Hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhân đến khám và điều trị vô sinh

Dac biet hon, doi vOi cap vq chong hiem muOn - vO sinh thi "khao khat" c6 con anh hu6ng khOng nhO toi hi vong, ke hoach tuong lai, cu6c song hOn nhan va tinh trang sac khOe...Nghiem tron

BO GIAO DIX VA DAO TAO TRUING DAI HQC TWANG LONG

KHOA DIEU DUNG

DO THI LOAN

Ma sinh vien: B00102

L

HO TR(1 TAM a CHO BENH NHAN

CHUYEN DE TOT NGHIEP Cif NH 'AN HE VLVH

Nguiri buying dun khoa h9c:

TS TRAN THI THANH HUONG

HA NQI - Thing 3 nim 2012

LOi cam cm

T6i xin chan thanh cam cm Ban Giim hidu truqng Dai hoc Thang Long, He dai hoc vita lam vita hoc twang Dai hoc Thang Long - dac bidt IA cic Thdy, CO trong Khoa Didu DuOng truOng Dai hoc Thang Long dd tao dieu kin thudn lqi va gitip do t6i trong su6t qui trinh hoc tap va nghien citu tai twang

TOi xin bay to long bidt cm Tidn si Trail Thi Thanh Hucmg da tan tinh gitlp

do, truc tidp huong clAn t6i trong qui trinh nghien citu N/A hoan thanh chuyen dd tot nghidp

TOi xin chin thanh cam cm cic Giao su, Tidn si trong HOi (Ring clam chuyen

dd tot nghidp d'i cho t6i nhidu / kidn qu/ bau dd hoan chinh chuyen de

TOi xin chan thanh cam cm Ban Giim d6c Bdnh vien Phu san Trung ucmg cld tao didu kidn thudn 10 t6i da va gitip do t6i trong qui trinh thuc hidn chuyen de

Cam cm cic ban be dong nghidp, cic ban ding k.hoi va ngueri than da gitip

&a, Ong vien t6i trong qua trinh hoc tap va nghien cuu

Ha nOi, ngay 27 thong 2 nom 2012

Hoc vien

D6 thi Loan

MUC LUC

1.3 Phan foal va cac nguyen nhan gay hiem muOn - vo sinh • 3

1.3.3 Phan loai v6 sinh theo tien luting dieu tri du pheng 4

1.4.1 Thu tinh nhan tao (Artificial Insemination) 5

1 4.2 Thu tinh trong 6ng nghiem (In Vitro Fertilization-IVF) 6

PHAN 2 CAC TON THUONG TAM LV DOI VOL BENH NHAN HIgM MUON -

2.1 Khung 19 thuyet y6 cac ton thmmg tam 1Y gay ra do hiem muon - vo sinh 8

2.2 Cfic yen to inh huffing tOri tam ly ngubi phu nor hiem moon- 1,6 sinh 8

3.1.1 Gic da-u hieu cho tha'y benh nhan can to van tam 19 20 3.1.2 MCA só nguyen the chinh khi to van cho benh nhan v6 sinh: 20

3.2 Cac each to v "an 21 3.3 Chien Woe dtrong chin vii van de cho tUng cá nhan (Individual Coping

PHAN 4 HO TRO TAM LI( TREN BENH NHAN VA CAC CAP VO CHONG

HIgM MUON - VO SINH VAI TRO HO TRO TAM LV CUA DIEU "WONG VOI BENH NHAN HUAI MUON-VO SINH 30

DAT VAN fog

Sinh san &roc xem 1a nhu cau co ban cUa con ngu6i Khi gap truc trac ye van

de nay, cluing anh huang khOng nhe den tam 15, dm ban than benh nhan

V6 sinh - hiem muOn trong cOng (long hien nay dang la mot van de bao dOng trong linh vuc suc khOe sinh san khOng chi 6 nhfing nuoc phat tridn ma ngay ca nhirng nuoc dang phat tridn

Dac biet hon, doi vOi cap vq chong hiem muOn - vO sinh thi "khao khat" c6 con anh hu6ng khOng nhO toi hi vong, ke hoach tuong lai, cu6c song hOn nhan va tinh trang sac khOe Nghiem trong ham, cac van de lien quan tai rot loan tam tam than se bi gap nhu: mat niern tin, buon kh6, gian du, )(Su h6, mac cam tOi 16i, tram cam thding lap di lap lai ngay cang nhieu khi benh nhan tham gia qua trinh kham, diet' tri vO sinh

Do vay, chuyen de vd "H6 tro tam 1/ voi benh nhan den kharn va diet' tri hiem muOn - vO sinh" threw via v6i cac not dung chinh nhu sau:

Phan 1 bao gam cac khai niem ve hiem muOn - va sinh, tinh hinh caa hiem man - ye sinh tai cac nude tren thi gioi , d Viet Nam cling Whir so' lucre ve

cac gidi phap diets tri cho benh

Phan 2 caa chuyin de tap trung vao cac tan thuong tam ly ma Mc benh nhan hiim muon - vo sinh cling nhu gia dinh caa ho phdi chiuh dung

