BƯỚC đầu NGHIÊN cứu CÁCH điều CHỈNH một số câu TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG SÁCH bài tập môn SINH học lớp 12 NÂNG CAO

Thường là trích dẫn lại những câu trắc nghiệm từnguồn sách tham khảo và sử dụng câu trắc nghiệm theo tính chủ quan của giáo viện .Các sách tham khảo hiện nay có nhiều câu trắc nghiệm chư

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO DAKLAK TRƯỜNG THPT HUỲNH THÚC KHÁNG

-SÁNG KIẾN – KINH NGHIỆM

BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU CÁCH ĐIỀU CHỈNH MỘT SỐ CÂU TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG SÁCH BÀI TẬP MÔN SINH

HỌC LỚP 12 NÂNG CAO

NGƯỜI THỰC HIỆN: NGUYỄN ĐÌNH HOÀNG

BỘ MÔN: SINH HỌC

BUÔN HỒ, THÁNG 3 NĂM 2010

MỞ ĐẦU

Trong vấn đề cải cách giáo dục, ngoài đổi mới về mục tiêu, nội dung và phương phápdạy học, việc đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá (KTĐG) là một vấn đề hết sức cấpthiết nhằm tăng cường hiệu quả dạy và học Biết đánh giá một cách chính xác và đáng tincậy kết quả học tập ta mới xác định được mục tiêu đề ra có đạt được hay không và đạtđược đến mức độ nào, do đó mới xác định được tính thích hợp của nội dung và hiệu quảcủa phương pháp giảng dạy, trên cơ sở đó ta mới đề ra những phương pháp dạy học cảitiến

Trong thực tế hầu như vấn đề sử dụng câu trắc nghiệm hiện nay giáo viên chưa chútrọng đến chất lượng câu trắc nghiệm Thường là trích dẫn lại những câu trắc nghiệm từnguồn sách tham khảo và sử dụng câu trắc nghiệm theo tính chủ quan của giáo viện Các sách tham khảo hiện nay có nhiều câu trắc nghiệm chưa thực sự hợp lý với yêucầu của một câu trắc nghiệm, câu trả lời đúng còn nhiều hạn chế dễ dàng xác định như:tất cả đều đúng, câu A và B đúng Từ thực tế đó, tôi đã tiếp cận và nghiên cứu đề tài

”BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU CÁCH ĐIỀU CHỈNH MỘT SỐ CÂU TRẮC

NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG SÁCH BÀI TẬP MÔN SINH HỌC LỚP 12 NÂNG CAO” Đề tài bước đầu nghiên cứ không trái khỏi sự sai sót, rất mong sự góp ý

của đọc giả để ngày một hoàn thiện Chân thành cảm ơn

PHẦN I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

I CƠ SỞ CỦA VIỆC SỬ DỤNG CÂU TRĂC NGHIỆM TRONG KIỂM ĐÁNH GIÁ

phương pháp giảng dạy và học tập và (4) đánh giá giảng dạy và học tập Giữa mục tiêu

và sự đánh giá có mối quan hệ mật thiết với nhau và có tầm quan trọng đặc biệt trên quan

điểm thống kê giáo dục

Chẳng hạn, sau mỗi bài hoặc tiết học, việc dùng hình thức tự luận để kiểm tra rõ ràng

là không thích hợp Trong khi đó, sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan (TNKQ)

tỏ ra rất thuận lợi Vì vậy ta có thể và nên áp dụng phương pháp này vào cuối mỗi bàihoặc tiết học để vừa củng cố kiến thức, vừa đánh giá sơ bộ mức độ hoàn thành mục tiêucủa bài học Nó cho phép thu được thông tin phản hồi một cách kịp thời, để từ đó nhanhchóng điều chỉnh phương pháp dạy-học sao cho phù hợp, đồng thời uốn nắn những nhậnthức sai lầm lệch lạc có thể có ở học sinh (HS) Như thế việc tiếp cận phương pháp trắcnghiệm khách quan đang trở thành một vấn đề cấp bách trong hoạt động dạy và học ở cáctrường THPT nước ta hiện nay

II PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ BẰNG TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN

Bài trắc nghiệm được gọi là khách quan chủ yếu bởi vì hệ thống chấm và cho điểm là

khách quan chứ không phải chủ quan như đối với bài trắc nghiệm tự luận Thông thường

một bài TNKQ có nhiều câu hỏi hơn là một bài trắc nghiệm tự luận, và mỗi câu hỏithường có thể được trả lời bằng một dấu hiệu đơn giản

Câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn (multiple choice question - MCQ): Đây là loại câu

trắc nghiệm thông dụng nhất, sau câu dẫn có 3-5 phương án trả lời cho sẵn chỉ có một

phương án là đúng hoặc đúng nhất, các phương án còn lại hoặc sai hoặc chỉ đúng một

phần, gọi là các câu nhiễu.

Câu thường gồm bốn phần:

o THÂN (stem) - câu hỏi hay sự phát biểu không đầy đủ

o CÁC CÂU CHỌN (options) - các trả lời hay phương án gợi ý

o CÁC CÂU NHIỄU (distracters) - các trả lời không đúng

o KHOÁ (key) - trả lời đúng

Ở hầu hết trường hợp, câu dẫn có thể sử dụng các tài liệu như đồ thị, sơ đồ, các kếtquả thí nghiệm Trong những trường hợp này ta có thể kiểm tra các khả năng khác hơn

là sự nhớ lại kiến thức đã học Ở một số trường hợp, các câu hỏi có thể liên quan cùngmột tài liệu đưa ra Trong những trường hợp như thế, phải cẩn thận khi viết các câu độclập nhau (nghĩa là câu trả lời cho một câu hỏi không phụ thuộc vào phần trả lời ở câutrước)

Trong một số trường hợp, các câu MCQ có thể dùng để kiểm tra các mức trí năngcao bằng cách yêu cầu người học phê bình các câu trả lời xác đáng nhất cho một vấn đề

từ nhiều câu trả lời "đúng" Hiển nhiên, phải rất thận trọng khi đặt một câu hỏi như vậy.Thông thường một câu MCQ có 4 đến 5 sự lựa chọn, nhưng với 5 phương án thì bài trắcnghiệm có độ tin cậy cao hơn Tuy nhiên có thể gặp phải khó khăn khi đưa ra 5 sự lựachọn có vẻ đúng và trong trường hợp này tốt hơn cả là làm 4 phương án

Một bộ câu hỏi MCQ thực sự hay cần phải được thiết kế cẩn thận sao cho có thểkiểm tra các mức độ nhận thức khác nhau (xem mục 4 ở dưới) Điều này quả thật khó đốivới các mức nhận thức phức tạp Đặc biệt là khi người học biết rằng họ sẽ được kiểm tra

để rà soát điều chỉnh câu hỏi, không phải để lấy điểm thi Một hạn chế khác nữa của cácbài trắc nghiệm MCQ là ở chỗ chúng không cho phép hoặc đòi hỏi người học truyềnthông bất kỳ cách diễn đạt nào với người kiểm tra

Các bài trắc nghiệm MCQ thường được chọn dùng bởi vì chúng cho phép kiểm tranhanh nhất một phạm vi kiến thức rộng lớn trên một số lượng học sinh đông Các bài trắcnghiệm MCQ ngắn được thiết kế tốt có thể rất thích hợp cho việc thu nhận thông tin phảnhồi nhanh từ phía người học

Các bài trắc nghiệm MCQ được coi là tốt nhất khi ta có được một ngân hàng câuhỏi được xây dựng qua thời gian dài thử nghiệm và đã tiến hành phân tích các câu hỏi về

các chỉ số độ khó (degree of difficulty) và độ phân biệt (degree of discrimination) Thông

tin này về mỗi câu MCQ được dùng để xây dựng một bài kiểm tra thích hợp bằng trắcnghiệm MCQ từ ngân hàng câu hỏi được phát triển Các ngân hàng câu hỏi cần phải đảmbảo an toàn nghiêm mật, nghĩa là mỗi bài kiểm tra MCQ không được để rơi vào tayngười học

II QUY TẮC XÂY DỰNG CÁC CÂU TRẮC NGHIỆM MCQ

1, Mục tiêu:

o Câu hỏi đưa ra nhằm đánh giá cái gì?

o Có phải trắc nghiệm khách quan là cách đánh giá tốt nhất không ?

o Kiểu trắc nghiệm khách quan nên dùng ở đây là gì?

Việc trả lời cho các câu hỏi này rất là quan trọng Bởi vì việc tăng cường sử dụng máytính để chấm bài trắc nghiệm đã làm cho các bài trắc nghiệm MCQ ngày càng trở nên phổ biến,đặc biệt là ở các lớp đông Trong một số trường hợp, việc sử dụng các câu MCQ có thể khôngthích hợp Chẳng hạn, có thể khó tìm ra được các câu nhiễu thoả đáng cho một câu hỏi Nói cáchkhác, các tài liệu học tập và các khả năng đưa vào trắc nghiệm sẽ xác định bản chất của bài kiểmtra hơn là làm cho các tài liệu kiểm tra phù hợp với một kiểu trắc nghiệm đặc thù

2, Câu dẫn: Vấn đề hay câu hỏi nêu ra có rõ ràng và chính xác không?

Quan trọng nhất là ở chỗ câu dẫn phải được phát biểu rõ ràng và không có mơ hồ.Nên dùng ngôn ngữ đơn giản và trong sáng Nếu không tuân theo các hướng dẫn này, câutrắc nghiệm sẽ giống như là kiến thức trong tài liệu chép ra Câu dẫn phải nói rõ điều kỳvọng ở người học là cái gì trước khi đọc các câu chọn, nhưng quy tắc này lại không phải

là câu hỏi 'Điều này sau đây là đúng?'

3, Các câu chọn

Các câu chọn nên làm độc lập nhau, phù hợp về mặt logic và ngữ pháp với câu dẫn

và ngôn ngữ sử dụng phải rõ ràng và đơn giản Đặc biệt, người kiểm tra cần tránh các gợi

ý cho câu trả lời đúng và các gợi ý mà học sinh dễ dàng loại bỏ ngay các câu nhiễu nhờ

có biết chút ít về tài liệu học tập Những câu hỏi được thiết kế tồi có thể cho phép họcsinh lượt bớt số câu nhiễu có vẻ đúng và như thế nó làm tăng cơ may đoán được câu trảlời đúng Cụ thể, người xây dựng bài trắc nghiệm nên TRÁNH DÙNG:

 Các cụm từ nguyên văn hoặc quá nổi bật, vì nó vô tình trực tiếp chỉ ra cho họcsinh câu trả lời đúng;

 Độ dài các câu chọn không cân xứng, bởi người ra đề sẽ vô tình làm cho câu trảlời đúng dài hơn các câu nhiễu một cách lộ liễu;

 Các câu chọn loại trừ lẫn nhau ở chỗ, nếu một câu chọn là không đúng thì câuchọn đối lập của nó sẽ phải đúng;

 Các câu chọn gối nhau, khi mà một hoặc nhiều câu chọn là một thành phần củacâu kia;

 Những sự không nhất quán về mặt ngữ pháp, trong đó các câu chọn có thể khôngliên quan nhau vì chúng không phù hợp về mặt ngữ pháp với câu dẫn;

 Các từ có tính chất tuyệt đối (không bao giờ, luôn luôn, duy nhất, không có trườnghợp nào ở trên, tất cả các trường hợp trên) Các phương án chọn này thông thường làkhông đúng;

 Câu trả lời đúng ở một hình thức khác với các câu nhiễu làm cho dễ dàng nhận racâu trả lời đúng;

 Các từ phủ định kép - khiến cho người làm bài mơ hồ không hiểu điều người kiểmtra muốn hỏi Nếu có sử dụng, các từ này phải được in hoa, in nghiêng hoặc gạch dưới

III NHỮNG ƯU ĐIỂM VÀ NHƯỢC ĐIỂM CỦA CÁC BÀI TRẮC NGHIỆM MCQ

1 Những ưu điểm hay lợi thế chính của trắc nghiệm MCQ :

 Có thể kiểm tra nhanh một phạm vi rộng các vấn đề, với một lượng kiến thức lớntrong một thời gian ngắn

 Có thể sử dụng để thu nhận phản hồi thông tin từ người học, để duyệt nhanh trình

độ học vấn của một lớp học lúc mới bắt đầu hoặc kết thúc

 Có thể sử dụng máy móc để chấm bài (phân tích, đánh giá) và cho điểm

 Sự đánh giá không chịu ảnh hưởng bởi khả năng viết của người học

 Có thể cho điểm đáng tin cậy vì tất cả câu trả lời đều được xác định trước

 Có thể phân tích các chỉ số về độ khó (F) và độ phân biệt (D) của câu hỏi.

 Có thể sử dụng lại các câu hỏi để thành lập một ngân hàng lớn các câu hỏi, nhằmgiảm bớt thời gian chuẩn bị sau này

 Nếu viết cẩn thận, có thể kiểm tra các kỹ năng nhận thức cao

2, Các nhược điểm hay hạn chế chính của trắc nghiệm MCQ :

 Mất nhiều thời gian để viết được các câu hỏi MCQ hay, đặc biệt là trong trườnghợp cần kiểm tra các kỹ năng thuộc mức nhận thức cao

 Trừ phi cẩn thận, còn thì các câu MCQ có khuynh hướng kiểm tra kiến thức và chỉyêu cầu nhớ lại

 Có thể chẳng bao giờ kiểm tra được vốn văn chương, khả năng sắp xếp, phê phán

và phân tích của học sinh

 Có thể chẳng bao giờ kiểm tra được tính sáng tạo, khả năng phát triển và tổ chứccác ý tưởng cũng như sự trình bày các ý tưởng đó bằng cách lập luận

 Có khuynh hướng làm cho học sinh xem các vấn đề ở góc độ trắng đen

 Có khuynh hướng làm cho người học tiếp cận việc học chỉ trên bề mặt, nghĩa làchỉ cần học gạo để nhớ

 Có thể gây ra sự đoán mò (trừ các câu nhiễu có vẻ đúng sẽ kích thích sự đoán mòthông minh)

 Các câu hỏi thường được dùng lại, nên cần lưu tâm độ an toàn của chúng

 Các câu hỏi cần được thử nghiệm trước và ưu tiên chọn những câu đảm bảo giá trịcủa các câu hỏi trắc nghiệm

 Xu hướng thu hẹp phạm vi điểm số (nghĩa là độ lệch chuẩn càng hẹp) hiển nhiên

là kéo theo độ phân biệt càng giảm thấp

3 Vận dụng các mức độ nhận thức khác nhau để soạn các câu MCQ

Các nghiên cứu cho hay rằng phần lớn các bài trắc nghiệm quá nặng về kiểm tra

sự nhớ lại thông tin ở học sinh (Milton và cs, 1986 ) Theo Bloom và cs (1956), có sáumức độ nhận thức từ thấp lên cao rất quan trọng đối với việc đo lường thành quả học tậpcủa học sinh, đặc biệt là các mức cao Phỏng theo hệ thống phân loại của Bloom, dưới

đây chúng tôi nêu tóm tắt nội dung của từng mức kèm theo các động từ hành động mô tả

hành vi hay kỹ năng có thể dùng để xác định mục tiêu cần kiểm tra, và hai ví dụ minh hoạ

về cùng một vấn đề cho câu tự luận và câu MCQ - câu trả lời đúng được biểu thị bằngdấu (*) ở trước

BIẾT (Knowledge): Sự nhớ lại tài liệu đã được học tập trước đó như các sự kiện,

thuật ngữ hay các nguyên lý, quy trình Để đo mức nhận thức này, cần sử dụng các loạicâu hỏi như: (Hãy) định nghĩa, mô tả, nhận biết, đánh dấu, liệt kê, gọi tên, phát biểu,chọn ra, phác thảo

HIỂU (Comprehension): Khả năng hiểu biết về các sự kiện và nguyên lý, giải thích

tài liệu học tập, nhưng không nhất thiết phải liên hệ các tư liệu Để đo mức hiểu này, hãyđặt các câu hỏi như: Biến đổi, ủng hộ, phân biệt, ước tính, giải thích, mở rộng, khái quát,cho ví dụ, dự đoán, tóm tắt, viết một đoạn

ÁP DỤNG (application): Khả năng vận dụng tài liệu đã học vào các tình huống mới

và cụ thể hoặc để giải các bài toán Để đo mức vận dụng kiến thức này, hãy đặt các câuhỏi như: Xác định, khám phá, tính toán, sửa đổi, thao tác, dự đoán, chuẩn bị, tạo ra, thiếtlập liên hệ, chứng minh, giải quyết, sử dụng

PHÂN TÍCH (analysis): Khả năng phân tích sự liên hệ giữa các thành phần của một

cấu trúc có tính tổ chức sao cho có thể hiểu được, nhận biết được các giả địng ngầm hoặccác nguỵ biện có lý Để đo mức nhận thức này, cần sử dụng các loại câu hỏi sau: Vẽ sơ

đồ, phân biệt, minh hoạ, suy luận, chỉ ra, thiết lập quan hệ, chọn ra, tách biệt ra, chia nhỏ

ra

TỔNG HỢP (synthesis): Khả năng đặt các thành phần với nhau để tạo thành một

tổng thể hay hình mẫu mới, hoặc giải các bài toán bằng tư duy sáng tạo Để đo mức nhận

thức này, cần sử dụng các loại câu hỏi sau: Phân loại, tổ hợp lại, biên tập lại, thiết kế, lýgiải, tổ chức, lập kế hoạch, sắp xếp lại, cấu trúc lại, tóm tắt, sửa lại, viết lại, kể lại

ĐÁNH GIÁ (evaluation): Khả năng phê phán và thẩm định giá trị của tư liệu theo

một mục đích nhất định Để đo mức độ nhận thức phức tạp nhất này, hãyóỉư dụng cácloại câu hỏi sau: Đánh giá, so sánh, đưa ra kết luận, thoả thuận, phê bình, mô tả, suy xétphân biệt, giải thích, đưa ra nhận định, ủng hộ

*Lưu ý: Trên thực tế, ngay cả nhiều giảng viên ở các khoa của một số trường Đại học

nước ngoài cũng thấy khó áp dụng hệ thống phân loại 6 mức nhận thức này, và một sốnhà giáo dục đã giản lược thành 3 mức chung

IV PHÂN TÍCH CÂU HỎI VÀ ĐÁNH GIÁ BÀI TRẮC NGHIỆM MCQ

1 Nguyên tắc tổng quát cho việc xây dựng và khảo sát một bài trắc nghiệm

MCQ dùng ở lớp học

Bước 1: Xác định mục tiêu dạy học và lập kế hoạch cho bài trắc nghiệm

Bước 2: Soạn thảo các câu trắc nghiệm và duyệt lại bài trắc nghiệm

Bước 3: Tổ chức thực nghiệm kiểm định và chấm điểm bài trắc nghiệm

Bước 4: Phân tích các câu hỏi và đánh giá bài trắc nghiệm

Bước 5: Xây dựng kho dự trữ các câu hỏi trắc nghiệm

2 Trắc nghiệm (đo lường) bài trắc nghiệm

a Phân tích câu hỏi trắc nghiệm MCQ

Một trong những lợi thế của việc sử dụng các câu MCQ là việc thống kê và xử lý cácbài trắc nghiệm một cách dễ dàng (đặc biệt là khi chấm điểm bằng máy tính) Các thông

số xác định chất lượng của các câu trắc nghiệm bao gồm độ phân biệt D (discrimination)

và độ khó F (facility or difficulty)

Phân tích các câu trả lời của thí sinh trong một bài trắc nghiệm là việc làm rất cầnthiết và hữu ích, vì nó giúp cho người soạn thảo: Biết được mức độ khó của các câu trắcnghiệm; Lựa ra các câu có chỉ số D cao, nghĩa là phân biệt được các học sinh giỏi vàkém; Biết được lý do vì sao câu trắc nghiệm không đạt hiệu quả như mong muốn và cầnphải sửa đổi như thế nào cho tốt hơn

Để phân tích câu trắc nghiệm, ta tuần tự thực hiện các công việc như sau:

(1) Sắp xếp bảng trả lời của n thí sinh theo thứ tự điểm số từ cao đến thấp.

(2) Từ bảng điểm này ta chọn lấy hai nhóm: 27% số bài có điểm số cao nhất (tốp trên)

và 27% số bài có điểm số thấp nhất (tốp dưới)

(3) Thống kê và tính các chỉ số khó và phân biệt đối với từng câu của bài trắc nghiệmbằng cách sau đây:

- Ghi số lần (tần số) trả lời của học sinh trong mỗi nhóm cao và thấp cho mỗi lựa chọncủa từng câu trắc nghiệm

- Cộng số câu trả lời đúng của cả hai nhóm rồi chia cho số bài của hai nhóm gộp lại.Biểu thị thương số này bằng phần trăm, nghĩa là nhân nó với 100, ta được kết quả là chỉ

số khó F của câu hỏi đó

- Lấy tần số người làm đúng trong nhóm cao trừ số người làm đúng trong nhóm thấp,

rồi chia hiệu số này cho 27% tổng số thí sinh dự thi Kết quả thương số thu được nàychính là chỉ số phân biệt D của câu hỏi đó.

 Chỉ số độ phân biệt (D) so sánh số lượng các câu trả lời đúng đối với một câu

hỏi lấy từ 27% thuộc tốp trên và 27% thuộc tốp dưới của lớp học (dựa vào điểm số củatoàn bài trắc nghiệm) Nếu như đối với bất kỳ câu nào mà con số các trả lời đúng từ các

em thuộc 27% của tốp dưới đối với toàn bài trắc nghiệm mà lớn hơn con số từ các emnằm trong 27% của tốp trên, thì câu đó được coi là không phân biệt một cách hiệu quảgiữa các học sinh Công thức tính chỉ số phân biệt (D) của một câu hỏi cụ thể được giảnlược như sau:

Trong đó: C là số lần trả lời đúng câu hỏi của tốp trên,

T là số số lần trả lời đúng câu hỏi của tốp dưới,

n là tổng số thí sinh dự thi (0,27n chính là 27% tổng số)

Thang đánh giá độ phân biệt (-1 D 1) được quy ước bởi các chuyên gia, giúp

ta chọn lựa các câu trắc nghiệm tốt dùng ở lớp học như sau:

D < 0: không đạt yêu cầu (loại bỏ)

0  D < 0,2: Kém, cần loại bỏ hoặc điều chỉnh0,2  D < 0,3: Tạm được, có thể phải sửa đổi để hoàn thiện thêm0,3  D < 0,4: Khá tốt, nhưng có thể làm cho tốt hơn

0,4  D  1,0: Rất tốt

 Độ khó (F) là tỷ lệ phần trăm của lớp học trả lời đúng cho một câu hỏi Nói

chung:

 nếu F < 30% câu hỏi đó được xem là khó

 nếu F = 30-75% câu hỏi đó được xem là thoả mãn

 nếu F > 75% câu hỏi đó được xem là dễ

Việc xem xét chấp nhận các câu hỏi đưa ra là khó hay không phần lớn do người ra

đề nhận định Một câu khó có độ phân biệt cao có thể hữu ích khi xếp vị thứ của các họcsinh Một câu dễ có độ phân biệt thấp thì có thể bỏ qua và cũng có thể xem xét để sửdụng trong một kiểu đánh giá khác Các câu có độ phận biệt và độ khó chấp nhận đượccần giữ lại để dùng sau này Bằng cách đó, qua một thời gian ta có thể xây dựng đượcmột ngân hàng các câu hỏi trắc nghiệm được chọn lọc ngẫu nhiên dùng cho các bài trắcnghiệm

b, Sơ lược về sự đánh giá chất lượng một bài trắc nghiệm MCQ

Chất lượng của một bài trắc nghiệm hoàn thiện như thế được đo bằng độ giá trị

(validity, ký hiệu là v) và độ tin cậy (reliability, ký hiệu là r) của nó Độ giá trị (v) của các

bài trắc nghiệm do người thầy thiết lập được xác định thông qua nội dung và các mục tiêucủa giáo trình, trong việc xác định độ giá trị bài trắc nghiệm đó thì nội dung và các mụctiêu phải trùng khớp nhau

Về mặt hiệu quả, độ tin cậy (r) là xác suất để cho điểm số như nhau trên một bài

trắc nghiệm sẽ đạt được khi ta lặp lại bài trắc nghiệm đó với số lượng học sinh giống như

thế hoặc tương đương, hoặc khi bài trắc nghiệm đó được một người kiểm tra khác chấmđiểm Các trị số thống kê này (tức hệ số tương quan r) biến thiên từ 0 đến 1; khi một trị

số là 0,7 hoặc lớn hơn nói chung là chấp nhận được Các bài trắc nghiệm khách quan nóichung có độ tin cậy cao hơn các bài tự luận, chủ yếu là do tính khách quan trong sự chấmbài và cho điểm

 Cho đến nay, công thức thông dụng căn bản để ước tính hệ số tin cậy (r) là củaKuder-Richardson (K.R.) được đưa ra từ năm 1937 Thường để cho dễ tính toán, người ta

pq K

K r

trong đó K là số câu trắc nghiệm; p là tỷ lệ số câu trả lời đúng cho một câu (tức là độkhó F); q là tỷ lệ số câu trả lời sai cho một câu (q = 1 - p); và 2 là biến lượng các tổngđiểm của các cá nhân đối với toàn bài trắc nghiệm

Trong trường hợp các câu trăc nghiệm không quá khác biệt nhau về độ khó (F, ở đây

là p), ta có thể ước lượng gần đúng  pq bằng cách tính điểm trung bình (M) và biếnlượng 2 của bài trắc nghiệm có K câu Khi đó ta áp dụng công thức số 21 của K-R, như

1 

K

M M K

K r

x

n x



 Tóm lại, độ giá trị nói lên tính chính xác của một tập hợp các điểm số trắc

nghiệm trong việc đo lường bất cứ cái gì mà nó muốn đo lường; còn độ tin cậy nói lên

tính vững chãi của một tập hợp các điểm số trắc nghiệm trong viêc đo lường bất cứ cái gì

mà nó muốn đo lường

Để cho một bài trắc nghiệm có giá trị, thì nó cũng phải đáng tin cậy Không thểnào một bài trắc nghiệm có giá trị mà lại không đáng tin cậy Ngược lại, một bài trắcnghiệm đáng tin cậy không nhất thiết là phải có giá trị Vì vậy, trong việc phân tích chấtlượng của một bài trắc nghiệm về thành quả học tập, người ta thường nhấn mạnh chủ yếutrước hết vào độ tin cậy của các điểm số

Vậy độ tin cậy gia tăng trong những điều kiện hay trường hợp nào?

Độ tin cậy (r) tăng lên cùng với độ dài của bài trắc nghiệm và nếu như nó bao gồm được các câu hỏi có các trị số phân biệt cao Những lời hướng dẫn (làm bài trắc nghiệm) và các câu hỏi phải thật rõ ràng (để tránh cho học sinh khỏi nhầm lẫn) sẽ làm tăng thêm độ tin cậy của bài trắc nghiệm Tuy nhiên, độ tin cậy cao không hề ngụ ý độ

giá trị cao

3 Sự phỏng đoán và cách khống chế sự đoán mò

Các bài TNKQ thường bị phê phán bởi vì chúng khuyến khích sự phỏng đoán.Quy trình cho điểm có thể lý giải cho giả định này bao gồm:-

 Nâng điểm đỗ: Trong một bài trắc nghiệm có 100 câu hỏi với 5 sự lựa chọn cho

mỗi câu hỏi, sự đoán mò (random guessing) sẽ cho phép đạt điểm số trung bình là 20

điểm Hiển nhiên phạm vi các điểm số biến thiên là từ 20 đến 100 Điểm giữa của dãybiến thiên này (hay là điểm đỗ) là 60, hơn là 50 Phương pháp này giả định rằng sự đoán

mò xảy ra và điểm số bằng 60 nói lên được sự hoàn thành các mục tiêu của giáo trình đề

ra Cả hai sự giả định này có thể có giá trị hoặc không có giá trị

 Những suy diễn về sự đoán mò: Một điểm số bằng 1/(n-1) được suy diễn cho mỗimột câu trả lời không đúng, trong đó n là con số các phương án lựa chọn cho mỗi câu.Không có "quả phạt đền' cho một câu trả lời bỏ sót, không làm Các giả định này đượctạo ra khi phương pháp này được áp dụng Thứ nhất, giả định rằng các câu trả lời khôngđúng được làm ra dựa trên cơ sở của sự đoán mò và rằng sự bỏ sót chỉ là do thông tinkhông thoả đáng Thứ hai, giả định rằng tất cả các sự lựa chọn đều có sức thu hút ngangnhau Các nhận định khác được đưa vào lý giải khi các phỏng đoán đúng được sử dụngbao gồm:

(1) sự ảnh hưởng của cá tính và chiến lược làm bài trắc nghiệm trên các điểm số củacác học sinh - các học sinh trung thực có thể đoán; các học sinh cẩn thận có thể thích ứngvới các quy trình "tránh sai lầm" (error avoidance);

(ii) vượt qua các khu vực trừ điểm khác, có nghĩa là điểm số không sai khác một cáchtrực tiếp với kiến thức

Rõ ràng là, chất lượng của việc viết câu hỏi trắc nghiệm có tác động lớn lên cáchthức học sinh lựa chọn các phương án đúng hoặc phương án khác Nơi nào các câu nhiễunghèo nàn được dùng tới thì học sinh sẽ sử dụng các phép suy diễn logic để trợ giúp họtìm ra 'câu trả lời đúng' hơn là sự phỏng đoán Trong trường hợp này một trong những giảđịnh đặt ra là làm sao để việc sử dụng các phỏng đoán đúng không áp dụng được