Phương pháp luyện từ và viết câu cho học sinh tiểu học

I - Lời tựaNh chúng ta đã biết, học sinh tiểu học lần đầu tiên đến trờng tiếp xúc với nội trờng sống bên ngoài, các em có thêm nhiều bạn bè và thầy cô giáo mới, nhu cầu giao tiếp rộng tr

I - Lời tựa

Nh chúng ta đã biết, học sinh tiểu học lần đầu tiên đến trờng tiếp xúc với nội trờng sống bên ngoài, các em có thêm nhiều bạn bè và thầy cô giáo mới, nhu cầu giao tiếp rộng trong khi vốn ngôn ngữ giao tiếp lại hết sức ít ỏi, hạn chế nên việc dạy học Tiếng việt trong trờng tiểu học là một nhu cầu thiết yếu có vai trò hết sức quan trọng

Với t cách là môn học công cụ, Tiếng việt có quan hệ khăng khít với các bộ môn khác trong nhà trờng Việc dạy Tiếng việt trong trờng tiểu học tạo điều kiện cho học sinh năng lực sử dụng Tiếng việt văn hoá để suy nghĩ giao tiếp và học tập Thông qua việc dạy học Tiếng việt, rèn luyện các em năng lực t duy, phơng pháp suy nghĩ, giáo dục cho các em những t tởng tình cảm trong sáng lành mạnh

II- Vai trò và tầm quan trọng của việc dạy phân môn luyện từ và câu:

a) ở bậc Tiểu học phân môn luyện từ và câu cùng với các phân môn tập

đọc, học vần, tập viết là nhóm bài học khởi đầu giúp học sinh chiếm lĩnh đợc công cụ giao tiếp mới Từ đó tạo cho học sinh có năng lực mới, sử dụng từ, câu, nói, viết thành câu để có thể nắm bắt tiếp nhận đợc kho tàng tri thức văn hoá của loài ngời

ở trờng tiểu học, công việc giảng dạy và giáo dục chủ yếu dựa vào sách, muốn học sinh tiếp nhận đợc tri thức, việc cung cấp về vốn từ và câu cho học sinh ở giai đoạn đầu là hết sức cần thiết Rèn cho các em năng lực sử dụng Tiếng việt để tiếp nhận nội dung sách trình bày Qua đó mở rộng vốn hiểu biết về thiên nhiên cuộc sống của con ngời, văn hoá văn minh, về phong tục tập quán của các dân tộc trên thế giới Bồi dỡng cho học sinh những tình cảm, t tởng tốt đẹp, trau dồi kỹ năng sử dụng ngôn ngữ Sử dụng tiếng mẹ đẻ Vì vậy, việc dạy học phân môn luyện từ và câu cho học sinh có ý nghĩa rất lớn

b) Chính vì vậy ngay từ những buổi học đầu tiên yêu cầu học sinh phải tích luỹ ngay một vốn Tiếng việt cốt yếu Việc cung cấp những kiến thức cơ bản về

từ và câu cho học sinh tiểu học ở giai đoạn đầu cấp là hết sức cần thiết Đó sẽ là công cụ để học sinh học các môn khác

Thông qua việc học luyện từ và câu giúp các học sinh có kỹ năng dùng từ một cách chính xác, nói thành câu Từ đó giúp học sinh học tốt các phân môn: Tập đọc, Tập làm văn, Chính tả từ việc hiểu nghĩa của từ giúp học sinh thấy

đ-ợc sự phong phú đa dạng của từ ngữ Việt Nam

Phần nội dung I- Cơ sở lý luận

Khi nghiên cứu về đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học Tâm lý học đã khẳng định t duy có quan hệ chặt chẽ với ngôn ngữ, t duy không thể tồn tại bên ngoài ngôn ngữ và ngợc lại ngôn ngữ cũng không thể tồn tại nếu không dựa vào

t duy đề phát triển t duy cho học sinh, thì việc phát triển ngôn ngữ là không thể thiếu Muốn ngôn ngữ học sinh phát triển lại càng không thể tách rời việc luyện

từ và câu cho học sinh Hơn nữa, mọi trí thức đều đợc diễn đạt bằng từ ngữ chính mới liên quan mật thiết đó mà giáo viên cần phải chú ý đến việc dạy luyện từ và câu Dạy luyện từ và câu phải dựa trên quan điểm thực hành : (dựa trên bình diện phát triển lời nói) Đặc biệt với việc luyện câu học sinh còn gặp khó khăn, vì đây

là những khái niệm mang tính trừu tợng và khái quát cao yêu cầu học sinh phải

có trình độ t duy lôgic nhất định Để có kết quả cao trong dạy phân nôn luyện từ

và câu chơng trình 2000 trớc hết phải nói đến ngời giáo viên mà ngời giáo viên cần có;

- Yêu nghề, mến trẻ, đạo đức tốt, tác phong chửng chạc

- Kiên trì, giản dị, nhiệt tình với công việc hiểu biết rộng, ngoại giao tốt

- Ngoài những đức tính, những phẩm chất trên đây, ngời giáo viên còn cần

có phẩm chất khác, khiêm tốn, đoàn kết

- Những phơng pháp và hình thức dạy học chủ yếu theo định hớng dạy Tiếng việt thông qua hoạt động giao tiếp, tôi luôn đặc biệt coi trọng hình thức tổ chức cho học sinh học cá nhân vào học theo nhóm ngay trong giờ học với những tài liệu học tập phong phú, đa dạng và hấp dẫn Để phát huy tính chủ động tích cực của học sinh trong môn Tiếng việt rất coi trọng phơng pháp dạy học tạo tình huống, phơng pháp này có tác dụng kích thích những ứng xử bằng ngôn ngữ mang tính sáng tạo của học sinh rèn cho học sinh cách dùng từ, đặt câu (điều này thể hiện rõ qua các bài học luyện từ và câu nh: Đặt câu hỏi theo nội dung bức tranh, đặt câu với từ đã cho ) Bên cạnh đó những phơng pháp dạy học truyền thống khác (nếu vấn đề đàm thoại gợi mở ) vẫn đợc sự dụng cùng với các phơng pháp và hình thức đã nêu, việc sử dụng hình ảnh minh hoạ, trò chơi ngôn ngữ, trò chơi đóng vai sử dụng đồ dùng trực quan để tổ chức bài học cũng có một vài trò đặc biệt quan trọng

II- Thực trạng dạy phân môn luyện từ và câu ở trờng tiểu học Hoằng Đạt:

Từ những đặc điểm nhận thức của học sinh nh trên

Là ngời giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy: Tôi đợc phân công lớp 2A, học sinh hầu hết ở thôn Trù Ninh Tổng số lớp 20 em Các em học toán tơng

đối nhanh nhng phân môn luyện từ và câu lại có phần chậm hơn Cái điểm yếu

rõ nét đó là: Các em cha phân biệt đợc nh thế nào là từ ? Nh thế nào là câu ? Từ chỗ các em cha hiểu, cha phân biệt đợc từ - câu nên dẫn đến các em làm bài sai, cha đúng yêu cầu của đề bài

Ví dụ: Khi tôi hỏi tìm cho cô từ chỉ đồ vật thì các em lại trả lời, quyển sách mới, cái thớc kẻ màu xanh

+ Để khắc phục tình trạng trên tôi cho khảo sát chất lợng học sinh Bài làm trong 15 phút đầu tiết học

Đề bài:

1) Bài tập 2 của tuần 1

Viết vào chỗ trống các từ:

- Chỉ đồ dùng học tập:

- Chỉ hoạt động của học sinh:

- Chỉ tính nết của học sinh:

2) Đặt 1 câu với từ vừa tìm đợc ở trên.

Sau khi học sinh làm xong tôi chấm kết quả thu đợc

Sai 10 em - Đúng 10 em

Đa số những em sai đều làm nh sau:

- Từ chỉ đồ dùng học tập: Cái bảng màu đen,

- Từ chỉ hoạt động của học sinh: Chúng em học bài:

- Từ chỉ tính nết của học sinh: Bạn A rất ngoan

+ Tiếp đến tuần 3 - Bài tập 1

Yêu câu của bài:

1) Điều từ thích hợp vào chỗ trống trong bảng.

2) Ngắt đoạn văn sau thành 4 câu và viết lại cho đúng chính tả:

Trời ma to Hoà quên mang áo ma Lan rủ bạn đi chung áo ma với mình đôi bạn vui vẻ ra về Lần này thì kết quả có tiến bộ hơn

Sai 6 em - Đúng 14 em

Đến cuối tuần 7 trớc kiểm tra định kỳ tôi kiểm tra lại kết quả đạt đợc rất tốt Sai chỉ còn 2 em - Đúng 18 em

III- Một số biện pháp hớng dẫn học sinh để đạt đợc kết quả trên:

Qua bài khảo sát đầu tiên tôi nhận thấy học sinh sai rất nhiều chiếm đến 50% học sinh trong lớp

Vì sao các em lại sai nhiều nh vậy ? câu hỏi đợc đặt ra với tôi, thôi thúc tôi tìm cách để uốn nắn các em

+ Trớc hết tôi bồi dỡng cho các em biết dùng từ đúng tức là hiểu khái niệm

về từ

Phân biệt đợc: Từ có 1 tiếng hoặc 2 tiếng , có nghĩa tạo thành

Từ dùng để đặt câu

Sau đó tôi cho học sinh lấy ví dụ về từ

Vào 15 phút đầu giờ tôi thờng cho các nhóm thi tìm từ: Từ chỉ đồ vật, từ chỉ ngời, từ chỉ cây cối, từ chỉ hoạt động, từ chỉ trạng thái

Cứ sau mỗi lần thi tìm từ tôi tổng kết đánh giá xem tổ nào tìm đợc nhiều từ

đúng để khen, khuyến khích các em

+ Phân biệt câu:

Vì mới lớp 2 các em cha hiểu sâu về câu Bởi các em cha đợc học hai bộ phận chính của câu Do đó để dẫn dắt học sinh hiểu đợc câu Đối với phần này vô cùng vất vả

Song từ những ví dụ cụ thể tôi dẫn dắt các em dần dần

- Đầu tiên tôi đa ra khái niệm về câu: Câu là do từ tạo thành

- Tôi đa ví dụ cụ thể: Mẹ đi chợ về

- Phân tích: Trong câu này gồm có các từ: Từ chỉ ngời là mẹ, từ chỉ hoạt

động là đi chợ về

* Sau nhiều ví dụ và phân tích nh vậy:

- Rút ra kết luận: Câu gồm có các từ chỉ ngời + từ chỉ hoạt động: Mẹ + đi chợ về

+ Câu gồm từ chỉ cây cối + trạng thái

Ví dụ: Cây hoa + sắp tàn

+ Kết hợp với các phân môn học khác nh tập làm văn, chính tả

Để giúp các em khắc sâu kiến thức

- Đối với phân môn Tập làm văn tôi cho học sinh luyện viết đoạn văn ngắn khoảng từ 3 - 5 câu (Tức là học sinh biết viết câu để hợp nhiều câu thành đoạn văn ngắn)

- Đối với phân môn chính tả: Cho học sinh xác định câu để điền dấu chấm

và viết hoa chữ đầu câu

+ Một giải pháp mà tôi thấy không thể thiếu đợc đó là ngời giáo viên phải hiểu rộng từ ngữ Tiếng việt, kiên trì và nhiệt tình với học sinh

IV - Giải pháp cụ thể:

Để dạy tốt môn luyện từ và câu lớp 2 chơng trình 2000 cần đảm bảo theo trình tự các bớc sau:

1) Chuẩn bị:

- Nghiên cứu kỹ bài dạy, xác định trọng tâm, mục tiêu của từng bài cụ thể,

từ đó lựa chọn phơng pháp, hình thức tổ chức dạy học cho phù hợp đạt hiệu quả cao

- Đọc một số tài liệu có liên quan tham khảo ý kiến đồng nghiệp để học hỏi, rút kinh nghiệm, đa ra cách dạy hay nhất

- Làm đồ dùng dạy học cần thiết, phù hợp để phục vụ cho tiết dạy thêm sinh

động

- Soạn giáo án chuẩn bị lên lớp, dự kiến các tình huống có thể xảy ra và những khó khăn học sinh thờng mắc phải để có cách giải quyết

- Dự kiến thời gian thực hiện cho từng đơn vị kiến thức (từng bài tập)

2) Dạy trên lớp:

2.1 Kiểm tra bài cũ:

Nêu ngắn gọn cần kiểm tra kiến thức trọng tâm và kỹ năng cơ bản của bài trớc Hình thức kiểm tra phong phú: viết, nói

2.2 Giới thiệu bài:

Ngắn gọn hấp dẫn để thu hút sự chú ý của học sinh ngày từ phút đầu vào bài học, đồng thời nêu đợc nội dung bài sắp học

2.3.Hớng dẫn làm bài tập:

Sự hớng dẫn của giáo viên là những định hớng đầu tiên giúp học sinh xác

định đợc yêu cầu của bài tập, ở khâu này giáo viên cần chú ý kết hợp hớng dẫn bằng câu hỏi và thông qua các đồ dùng trực quan (nếu cần) Mỗi bài học thờng

có từ 3 đến 4 bài tập, để khỏi nhàm chán mỗi bài tập nên có các hình thức tổ chức khác nhau

Ví dụ: Bài luyện từ và câu (tuần 27)

Bài có 3 bài tập:

Bài 1: Kể tên các bộ phận của cây ăn quả Nên tổ chức cho học sinh học theo nhóm Sau khi đã thảo luận các nhóm cử đại diện lên bảng ghi tên các bộ phận của cây ăn quả mà học sinh biết Nhóm nào kể đúng các bộ phận và kể đợc nhiều cây thì nhóm đó thắng

Bài 2: Tìm tính từ cả các bộ phận của cây

Hoạt động cá nhân: Mỗi học sinh tả một bộ phận

+ Lá có màu xanh biếc

+ Rễ ngoằn nghèo ăn vào lòng đất

+ Cành khẳng khiu, điểm những bông hoa trắng

Bài 3: Hoạt động đồng loạt sử dụng bảng phụ để học sinh làm bài vào bảng

Bài 4: Đặt câu hỏi theo tranh.

Phóng to 3 bức tranh của bài tập và dán lên bảng

Phát phiếu học tập cho từng nhóm, yêu cầu các nhóm quan sát tranh, thảo luận và đặt câu hỏi theo tranh nhóm nào đặt tranh, hay nhóm đó đợc điểm cao Sau đó tổ chức cho hai nhóm hỏi đáp (một nhóm nêu câu hỏi, một nhóm trả lời)

Bạn trai tới nớc và nhổ cỏ cho cây để làm gì ?

Để cây phát triển tốt

Với cách tổ chức nh trên chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả giảng dạy cao, học sinh sẽ hứng thú vì đợc hoạt động nhiều, đợc thi đua nhau để học tập

- Một công việc hết sức quan trọng nữa đó là kết hợp giữa luyện tập và cung cấp kiến thức mới, mở rộng vốn từ cho học sinh

2.4 Củng cố, hớng dẫn học bài mới.

+ Đặt câu hỏi củng cố các kiến thức trọng tâm của bài

+ Hớng dẫn học bài mới: Đây là khâu là đa số giáo viên thờng không chú ý

đến Việc hớng dẫn học bài mới là rất quan trọng giúp học sinh định hớng đợc cách học nắm đợc kiến thức của bài để luyện tập

2.5 Nhận xét tiết học:

Khen, chê các nhóm, cá nhân có tinh thần học tập nghiêm túc và tích cực Nhắc nhở các nhóm, cá nhân cha ngoan, cha chú ý

Với khả năng và vốn kiến thức có hạn Nên việc đa ra một số giải pháp này chắc chắn sẽ không tránh khởi những thiếu sót, rất mong đợc ý kiến đóng góp của các đồng chí để góp phần nhỏ vào việc nâng cao chất lợng dạy học phân môn luyện từ câu lớp 2 chơng trình tiểu học 2000

V- Kết quả đạt đợc cụ thể:

Thật vậy ! “Có công mài sắt có ngày nên kim”

Qua gần 1 năm giảng dạy tôi đã mạnh dạn đa ra các biện pháp về dạy phân môn luyện từ và câu, dựa vào kết quả điểm thi khảo sát chất lợng và kiểm tra

định kỳ lớp tôi đã thu đợc kết quả rất khả quan nh sau:

Các lần thi

định kỳ

Kết luận:

- Khép lại với gần 1 năm học dạy phân môn luyện từ và câu tôi nhận thấy: Tuy đây là chơng trình mới có nhiều điểm khác với chơng trình Song mỗi giáo viên chúng tôi đợc trực tiếp giảng dạy đề xác định đợc vị trí, vai trò à tầm quan trọng của từng phân môn Tích cực tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu, tham gia

đầy đủ các buổi học chuyên đề, nhất là luôn dự giờ thăm lớn, rút kinh nghiệm giờ dạy để học tập lẫn nhau

Do đó mà phơng pháp truyền thụ kiến thức cho học sinh tơng đối lô gích theo hớng đổi mới Nên học sinh tiếp thu bài tốt, biệt vận dụng các từ hoặc tìm từ

để đặt câu một cách thành thạo

* Những tồn tại:

Bên cạnh những mặt tích cực đã đạt đợc, việc dạy học phân môn luyện từ và câu lớp 2 chơng trình tiểu học 2000 vẫn còn một số mặt tồn tại

Gây ảnh hởng đến chất lợng giảng dạy đó là

* Đối với giáo viên

- Tài liệu tham khảo còn hạn chế

- Đồ dùng dạy học còn ít (nhiều bài còn dạy chay)

- Đây là chơng trình mới, yêu cầu cao về mọi mặt, kiến thức mở rộng nhiều

* Đối với học sinh:

- Học sinh chủ yếu là con em nông thôn, điều kiện học tập cha đợc đáp ứng

đầy đủ

- Gia đình cha quan tâm một cách đúng mức đến việc học của các em

- Khả năng nhận thức của học sinh cha đồng đều trong 1 lớp

Những nguyên nhân trên đây là ảnh hởng không nhỏ tới chất lợng dạy học luyện từ và câu nói riêng và dạy học Tiếng việt nói chung

Song là ngời giáo viên trực tiếp giảng dạy chúng ta cần nhìn nhận, đánh giá

đúng mức các nguyên nhân từ đó có biện pháp điều chỉnh nhằm từng bớc nâng cao hiệu quả giờ học

Trên đây là một số biện pháp nhỏ về cách phân biệt từ và câu trong phân môn luyện từ và câu mà bản thân tôi đã áp dụng

Tôi mong đợc sự góp ý của các đồng chí đồng nghiệp bổ sung thêm Tôi xin sẵn sàng tiếp thu để học tập và có nhiều biện pháp dạy hay hơn mang lại kết quả tốt hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn

Hoằng Đạt, ngày 15 tháng 4 năm 2005

Ngời viết

Nguyễn Thị Nhuần

Phòng giáo dục huyện Hoằng Hoá

Trờng tiểu học Hoằng Đạt

-*** -D¹y häc ph©n m«n luyÖn tõ vµ c©u

líp 2

Hä vµ tªn: NguyÔn ThÞ NhuÇn §¬n vÞ c«ng t¸c: Trêng tiÓu häc Ho»ng §¹t Ho»ng Ho¸ - Thanh Ho¸

N¨m häc : 2004 - 2005