIễN CủA VIệC ứNG DụNG CNTT TRONG DạY HọC CáC BàI ÔN TậP, SƠ KếT, TổNG KếT MÔN LịCH Sử ở TRƯờNG THPT

1.1 cơ sở lí luận của việc ứng dụng CNTT trong dạy học các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử ở trờng THPT

1.1.1 Quan niệm về CNTT trong dạy học

1.1.2 Các loại hình CNTT có thể ứng dụng trong dạy học lịch sử

1.1.3 Vai trò của ứng dụng CNTT trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng

1.1.4 Quan niệm về bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử ở trờng THPT

1.1.5 Vai trò của ứng dụng CNTT trong các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử ở trờng phổ thông

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc ứng dụng CNTT trong dạy học các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử ở trờng THPT

CHƯƠNG 2: ứNG DụNG CNTT Để NÂNG CAO HIệU QUả CáC BàI ÔN TậP, SƠ KếT, TổNG KếT MÔN LịCH Sử LớP 12 (chơng trình chuẩn)

2.1 Mục tiêu, nội dung các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 ( chơng trình chuẩn )

2.1.1 Mục tiêu các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 (chơng trình chuẩn)

2.1.2 Nội dung kiến thức lịch sử cơ bản cần ôn tập, tổng kết cho học sinh THPT (chơng trình chuẩn)

2.2 Những yêu cầu của việc ứng dụng CNTT trong ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 (chơng trình chuẩn)

2.2.1 ứng dụng CNTT phải đợc coi là một phơng tiện hỗ trợ giảng dạy các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết

2.2.2 ứng dụng CNTT phải trình bày đợc những nội dung lịch sử cơ bản trong

bài ôn tập, sơ kết, tổng kết

2.2.3 ứng dụng CNTT phải phát huy đợc tính tích cực học tập của học sinh Trong các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết

2.2.4 ứng dụng CNTT phải đảm bảo đợc tính khoa học, tính t tởng, tính vừa sức, tính trực quan của bài ôn tập, sơ kết, tổng kết

2.3 Một số biện pháp ứng dụng CNTT để nâng cao hiệu quả bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 (chơng trình chuẩn)

2.3.1 Thiết kế và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập trên phần mềm Microsoft Power point để ôn tập, củng cố kiến thức lịch sử cho học sinh

2.3.2 Thiết kế và sử dụng các niên biểu, sơ đồ, biểu đồ, đồ thị để hệ thống hóa kiến thức lịch sử cho học sinh

2.3.3 Sử dụng các nguồn t liệu, sử liệu thông qua trình chiếu để ôn tập, củng cố kiến thức lịch sử

2.3.4 Sử dụng các đoạn phim t liệu để ôn tập, củng cố kiến thức lịch sử cho học sinh

2.4 Thực nghiệm s phạm

KếT LUậN

TàI LIệU THAM KHảO PHụ LụC

Các chữ viết tắt trong ĐỀ TÀI

Cntt : Công nghệ thông tin

CNXH : Chủ nghĩa xã hội

CTTGT2 : Chiến tranh thế giới thứ hai

PTDH : Phơng tiện dạy học

HS : Học sinh

GV : Giáo viên

THCS : Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thông

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nói chung và dạy học lịch sửnói riêng đã và đang trở thành những hoạt động thường xuyên trong các nhàtrường, các cấp học, với mục đích cuối cùng là giáo dục cho học sinh không chỉnắm vững kiến thức mà còn giáo dục tư tưởng, đạo đức và tình cảm, hình thànhnhân cách cho học sinh

Để làm điều này, việc ôn tập, củng cố kiến thức cho học sinh sau mỗibài, mỗi chương, mỗi khoá học… có vai trò rất quan trọng, giúp học sinh khắcsâu kiến thức, sâu chuỗi kiến thức đã học thành hệ thống và rèn luyện năng lựcthực hành để vận dụng vào thực tế cuộc sống

