- Cơ cấu, cơ sở nguyờn nhiờn liệu, tỡnh hỡnh sản xuất & phõn bố của từng ngành cụng nghiệp trọng điểm - Giải thớch được tại sao cỏc ngành trờn được coi là ngành cụng nghiệp trọng điểm..
Trang 1Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12
Chuyờn đề: VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NGÀNH CễNG NGHIỆP TRỌNG ĐIỂM
Tỏc giả: Nguyễn Thị Thanh Huyền Giỏo viờn: mụn Địa lớ
Trường THPT: chuyờn Vĩnh Phỳc
A MỞ ĐẦU:
I Mục tiờu: Sau bài học học sinh nắm được:
1 Về kiến thức
- Điều kiện phỏt triển của cỏc ngành cụng nghiệp trọng điểm của nước ta hiện nay
- Cơ cấu, cơ sở nguyờn nhiờn liệu, tỡnh hỡnh sản xuất & phõn bố của từng ngành cụng nghiệp trọng điểm
- Giải thớch được tại sao cỏc ngành trờn được coi là ngành cụng nghiệp trọng điểm
2 Về kĩ năng
- Khai thỏc Atlat - trang 22 để trỡnh bày sự phõn bố cỏc ngành cụng nghiệp trọng điểm:
+ Những vựng phõn bố than dầu, cỏc nhà mỏy thủy điện, nhiệt điện
+ Cỏc trung tõm cụng nghiệp chế biến lương thực – thực phẩm lớn
- Phõn tớch cỏc biểu đồ, bảng số liệu, sơ đồ về cỏc ngành cụng nghiệp
II> Phương tiện dạy học:
- At lat địa lớ Việt Nam
- Sỏch giao khoa địa lớ 12
- Tranh ảnh, bảng số liệu…
III Phương phỏp dạy học:
- Đàm thoại gợi mở
- Thảo luận nhúm
- Khai thỏc hỡnh ảnh trực quan
IV: Thời gian bồi dưỡng: 2 ca chuyờn đề (6 tiết)
B Nội dung
I.KIẾN THỨC CƠ BẢN
1 Cụng nghiệp năng lượng
.1.1 Vai trũ của cụng nghiệp năng lượng
- Là cơ sở động lực cho cỏc ngành kinh tế khỏc nờn cú liờn quan tỏc động đến toàn bộ nền kinh tế, cơ sở để thực hiện cụng nghiệp hoỏ, hiện đại hoỏ
- Là ngành được ưu tiờn đi trước một bước cỏc ngành khỏc
- Chiếm tỉ lệ lớn vốn đầu tư xõy dựng cơ bản và giỏ trị sản lượng cụng nghiệp
.1.2 Cụng nghiệp khai thỏc nguyờn, nhiờn liệu
a) Cụng nghiệp khai thỏc than
- Nước ta cú nhiều than tổng trữ lượng khoảng 7 tỉ tấn, gồm 4 loại than antraxit, than mỡ, than nõu và than bựn Than cú chất lượng tốt, nằm tập trung, dễ khai thỏc
- Than được khai thỏc ở Quảng Ninh (than antraxit, chiếm 90% trữ lượng), sau đú
là Na Dương (Lạng Sơn), Thỏi Nguyờn, Nụng Sơn (Quảng Nam) ; than nõu ở Đồng bằng sụng Hồng ; than bựn ở U Minh khai thỏc chưa nhiều
- Than được khai thỏc từ lõu dưới 2 hỡnh thức là lộ thiờn và hầm lũ
- Năm 2005, sản lượng than đó đạt 32,4 triệu tấn, trong đú xuất khẩu 18 triệu tấn, phần lớn số cũn lại được cung cấp cho cỏc nhà mỏy nhiệt điện ở miền Bắc,
b) Khai thỏc dầu khớ
Trang 2Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12
- Nước ta cú tiềm năng lớn về dầu khớ, trữ lượng hàng chục tỉ tấn và trờn 350 tỉ m³ khớ đốt tập trung trong 5 bể trầm tớch ở vựng thềm lục địa
- Cụng nghiệp dầu khớ là ngành cũn non trẻ, tấn dầu đầu tiờn đó được khai thỏc vào năm 1986 Năm 2005, sản lượng đó đạt 18,52 triệu tấn,
- Cựng với dầu, khớ đốt đó được khai thỏc để phục vụ cho cỏc nhà mỏy nhiệt điện (ở vựng Đụng Nam Bộ) và cỏc cơ sở sản xuất phõn bún (Phỳ Mĩ, Cà Mau,…)
- Khụng những khai thỏc, ngành hoỏ dầu của nước ta cũng đang được hỡnh thành với nhà mỏy lọc dầu số I đang được xõy dựng ở Dung Quất (Quảng Ngói) cú cụng suất 6,5 triệu tấn/năm (bắt đầu đi vào hoạt động 3/2009)
1.3 Cụng nghiệp điện lực
a) Nhiệt điện
- Chạy bằng than hoặc dầu, khớ Cỏc nhà mỏy ở miền Bắc thường chạy bằng than trong khi cỏc nhà mỏy ở miền Nam chạy bằng dầu và khớ đốt
