Hồ Quý Ly, trước có tên là Lý Quý Ly, tự là Lý Nguyên, sinh năm 1335. Theo gia phả họ Hồ, Quý Ly vốn dòng dõi xa của Hồ Hưng Dật, vốn người Chiết Giang, Trung Quốc, sang làm Thái thú Diễn Châu (Nghệ An) thời Hậu Hán. Ông có 2 người cô được vua Trần Minh Tông lấy làm cung phi và đều trở thành mẹ của hai vua Trần. Vì vậy, khi Trần Nghệ Tông lên ngôi, vua đã rất tín nhiệm và cất nhắc ông từ chức Chi hậu Tức cục Chánh chưởng lên Khu mật Đại sứ rồi lên Tiểu tư không, tiến phong Đồng bình chương sự, gia phong đến Phụ chính Thái sư nhiếp chính, Khâm Đức Hưng Liệt Đại Vương, Quốc tổ Chương hoàng. Sau đó ông cướp ngôi nhà Trần, đặt quốc hiệu là Đại Ngu, truyền ngôi cho con là Hán Thương. Trong thời gian Hồ Quý Ly lên nắm quyền làm vua, ông có rất nhiều thê, thiếp. Ngoài những người vợ sống cùng ông trong hậu cung, một số người vợ còn lại ở các địa phương khác. Hai trong số những người vợ dưới đây của Hồ Quý Ly cho đến ngày nay vẫn được người đời truyền tụng. Câu chuyện “được vợ” lạ lùng Có thể nói, nếu không có 2 người cô lấy vua, không được Trần Nghệ Tông tín nhiệm đến mê mẩn, trao đại quyền thì sợi dây tơ hồng của Hồ Quý Ly có lẽ đã không len lỏi được vào dòng họ Đông A. Giai thoại kể rằng lúc Quý Ly còn trai trẻ hàn vi thường theo đường biển đi buôn. Một hôm thuyền chở hàng của ông ghé vào bờ, thấy trên bãi biển có ai vạch lên cát câu thơ: “Quảng Hàn cung lý nhất chi mai” (tức trong cung Quảng Hàn có một cành mai). Quý Ly liền nhẩm thuộc lòng câu ấy. Sau này, đến khi được làm quan, một hôm ông hộ giá vua Trần đi chơi, nửa chừng ghé vào tránh nắng ở điện Thanh Thử, nơi trước điện có hàng ngàn cây quế. Nhà vua nhân hứng, liền ra một vế đối: “Thanh Thử điện tiền thiên thụ quế”. Các quan đi theo đang lúng túng chưa biết đối lại vua ra sao thì Hồ Quý Ly đã nhanhh chóng nhớ lại câu thơ trên bãi biển năm xưa, bèn buông lời đối: “Quảng Hàn cung lý nhất chi mai”. Cả 2 câu ghép lại thành đôi vế đối nhau rất chỉnh, tạm dịch là: Trước điện Thanh Thử ngàn gốc quế/Trong cung Quảng Hàn một cành mai. Nghe xong, các quan đều bái phục tài văn chương của Hồ Quý Ly. Vua Trần vừa phục, vừa thấy lạ lùng bởi nhà vua có một nàng công chúa đặt tên là Nhất Chi Mai. Nàng ở trong cung cấm kín không ra ngoài nên kể cả các quan gần gũi cũng rất ít người biết. Vua hỏi Hồ Quý Ly tại sao lại biết được việc kín trong cung, rồi chuyện tòa lầu của công chúa ở là cung Quảng Hàn do chính vua đặt tên? Hồ Quý Ly cứ thật tình tâu bày chuyện câu thơ năm xưa trên bãi biển. Người đời vẫn cho rằng nhân duyên kỳ lạ của Hồ Quý Ly với công chúa Huy Ninh là thiên tình sử đáng ngưỡng mộ Nhà vua ngẫm rồi nói đó quả thật là duyên trời run rủi định trước. Bởi vua có một người em gái tên Nhất Chi Mai (công chúa Huy Ninh) dựng cung Quảng Hàn riêng để ở. Hoàng đế cho rằng đây là chuyện lạ, duyên số bèn gả Nhất Chi Mai cho Hồ Quý Ly. Về sau họ sinh ra 2 người con là Hồ Thánh Ngẫu và Hồ Hán Thương. Trước lúc lấy Hồ Quý Ly, công chúa Huy Ninh đang để tang chồng là Phó kỳ lang Trần Nhân Vinh mới bị giết. Tuy nhiên, cuộc “lấy lại” kỳ lạ này đều được cả chính sử và dã sử cho rằng đó là mối tình lạ, một thiên tình sử mà người đời rất ngưỡng mộ. Bởi lẽ, ngoài duyên cớ như là trời định sẵn kia thì cuộc hôn nhân này đã bất chấp cả quy chế đặt ra từ đời Trần Thủ Độ đó là người trong hoàng