Phan 3 di sau veto Mc ha tro tam ly cling nhu cac 1(9 thuat tam 1 ); duoc stk dung di ha tro tren /frith 'than vet Mc cap vo chang bi hiem man - va sinh

Phan 4 ma td mat so ha tro' tam lj tren benh nhan vet cac cap vo chang hiim muOn - vO sinh

Phan cuoi cling la Mc khuyin nghi ma cluing tai duo ra voi mong muOn cac ho tro tam lj tren benh nhan hiim muOn - va sinh Si duoc quan tam lion va tip dung rang rat trong tuong lai

PHAN 1

DAI CUONG Vg HIEM MUON - VO SINH TRP,N THE GIOI

I.I Dinh nghia ye hiem mu6n - v6 sinh

Cac nghien dru ve sinh 1/ sinh sari cho thSt neu mot cap vg thong khoang 25 tu6i Neu khOng sir dung bSt cif mot bien pilaf) nem thai nao thi khoang 90% cac cap vg ch6ng nay se c6 con sau mot nam chung song binh thu6ng [2]

Theo T6 chtic Y to the giai (WHO), mot cap vg chong dugc cho la v6 sinh khi hai vg ch6ng c6 quan he tinh duc thu6ng xuyen, khOng dung bSt crf bien pilaf) tranh thai nao trong vong 12 thong ma khOng c6 thai dugc 06i voi phu nit tir 35 tu6i tr6 len, tiled gian nay chi tinh 6 thong con d6i voi phu nu tir 40 tu6i trot len, th6i gian nay chi tinh 3 thong [7]

Trtroc day, cac tai lieu cila Viet Nam tinh th6i gian v6 sinh la 2 nam Tuy nhien, qua mot voi thap ky, t5, le v6 sinh tang len ding voi tien lugng dieu tri phu thuOc rat nhieu vao theri gian v6 sinh nen cac tai lieu gan day 6 Viet Nam cung tuan theo dinh nghia ciia T6 chtic Y to the giari la 12 Mang [7]

1.2 Tint] hinli hiem muon- vo sinh

1 2.1 Tai cac nude tren the giai :

TuS, theo tirng qu6c gia, tj, le v6 sinh thay d6i trong khoing tir 10 - 18%, dOt xual co nai len tai 40% [11] Ve nguyen nhan vo sinh theo T6 chtic Y to The giai nam

1985, c6 khoang 20% kh6ng ro nguyen nhan, 80% c6 nguyen nhan trong do v6 sinh

MI 40%, v6 sinh nam 40% va do ca hai la 20% [11]

Nguyen nhan chInh gay nen tinh trang v6 sinh nix la do r6i loan rung tiling (30%); r6i loan chdc nang cUa voi tir cung (30%) [5] Rol loan chirc nang cim voi tir cung xay ra do dinh voi tir cung sau viem nhi8m Nhiern trUng do 14 cau va Chlamydia trachomatis la nguyen nhan chInh gay nen nhCmg rOi loan nay Cac nguyen nhan khac gay nen v6 sinh la do benh lac nQi mac tir cung, bat thuetng vd giai phau, cac khang the khang tinh triing va mOt s6 yeu to khac chua dugc biet toi Nguyen nhan chInh clan den v6 sinh nam la suy giam sinh tinh c6 the do di truyen, hoac do di chting cua benh quai bi %/a cac vet seo or thimg tinh xuat hien sau cac nhi8m trimg lay qua du6ng sinh duc Theo tac gia Aribarg A (1995) v6 sinh nam c6 tinh dich d6 bSt thu6ng khoang 35,2% [22]

1.2.2 Tai Viet Nam

Theo dieu tra dan s6 quec gia nam 1982, tjt le v6 sinh chiem 13% Theo Trait Thi Trung Chien, Tran Van Hanh, Le Van Ve, va cOng su da cOng be tjf le v6 sinh chiem 5%, trong do v6 sinh do nam gieri chiem 40,8% Nghien ctiu cita Nguyen Khac Lieu va Ong su duc thuc hien tai Vien Bao ve BA me tre so sinh trong cac nam 1993 - 1997 tren 1000 trung harp v6 sinh c6 day NI cac xet nghiem tham d6 ye

dO thOng du6ng sinh duc nu, kha nang phong noan, se luqng va chat luring tinh trung cho thay IS, le vO sinh nil chiem 54,4%, vO sinh nam chiem 35,6% va khOng re nguyen nhan 10% Trong do vO sinh nor theo tac gia, nguyen nhan do tac vei to cung

lA 46,7% Nghien cuu cua Pham Nhu Thao tai Benh vien Phu san Trung acing cho thay nguyen nhan vO sinh nil do tac vei tir cung IA 58,6%