- Chạy bằng than cú cỏc nhà mỏy : Phả Lại I (Hải Dương, 440 MW), Uụng Bớ (Quảng Ninh, 150 MW), Ninh Bỡnh (Ninh Bỡnh, 110 MW)
- Chạy bằng dầu cú cỏc nhà mỏy : Hiệp Phước (375 MW), Thủ Đức (165MW) đều ở Thành phố Hồ Chớ Minh
- Chạy bằng khớ đốt cú nhà mỏy : Phỳ Mỹ 1, 2, 3, 4 (Bà Rịa - Vũng Tàu, 1090 MW), Bà Rịa (Bà Rịa - Vũng Tàu, 328 MW)
b) Thuỷ điện
- Tiềm năng thuỷ điện rất lớn, cụng suất đạt 30 tỉ KW, cú thể sản xuất hàng năm
270 tỉ KWh, tập trung nhiều nhất trờn hệ thống sụng Hồng (37%), sụng Đồng Nai (19%)
- Thuỷ điện hiện chiếm gần 75% sản lượng điện cả nước với cỏc nhà mỏy lớn : Thỏc Bà (sụng Chảy, Yờn Bỏi, 110 MW), Hoà Bỡnh (sụng Đà, Hoà Bỡnh, 1920 MW),
Đa Nhim (sụng Đồng Nai, Lõm Đồng, 165 MW) , Y-a-li (sụng Xờ Xan, Gia Lai, 720 MW), Đa Mi - Hàm Thuận (sụng La Ngà, Bỡnh Thuận, 472 MW), Trị An (sụng Đồng Nai, Đồng Nai, 400 MW), Thỏc Mơ (sụng Bộ, Bỡnh Phước, 150 MW)…
- Hiện đang xõy dựng nhiều nhà mỏy quan trọng : Na Hang (sụng Gõm, Tuyờn Quang, 342 MW), Sơn La (sụng Đà, Sơn La, 2400 MW), Bản Mai (sụng Cả, Nghệ An,
320 MW), A Vương (sụng Thu Bồn, Quảng Nam, 300 MW), Thượng Kon Tum (Xờ Xan, Kon Tum, 260 MW), Xờ Xan 4 (Xờ Xan, Gia Lai, 366 MW), …
c) Mạng lưới điện
- Đường dõy 500 KV nối từ Hoà Bỡnh đến Phỳ Lõm (TP Hồ Chớ Minh) dài 1488 km
- Hiện nay trờn 90% số xó trờn cả nước đó cú điện
d) Sản lượng điện
Sản lượng điện đó tăng nhanh chúng : 2,5 tỉ KWh (1975), 5,2 tỉ KWh (1985), 26,7
tỉ KWh (2000), 53,32 tỉ KWh (2005) và năm 2008 (72,1 tỉ kwh)
2.1 Cụng nghiệp chế biến lương thực thực phẩm
- Hiện nay đang là ngành cụng nghiệp trọng điểm, cú mối quan hệ mật thiết với nụng nghiệp và chia làm 3 ngành
- Nước ta cú nhiều thế mạnh để phỏt triển ngành này : Nguồn nguyờn liệu tại chỗ dồi dào, thị trường tiờu thụ lớn cả trong và ngoài nước
- Sự phõn bố cỏc cơ sở sản xuất mang tớnh quy luật : Cỏc cơ sở sơ chế thường gắn với vựng nguyờn liệu, cỏc cơ sở chế biến thành phẩm thường gắn với thị trường
Trang 3Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12
a) Cụng nghiệp chế biến sản phẩm trồng trọt
- Cụng nghiệp xay xỏt : Phỏt triển nhanh, phõn bố rộng, nhiều nhất là cỏc vựng trọng điểm lương thực, cỏc thành phố cú thị trường lớn và phục vụ xuất khẩu Sản lượng gạo xay xỏt là 31,53 triệu tấn (2008)
- Cụng nghiệp đường mớa phỏt triển từ lõu, phỏt triển mạnh, gồm nhiều cơ sở thủ cụng và cỏc nhà mỏy lớn Cỏc nhà mỏy quan trọng : Lam Sơn (Bắc Trung Bộ) Quảng Ngói (Nam Trung Bộ), Bỡnh Dương, La Ngà, Tõy Ninh (Đụng Nam Bộ), Hiệp Hoà, Long
An (Đồng bằng sụng Cửu Long) Sản lượng đường đạt 3,05 triệu tấn (2008)
- Cụng nghiệp chế biến chố, cà phờ, thuốc lỏ phỏt triển mạnh trong những năm gần đõy Chố được chế biến ở Tõy Nguyờn (Lõm Đồng, Gia Lai), Trung du và miền nỳi Bắc Bộ (Thỏi Nguyờn, Phỳ Thọ, Tuyờn Quang, Yờn Bỏi…), sản lượng chố khoảng
200 nghỡn tấn Cà phờ chế biến ở Tõy Nguyờn, Đ.Nam Bộ Thuốc lỏ chế biến chủ yếu
ở Đ.Nam Bộ, sản lượng ~ 4,43 tỉ bao
- Cụng nghiệp rượu, bia, nước ngọt sản xuất chủ yếu ở cỏc thành phố lớn Sản lượng rượu 400 triệu lớt, bia 1849,9 triệu lớt
b) Chế biến sản phẩm chăn nuụi
- Chưa phỏt triển mạnh vỡ ngành chăn nuụi, đặc biệt là chăn nuụi để lấy thịt, sữa
