- Trình bày được những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập.. - Biết được những khó khăn và thách thức về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới
Trang 13 Chủ đề 3: KINH TẾ VIỆT NAM TRONG THỜI KÌ ĐỔI MỚI VÀ
HỘI NHẬP (2 tiết)
A Mục tiêu
Học xong chủ đề này, HS có thể:
- Biết được sơ lược bối cảnh kinh tế nước ta trước thời kì đổi mới
- Trình bày được những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập
- Biết được những khó khăn và thách thức về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập kinh tế thế giới, từ đó có ý thức, hành động để góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
- Biết tìm kiếm tư liệu để phân tích, chứng minh những chuyển biến tích cực và những khó khăn thách thức của nền kinh tế nước ta
B Nội dung chính của chủ đề
- Sơ lược bối cảnh kinh tế nước ta trước thời kì đổi mới
- Những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập
- Những khó khăn và thách thức về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập
- Một số định hướng để đẩy mạnh công cuộc đổi mới kinh tế và hội nhập
Trang 2D Gợi ý hình thức tổ chức /phương pháp/kĩ thuật dạy học
Chủ đề này được viết dưới dạng tự học có hướng dẫn, vì thế có thể vận dụng nhiều
phương pháp/kĩ thuật như nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, khám phá, trực quan…
E Gợi ý các hoạt động dạy học
I HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN
Hoạt động 1 Liên hệ thực tế (hoạt động cá nhân)
a) Em đã được nghe người lớn (ông/bà, bố/mẹ…) kể về cuộc sống của họ trước thời kì đổi mới nền kinh tế nước ta chưa? Em có thể thuật lại câu chuyện đó cho cả lớp nghe
b) Dựa vào kiến thức đã học, qua những câu chuyện của người lớn, qua quan sát thực tế ở địa phương, em hãy cho biết:
- Chất lượng cuộc sống hiện tại có gì khác so với thế hệ trước (ông/bà, bố/mẹ…)?
- Nơi em sống có gì thay đổi?
Hoạt động 2 Quan sát hình và trả lời (hoạt động cặp đôi)
Quan sát một số hình ảnh ở phụ lục 2.1, em có suy nghĩ gì về sự thay đổi nền kinh
tế nước ta trước và trong thời kì đổi mới
Hoạt động 3 Tìm hiểu những thành tựu và thách thức của nền kinh tế nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập
- GV hướng dẫn các nhóm dựa vào phụ lục 2.2, tìm hiểu các nội dung sau:
1 - 2 Sơ lược bối cảnh kinh tế nước ta trước thời kì đổi mới
3 - 4 Những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới
và hội nhập
5 - 6 Những khó khăn và thách thức khi Việt Nam trên con đường đổi mới
và hội nhập kinh tế thế giới
- Các nhóm trao đổi, thảo luận, thống nhất và ghi vào bảng phụ hoặc giấy những điều nhóm tìm hiểu được
- GV quan sát, hỗ trợ các nhóm (nếu cần)
- Đại diện các nhóm trình bày kết quả
Trang 3- Các nhóm chú ý lắng nghe, nhận xét, bổ sung, đánh giá lẫn nhau
- GV nhận xét và ghi nhận kết quả của nhóm
Kết luận
1 Sơ lược bối cảnh kinh tế nước ta trước thời kì đổi mới
- Nền kinh tế nước ta đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước
+ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã đem lại độc lập cho đất nước, tự do cho nhân dân
+ Đất nước bị chia cắt từ năm 1954 đến 30 – 4 – 1975
• Miền Bắc…
• Miền Nam…
+ Đất nước thống nhất, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội Vào cuối những năm thập kỉ 70, đầu thập kỉ 80 của thế kỉ XX, nước ta rơi vào khủng hoảng kéo dài, với tình trạng lạm phát cao, sản xuất đình trệ, lạc hậu
- Để đưa đất nước vượt qua khủng hoảng, đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải đổi mới
2 Những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập
- Tính đến nay (2013), công cuộc Đổi mới của nước ta đã trải qua chặng đường
27 năm, nền kinh tế nước ta đã đạt được nhiều thành tựu
+ Nước ta đã thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài Lạm phát được đẩy lùi Tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao
+ Cơ cấu kinh tế đang có sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Trong công nghiệp đã hình thành một số ngành công nghiệp trọng điểm Phát triển hoạt động ngoại thương và thu hút đầu tư nước ngoài
+ Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ cũng chuyển biến rõ rệt
• Hình thành các vùng kinh tế trọng điểm, phát triển các vùng chuyên canh quy
mô lớn, các trung tâm công nghiệp và dịch vụ lớn
• Vùng sâu, vùng xa, vùng núi và biên giới, hải đảo cũng được ưu tiên phát triển
- Nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trong xóa đói giảm nghèo, đời sống vật chất và tinh thần của đông đảo nhân dân được cải thiện rõ rệt
3 Những khó khăn và thách thức khi Việt Nam trên con đường đổi mới và
Trang 4hội nhập kinh tế thế giới
- Ở nhiều tỉnh, huyện, nhất là ở miền núi vẫn còn các xã nghèo
- Nhiều loại tài nguyên đang bị khai thác quá mức, môi trường bị ô nhiễm
- Vấn đề việc làm, phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, xóa đói giảm nghèo,… vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội
- Những biến động trên thị trường thế giới và khu vực
- Một số định hướng để đẩy mạnh công cuộc đổi mới kinh tế và hội nhập:
+ Thực hiện chiến lược về tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo;
+ Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển nền kinh tế tri thức; + Bảo vệ tài nguyên môi trường và phát triển bền vững;
+ Đẩy mạnh phát triển giáo dục, y tế,
II HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
Hoạt động 1 Làm bài tập TNKQ (hoạt động cá nhân/cả lớp)
Từ câu 1 đến câu 4 dưới đây, mỗi câu chọn 1 phương án trả lời đúng
Câu 1 Nền kinh tế nước ta bị rơi vào khủng hoảng kéo dài, với tình trạng lạm phát
cao, sản xuất đình trệ, lạc hậu vào thời gian
A sau năm 1954 đến năm 1975 B từ năm 1945 đến 1954
C cuối thập kỉ 80 của thế kỉ XX D cuối thập kỉ 90 của thế kỉ XX
Câu 2 Nước ta bắt đầu công cuộc đổi mới từ năm
A 1986 B 1991
C 1996 D 1975
Câu 3 Công cuộc Đổi mới nước ta từ Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ
VI xác định là
A đổi mới toàn diện về kinh tế – xã hội
B đổi mới ngành công nghiệp
C đổi mới ngành nông nghiệp
D đổi mới về chính trị, tư tưởng
Trang 5Câu 4 Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở nước ta hiện nay là
A giảm tỉ trọng của khu vực nông-lâm-ngư, tăng tỉ trọng của khu vực công nghiệp
- xây dựng, tăng tỉ trọng của khu vực dịch vụ
B giảm tỉ trọng của khu vực nông-lâm-ngư, tăng tỉ trọng của khu vực công nghiệp
- xây dựng, tỉ trọng của khu vực dịch vụ còn biến động
C tăng tỉ trọng của khu vực nông-lâm-ngư, giảm tỉ trọng của khu vực công nghiệp
- xây dựng, tăng tỉ trọng của khu vực dịch vụ
D giảm tỉ trọng của khu vực nông-lâm-ngư và khu vực công nghiệp-xây dựng, tỉ trọng của khu vực dịch vụ còn biến động
Hoạt động 2 Làm bài tập tự luận (hoạt động cặp đôi)
Câu 5 Vì sao nước ta cần phải tiến hành đổi mới kinh tế?
Câu 6 Hãy nêu một số thành tựu và thách thức trong sự phát triển kinh tế của đất nước Câu 7 Cho bảng số liệu sau:
Cơ cấu tổng sản phẩm trong nước theo giá thực tế phân theo khu vực kinh tế của nước ta (đơn vị : %)
1 Sưu tầm những tư liệu, hiện vật trước thời kì đổi mới kinh tế
2 Chứng minh những thay đổi về kinh tế - xã hội tại địa bàn cư trú từ khi tiến hành đổi mới kinh tế đến nay
3 Lấy những dẫn chứng cụ thể để chứng minh những khó khăn thách thức đối với nền kinh tế nước ta trong bối cảnh hội nhập
Trang 6F Gợi ý kiểm tra, đánh giá
- Căn cứ vào nội dung của chủ đề để lấy điểm cho phù hợp với môn Lịch sử hoặc môn Địa lí
- Việc đánh giá kết quả học tập của HS thông qua các chủ đề phải khách quan Căn
cứ vào mục tiêu chủ đề để đánh giá
- Đánh giá cần dựa trên năng lực của người học: chú ý đánh giá khả năng tư duy tổng hợp; chú trọng đánh giá thái độ hợp tác khi làm việc nhóm, xử lí các tình huống của HS…
- Cần tạo điều kiện để HS tham gia đánh giá kết quả học tập của các HS khác trong nhóm, trong lớp và tự đánh giá bản thân
PHỤ LỤC
1 Nội dung các bài liên quan
Để dạy học chủ đề này, GV và HS cần sử dụng kiến thức ở các bài sau:
- Môn Lịch sử:
+ Bài 33 (Lớp 9) Việt Nam trên con đường đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội (từ năm 1986 đến năm 2000)