Nguyen nhan chit yeu dan den vO sinh nam IA do r6i loan sinh tinh Ngoai ra v6 sinh nam dm do met se nguyen nbn khac nhu: rei loan ve tinh duc va xuat tinh, rei loan not Wet, tac 6ng clan tinh Theo Tran floc Phan (2001), trong s6 cac cap vq chOng v6 sinh c6 44% co tinh dich de bat thuerng Theo Pham Nhu Thao (2003), trong se; cac cap vcich6ng v6 sinh c6 58,4% c6 tinh dich d6 bat thueing

1.3 Phan loai va cac nguyen nhan gay hiem muOn - ve sinh :

Kha nang sinh san giam or nor va nam khi tu6i cAng lem Theo trerc tinh, phu nu nh6 ham 25 tu6i trung binh chi can sinh hoat vq ch6ng binh thueng tir 2-3 thang lA c6 the c6 con, trong khi phu nu trdn 35 tu6i thuerng theri gian nay keo dAi him 6 thong or nam gioi hien tuqng nay ding xay ra tuy nhe nhang va cham rai ham, bat

dau to khoang 40 tu6i, kha nang sinh san cUa nam gieri thueng giam re sau 60 tu6i

Hi6rri muOn - v6 sinh c6 the do nguyen nhan tir ngueri chong hoac ngueri vq Nei chung, khoang 30% truerng hip nguyen nhan hiem muen - v6 sinh la hoAn town

do chong, 30% nguyen nhan do vi va phan con lai IA do nguyen nhan tir ca hai vq chong Do do, chung to thify rang viec di kham va tim nguyen nhan cua hiem muen v6 sinh can thiet phai c6 mat cila ca hai vq chong NOi cach khac, hiem muOn - v6 sinh IA van de cita met cap vg ch6ng, chti kh6ng phai la cita rieng viz" hay ch6ng

VO sinh duc phan chia lam nhieu loci thy theo tinh trang da co thai hay chua, nguyen nhan gay v6 sinh va tien luong du phong va dieu tri

13.1 VO sinh nguyin phat vd vo sinh thin phat

Cach phan loai nay Oa vac, tinh trang da tirng c6 thai hay chua cila cap vq ch6ng V6 sinh duc chia lam 2 loai: v6 sinh nguyen phat (v6 sinh I) IA khi cap vq ch6ng chua co thai Ian nAo, v6 sinh thd phat (v6 sinh II) la cap vq chong da c6 con

3

hoac c6 thai nhung chua c6 thai lai duac sau Ian c6 thai tarot do 12 thing ke to net)/ mong muon c6 thai, c6 quan he tinh duc thu6ng xuyen va khOng diing bat cd bien phap tranh thai nao

1.3.2 Phan loai ye sinh theo nguyen nhan

Thy theo nguyen nhan gay vO sinh, co the phan loai theo vO sinh nam, nu hoac chua ro nguyen nhan VO sinh nam la 14 vO sinh hoan town do chong, chiem

tS le khoang 30%, vO sinh nu la loai vO sinh nguyen nhan hoan town cho vq t5, le gap khoang 30% Nguyen nhan do ca v6 va chong tY' le gap khoang 20% trong s6 cac cap v6 chong vO sinh Nguyen nhan vo sinh 6 nam gi6i hay gap nhat ke ca vO sinh I

va vO sinh II la lien quan chat lucrng tinh triing nhu vO tinh, thieu tinh; nu gi6i nguyen nhan hay gap nhat la khOng ph6ng noan doi vOi vO sinh I khoang 30%, benh 15, gay tic voi trong doi vii vO sinh 11 khoang 70% [21]

Ngoai ra, con co vO sinh khOng ro nguyen nhan, [tic la qua tham kham Ca v6 NIA ch6ng nhung khOng tim thay nguyen nhan gay vO sinh, tY' le gap khoang 20% [21] Tuy nhien mot cap vcr chong c6 the gap nhieu hcm mot nguyen nhan gay vO sinh Mot s6 tic gia thay rang khi mot cap v6 chong c6 van de ve vO sinh thl c6 khoang 15% cac cap ver chong c6 nhieu nguyen nhan vO sinh hcm la mot nguyen nhan, trong do 25% s6 cac cap v6 chong con lai khOng xdc dinh (kw nguyen nhan

1.3.3 Phan loai ye sinh theo tien Ittowg dieu trl du phang

fle c6 nhfing phucmg phap hhru hieu trong dieu tri va du pheng vO sinh, ngu6i

to CO the chia vO sinh lam 2 nhOrn: nhOrn nhirng nguyen nhan vO sinh khong the du pheng truoc (vO sinh do nguyen nhan barn sinh), va nhorn nhung nguyen nhan vO sinh c6 the du pheng du6c (vO sinh mac phai)