- Chăn nuụi bũ sữa phỏt triển ở Đức Trọng (Lõm Đồng), Mộc Chõu (Sơn La), ven cỏc thành phố lớn (Hà Nội, Thành phố Hồ Chớ Minh) Ngành chế biến sữa, bơ, pho mỏt phỏt triển chủ yếu ở Hà Nội và TP Hồ Chớ Minh Sản lượng sữa hộp là 388,4 triệu hộp
c) Chế biến thuỷ hải sản
- Nghề làm nước mắm phỏt triển ở Cỏt Hải (Hải Phũng), Phan Thiết (Bỡnh Thuận), Phỳ Quốc (Kiờn Giang) Sản lượng 212,5 triệu lớt
- Làm muối phỏt triển ở Văn Lớ (Nam Định), Sa Huỳnh (Quảng Ngói), Cà Nỏ (Ninh Thuận) Sản lượng 847,0 nghỡn tấn
- Ngành đụng lạnh phỏt triển nhanh chủ yếu phục vụ xuất khẩu, ngành đồ hộp phỏt triển ở Hải Phũng và Thành phố Hồ Chớ Minh
d Cụng nghiệp chế biến gỗ và lõm sản
- Bao gồm nhiều phõn ngành như cưa xẻ, chế biến, đồ gỗ, mõy tre, bột giấy
- Cỏc cơ sở chế biến gỗ và lõm sản tập trung ở Tõy Nguyờn (Plõy-cu, Buụn Ma Thuột, Gia Nghĩa), Bắc Trung Bộ (Thanh Hoỏ, Hà Tĩnh, Vinh) Sản lượng gỗ xẻ là 5,3 triệu m3 (2008)
3 CễNG NGHIỆP SẢN XUẤT HÀNG TIấU DÙNG
3.1 Đặc điểm
- Cụng nghiệp sản xuất hàng tiờu dựng hiện là ngành cụng nghiệp trọng điểm, tạo
ra nhiều hàng hoỏ phục vụ cho nhu cầu đời sống của người dõn, gúp phần nõng cao đời sống và phục vụ xuất khẩu
- Nước ta cú điều kiện thuận lợi để phỏt triển cụng nghiệp sản xuất hàng tiờu dựng vỡ
cú nguồn lao động dồi dào, khộo tay, lương thấp và cú thị trường tiờu thụ lớn
- Đõy là ngành sử dụng nhiều lao động, đặc biệt là lao động nữ, chịu tỏc động mạnh của yếu tố thị trường, lại ớt gõy ụ nhiễm nờn thường phõn bố ở ven cỏc đụ thị lớn
- Ba ngành quan trọng nhất là dệt - may, da - giày và giấy - in - văn phũng phẩm
3.2 Cụng nghiệp dệt - may
- Ngành chớnh thức được hỡnh thành với việc ra đời của nhà mỏy dệt Nam Định, phỏt triển mạnh trờn cơ sở nguồn lao động dồi dào, thị trường tiờu thụ lớn
- Nguyờn liệu chớnh là cỏc nụng sản (bụng, đay, gai, lanh…) hoặc cỏc sợi hoỏ học
Trang 4Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12 nhập nội
- Cụng nghiệp dệt nước ta trải qua những bước phỏt triển thăng trầm, hiện nay cũn đang gặp khú khăn về trang thiết bị và nguồn nguyờn liệu
- So với ngành dệt thỡ ngành may phỏt triển mạnh hơn, sản phẩm đó cú chỗ đứng trờn thị trường thế giới
- Ngành dệt - may phỏt triển mạnh ở cỏc thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố
Hồ Chớ Minh, Hải Phũng, Đà Nẵng, Nam Định, cỏc tỉnh Đồng Nai, Bỡnh Dương, Long An
3.3 Cụng nghiệp da - giày
- Những năm gần đõy cú điều kiện thuận lợi để phỏt triển vỡ nhu cầu trong nước tăng và thị trường thế giới lớn
Năm 2008: da cứng đạt 16.604 tấn, da mềm 28.582 nghỡn bia, giày dộp cỏc loại đạt 234.560 nghỡn đụi Hàng da giày xuất khẩu đạt 3039,6 triệu USD
- Ngành da - giày phỏt triển ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chớ Minh, Hải Phũng
3.4 Cụng nghiệp giấy - in - văn phũng phẩm
- Cả nước cú 2 nhà mỏy giấy lớn là Bói Bằng (Phỳ Thọ) và Tõn Mai (Đồng Nai)
- Cỏc cơ sở in phỏt triển ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chớ Minh
- Việc sản xuất văn phũng phẩm cũn hạn chế, thiếu sức cạnh tranh
II CÁC DẠNG BÀI TẬP
1.Dạng 1: Bài tập liờn quan đến điều kiện phỏt triển của cỏc ngành cụng nghiệp:
a Cõu hỏi thường gặp:
Cõu 1:
+ Trỡnh bày
+ Chứng
minh
+ Phõn tớch
+ Điều kiện + Thuận lợi và khú khăn + Thế mạnh và hạn chế
+ về tự nhiờn để phỏt triển ngành cụng nghiệp A
+ để phỏt triển ngành cụng nghiệp A
Cõu 2: Tại sao ngành CN A lại phỏt triển (chưa phỏt triển) trong những năm gần đõy?