- Môn Địa lí:
+ Bài 22 (Lớp 8) Việt Nam - đất nước, con người
+ Bài 6 (Lớp 9) Sự phát triển nền kinh tế Việt Nam
2 Tư liệu sử dụng trong bài
2.1 Một số hình ảnh về sự thay đổi nền kinh tế nước ta
Trang 7Hình ảnh trước thời kì đổi mới Hình ảnh thời kì đổi mới
http://vnexpress.net
http://vnexpress.net
Trang 8Hình ảnh trước thời kì đổi mới Hình ảnh thời kì đổi mới
Người dân xếp hàng mua lương thực,
thực phẩm theo tem phiếu thời kỳ bao cấp
trước năm 1985 http://vnexpress.net
Không còn cảnh xếp hàng mua thực phẩm http://vnexpress.net
Xe điện gắn bó với người Hà Nội một
thuở http://vnexpress.net http://www.xebushanoi.com
Ngã tư nhỏ của phố Nguyễn Siêu và Ngõ
Gạch thế kỉ trước http://vietnamnet.vn
Cũng vị trí đó ngày nay khó nhận
ra http://vietnamnet.vn
Hà Nội xưa http://www.google.com.vn
… và một góc Hà Nội nay http://www.google.com.vn
Trang 92.2 Nền kinh tế nước ta thời kì đổi mới và hội nhập
1 Sơ lược bối cảnh kinh tế nước ta trước thời kì đổi mới
Nền kinh tế nước ta đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước
Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã đem lại độc lập cho đất nước, tự do cho nhân dân Tiếp sau đó là chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 – 1954)
Đất nước bị chia cắt từ năm 1954 đến tận ngày giải phóng miền Nam 30 – 4 –
1975 Trong suốt thời gian đó, miền Bắc vừa kiên cường chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội và chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam Miền Nam dưới chế độ của chính quyền Sài Gòn, nền kinh tế tập trung phát triển ở một số thành phố lớn như Sài Gòn, Đà Nẵng, … chủ yếu phục vụ chiến tranh Đất nước thống nhất, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội Vào cuối những năm thập kỉ
70, đầu thập kỉ 80 của thế kỉ XX, bối cảnh trong nước và quốc tế hết sức phức tạp1 Nước ta đi lên từ một nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu, lại chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh Tất cả những điều này đã đưa nước ta rơi vào khủng hoảng kéo dài, với tình trạng lạm phát cao, sản xuất đình trệ, lạc hậu
Để đưa đất nước vượt qua khủng hoảng, đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải đổi mới Đường lối đổi mới của Đảng được đề ra đầu tiên tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VI (1986) và được điều chỉnh, bổ sung, phát triển tại các kì Đại hội đại biểu toàn quốc tiếp theo… đã đưa nền kinh tế nước ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, từng bước
ổn định và phát triển
2 Những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập
Tính đến nay (2013), công cuộc Đổi mới của nước ta đã qua chặng đường 27 năm, nền kinh tế nước ta đã đạt được nhiều thành tựu Nước ta đã thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài Lạm phát được đẩy lùi
1Sự khủng trầm trọng của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác.
Trang 10Biểu đồ 1 Tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng các năm 1986 – 2012 (%)
Tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao:
Trong kế hoạch 5 năm (1986 – 1990), cả nước tập trung sức người sức của nhằm
thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu của ba CT kinh tế là lương thực, thực phẩm; hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu Kết quả từ chỗ thiếu ăn hàng năm, đến năm 1990 đã đáp ứng nhu cầu trong nước, có dự trữ và xuất khẩu Hàng hóa trên thị trường dồi dào, nhất là hàng tiêu dùng, trong đó nguồn hàng xuất khẩu trong nước tăng
Trong kế hoạch 5 năm (1991 – 1995), cả nước phấn đấu vượt qua khó khăn thách
thức, ổn định và phát triển kinh tế, xã hội, tăng cường ổn định chính trị, đưa nước ta
về cơ bản ra khỏi tình trạng khủng hoảng Kinh tế tãng trýởng nhanh, tổng sản phẩm trong nýớc tãng bình quân là 8,2%
Sau 5 năm thực hiện kế hoạch (1996 – 2000), nền kinh tế vẫn giữ được nhịp độ
tăng trưởng khá, tổng sản phẩm trong nước tăng bình quân hàng năm là 7% Kinh tế đối ngoại tiếp tục phát triển
Bước vào kế hoạch 5 năm đầu tiên của thế kỷ mới (2001 – 2005), tình hình trong