Nhfing nguyen nhan vO sinh khOng the ngan chan hay dieu tri du phong duVc bao g6m cac khiem khuyet hay di clang duong sinh duc, cac yeu t6 ve gen hay hormone hoac cac van de ve mien dich, nh6m nay chi chie'm khoing 5% Wan bO cac nguyen nhan gay vO sinh

Phan lam nhung nguyen nhan vO sinh con lai deu la nhiing nguyen nhan c6 the ngan ngtra threw, dac biet la cac nguyen nhan vO sinh do cac benh viem nhiem lay lan qua diking tinh duc (STDS- Sexually Transmiued Diseases) nhu Chlamydia, tau, giang mai Nhirng viem nhiem nhu the nay c6 the lam nhiem khuan viing chau lam tic nghen voi ming hoac gay dinh viing tieu khung can tr6 qua trinh c6 thai

TT clu'dc bdm vao BTC

MOt s6 ion nhang tai bin sau nao pha thai khOng an town hoac cac thu thuat thao tac c buong ta cung khOng v6 khuin deu c6 thd dtra dgn viem nhiem c6 quan sinh duc va \rang ch4u din dgn hail qua la v6 sinh thd Oat

1.4 WA so phucmg phi!) dieu tai va tien luong:

1.4.1 Thu tinh nhdn tao (Artificial Insemination)

-TT clu'cic loc ong nghie'm

Thu tinh nhan tao (TTNT) la mQt ky thuat digu tri v6 sinh ph6 bin nhlt TuS,

thuQc vao ngu6n tinh tnIng, thu tinh nhan tao c6 thg chia thanh 2 loai: TTNT

vcai

tinh trung nglthi chong (AIH- Artificial Insemination Husband), TTNT vai tinh trung ngutri cho (Aid-atificial Insemination Donor) Hign nay, hau hit cac trung tam tren thg giOl dgu dp dung ky thuat barn tinh trung da loc rim vao buOng to cung (IUI- Intra-uterine Insemination) de thdc hign thu tinh nhan tao Do d6 khi noi dgn thu tinh nhan tao c6 thg hidu la IUI vai tinh trang da chuin bi

MOt s6 Icy thu* thu tinh Man tao khac hign nay khOng con hoar it ducc sit dkuig:

- Barn tinh dich vao ttii clang am dao ho4c c6 tir cung

- Barn tinh trung da chuin bi vao c6 ta cung

- Barn tinh trung v6i mOi tru6ng vao dgn voi trung va 6 bung

5

Ky thuat thu tinh trong Ong nghigm (IVF) co nghia la lay thing dm ngtreri phu nu

bang choc but cho ket hop voi tinh trung da duct chuAn bi trong 6ng nghigm, sau d6 phOi hInh thanh se duct chuydn troy lai vao Wong tir cung Qua tenth phat then cua phOi thai se

dien ra &nth thding trong tir cung ngutri mg Thu tinh trong Ong nghigm chiem 50% cac

chu ky dieu tri voi ky- thuat hb tm sinh san hign nay trgn the gieri

1 4.2.1 Chi dinh

Cie chi dinh TTTON gOm:

+V6 sinh do voi tir cung:

+V6 sinh do chong:

V6 sinh nam cling la nguyen nhan hay gap trong chi dinh cua TTTON

+ Lac nOi mac tir cung

+ R6i loan chtic nang buong trong:

+ V6 sinh khOng rO nguyen nhan

Trong thkrc to mot lucfng lcm bgnh nhan duoc dieu tri v6 sinh khOng ro

nguyen nhan nhtmg trong lin tham kham sau va qua trinh dieu tri co thd tim thay

nguyen nhan v6 sinh TTTON co thd duct can nhAc chi dinh trong cac tnrang harp

vo sinh khOng ro nguyen nhan

+ V6 sinh do mien dick

+ Thu tinh nhan tao that bai

Chuygn phoi

+ Hi6n noan va hie"n phoi (Donation of eggs and embryo)

+ Mang thai 110

PHAN 2

CAC TON THU'ONG TAM IA( DoI VOI 101H NHAN

HIEM MUON - VO SINH

Tit dien tie"ng Anh cUa trung Dai hoc Oxford dinh nghia Traumatic psychological la nhang chan thong ve mat tam 19 nhu IA mot tinh trung shock keo dai tao nen nhiing anh hung c6 hai hoac cam giac phien muon la nguyen nhan cUa nhirng suy sup tinh than va lo au cang thAng [19]

Mac du cac phuong phap 116 tro sinh san hien nay c6 the giai guy& &roc hau het cac nguyen nhan hiem muon - v6 sinh Tuy nhien, t9 le thanh cOng chi khoang tit 25% - 35%, thy tirng trung tam [16]