tộc nhà Trần không được lấy người họ khác. Tiếng hát se duyên vợ chồng Một trong những người vợ khác của Hồ Quý Ly vẫn được người đời truyền tụng đó là bà Nguyễn Thị Dầm. Tương truyền ngày ấy Hồ Quý Ly chọn nơi thao lược binh mã quần hùng, quân lính tập trận ngay tại thôn Ô Cách, xã Thanh Thủy, huyện Thanh Liêm (tỉnh Hà Nam lúc bấy giờ). Thanh niên trai tráng ngày đêm luyện võ, con gái đi chợ bán hàng. Tình cờ, một hôm người thiếu nữ xinh đẹp là Nguyễn Thị Dầm đi cắt cỏ ven sông Đáy và cất tiếng hát: "Tay cầm bán nguyệt đưa ngang/Em là phận gái sửa sang cõi bờ/Nửa vành trăng sáng đơn sơ/Trăm ngàn ngọn cỏ ngẩn ngơ quy hàng". Không ngờ tiếng hát trong trẻo, thánh thót như chim hót của người con gái ấy cất lên đúng lúc Hồ Quý Ly đang ngự thuyền trên dòng sông Đáy. Ông cho thuyền dừng lại, cầm tay thôn nữ hỏi rằng: "Nàng là ai mà lời ca như tiên giáng thế, ta cảm kích cả cõi lòng. Biết đâu người này sau sẽ giúp ta làm nên sự nghiệp…". Cô gái bất chợt ngỡ ngàng, bẽn lẽn: "Cũng chưa biết người xa lạ ấy đi đâu. Nhưng đã hỏi xin được thưa rằng: Hữu danh là Nguyễn Thị Dầm, người thôn Ô Cách, con nhà điền nông lam lũ, quanh năm cắt cỏ chăn trâu, buồn vắng riêng tư thì đọc lời dân dã cho khuây chứ đâu dám khiến người ngoài cảm kích… Xin ai đừng cầm tay phận gái". Ông càng chột dạ bàng hoàng. Cứ thế một gánh cỏ non tơ chưa đầy đặn, một lưỡi liềm sáng chói, một cô gái trắng ngần, trong trẻo, được rước lên thuyền rồng cùng vua xuôi dòng. Rồi Hồ Quý Ly xin cha mẹ, làng xóm cưới nàng làm vợ lẽ. Kết hôn với người vợ này, Hồ Quý Ly sinh được hai người con gái. Sau bà Nguyễn Thị Dầm được phong 2 sắc phong là Bảo Long Thánh Mẫu và Hoàng hậu đệ tam trinh tiết.
Trang 1Hồ Q ý Ly, trước có tên là Lý Q ý Ly, tự là Lý Ng yên, sinh năm 1335 Theo gia phả họ Hồ, Q ý Ly vốn dòng dõi xa của Hồ Hưng Dật, vốn người Chiết Giang, Tr ng Q ốc, sang làm Thái thú Diễn Châ (Nghệ An) thời Hậ Hán
Ông có 2 người cô được v a Trần Minh Tông lấy làm c ng phi và đề trở thành mẹ của hai v a Trần Vì vậy, khi Trần Nghệ Tông lên ngôi, v a đã rất tín nhiệm và cất nhắc ông từ chức Chi hậ Tức cục Chánh chưởng lên Kh mật Đại sứ rồi lên Tiể tư không, tiến phong Đồng bình chương sự, gia phong đến Phụ chính Thái sư nhiếp chính, Khâm Đức Hưng Liệt Đại Vương, Q ốc tổ Chương hoàng Sa đó ông cướp ngôi nhà Trần, đặt q ốc hiệ là Đại Ng , tr yền ngôi cho con
là Hán Thương
Trong thời gian Hồ Q ý Ly lên nắm q yền làm v a, ông có rất nhiề thê, thiếp Ngoài những người vợ sống cùng ông trong hậ c ng, một số người vợ còn lại ở các địa phương khác Hai trong số những người vợ dưới đây của Hồ Q ý Ly cho đến ngày nay vẫn được người đời tr yền tụng
Câu chuyện “được vợ” lạ lùng
Có thể nói, nế không có 2 người cô lấy v a, không được Trần Nghệ Tông tín nhiệm đến mê mẩn, trao đại q yền thì sợi dây tơ hồng của Hồ Q ý Ly có lẽ đã không len lỏi được vào dòng họ Đông A
Giai thoại kể rằng lúc Q ý Ly còn trai trẻ hàn vi thường theo đường biển đi b ôn Một hôm th yền chở hàng của ông ghé vào bờ, thấy trên bãi biển có ai vạch lên cát câ thơ: “Q ảng Hàn c ng lý nhất chi mai” (tức trong c ng Q ảng Hàn
có một cành mai) Q ý Ly liền nhẩm th ộc lòng câ ấy
Sa này, đến khi được làm q an, một hôm ông hộ giá v a Trần đi chơi, nửa chừng ghé vào tránh nắng ở điện Thanh Thử, nơi trước điện có hàng ngàn cây q ế Nhà v a nhân hứng, liền ra một vế đối: “Thanh Thử điện tiền thiên thụ q ế” Các q an đi theo đang lúng túng chưa biết đối lại v a ra sao thì Hồ Q ý Ly đã nhanhh chóng nhớ lại câ thơ trên bãi biển năm xưa, bèn b ông lời đối: “Q ảng Hàn c ng lý nhất chi mai” Cả 2 câ ghép lại thành đôi vế đối nha rất chỉnh, tạm dịch là: Trước điện Thanh Thử ngàn gốc q ế/Trong c ng Q ảng Hàn một cành mai
Nghe xong, các q an đề bái phục tài văn chương của Hồ Q ý Ly V a Trần vừa phục, vừa thấy lạ lùng bởi nhà v a có một nàng công chúa đặt tên là Nhất Chi Mai Nàng ở trong c ng cấm kín không ra ngoài nên kể cả các q an gần gũi cũng rất ít người biết
V a hỏi Hồ Q ý Ly tại sao lại biết được việc kín trong c ng, rồi ch yện tòa lầ của công chúa ở là c ng Q ảng Hàn do chính v a đặt tên? Hồ Q ý Ly cứ thật tình tâ bày ch yện câ thơ năm xưa trên bãi biển
Người đời vẫn cho rằng nhân d yên kỳ lạ của Hồ Q ý Ly với công chúa H y Ninh là thiên tình sử đáng ngưỡng mộ
Nhà v a ngẫm rồi nói đó q ả thật là d yên trời r n rủi định trước Bởi v a có một người em gái tên Nhất Chi Mai (công chúa H y Ninh) dựng c ng Q ảng Hàn riêng để ở Hoàng đế cho rằng đây là ch yện lạ, d yên số bèn gả Nhất Chi Mai cho Hồ Q ý Ly Về sa họ sinh ra 2 người con là Hồ Thánh Ngẫ và Hồ Hán Thương
Trước lúc lấy Hồ Q ý Ly, công chúa H y Ninh đang để tang chồng là Phó kỳ lang Trần Nhân Vinh mới bị giết T y nhiên, c ộc “lấy lại” kỳ lạ này đề được cả chính sử và dã sử cho rằng đó là mối tình lạ, một thiên tình sử mà người đời rất ngưỡng mộ Bởi lẽ, ngoài d yên cớ như là trời định sẵn kia thì c ộc hôn nhân này đã bất chấp cả q y chế đặt ra từ đời Trần Thủ Độ đó là người trong hoàng tộc nhà Trần không được lấy người họ khác
Tiếng hát se duyên vợ chồng
Một trong những người vợ khác của Hồ Q ý Ly vẫn được người đời tr yền tụng đó là bà Ng yễn Thị Dầm
Tương tr yền ngày ấy Hồ Q ý Ly chọn nơi thao lược binh mã q ần hùng, q ân lính tập trận ngay tại thôn Ô Cách, xã Thanh Thủy, h yện Thanh Liêm (tỉnh Hà Nam lúc bấy giờ) Thanh niên trai tráng ngày đêm l yện võ, con gái đi chợ bán hàng
Tình cờ, một hôm người thiế nữ xinh đẹp là Ng yễn Thị Dầm đi cắt cỏ ven sông Đáy và cất tiếng hát: "Tay cầm bán
ng yệt đưa ngang/Em là phận gái sửa sang cõi bờ/Nửa vành trăng sáng đơn sơ/Trăm ngàn ngọn cỏ ngẩn ngơ q y hàng" Không ngờ tiếng hát trong trẻo, thánh thót như chim hót của người con gái ấy cất lên đúng lúc Hồ Q ý Ly đang ngự
th yền trên dòng sông Đáy Ông cho th yền dừng lại, cầm tay thôn nữ hỏi rằng: "Nàng là ai mà lời ca như tiên giáng thế,
ta cảm kích cả cõi lòng Biết đâ người này sa sẽ giúp ta làm nên sự nghiệp…"
Trang 2
Cô gái bất chợt ngỡ ngàng, bẽn lẽn: "Cũng chưa biết người xa lạ ấy đi đâ Nhưng đã hỏi xin được thưa rằng: Hữ danh
là Ng yễn Thị Dầm, người thôn Ô Cách, con nhà điền nông lam lũ, q anh năm cắt cỏ chăn trâ , b ồn vắng riêng tư thì đọc lời dân dã cho kh ây chứ đâ dám khiến người ngoài cảm kích… Xin ai đừng cầm tay phận gái" Ông càng chột dạ bàng hoàng Cứ thế một gánh cỏ non tơ chưa đầy đặn, một lưỡi liềm sáng chói, một cô gái trắng ngần, trong trẻo, được rước lên th yền rồng cùng v a x ôi dòng Rồi Hồ Q ý Ly xin cha mẹ, làng xóm cưới nàng làm vợ lẽ
Kết hôn với người vợ này, Hồ Q ý Ly sinh được hai người con gái Sa bà Ng yễn Thị Dầm được phong 2 sắc phong là Bảo Long Thánh Mẫ và Hoàng hậ đệ tam trinh tiết