nước và bối cảnh quốc tế có nhiều thuận lợi, cơ hội lớn đan xen với nhiều khó khăn, thách thức lớn Nhịp độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm thời kỳ 5 năm 2001-
2005 là 7,5%, trong đó nông, lâm, ngư nghiệp tăng 4,3%, công nghiệp và xây dựng tăng 10,8%, dịch vụ tăng 6,2%
Trang 11Bước sang kế hoạch 5 năm (2005 – 2010), nền kinh tế trong nước và thế giới có
nhiều biến động trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, nhưng nước ta vẫn phấn đấu đạt mức cao nhất các chỉ tiêu của Kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội đề ra2
Với quyết tâm cao của cả nước, Việt Nam được đánh giá là một trong những nước sớm vượt qua giai đoạn khó khăn và phục hồi nhanh sau khủng hoảng tài chính toàn cầu Tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2010 ước tính tăng 6,78%
Cơ cấu kinh tế đang có sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Cho tới đầu thập kỉ 90 của thế kỉ XX, trong cơ cấu GDP, nông nghiệp chiếm tỉ trọng cao nhất, công nghiệp và xây dựng chiếm tỉ trọng nhỏ Từng bước, tỉ trọng khu vực nông – lâm – ngư nghiệp giảm; tỉ trọng công nghiệp và xây dựng tăng, vượt cả tỉ trọng khu vực dịch vụ
Biểu đồ 2: Chuyển dịch cơ cấu GDP phân theo khu vực kinh tế của nước ta giai đoạn 2000 – 2011
Trong công nghiệp đã hình thành một số ngành công nghiệp trọng điểm, nổi bật là các ngành dầu khí, điện, chế biến lương thực thực phẩm, sản xuất hàng tiêu dùng
Sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa hướng ra xuất khẩu đang thúc đẩy hoạt động ngoại thương và thu hút đầu tư nước ngoài Nước ta đang trong quá trình hội nhập vào nền kinh tế khu vực và toàn cầu
2
Mục tiêu kế hoạch 5 năm 2006 – 2010: Tốc độ tăng trưởng GDP 7,5 - 8%/năm, phấn đấu đạt trên 8%/năm GDP bình quân đầu người theo giá hiện hành đạt tương đương 1.050 - 1.100 USD Cơ cấu ngành trong GDP: khu vực nông nghiệp khoảng 15 - 16%; công nghiệp và xây dựng 43 - 44%; dịch vụ 40 - 41% http://chinhphu.vn
Trang 12Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ cũng chuyển biến rõ rệt Một mặt hình thành các vùng kinh tế trọng điểm3, phát triển các vùng chuyên canh quy mô lớn, các trung tâm công nghiệp và dịch vụ lớn Mặt khác, những vùng sâu, vùng xa, vùng núi và biên giới, hải đảo cũng được ưu tiên phát triển
Nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trong xóa đói giảm nghèo, đời sống vật chất và tinh thần của đông đảo nhân dân được cải thiện rõ rệt Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII Đảng Cộng sản Việt Nam có đề ra: đến năm 2020, chúng ta phải phấn đấu đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp hiện đại
3 Những khó khăn và thách thức khi Việt Nam trên con đường đổi mới và hội nhập kinh tế thế giới
Trong quá trình phát triển, nước ta cũng gặp nhiều khó khăn Ở nhiều tỉnh, huyện, nhất là ở miền núi vẫn còn các xã nghèo Nhiều loại tài nguyên đang bị khai thác quá mức, môi trường bị ô nhiễm Vấn đề việc làm, phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, xóa đói giảm nghèo,… vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội
Những biến động trên thị trường thế giới và khu vực, những thách thức khi nước ta thực hiện cam kết AFTA (Khu vực mậu dịch tự do Đông Nam Á), Hiệp định thương mại Việt – Mĩ, gia nhập WTO… đòi hỏi nhân dân ta phải nỗ lực đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức
Một số định hướng để đẩy mạnh công cuộc đổi mới kinh tế và hội nhập đó là: Thực hiện chiến lược về tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển nền kinh tế tri thức; Đẩy mạnh hội nhập nhập kinh tế quốc tế để tăng cường tiềm lực kinh tế quốc gia; bảo vệ tài nguyên môi trường và phát triển bền vững; Đẩy mạnh phát triển giáo dục, y tế, phát triển nền văn hóa mới, chống lại các tệ nạn xã hội, mặt trái của kinh tế thị trường
3 Giới thiệu tài liệu tham khảo
- SGK Lịch sử lớp 9, SGK Địa lí lớp 8, 9, 12
- Niên giám thống kê năm 2011, NXB Thống kê
- Hướng dẫn học Lịch sử và Địa lí lớp 4, tập 1 (Sách thử nghiệm) NXBGD Việt Nam, 2012