b Cỏch làm: Dựa vào cỏc nhõn tố ảnh hưởng đến sự phõn bố và phỏt triển cụng nghiệp
dựng
Tự nhiờn - Nguyờn nhiờn liệu
+ Than
+ Dầu
+ Thủy năng
+ Năng lượng khỏc
- Nguyờn nhiờn liệu + Trồng trọt (lương thực, cõy cụng nghiệp, cõy ăn quả, cõy thực phẩm)
+ Chăn nuụi (số lượng)
+ Thủy sản (nguồn lợi, sản lượng)
- Nguyờn liệu + Trong nước: từ nụng nghiệp và CN húa chất
+ nguyờn liệu ngoại nhập
Kinh tế
-XH
- Dõn cư – lao động
- Cơ sở vật chất (nhà
mỏy, đường dõy tải điện,
trạm biến ỏp…) – cơ sở
hạ tầng
- Dõn cư – lao động
- Cơ sở vật chất (nhà mỏy CB) – cơ sở hạ tầng
- Thị trường, vốn
- Dõn cư – lao động
- Cơ sở vật chất (nhà mỏy CB) – cơ sở hạ tầng
- Thị trường, vốn
Trang 5Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12
- Thị trường, vốn
- Chớnh sỏch NN
- Chớnh sỏch nhà nước - Chớnh sỏch nhà
nước
Lưu ý: Dựa vào yờu cầu của đề bài để lựa chọn nhõn tố cho phự hợp
c Vớ dụ minh họa:
Cõu 1:Trỡnh bày những thế mạnh về tự nhiờn đối với phỏt triển ngành cụng nghiệp điện lực nước ta? ? (1,0 điểm)
Việc sản xuất điện của nước ta hiện nay chủ yếu dựa vào cơ sở cỏc tài nguyờn (than, dầu khớ, nguồn thỷ năng)
* Nguồn than cho CN điện dồi dào…
- Nước ta cú nhiều than: tổng trữ lượng khoảng 7 tỉ tấn, gồm 4 loại than antraxit, than mỡ, than nõu và than bựn Than cú chất lượng tốt, nằm tập trung, dễ khai thỏc
- Than đỏ ở Quảng Ninh (trữ lượng khoảng 3 tỉ tấn chiếm 90% trữ lượng) cả nước,
- Than mỡ ở Làng Cẩm (Thỏi Nguyờn), Nụng Sơn (Quảng Nam) ;
- than nõu ở Đồng bằng sụng Hồng độ sõu 300-1000m, Na Dương (Lạng Sơn),
- than bựn ở U Minh khai thỏc chưa nhiều
* Dầu khớ với trữ lượng vài tỷ tấn dầu, hàng trăm tỷ m3 khớ, tập trung ở cỏc bể trầm tớch thềm lục địa phớa Nam: đặc biệt ở Nam Cụn Sơn và Cửu Long
* Thủy năng cú tiềm năng rất lớn, khoảng 30 triệu KW, tập trung ở hệ thống sụng Hồng (37%) và sụng Đồng Nai (19%)
* Cỏc nguồn năng lượng khỏc: giú, thuỷ triều, năng lượng mặt trời…
Cõu 2: Tại sao trong những năm gần đõy CN sản xuất hàng tiờu dựng lại được phỏt triển mạnh mẽ? (Chương trỡnh nõng cao) 1.5 điểm.
* Giới thiệu: CN sản xuất hàng tiờu dựng gồm cỏc ngành: dệt – may, da – giày, giấy, văn phũng phẩm, sành - sứ - thủy tinh
CN sản xuất hàng tiờu dựng trong những năm gần đõy phỏt triển mạnh mẽ do cú nhiều điều kiện thuận lợi:
1) Nguồn lao động:
+ nguồn lao động dồi dào, cần cự chịu khú phự hợp với ngành này
+ Nhỡn chung lao động của nước ta cú tay nghề ngày càng cao, cú khả năng tiếp thu khao học kĩ thuật và cụng nghệ tiờn tiến
+ Giỏ cụng lao động của nước ta rẻ hơn nhiều so với cỏc nước trong khu vực ->
là điều kiện thuận lợi để hạ giỏ sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh trờn thị trường, thu hỳt được nhiều vốn đầu tư vào ngành
2) Thị trường tiờu thụ rộng lớn:
+ Thị trường trong nước tăng do dõn số đụng, mức sống ngày càng tăng, nhu cầu tiờu dựng rất lớn
+ Thị trường xuất khẩu ngày càng được quan tõm: bờn cạnh cỏc thị trường truyền thống, thỡ hiện nay sản phẩm của ngành đó xõm nhập được vào cỏc thị trường khú tớnh như EU, HK, Nhật Cỏc hàng tiờu dựng của nước ta ngày càng khẳng định được vị trớ của mỡnh trờn thương trường quốc tế như đồ dệt may, da giày, tỳi
3) Nguồn nguyờn liệu trong nước ngày càng phỏt triển và đảm bảo hơn:
+ Đối với CN dệt: diện tớch trồng bụng tăng/Tuy nhiờn nguồn nguyờn liệu sợi cho CN dệt cũn hạn chế, phần lớn nguyờn liệu phải nhập ngoại
4) Cơ sở vật chất kĩ thuật và vốn đầu tư:
Trang 6Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12 + CN sản xuất hàng tiờu dựng là ngành CN truyền thống được phỏt triển từ lõu đời, cú cỏc cơ sở sản xuất được hỡnh thành cỏch đõy hàng trăm năm
+ Cỏc cơ sở sản xuất hàng tiờu dựng tập trung chủ yếu ở cỏc thành phố lớn, đụng dõn như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chớ Minh ,Hải Phũng, Nam Định, Đà Nẵng
+ thu hỳt được nhiều cỏc dự ỏn đầu tư nước ngoài trong việc phỏt triển CN sản xuất hàng tiờu dựng nhằm cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu
5) đảng và nhà nước quan tõm, ưu tiờn đầu tư cho phỏt triển ngànhdo đõy là ngành
trọng điểm của nước ta
Cõu 3/Vỡ sao ngành CN dệt lại phõn bố tập trung tại cỏc đụ thị lớn?