Đối với nội dung các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết, việc ứng dụng côngnghệ thông tin và phần mềm power point có nhiều thuận lợi trong việc giúp giáo viên thiết kế các niên biểu, bảng so sánh, bản đồ câm, các hình ảnh sinhđộng, đoạn ghi âm, phim tư liệu… nhằm mở rộng hiểu biết của học sinh về các

sự kiện lịch sử đã học mà chưa có điều kiện trình bày ở trong bài cung cấp kiến

thức mới, làm cho giờ ôn tập, tổng kết không khô khan, nhàm chán… Từ đó,học sinh sẽ yêu thích lịch sử, nhớ lâu lịch sử, hoàn thành tốt việc ôn tập, củng

cố kiến thức, nhất là đối với học sinh lớp 12 THPT thì việc ôn tập, củng cốkiến thức tốt không những giúp các em nắm chắc kiến thức lịch sử, mà cònphục vụ thiết thực cho các kỳ thi cuối cấp và vào đại học

Xuất phát từ thực tế trên cùng với mong muốn xây dựng những giờ họchứng thú, đạt hiệu quả cao cộng với niềm say mê nhằm nâng cao trình độ hiểubiết và thực hành trong quá trình dạy học, chúng tôi mạnh dạn chọn vấn đề: “Ứng dụng Công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả các bài ôn tập, sơ kết,tổng kết môn lịch sử lớp 12 THPT” làm đề tài nghiên cứu cho đề tài của mình

2 Lịch sử vấn đề :

Để phục vụ cho đề tài, chúng tôi cũng tìm hiểu nhiều tài liệu ứng dụngcông nghệ thông tin vào dạy học Một số công trình, tài liệu nghiên cứu về việcứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học như:

Trần Doãn Qưới: “Về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học”,tạp chí nghiên cứu giáo dục số 4 – 2000 Quách Tuấn Ngọc: “Đưa tin học vàotrường phổ thông” – Tạp chí giáo dục số 3 – 2001 Nguyễn Thanh Lương:

“Máy tính điện tử, một loại hình phương tiện dạy học” – Tạp chí nghiên cứugiáo dục số 11 – 1998 Thái Văn Thành: “Về việc ứng dụng công nghệ thôngtin trong dạy học” – Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 5 – 2002 Nguyễn Bá Kim:

“Mấy quan điểm về sử dụng máy tính như công cụ dạy học” – Tạp chí nghiêncứu giáo dục số 11 – 1988 Nguyễn Quốc Tuấn: “Nghiên cứu xây dựng phimvideo giáo khoa và sử dụng trong dạy học địa lý lớp 6 (THCS)” – Luận án tiến

sĩ - 2003 Nguyễn Thị Ninh: “Ứng dụng công nghệ thông tin trong đánh giá kếtquả học tập địa lý của học sinh lớp 12 (THPT)” – Luận văn thạc sĩ – 2006

Đối với bộ môn lịch sử đã có một số tài liệu, công trình nghiên cứu nóiđến việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử nhưng còn hạnchế, số lượng chưa nhiều, bao gồm một số công trình sau:

Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Mạnh Hưởng (chủ biên): “Giáo án và tư liệudạy học điện tử môn Lịch sử lớp 11” (2007); “sử dụng công nghệ thông tin gópphần đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” của Phan NgọcLiên và Đoàn Văn Hưng (2007); “Tổ chức dạ hội lịch sử về chủ tịch Hồ ChíMinh cho học sinh với sự hỗ trợ của phần mềm Microsoft Powerpoint” củaNguyễn Thị Côi và Đoàn Văn Hưng (2005); Đoàn Thị Kiều Oanh: “Sử dụng tàiliệu khai thác trên mạng Internet để dạy học lịch sử ở trường THPT’ – Luậnvăn thạc sĩ – 2003 Ngoài ra chúng tôi cũng tham khảo một số khóa luận tốtnghiệp của những sinh viên khoa lịch sử đã ra trường có viết về đề tài ứng dụngcông nghệ thông tin trong dạy học lịch sử…

Như vậy, có nhiều công trình, tài liệu đã viết về việc ứng dụng công nghệthông tin trong dạy học nói chung và dạy học bộ môn lịch sử nói riêng Tuynhiên, các công trình, tài liệu này chỉ đề cập đến việc ứng dụng công nghệthông tin vào dạy học nói chung và dạy học bộ môn lịch sử nói riêng Chưa cócông trình nào, tài liệu nào nói về việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạyhọc loại bài ôn tập, sơ kết, tổng kết

Từ việc tổng quan các tài liệu đã có về nội dung ôn tập, tổng kết và về ứngdụng CNTT trong dạy học cho thấy, chưa có tài liệu, công trình nghiên cứu cụthể nào nói về việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học bài ôn tập sơ kết,tổng kết

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc ứng dụng công nghệ thông tinvào dạy học các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết trong môn lịch sử lớp 12 trườngtrung học phổ thông (chương trình chuẩn).

Phạm vi nghiên cứu :

Đề tài không đi sâu vào việc nghiên cứu những lĩnh vực thuộc về kĩthuật, công nghệ mà tập trung vào việc sử dụng một số biện pháp để nâng caohiệu quả bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 THPT dưới sự hỗ trợcủa công nghệ thông tin

4 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài :

Nhiệm vụ của đề tài :

- Tìm hiểu những vấn đề lý luận của bài ôn tập, sơ kết, tổng kết nóichung và bộ môn lịch sử nói riêng cũng như tìm hiểu thực tiễn việc dạy học cácbài ôn tập, sơ kết, tổng kết của môn lịch sử ở nhà trường phổ thông

- Nghiên cứu các vấn đề về lí luận dạy học bộ môn, về con đường hìnhthành kiến thức lịch sử cho học sinh ở trường THPT khi có sự hỗ trợ của côngnghệ thông tin

- Nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp ứng dụng công nghệ thông tinvào đổi mới phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở các bài

ôn tập, sơ kết, tổng kết lớp 12 THPT

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết mônlịch sử lớp 12 THPT (chương trình chuẩn)

5 Giả thuyết khoa học :

Chất lượng các tiết học ôn tập, tổng kết của bộ môn lịch sử lớp 12 THPT

sẽ được nâng cao, nếu chúng ta quán triệt các yêu cầu và vận dụng tốt các biệnpháp mà đề tài đề xuất, làm cho giờ học thêm sinh động, không nhàm chán, từ

đó giúp cho việc ôn tập, củng cố kiến thức của học sinh hiệu quả hơn

6 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận :

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của CN Mác – Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng về giáo dục và những vấn

đề liên quan đến lý luận dạy học, phương pháp dạy học lịch sử, giáo dục phổthông

Phương pháp nghiên cứu :

- Nghiên cứu một số văn bản, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, các tácphẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh bàn về giáo dục, bộmôn lịch sử có liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu các tài liệu, công trình của các nhà giáo dục học nói chung,giáo dục lịch sử nói riêng viết về các phương pháp và bài ôn tập, sơ kết, tổngkết

- Nghiên cứu, quan sát, tìm hiểu những vấn đề lí luận và thực tiễn việcứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học nói chung, dạy học lịch sử ở trườngphổ thông nói riêng

- Điều tra, phỏng vấn giáo viên và học sinh về việc dạy và học các bài ôntập, sơ kết, tổng kết nói chung, việc ứng dụng CNTT trong các bài này nóiriêng

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi của đề tài

- Thống kê, phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm

- Đề xuất biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quảbài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 (chương trình chuẩn).

8 Cấu trúc đề tài:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục Nội dung của

đề tài chia làm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng CNTT trong dạy học các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết trong môn lịch sử ở trường THPT Chương 2: Ứng dụng Công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả bài

ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 (chương trình chuẩn) Thực nghiệm sư phạm.

Chơng 1 cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng công

nghệ thông tin trong dạy học các bài

ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử ở

trờng trung học phổ thông 1.1 Cơ sở lí luận của việc ứng dụng CNTT trong dạy học các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sở ở trờng THPT.

1.1.1 Quan niệm về CNTT trong dạy học.

Hiện nay công nghệ thông tin đã ảnh hởng sâu sắc tới giáo dục và đào tạotrên nhiều khía cạnh, trong đó có cả việc đổi mới phơng pháp giảng dạy, đổimới công nghệ dạy và công nghệ học ở Việt Nam, trong những năm gần đâychính phủ đã thông qua nhiều đề án nghiên cứu ứng dụng CNTT, đa tin học vànhà trờng

Viện khoa học giáo dục có trách nhiệm nghiên cứu vấn đề đa tin học vàonhà trờng phổ thông Đến nay đã bớc đầu giải quyết các vấn đề:

- Xây dựng chơng trình, biên soạn tài liệu giảng dạy về tin học

- Đa tin học trớc hết vào môn toán sau đó vào các môn khác

- Bồi dỡng và đào tạo giáo viên có thể trực tiếp tham gia dạy tin học và ớng dẫn các giáo viên khác biết sử dụng máy tính đặc biệt và các phần mềm hỗtrợ việc dạy học

h Trang bị máy tính điện tử và nối mạng Internet trong nhà trờng

- Đa tin học vào thành môn học chính trong nhà trờng

Nh vậy, khi tin học đã trở thành một môn học bắt buộc trong nhà trờng phổthông thì mục tiêu “ứng dụng máy tính điện tử làm công cụ dạy học” là không thể

thiếu, nhằm nâng cao chất lợng hiệu quả giáo dục Xuất phát từ vấn đề này màchúng tôi định hớng xây dựng cho đề tài của mình.

1.1.2 Các loại hình của CNTT có thể ứng dụng trong dạy học lịch sử:

Các loại hình ứng dụng của CNTT có thể ứng dụng trong dạy học lịch sửbao gồm:

Khai thác thông tin từ mạng Internet:

1.1.3 Vai trò của ứng dụng CNTT trong dạy học nói chung, môn lịch sử nói riêng:

Các chơng trình ứng dụng công nghệ thông tin cho phép giáo viên có thểthực hiện bài giảng trên lớp một cách đơn giản, dễ hiểu, có sức hấp dẫn đối vớingời học Cho phép thay đổi, sửa chữa bản thiết kế một cách dễ dàng, cũng nh

có thể sử dụng nhiều tình huống học tập với nội dung dạy học phù hợp với các

đối tợng học sinh khác nhau

Một trong những lợi thế to lớn của công nghệ thông tin đối với thiết kế bàigiảng lịch sử là tính trực quan, khoa học cao, vừa có thể cụ thể hóa bằng cáctranh ảnh, đoạn video, vừa có thể khái quát hóa bằng bản đồ, sơ đồ, mô hình giúp cho việc t duy của học sinh một cách tốt nhất

Các phơng tiện thiết bị kỹ thuật giúp cho bài giảng lịch sử đợc linh hoạt,sinh động.Nội dung bài học có thể chủ yếu ở dạng kênh hình, kênh chữ cũng

nh âm thanh, phim ảnh Do đó có thể nói công nghệ thông tin góp phần to lớnlàm hoàn thiện, hiện đại hóa việc thiết kế bài giảng của giáo viên, góp phầnnâng cao hiệu quả dạy học

1.1.4 Quan niệm về bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử ở trờng THPT:

Các nhà lý luận dạy học trong và ngoài nớc đều cho rằng bài ôn tập, sơkết, tổng kết là một loại bài học đợc tiến hành trong nhà trờng phổ thông Đây

là loại bài đợc tổ chức theo từng tiết học riêng sau mỗi phần, mỗi kì hoặc cuối

năm học Vì vậy số tiết học của bài thờng chiếm thời lợng nhỏ trong chơngtrình, khoảng 2 đến 3 tiết học trong một năm học Trong khi đó, việc ôn tập,củng cố kiến thức đợc tiến hành thờng xuyên ở các tiết lên lớp trong các bàihỗn hợp, gồm các khâu: cung cấp kiến thức mới, ôn tập tổng kết, kiểm tra, đánhgiá Nh thế, ôn tập tổng kết vừa đợc coi là một khâu của bài hỗn hợp vừa đợccoi là một bài học riêng biệt Các tác giả cũng cho rằng “Bài ôn tập, sơ kết, tổngkết có thể tiến hành trên lớp hoặc ở nhà truyền thống, viện bảo tàng’ tại thực địa

1.2-Cơ sở thực tiễn của việc ứng dụng CNTT trong dạy học các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử ở trờng THPT :

Để nắm đợc thực trạng của việc ứng dụng CNTT trong dạy học lịch sử

nói chung và dạy các bài ôn tập,sơ kết,tổng kết môn lịch sử nói riêng,chúng tôi

đã tiến hành khảo sát thực tiễn dạy học ở một số trờng THPT trên địa bàn tỉnhVĩnh phúc và ngoại thành Hà Nội Đối tợng khảo sát bao gồm giáo viên giảngdạy môn lịch sử và học sinh lớp 12 THPT

Kết quả điều tra: sau khi tiến hành khảo sát, phân tích, xử lý những

thông tin thu đợc, chúng tôi rút ra các kết luận sau:

 Việc dạy học lịch sử nói chung và bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch

sử lớp 12 nói riêng cha có sự đổi mới, ngời thầy vẫn giữ vai trò chủ

đạo trong việc truyền đạt kiến thức, còn học trò thì ghi nhớ

 Đa số các trờng đều có sử dụng CNTT vào dạy hoc lịch sử nhng cònhạn chế, số tiết có sử dụng giáo án điện tử còn rất ít

 Hầu hết các trờng đợc điều tra đều có máy tính nối mạng Internet vàmáy chiếu đa năng, song việc sử dụng mang tính thử nghiệm, đối phókhi kiểm tra, khi thao giảng, dự giờ là chính

 Hầu hết các giáo viên đều nhận thức đợc vị trí,vai trò của bài ôn tập, sơkết, tổng kết Tuy nhiên để nâng cao hiệu quả bài học này dới sự hỗ trợcủa CNTT thì ít giáo viên thực hiện.

Đánh giá của giáo viên đối với việc ứng dụng CNTT trong dạy học lịch sử nói chung, bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử nói riêng :

- Toàn bộ giáo viên đợc điều tra cho rằng việc sử dụng CNTT trong dạy học lịch sử là cần thiết,nhất là đối với bài ôn tập,sơ kết,tổng kết

- Một số giáo viên cho rằng cha ứng dụng CNTT đợc nhiều vào thiết kếbài giảng là do thiếu cơ sở vật chất,phơng tiện kỹ thuật,tốn nhiều thời gian côngsức,trình độ tin học nhiều hạn chế,do tuổi tác ( phần lớn giáo viên dạy khối 12

đêù là giáo viên lớn tuổi hơn khối lớp khác ) nên ngại đổi mới

lớp 12 THPt (Chơng trình chuẩn )2.1- Mục tiêu, nội dung các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 (chơng trình chuẩn).

2.1.1 Mục tiêu các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 (chơng trình chuẩn).

- Nội dung các bài ôn tập, sơ kết, tổng kết môn lịch sử lớp 12 THPT (chơng trình chuẩn) nhằm đạt đợc các mục tiêu sau: