Soạn bài tổng kết từ vựng lớp 9 HK 1 Gợi ý ôn tập I. Từ đơn và từ phức. Câu 1. Từ đơn: là từ chỉ gồm một tiếng. - Từ phức là từ gồm hai hoặc nhiều tiếng. - Những từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa được gọi là từ ghép còn những từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng được gọi là từ láy. Câu 2. Từ láy: nho nhỏ, gật gù, lạnh lùng, xa xôi, lấp lánh. - Từ ghép: ngặt nghèo, giam giữ, bó buộc, tươi tốt, bọt bèo, cỏ cây, đưa đón, nhường nhịn, rơi rụng, mong muốn. Câu 3. Từ láy, giảm nghĩa: trăng trắng, đem đẹp, nho nhỏ… - Từ láy tăng nghĩa: nhấp nhô, sạch sành sanh… II. Thành ngữ Câu 1. Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh. Câu 2. Tổ hợp là thành ngữ. - Đánh trông bỏ dùi là làm việc bỏ dở, không đến nơi đến chốn, thiếu trách nhiệm. - Được voi đòi tiên: tham lam, được cái này lai muốn cái khác hơn. - Nước mắt cá sấu là sự thương xót, thông cảm giả tạo nhằm đánh lừa người khác. Câu 3. Thành ngữ có yếu tố chỉ động vật. - Nuôi ong tay áo: giúp đỡ, che chở một kẻ sau sẽ phản bội mình. - Thẳng ruột ngựa: nghĩ thế nào nói thế, không giấu giếm, nể nang. Câu 4. Thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật. - Dây cà ra dây muống: nói, viết rườm rà, dài dòng. - Cưỡi ngựa xem hoa: làm qua loa. Câu 5. Ví dụ về việc sử dụng thành ngữ trong văn chương: Thân em vừa trắng lại vừa tròn Bảy nổi ba chìm với nước non. III. Nghĩa của từ Câu 1. Nghĩa của từ là nội dung (sư việc, tính chất, hoạt động, quan hệ…) mà từ biểu thị. Câu 2. Chọn cách hiểu “a”. Câu 3. Cách giải thích “b” là đúng. IV. Từ nhiều nghĩa. Câu 1. Từ có thể có một nghĩa hay nhiều nghĩa của từ, tạo ra những từ nhiều nghĩa. - Chuyển nghĩa là hiện tượng thay đổi nghĩa của từ, tạo ra từ nhiều nghĩa. - Trong từ nhiều nghĩa có: + Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện từ đầu, làm cơ sở để hình thành các nghĩa khác. + Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành các nghĩa khác. + Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành trên cơ sở của nghĩa gốc. - Thông thường, trong câu, từ chỉ có một nghĩa nhất định. Tuy nhiên trong một số trường hợp, từ có thể được hiểu đồng thời cả nghĩa gốc lẫn nghĩa chuyển. 1. Từ “hoa” trong “lệ hoa” được dùng theo nghĩa chuyển. V. Từ đồng âm Câu 1. Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau. Câu 2. a. Có hiện tượng từ nhiều nghĩa, vì nghĩa của từ lá trong lá phổi có thể coi là kết quả chuyển nghĩa của từ lá trong lá xa cành. b. Có hiện tượng đồng âm. Hai từ đường có vỏ có ngữ âm giống nhau. Bởi vì nghĩa của từ đường trong đường ra trận không có mối liên hệ nào với nghĩa của từ đường trong ngọt như đường. Hoàn toàn không có cơ sở để cho rằng nghĩa này được hình thành trên cơ sở nghĩa kia.
Trang 1Soạn bài tổng kết từ vựng lớp 9 HK 1
Gợi ý ôn tập
I Từ đơn và từ phức.
Câu 1 Từ đơn: là từ chỉ gồm một tiếng
- Từ phức là từ gồm hai hoặc nhiều tiếng
- Những từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa được gọi là từ ghép còn những từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng được gọi là từ láy
Câu 2 Từ láy: nho nhỏ, gật gù, lạnh lùng, xa xôi, lấp lánh
- Từ ghép: ngặt nghèo, giam giữ, bó buộc, tươi tốt, bọt bèo, cỏ cây, đưa đón, nhường nhịn, rơi rụng, mong muốn
Câu 3 Từ láy, giảm nghĩa: trăng trắng, đem đẹp, nho nhỏ…
- Từ láy tăng nghĩa: nhấp nhô, sạch sành sanh…
II Thành ngữ
Câu 1 Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
Câu 2 Tổ hợp là thành ngữ
- Đánh trông bỏ dùi là làm việc bỏ dở, không đến nơi đến chốn, thiếu trách nhiệm
- Được voi đòi tiên: tham lam, được cái này lai muốn cái khác hơn
- Nước mắt cá sấu là sự thương xót, thông cảm giả tạo nhằm đánh lừa người khác
Câu 3 Thành ngữ có yếu tố chỉ động vật
- Nuôi ong tay áo: giúp đỡ, che chở một kẻ sau sẽ phản bội mình
- Thẳng ruột ngựa: nghĩ thế nào nói thế, không giấu giếm, nể nang
Câu 4 Thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật
- Dây cà ra dây muống: nói, viết rườm rà, dài dòng
- Cưỡi ngựa xem hoa: làm qua loa
Câu 5 Ví dụ về việc sử dụng thành ngữ trong văn chương:
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
III Nghĩa của từ
Câu 1 Nghĩa của từ là nội dung (sư việc, tính chất, hoạt động, quan hệ…) mà từ biểu thị
Câu 2 Chọn cách hiểu “a”
Trang 2Câu 3 Cách giải thích “b” là đúng.
IV Từ nhiều nghĩa.
Câu 1 Từ có thể có một nghĩa hay nhiều nghĩa của từ, tạo ra những từ nhiều nghĩa
- Chuyển nghĩa là hiện tượng thay đổi nghĩa của từ, tạo ra từ nhiều nghĩa
- Trong từ nhiều nghĩa có:
+ Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện từ đầu, làm cơ sở để hình thành các nghĩa khác
+ Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành các nghĩa khác
+ Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành trên cơ sở của nghĩa gốc
- Thông thường, trong câu, từ chỉ có một nghĩa nhất định Tuy nhiên trong một số trường hợp, từ có thể được hiểu đồng thời cả nghĩa gốc lẫn nghĩa chuyển
1 Từ “hoa” trong “lệ hoa” được dùng theo nghĩa chuyển
V Từ đồng âm
Câu 1 Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau
Câu 2
a Có hiện tượng từ nhiều nghĩa, vì nghĩa của từ lá trong lá phổi có thể coi là kết quả chuyển nghĩa của từ lá trong lá xa cành
b Có hiện tượng đồng âm Hai từ đường có vỏ có ngữ âm giống nhau Bởi vì nghĩa của từ đường trong đường ra trận không có mối liên hệ nào với nghĩa của từ đường trong ngọt như đường Hoàn toàn không có
cơ sở để cho rằng nghĩa này được hình thành trên cơ sở nghĩa kia