- Dõn cư đụng, cú nguồn lao động tại chỗ dồi dào, lại cú khả năng thu hỳt lao động từ nơi khỏc đến, đặc biệt là lao động nữ
- Thị trường tiờu thụ rộng rói
- Cơ sở vật chất hạ tầng tốt
- Cú truyền thống phỏt triển cỏc ngành này
- Cú mạng lưới phõn phối sản phẩm tốt
d Bài tập tự luyện:
Cõu 1: Nờu những điểm chung của cỏc ngành cụng nghiệp năng lượng, cụng
nghiệp sản xuất hàng tiờu dựng và cụng nghiệp chế biến nụng lõm thủy sản ở nước ta? Phõn tớch thế mạnh để phỏt triển từng ngành núi trờn? (Đề thi đại học năm 2008)
Cõu 2: Tại sao trong những năm gần đõy ngành cụng nghiệp năng lượng nước ta lại được phỏt triển mạnh mẽ?
Cõu 3: Tại sao sản lượng điện nước ta tăng nhanh?
Cõu 4: Chứng minh rằng ngành cụng nghiệp chế biến lương thực – thực phẩm nước ta cú nguồn nguyờn liệu tại chỗ dồi dào?
Cõu 5: Hóy so sỏnh cỏc nguồn lực để phỏt triển cụng nghiệp dệt, may, da – giày
và giấy – in – văn phũng phẩm
2 Dạng 2: CN TRỌNG ĐIỂM
a Cỏc dạng cõu hỏi:
C1: Tại sao ngành… là ngành CN trọng điểm của nước ta?
C2: Chứng minh ngành … là ngành CN trọng điểm của nước ta?
b Cỏch giải:
* Mở bài: Khỏi niệm cụng nghiệp trọng điểm
* Nội dung:
Thế mạnh lõu dài
(ý chớnh)
nguyờn liệu lao động thị trường,
Cở sở vật chất kĩ thuật, chớnh sỏch
Hiệu quả cao về
KT-XH
đặc điểm KT-KThuật của ngành (nhúm B) chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu CN, sản lượng của cỏc sản phẩm chớnh, đúng gúp hàng xuất khẩu
giải quyết việc làm, nõng cao thu nhập cho người dõn, cụng nghiệp húa nụng thụn
Tỏc động mạnh mẽ nụng nghiệp,
Trang 7Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12 đến cỏc ngành KT
khỏc
Cụng nghiệp Cỏc ngành dịch vụ
c Vớ dụ:
Cõu hỏi 1: Chứng minh cụng nghiệp sản xuất hàng tiờu dựng là ngành cụng nghiệp trọng điểm của nước ta?
- Trỡnh bày khỏi niệm ngành cụng nghiệp trọng điểm: là ngành cú thế mạnh lõu dài, mang lại hiệu quả kinh tế cao và cú tỏc động mạnh mẽ đến sự phỏt triển của nhiều ngành kinh tế khỏc
* Cú thế mạnh lõu dài
- Nguồn lao động dồi dào, giỏ nhõn cụng thấp
- Cú nguồn nguyờn liệu dồi dào, đa dạng: nguyờn liệu tự nhiờn (bụng, đay, lanh,
tơ tằm), nguyờn liệu chế biến (sợi húa học), nguyờn liệu nhập
- Cú thị trường tiờu thụ rộng lớn: trong nước (hơn 85,8 triệu dõn, mức sống ngày càng cao), thị trường xuất khẩu mở rộng
- Cơ sở vật chất kĩ thuật: là ngành CN truyền thống, cú cỏc cơ sở quan trọng tập trung ở cỏc thành phố lớn (Hà Nội, Thành phố Hồ Chớ Minh, Hải Phũng, Đà Nẵng, Nam Định, cỏc tỉnh Đồng Nai, Bỡnh Dương, Long An)
- Hiện nay, cú sự liờn doanh với nước ngoài
* Mang lại hiệu quả cao
- Về kinh tế:
+ Chiếm tỉ trọng cao trong tổng giỏ trị sản xuất cụng nghiệp: 16,8% (2007)
+ Cú ưu thế: vốn đầu tư ớt, thu hồi vốn nhanh phự hợp với điều kiện nước ta + Đem lại hiệu quả kinh tế cao: 96,1tỉ đồng, cụ thể: 259 nghỡn tấn sợi, 561 triệu một vải lụa, >1 tỉ quần ỏo may sẵn
+ Cú nhiều mặt hàng xuất khẩu: dệt may, giày dộp => đem lại ngoại tệ lớn
- Về xó hội:giải quyết việc làm, nõng cao đời sống nhõn dõn, đẩy mạnh cụng nghiệp húa nụng thụn
* Tỏc động mạnh mẽ đến cỏc ngành kinh tế khỏc
+ Thỳc đẩy hỡnh thành vựng chuyờn canh cõy CN: bụng, đay, cúi…
+ Đẩy mạnh hoạt động ngoại thương, giao thong vận tải phỏt triển…
Cõu 2: Tại sao CN năng lượng lại là ngành cụng nghiệp trọng điểm của nước ta?
MB: Nờu khỏi niệm CN trọng điểm
a/ Thế mạnh lõu dài:
* Nguồn nhiờn liệu phong phỳ và vững chắc:
- Than antraxớt tập trung ở Quảng Ninh với trữ lượng hơn 3 tỷ tấn, ngoài ra cũn
cú than nõu, than mỡ, than bựn…
- Dầu khớ với trữ lượng vài tỷ tấn dầu, hàng trăm tỷ m3 khớ, tập trung ở cỏc bể trầm tớch thềm lục địa phớa Nam: đặc biệt ở Nam Cụn Sơn và Cửu Long
- Thủy năng cú tiềm năng rất lớn, khoảng 30 triệu KW, tập trung ở hệ thống sụng Hồng (37%) và sụng Đồng Nai (19%)
- Cỏc nguồn năng lượng khỏc: giú, thuỷ triều, năng lượng mặt trời…
* Thị trường tiờu thụ rộng lớn, đỏp ứng nhu cầu cho sản xuất và sinh hoạt của người dõn
* Cơ sở vật chất và cơ sở kĩ thuật ngày càng phỏt triển
* Chủ trương của nhà nước: Điện phải đi trước một bước so với cỏc ngành KT khỏc
b/ Mang lại hiệu quả cao:
Trang 8Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12
- Chiếm trờn 11%giỏ trị sản xuất CN cả nước năm 2007 và ngày càng tăng
- Sản lượng khai thỏc tăng nhanh đạt gần 40 triệu tấn than, >18 triệu tấn dầu, sản lượng điện đạt 52,1 tỉ KWh
- Đẩy mạnh tốc độ KT, phục vụ cụng cuộc CNH, HĐH.Than, dầu thụ cũn cú xuất khẩu
- Nõng cao đời sống nhất là đồng bào ở vựng sõu, vựng xa
- Giảm thiểu ụ nhiễm mụi trường
c/ Tỏc động đến cỏc ngành kinh tế khỏc:
-Phỏt triển năng lượng đi trước một bước nhằm tạo thuận lợi thỳc đẩy cỏc ngành kinh tế khỏc phỏt triển về quy mụ, cụng nghệ, chất lượng sản phẩm…phục vụ nhu cầu CNH, HĐH
Cõu 3: Tại sao cụng nghiệp chế biến lương thực thực phẩm lại là ngành cụng nghiệp trọng điểm của nước ta?
Nờu khỏi niệm CN trọng điểm
a/ Thế mạnh lõu dài:
* Nguồn nhiờn liệu tại chỗ phong phỳ và vững chắc:
- Nguyờn liệu từ ngành trồng trọt:
+ Cõy lương thực: S gần 8,3 triệu ha trong đú 7,3 triệu ha trồng lỳa, sản lượng lương thực đạt trờn 36 triệu tấn cung cấp nguyờn liệu cho CN xay xỏt
+ Cõy cụng nghiệp: mớa (28-30 vạn ha), chố (10-12 vạn ha), gần 50 vạn ha
cà phờ… là nguồn nguyờn liệu phong phỳ cho CN đường mớa, chế biến chố cà phờ thuốc lỏ…
+ Rau (trờn 500 nghỡn ha), đậu (trờn 200 nghỡn ha), hoa quả phỏt triển mạnh là nguyờn liệu cho CNCBB sản phẩm rau quả
- Nguyờn liệu từ ngành chăn nuụi: đàn lợn hơn 27 triệu con, đàn bũ 5,5 triệu con, đàn trõu 2,9 triệu con, gia cầm trờn 200 triệu con… cung cấp nguyờn liệu cho ngành CNCB thịt và cỏc sản phẩm từ thịt, sữa và cỏc sản phẩm từ sữa…
- Nguyờn liệu từ thủy sản:phỏt triển mạnh mẽ với sản lượng đạt 3,4 triệu tấn trong đú chủ yếu là khai thỏc (gần 2 triệu tấn) và nuụi trồng đang tăng nhanh đạt (1,4 triệu tấn)
- Cỏc nguồn năng lượng khỏc: giú, thuỷ triều, năng lượng mặt trời…
* Thị trường tiờu thụ rộng lớn, đỏp ứng nhu cầu cho sản xuất và sinh hoạt của người dõn trong nước, thị trường thế giới và khu vực ngày càng mở rộng
* Cơ sở vật chất và cơ sở kĩ thuật ngày càng phỏt triển, 1 số ngành CNCBLTTP ra đời
từ lõu Và đó cú những cơ sở sản xuất nhất định tập trung chủ yếu ở cỏc vựng nguyờn liệu hoặc cỏc thành phố lớn
b/ Mang lại hiệu quả cao:
- Chiếm trờn tỉ trọng cao trong giỏ trị sản xuất CN cả nước
- Sản lượng một số sản phẩm năm 2005 như sau:xay xỏt: khoảng 39 triệu tấn, đường mớa khoảng 1 triệu tấn đường, 12 vạn tấn bỳp chố khụ, 80 vạn tấn cà phờ nhõn, khoảng 200 triệu lớt rượu, 1,3 tỉ lớt bia, trờn 300 triệu hộp sữa, gần 200 triệu lớt mắm
- tạo nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực: gạo, cà phờ, chố, thủy sản…
- Là ngành Khụng đũi hỏi vốn đầu tư lớn nhưng lại thu hồi vốn nhanh
c/ Tỏc động đến cỏc ngành kinh tế khỏc:
- Thỳc đẩy sự hỡnh thành cỏc vựng chuyờn mụn húa nụng nghiệp
- Đẩy mạnh phỏt triển cỏc ngành ngư nghiệp, sản xuất hàng tiờu dựng, cơ khớ…
Trang 9Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12
d Bài tập tự luyện:
Cõu 1: Chứng minh CN điện lực là ngành cụng nghiệp trọng điểm của nước ta hiện
nay?
Cõu 2: Tại sao cụng nghiệp dầu khớ tuy là ngành non trẻ nhưng vẫn được coi như là
ngành cụng nghiệp trọng điểm của nước ta hiện nay?
3 Dạng 3: Hiện trạng phỏt triển của cỏc ngành:
a Cỏc cõu hỏi thường gặp:
Cõu 1: Trỡnh bày tỡnh hỡnh sản xuất và phõn bố của ngành CN A?
Cõu 2: Phõn tớch đặc điểm phõn bố của ngành cụng nghiệp A?
Cõu 3: Chứng minh cơ cấu của ngành cụng nghiệp A đa dạng
b Cỏch giải:
* Mở bài: Khẳng định A là một trong những ngành cụng nghiệp trọng điểm của nước
ta
* Nội dung: Dựa vào kiến thức cơ bản trong SGK để trả lời theo yờu cầu cõu hỏi
+ Tỡnh hỡnh sản xuất: thường nờu sản lượng hoặc kể tờn cỏc sản phẩm chớnh của ngành
+ Cơ cấu: bao gồm những ngành nào, cú thay đổi hay khụng
+ Phõn bố: thường gắn với vựng nguyờn liệu hay thị trường tiờu thụ nờn nếu nhớ được nguyờn liệu thỡ sẽ nờu được phõn bố
c Vớ dụ:
Cõu 1: Hóy phõn tớch tỡnh hỡnh phỏt triển và phõn bố ngành CN CBLTTP ở nước ta?
a) Cụng nghiệp chế biến sản phẩm trồng trọt
- Cụng nghiệp xay xỏt : Phỏt triển nhanh, phõn bố rộng, nhiều nhất là cỏc vựng trọng điểm lương thực (d/c)
- Cụng nghiệp đường mớa phỏt triển từ lõu, phỏt triển mạnh, gồm nhiều cơ sở thủ cụng và cỏc nhà mỏy lớn Cỏc nhà mỏy quan trọng : Lam Sơn (Bắc Trung Bộ) Quảng Ngói (Nam Trung Bộ), Bỡnh Dương, La Ngà, Tõy Ninh (Đụng Nam Bộ), Hiệp Hoà, Long
An (Đồng bằng sụng Cửu Long) Sản lượng đường (d/c)
- Cụng nghiệp chế biến chố, cà phờ, thuốc lỏ phỏt triển mạnh trong những năm gần đõy Chố được chế biến ở Tõy Nguyờn (Lõm Đồng, Gia Lai), Trung du và miền nỳi Bắc Bộ (Thỏi Nguyờn, Phỳ Thọ, Tuyờn Quang, Yờn Bỏi…), sản lượng chố (d/c)
Cà phờ chế biến ở Tõy Nguyờn, Đ.Nam Bộ Thuốc lỏ chế biến chủ yếu ở Đ.Nam Bộ
- Cụng nghiệp rượu,bia, nước ngọt sản xuất chủ yếu ở cỏc thành phố lớnSản lượng (d/c)
b) Chế biến sản phẩm chăn nuụi
- Chưa phỏt triển mạnh vỡ ngành chăn nuụi, đặc biệt là chăn nuụi để lấy thịt, sữa
- Chăn nuụi bũ sữa phỏt triển ở Đức Trọng (Lõm Đồng), Mộc Chõu (Sơn La), ven cỏc thành phố lớn (Hà Nội, Thành phố Hồ Chớ Minh) Ngành chế biến sữa, bơ, pho mỏt phỏt triển chủ yếu ở Hà Nội và TP Hồ Chớ Minh Sản lượng sữa hộp (d/c)
c) Chế biến thuỷ hải sản
- Nghề làm nước mắm phỏt triển ở Cỏt Hải (Hải Phũng), Phan Thiết (Bỡnh Thuận), Phỳ Quốc (Kiờn Giang)
- Làm muối phỏt triển ở Văn Lớ (Nam Định), Sa Huỳnh (Quảng Ngói), Cà Nỏ (Ninh Thuận) Sản lượng (d/c)
Trang 10Trờng THPT chuyên Vĩnh Phúc Giáo án ôn thi đại học lớp 12
- Ngành đụng lạnh phỏt triển nhanh chủ yếu phục vụ xuất khẩu, ngành đồ hộp phỏt triển ở Hải Phũng và Thành phố Hồ Chớ Minh
Cõu 2: Đặc điểm phõn bố cỏc ngành cụng nghiệp năng lượng?
- cụng nghiệp năng lượng nước ta phõn bố khỏ rộng rói trong cả nước, song tập trung nhất ở vựng Trung du miền nỳi Bắc Bộ, Đụng Nam Bộ, ngược lại Bắc Trung Bộ chưa phỏt triển
- Sự phõn bố của từng ngành trong ngành CN năng lượng mang những đặc điểm riờng:
+ Cụng nghiệp nhiệt điện: chủ yếu phõn bố ở những vựng giàu khoỏng sản than
và dầu khớ như TDMNBB (gắn than), ĐNB (gắn với dầu khớ), hoặc những vựng cú mhu cầu tiờu thụ điện lớn
+ cụng nghiệp thuỷ điện: phõn bố dọc theo cỏc hệ thống sụng cú tiềm năng thuỷ điện lớn như sụng Đà (thuỷ điện Hoà Bỡnh…), sụng Xờ Xan (thuỷ điện Yaly, Xờ Xan…), sụng Đồng Nai (Hàm Thuận – Đa Mi, TRị An, Thỏc Mơ…) Như vậy tập trung chủ yếu ở 3 vựng TDMNBB, ĐNB, TN
+ Cụng nghiệp khai thỏc than chủ yếu tập trung ở Quảng Ninh
+ Cụng nghiệp khai thỏc dầu khớ tập trung chủ yếu ở Đụng Nam Bộ
- Cac mối quan hệ trong sư phõn bố cỏc cơ sở khai thỏc nhiờn liệu với cỏc cơ sở sản xuất điện năng
Cõu 3) Phõn tớch cơ cấu ngành cụng nghiệp thực phẩm: cơ sở nguyờn liệu, tỡnh hỡnh sản xuất và phõn bố?
- CN thực phẩm cú cơ cấu đa dạng, gồm phõn ngành chế biến sản phẩm trồng trọt, chế biến sản phẩm chăn nuụi, chế biến thủy , hải sản Trong mỗi phõn ngành cú nhiều hoạt động CN khỏc nhau( vớ dụ: phõn ngành chế biến sản phẩm chăn nuụi cú hoạt động chế biến sữa và cỏc sp từ sữa, chế biến thịt và cỏc sp từ thịt) Cỏc phõn ngành này PT dựa trờn cơ sở nguyờn liệu tại chỗ và phong phỳ của ngành trồng trọt, chăn nuụi và thủy sản
-Ngành CN chế biến lương thực , thực phẩm là ngành CN trọng điểm của nước ta, PT mạnh mẽ với sản phẩm đa dạng Hằng năm, ngành này cung cấp khoảng 1 triệu tấn đường, 12 vạn tấn chố , 80 vạn tấn cafộ nhõn, 300-350 triệu hộp sữa; cỏc sản phẩm tụm , cỏ đụng lạnh và đồ hộp…
- CN chế biến lương thực , thực phẩm phỏt triển gắn liền với nguồn nguyờn liệu và nhu cầu của thị trường tiờu thụ, nờn thường phõn bố ở gần nguồn nguyờn liệu và cỏc đụ thị lớn ( Vớ dụ:CN đường mớa PT dựa trờn nguyờn liệu tại chỗ nờn phõn bố tập trung ở đồng bằng sụng Cửu long, Đụng Nam bộ, Bắc Trung bộ, và duyờn hải Nam Trung bộ
CN chế thịt và cỏc sản phẩm từ thịt đỏp ứng trực tiếp cho nhu cầu tiờu thụ tại chỗ, nờn phỏt triển tập trung ở cỏc đụ thị lớn như Hà nội và TP Hồ Chớ minh….)
Cõu 4/ Hóy xỏc định cỏc nhà mỏy thủy điện lớn nhất của nước ta trờn bản đồ và giải thớch sự phõn bố của chỳng.
- Thủy điện Hũa Bỡnh trờn sụng Đà, cụng suất 1920 MW, thuộc tỉnh Hũa Bỡnh
- Thủy điện Yaly trờn sụng Xờ-xan, cụng suất 720 MW, thuộc tỉnh Gia Lai
- Thủy điện Trị An trờn sụng Đồng Nai, cụng suất 400 MW, thuộc tỉnh Đồng Nai
- Thủy điện Hàm Thuận-Đa Mi trờn sụng La Ngà, cụng suất 470 MW, thuộc tỉnh Bỡnh Thuận
- Đang xõy dựng nhà mỏy thủy điện Sơn La trờn sụng Đà, cụng suất 2400 MW, thuộc tỉnh Hũa Bỡnh
* Giải thớch: