GIẢI PHÁPGIÚP HỌC SINH NHẬN BIẾTMỘT SỐ SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI GIẢI PHƯƠNG TRÌNH... I.Đặt vấn đề:Hiện nay trong chương trình sách giáo khoa bậc THPT có nhiều chương liên quan đến việc giả
Trang 1GIẢI PHÁP
GIÚP HỌC SINH NHẬN BIẾTMỘT SỐ SAI LẦM THƯỜNG GẶP KHI GIẢI
PHƯƠNG TRÌNH
Trang 2I.Đặt vấn đề:
Hiện nay trong chương trình sách giáo khoa bậc THPT có nhiều chương liên quan đến việc giải phuong trình.Trong quá trình giải phương trình học sinh cứ cảm giác là mình giải đúng nhưng lại không biết mình giải thừa nghiệm,thiếu nghiệm thậm chí là giải sai.Bản thân học sinh nếu không nắm chắc các quy tắc biến đổi tương đương,không nắm chắc điều kiện xác định của phương trình thì không thể phát hiện được các sai lầm của mình để sửa sai.Để giúp học sinh phát hiện ra những sai lầm của mình,tôi đưa ra giải pháp giúp học sinh nhận biết một số sai lầm thường gặp khi giải phương trình thông qua một
số ví dụ cụ thể
II.Giải quyết vấn đề:
Những sai lầm khi giải phương trình thường mắc phải khi học sinh hiểu sai quy tắc biến đổi phương trình tương đương.Đặt thừa hay thiếu các điều kiện đều dẫn đến sai lầm thậm chí sai đến mức không giải tiếp được nữa.Một số sai lầm
Trang 3còn do hậu quả của việc biến đổi biểu thức không đúng
Ví dụ 1:Giải phương trình: 3 3 6 2 9 9 ( 2 2 3 )
x
(1)
•Lời giải có sai lầm: (1)
3 9
3 ) 3 2 ( 9 ) 3 2
(
•Phân tích sai lầm:Có thể thấy ngay x=-1 cũng
là nghiệm của PT (1),sai lầm là học sinh chia hai
vế của phương trình cho x2-2x-3.Nên nhớ rằng muốn chia hai vế cho một biểu thức thì biểu thức
đó phải chắc chắn khác 0.Ở đây nên áp dụng tính chất ab=cb b(a-c)=0
•Lời giải đúng: (1) ( 2 2 3 )( 3 9 ) 0
3
1 0
9 3
0 3 2 2
x
x x
x x
Ví dụ 2:Giải phương trình: 3 3 2 1 2
•Lời giải có sai lầm: Điều kiện của phương trình:
1 0 2 3 0
1
0 2
3
x x x x
x x
1 2 1
0 2 1
0 ) 2 ( 1 ( 2
x x x
x x
x x
Vậy không tồn tại giá trị của x để phương trình xác định nên phương trình vô nghiệm
Trang 4•Phân tích sai lầm:Có thể thấy ngay x=1 thì hai
căn thức đều có nghĩa và x=1 chính là nghiệm duy nhất của PT (2),sai lầm là học sinh chia hai
vế của bất phương trình (x-1)2(x+2)≤0 cho (x-1)2
•Lời giải đúng:
1 0 2 3 0
1
0 2
3
x x x x
x x
1
1 2 1
0 ) 2 ( 1
x x x
x x
Thử x=1 vào phương trình ta có 2 2 nên x=1 là nghiệm duy nhất của phương trình (2)
Ví dụ 3:Giải phương trình: 2 1 1 1
•Lời giải có sai lầm: Điều kiện của phương trình:
0 1 0 ) 1 )(
1 ( 0 1 0 1
2
x x x x
x
1
1 1 0 1 0 1
x x x
x
Với điều kiện trên : PT (3) (x 1 )(x 1 ) x 1 x 1
x 1 1 x 1
Với x 1 thì x 1 x 1 nên x 1 1 x 1
Vậy PT đã cho vô nghiệm
•Phân tích sai lầm:Sai lầm khi giải hệ
0
1
0 ) 1 )(
1
(
x
x
x
,nhiều học sinh nghi rằng
0 0 0
0
.
B
A
A
B
A
Ở lời giải trên thiếu x =-1 và đó là nghiệm duy nhất
Trang 5•Lời giải đúng: Điều kiện của phương trình:
1 1 1 0 1 0 1
2
x x x x
◦Với x=-1 :Thay x =-1 vào PT(3) ta
có :0=0 Suy ra x = -1 là nghiệm PT(3)
◦Với x 1:PT (3) (x 1 )(x 1 ) x 1 x 1
x 1 1 x 1
Với x 1 thì x 1 x 1 nên x 1 1 x 1
Suy ra PT (3) vô nghiệm
Vậy PT (3) có duy nhất nghiệm x = -1
Ví dụ 4:Giải phương trình: 2x x 3 16 (4)
•Lời giải có sai lầm: Điều kiện của phương trình:
3
x
2
4 64 256 3 2
16
4 37
7 0
259 65
4 2
x
x x
x
(thỏa điều kiện x 3)
Vậy PT (4) có 2 nghiệm x=7 và x=374
Trang 6•Phân tích sai lầm: Sai lầm khi viết
2
4 64 256 3 2
6
B A B B
Nếu không sử dụng công thức trên thì sau khi đặt điều kiện,giải phương trình hệ quả,sau đó phải thử lại nghiệm vào PT ban đầu
•Lời giải đúng:
◦Cách 1: PT(4)
) 2 16 ( 3 0 2 16 2
16
3
x x
x x
x
7
4 37 7 0 259 65
x x x x
◦Cách 2: Điều kiện của phương trình:
3
x
2
4 64 256 3 2
16
4 37
7 0
259 65
4 2
x
x x
x
(thỏa điều kiện x 3)
Thử lại ta thấy x=7 là nghiệm PT (4)
Ví dụ 5:Giải phương trình: 2 2 2 20
x
•Lời giải có sai lầm: PT (5)
2 4
2 20 5 2 20 )
2
1
(
Trang 7•Phân tích sai lầm: Tuy rằng x=2 thử vào PT(5)
vẫn thấy thỏa mãn nhưng lời giải vẫn sai lầm vì học sinh nghĩ rằng 2 2x 2 2 2x
Nên nhớ rằng: 2 2x ( 2x) 2
•Lời giải đúng: Đặt t 2 x 0.PT (5) trở thành:
t2+t-20=0
5
4
t t
Vì t>0 nên t=4 2x 4 t 2
Ví dụ 6:Giải phương trình: log 2 2 log2( 3 4 )
2x x (6)
•Lời giải có sai lầm: Điều kiện của phương trình:
3
0
0
4
3
0
2
x
x
x
Khi đó: PT (6) 2 log2x 2 log2( 3x 4 ) log2x log2( 3x 4 )
x 3x 4 x 2(không thỏa điều kiện)
Vây PT (6) vô nghiệm
•Phân tích sai lầm: Sai lầm khi biến đổi
x
2 2 log
log
Nên nhớ rằng: x2 2 x
log
•Lời giải đúng: PT (6) 2 log2 x 2 log2( 3x 4 )
log2 x log2( 3x 4 )
1
3 1 3 4 3 0 4 3 4 3
x x x x x x x x x x
Ví dụ 7:Giải phương trình: 4 log 2 6 0
x
x (7)
Trang 8•Lời giải có sai lầm: PT(7)
2
3 0
6 0
6 )
2
( log 2 2 2
x
x x
x x
x
•Phân tích sai lầm: Sai lầm khi biến đổi
2 2 log
log ( 2 )
Nên nhớ rằng: x x
2
log
2 chỉ khi x>0
2 0 0 0 0 ) 2 ( 0
2 2 log 2
x x x x x x
Ví dụ 8:Giải và biện luận phương trình:
0 2
5
2
5
x
a
•Lời giải có sai lầm: Điều kiện của phương trình:
2
x
Khi đó :PT(8) (a 5 )(x 2 ) 2a 5 0 ( 5 a)x 15
Nếu a5 thì x a
5 15
Nếu a = 5 thì PT vô nghiệm
•Phân tích sai lầm: Sai lầm là không để ý x a
5 15
khi nào không là nghiệm của PT (8).Vì nghiệm phải thỏa x 2 nên khi 2 25
5
15
a
a thì PT vô nghiệm
•Lời giải đúng: Điều kiện của phương trình: x 2
Khi đó :PT(8) (a 5 )(x 2 ) 2a 5 0 ( 5 a)x 15
Trang 9Nếu a5 thì x a
5
15
5
15
a a
Nếu a = 5 thì PT vô nghiệm
Vậy:Với a5 và a 25 thì PT có nghiệm x a
5 15
Với a = 5 hoặc a 25 thì PT vô nghiệm
II.Kết luận:
Trên đây là một số sai lầm thường gặp khi học sinh giải phương trình.Trong quá trình giảng dạy tôi thường nhấn mạnh các sai lầm thường gặp để học sinh giải ít sai sót hơn,cho các em luyện tập các bài toán mà các em có thể gặp sai lầm nhiều hơn,qua đó giúp các em linh hoạt trong quá trình biến đổi,đặt điều kiện cho phương trình đầy đủ
và chính xác,giúp các em thấy tự tin hơn trong học tập