2.1 Khung ly thuyet ve cac kin thmmg tam IS, gay ra do hk in muon - vo sinh

2.1.1 MO hinh Lazarus

M6 hinh Lazarus duoc sir dung de phat hien ra cac stress va co the thich cac ton thuong tam 19 do hiem muon - v6 sinh la su ket hop glib cac yeu t6 sinh hoc, tam 19, xa hOi ket hop ding vdi cac yeti t6 ca nhan va gia dinh

2.1.2 Me hinh stress va (kip ring voi stress

M6 hinh nay the hien moi ttrang quan giita cac tac nhan gay stress (co the IA

va sir dap Ling dia co the Khi cac yeu t6 dap Ling Ion hcm cac tac nhan gay ra stress thi co the se vuot qua ducrc stress

Cac tac nhan gay stress bao gom cac yeu t6 mang tinh chit ca nhan nhu dac diem nhan cach benh tat hoac IA nhiing yeti t6 tac Ong ben ngoai nhu yeu t6 ve mOi trtrefng, xa hOi

Cac yeu t6 the hien su dap Ling dia co the g6m c6 su dap Ling ye sinh 19 (nhip tim nhanh, toat mo hOi ), sir dap ling ve hanh vi (lo Fang, bon chon ) va chien locic

thich nghi cua co the (có the tac Ong bdi nhan vien y te, thuoc, to van tam

2.2 Cac s4u 16 anh Inning kiti tam IS, nguoi phu nit hiem muon- vo sinh

Cac yeti t6 anh hithng nay se duqc trinh bay theo cac theo giai doan truck, trong va sau khi dieu tri hiem muon-vo sinh

2.2.1 Cific yeu to anh hiwng tritor khi diitt tri

2.2.1.1 Ap hfc tit ca nhtin ngdoi phu nit

CO rat nhieu dp luc anh hu6ng den ngur6i phu nu bi v6 sinh tren hanli trrnli

tim kiern mot dila con de dam bac) hanh phtic gia dinh va duy tri chit lung cuOc

song Nhang anh hu6ng nay có the den tir chCing va gia dinh chong, tix cong &rig xa hOi va ton gido, nhung quan trong ham ca la tir ban than ngu6i phu nu Dac biet vOi van hoa phuong DOng thi viec khOng sinh no (kw lam cho ngu6i phu nu cam thay minh vO dung, có tOi 16i v6i gia dinh nha chOng va chong minh \fen nhCrng phu rid voi dac diem nhan cach yeu, de bi ton thucmg thi viec hiem muOn-vo sinh se khio'n cho ngir6i phu nu bi stress, Ong hon la cac r6i loan trim 1j, va tam than nhu lo lang, tram cam

2.2.1.2 Ap lu'c ve kinh re'

Phucmg phap dieu tri hiru hieu nhat la lam thu tinh trong ong nghiem Trong khi do, ky thuat nay rat dat tien va chi có the thuc hien ct cac benh vien 16n Thu nhap trng binh caa nhieu gia dinh, dac biet la cac gia dinh 6 nOng th6n se kho có kha nang chi tra cho nhiing ky thot 116 try sinh san nay neu khOng co su 116 try, gidp da cua gia dinh va ngu6i than

Tai My", theo tinh town cua mot s6 nha khoa hoc, chi phi nay có the dao dOng tir 55000-73000 d6 la M Mot nghien cCru Wong doi 16m cua tac gia Oakley va Ong sir cho thay 2,4% trong s6 60000 phu nu lua tu6i tir 40-55 van con oy trong tinh trang khOng có con, 1,9% da timg có thai nhung khOng giCr diryc [19]

Tai Viet Nam, chi phi trung binh cho mot ca thu tinh trong 6ng nghiem dao dOng tit 25- 50 trieu difing cho mot chu kY dieu tri chua ke cac chi phi khac nh an u6ng, di lai O cac trung tam 16n nhu Ha NO va thanh pho H6 Chi Minh, chi phi con dat do horn nhieu, virot xa chi phi có the chi tra cho dieu tri vO sinh cua mot cap vcr chong ngheo Theo ket qua dia nghien cdu tai Thanh HOa cho thay 4,4% phu nit trong do tit& sinh de van con chua có con mac du da theo du6i dieu tri vO sinh yeti th6i gian it nhift cung phai 2 nam lien [19] Nhu vay ganh nang ye kinh t6 cang troy nen nang ne hoyn voi cac cap vcr thong hiem muOn-v6 sinh

Chi phi cao nhung t5, le thanh cong lai thap trong dieu tri v6 sinh ding la nguyen nhan quan trong lam cho nhieu phu nix tren the gi6i khOng tiep can cluqc dich vu dieu tri vO sinh hoac tie"p can &rot nhung dieu tri khOng thanh cong Do do,

9

rat nhieu phu nit cho den ha do tu6i sinh de van chua c6 duce dCra con mong tr6c cUa d6i minh trong khi gia dinh dii kiet que ve kinh te" Mat khac, do ydu t6 giai con rat nang ne 6 Viet Nam, ngueri phu nu bi v6 sinh hiem khi dtrqc trcr gitip kinh te tir gia dinh chong, phan 16n phai vay mucm, xin x6 cua gia dinh minh

2.2.1.3 Yeii to vein hoci

MOt nguyen nhan nua rat quan trong lam cho ngu6i Hut nu cAng kho khan kho tiep can du6c voi ky thu4t diet' tri b6i nguyen nhan v6 sinh do ngu6i phu nit

Nhitng ap luc nay cAng lam cho viec tim kiem dich vu v6 sinh thirCing IA bi mat,

vi nhiing ngu6i phu nit di dieu tri v6 sinh do minh mang Wang tam ly mac cam, xau h6

va cam illy tOi 16i Nhirng ngueri (Ian Ong va gia dinh ho khi biet nguyen nhan v6 sinh

do ngu6i phu nil, thu6ng do du khOng mu6n di diet.' tri, mac cho nguiii v6 va gia dinh

ho to thu xep lay ganh nang kinh to nal khOng muon hOn nhan tan v6

MOt nghien cau cho thay rang trong n6 luc tharn chi d6i khi v6 vong de c6 thd c6 thai, chi c6 51,7 % phu nu cho biet ho da tim kidm dich vu y te N/A to van dia bac si tai cac he th6ng y te, con lai 19,6% cau cuu d cac nha th6 va cac dung than linh, 13,7% tim kiem van may 6 cac loai thao du6c va thu6c gia truyen, 10% di cau nguyen or cac nhA chita

2.2.1.4 St'" he-5 tro' cua cac dich vu v te"

COng them vao nhi-mg kh6 khan caa ngu6i phu nil, diet' tri v6 sinh, dac biet bang nhirng ky thuat 116 tr6 sinh san khOng duyc uu tien cling nhu khOng dirvc nhan bat al su ho trcr nAo ye phia bac, hiem y to cling nhu cac chucmg trinh 116 tr6 y te cUa nhiing nu6c dang Oat trien Ngay ca mot so nu6c phat trier', v6 sinh ding khOng dtr6c hu6ng bat ca ho trot nao Tuy nhien, phu nu a cac nu6c phat tridn ding khOng coi dieu tri v6 sinh la diet' quan trong, trong khi phan lan phu nil 6 cac nu6c dang Oat trien lai uu tien diet' tri v6 sinh tru6c het, tham chi con hon ca nhiing benh khac cUa ho, mac du nhirng benh 15, nay c6 the clan den tinh trang toi to cUa stic k hue tharn chi IA cai chet

KhOng c6 gi ngac nhien khi chi trong vong vai thap nien, mot nuerc ngheo nhung rat coi trong viec c6 con trong mot gia dinh nhu Ai cap cla co tai tren 50 trung tam 116 try sinh san, chua ke t6i mot so trung tam or cac truerng dai hoc va mot s6 benh vien cOng lap veni gia ca hop 1$, hcm MOt nu& ngheo khac nhung tinh trang khOng con cai ding khOng du6c xa hOi chap nhan nhu An DO, nam 1999 dii c6 tai

han 60 trung tam Ito try sinh san, phan 16n la nhung trung tam dich vu to nhan Hau nhu nhiing van de lien quan den ciao dtic, luan 19 va cac van de xa 110i lien quan den

tinh thi viec thanh lap mot trung tam ho try sinh san t6i thieu ding ton kern fir 400.000 - 500.000 do la my cho mot trung tam

O Viet Nam chi 10 nam sau khi em be dau tien lien the" gioi ra deri bang phuong phap thu tinh trong Ong nghiem vao nam 1978, thi chi sau han mot thap k9,

da c6 tren 15 trung tarn thu tinh trong Ong nghiem da ra den tren ca nuac va hau nhu trung tam nao cCmg da tridn khai duoc hau het cac ky thqt 116 tro sinh san hien dai dang dp dung lien the giOi [19]

T6m lai, veri nhirng ngueri phu nu, dac biet nhung phu nu ma nguyen nhan vO sinh lai tir ban than minh dang phai ganh chiu nhieu ton that nang ne ye ca tam sinh

19, kinh to va xa hOi, trong khi d6 su quan tam cUa xa h6i ve vO sinh van &roc dua day NI, ding lam chi mOi IA nhCmg keu goi dd quan tam han nita ye viec nang dcr tinh than va tam 19, ham la su gidp dor ve dieu tri

2.2.1.5 Ap lift tit chong, gia dinh, cOng dang va xa hc3i

Ket qua tir nhieu nghien eau cho that c6 m6i lien he rat chat the ye kha nang

to can bang tam sinh 19 cita ngueri phu nu bi vO sinh yeti nhirng yeu t6 ben ngoai (lieu ctrc hay tich etre), dac biet la cac anh hueing tir gia dinh, ngueri than va cOng dung, xa hOi Trong d6, anh huOng ctia ngueri ban deri va gia dinh la hai yeu to quan trong nhat Hai yeu t6 nay c6 the gitip ngueri phu nu can bang tam sinh 19 nhung cling c6 the la nguyen nhan gay nang rid them tinh trang khOng hoang cua ngtkri phu

nu bi vO sinh [19] MOt so nha nghien cat ciing chi ra rang nhCmg phu nu it ma kha nang didu chinh tinh [rang vO sinh kern la nhung ngueri ma hau nh su Ong hO ve phia gia dinh, xa hOi va ke ca ngueri chong cling c6 it thien chi

Trong mot nghien ccru tai Nigeria, c6 67,3% phu nu cho biet Ito bi dp lirc rat Ion ye mat tinh than bOi chua the co kha nang c6 con, trong d6 dp luc nhieu nhat IA tir phia ngueri chong cua ho (26%), ter ban be (24%), gia dinh ben chong (1 1,5%) va gia dinh cUa ban than ho (7,6%) [12] Trong so nhCmg ngueri nay, t/' le ngueri luOn nhern ng6 xem ho c6 dau hieu c6 thai kh6ng chiem 38%, hei thang ho da c6 thai hay chua chiem 9% va to ra that vong, buon phien, CO lap ngtreci phu nu khi ho chua mang thai chiem 10% [12]

11

Ke[ qua tir mot righien cult khac cho thay chin thucmg tinh thAn ma nguoi phu nu vO sinh phai chiu dung 16n !that la thai d6 quan diem cilia chink nguOi chong Trong so nhung Ong chong cua ba von bi v6 sinh thi 39,9% c6 quan he ngoai Wong v6i nhirng phu nil khac ngoai hOn nhan, 23,8% c6 ke hoach cuoi them vq, 13,1% da ke't hOn vOi ngu6i phu nu khac va 12,5% c6 ke hoach ly hOn vol nguOi vq bi vO sinh ci'Ll m11111118]

Cho du nguOi phu nu c6 kha nang &Si dien yeti van de khUng hoang tam sinh

19 dm minh tot nhu the nao di chang nCra, su 116 trq cUa gia dinh, Ong dong va nhilng nguoi xung quanh vO ding quan trong Ho c6 the c6 duqc nidrn tin 1 tucmg lai neu c6 su Ong vien 116 trq ye tinh than, ho ciing c6 the bi nhan chim hon vao su khiing hoang neu thieu di wilt) troy can thiet hoac neu cam thay nhirng su h6 tray do

co tac dung nguqc Lai se lam cho tinh [rang khUng hoing tinh than cUa ho them tram trong hon

Mat khac, mot so tac gia cho rang tam 19 phu nu hiern muOn-v6 sinh khOng chi dirng Lai 6 [rang thai mat can bang tam sinh 19, ma con lam cho nguoi phu nu kh6 tap trung vac) cOng viec, kern Ilea clang veri Ong (tong, dac biet neu mOi truOng

ho song lai IA noi con cai lA mOi quan tam hang dau cita tirng gia dinh vA xa hOi

Viec ban than ngai tiep xtic v6ri Ong clang lai lam cho phu nu ngay cang mat

tu tin va lam cho [rang thai mat can bang tam sinh 19 them tram trong

2.2.2 Trong khi dien tri

2.2.2.1 Do quy trinh dien tri

Chin doan va dieu tri vO sinh khOng phai la mot qui trinh nhanh gon va c6 khOng phai truqng hop nao cung dot duqc hieu qua cao fle c6 duqc mot chin doan tong quat ve nguyen nhan gay v6 sinh, nguoi benh can phai c6 mot thqi gian dai nhat dinh de theo doi va danh gia Thom chi khi cid duqc chin doan nguyen nhan gay v6 sinh, mot qui trinh diet' tri theo dung phac de, khoa hoc cfing rat ton kern thai gian MOO do cang thAng, lo au ngAy ding tang cao ti le thuan v6i: tan suat sidu am, lay mau xet nghiem, tiem thuoc, vao ngay choc hut, chuyen phOi [20]

Ngoai ra, th6i gian phai chq doi IA yeu t6 gay cang thAng nhieu nhat cho benh nhan, nhat la thei gian ch6 deli kham benh, tu van va lam 116 so ciing IA yeu t6 gay ra nhfing lo Lang cho ngtr6i benh

2.2.2.2 Thai dO vest sit lit; try clia nhan vien y te

Nhilng y6u t6 tic &Ong tic phia nhan vien y to nhu xet nghiem, tiem thu6c, thOti gian chi dyi kharn benh, au van va lam ho so, ciing lam tang them su cang thang mac du ka qua tham de cho thy da se benh nhan ( 2/3 tong s6 tham do) khOng cam thgy nhan vien y to gay kilo khan cho qua trinh dieu tri [20] Hon nila, neu nhan vien y to khOng c6 k9 nang to van tot va khOng co su dong cam Arai nguii benh se khien cho benh nhan cang lo rang hcm N/A anh hirYng tell qua trinh chin doan

va dieu tri

2.2.2.3 Ap 11,(c do chi phi die'u tri

Phan Ion phu nu hiem muen-vet sinh thuec d6i arcing c6 thu nhap trung binh

va thgp, IA nh6m bi anh htrYng nang ne nhgt beti chi phi y to trong qua trinh dieu tri

Ka qua tham do cho biet thu nhap air dong !Yong va tien ban hoa mar khOng

du chi phi, lien di dieu tri chi mong chi vao ban hoa mau, trau bO, ban dgt kern theo xin x6, vay MI101, va su h6 try ciia gia dinh, chii yeu la gia dinh ben ngoai (19 do

&rot cho biet do nguyen nhan v6 sinh la ciia ngucti phu Cac d6i tuung nay Om

ca can be cOng chCrc, nOng dan va nguei buOn ban nh6 Thu nhap ciia ho rat khiem ton, tir "met nam may vu roi ban trau, ban be" (nOng dan, mien nth) Hoac air dOng luung ciia can be cOng chilc Ming cc bcin ciia chau có 2 trieu dial, tat tan tat

có 2 trieu ntai " (duyc td, thanh thi)

Ngoai chi phi y te", nhiing chi phi di kern ma cac dai tuotng con phai chi tra tien tau xe di lai, nhA tro, an u6ng, cac khoan chi phat sinh cling khOng phai IA con s6 nhO Do do hau het cac dei tuyng deu khOng tinh duyc cu the tong chi phi ea qua trinh theo du6i dieu tri ve sinh ciia ho Ngoai ra, nghi nhieu, nghi dai ngay lam ho mat thu nhap, dac biet nhcmg phu nil co nghe nghiep thu6ng mat ha co hei thang tien trong nghe nghiep va cang lam cho thu nhap ciia ho thgp hen nhCmg phu nu nOng then thi ne-u nghi di dieu tri ve sinh se kheng the lam them de kiem them tir mica mang hay nu6i ga loin trau be hoac buOn ban de kiem them thu nhap

2.2.2.4 Ty le themh (Ong ciia cac pintang phcip dieu tri con han

Chi phi y to cao, ti6p can dich vu kh6 do xa cac viing nOng then va t9 le thanh cOng thgp IA 19 do chinh d6i yeti hau het cac dei tucrng dieu tri vO sinh Do do rat nhieu phu nil aim kiem nhfing phuong phap dieu tri vOng veo, khOng dung phac do Theo met khao sat ciia cluing tOi thi trong s6 cac benh nhan hiern muOn-v6 sinh thi

13

da s6 benh nhan da m6 nOi soi, 2/3 da lAm thu tinh trong 'Ong nghiem tren 1 lan, c6 d6i Wong da lam thu tinh trong 6ng nghiem tai Ian thu 3 ma mai chi c6 khoang 2/5 s6 d6i tuong da c6 thai Ty le thAnh cOng that) den n6i c6 benh nhan da quan niem di dieu tri v6 sinh nhu 1a "don!? ": " anh khuyen em, ngiari to di dcinh de

tram sO" mcji trring mot a ma ngdoi to con theo nila la day la ca titcrng lai du,

minh "

Nhieu phu nil qua sot runt lai con chay vay ha tir co s& y to nay den co s& y

to khac, dieu tri ha phuong phap nay den phuong phap khac, cac co so dieu tri thu6c nam, thu6c bac, dOng y, gia truyen, tham chi cau nguyen, chila meo, xin thanh ban lOc MOt vAi d6i twang s6ng a nOng thOn, khOng c6 chut hieu bier ve nguyen nhan benh 15, cua minh vi da qua mot Ian sinh N/A kinh nguyet thi deu dan

Co ngueri thi khOng don thuan chi IA su thieu hieu biet hay thieu thong tin, ma con IA hau qua cila mot qua trinh dieu tri lau dAi khOng co ket qua, tan kern tien nong nen da phai lua chop nhang phuang phap kh6ng c6 co s& khoa hoc tharn chi de giai guy& van de to tuOng trong khi d6n tien de di dieu tri theo phuong phap khoa hoc nhung qua dat lien

2.2.3 Sau khi dieu tri

Ngay khi da duac chin doan nguyen nhan gay v6 sinh, mot qui trinh dieu tri theo thing phac do khoa hoc cling rat ton kern theri gian Dieu khO khan nua IA cho

du c6 theo duoi thing nhu qui trinh dieu tri v6 sinh theo Inking dan, tj't le thanh c6ng cling chi c6 the dat tai vi tri duOi 50% [191

Giai doan cher dad ket qua c6 the cho lA giai doan cang thong nhgt Qua mot thOi gian dAi dieu tri, mong cher het thang nay den thong khac ma ket qua IA khOng the c6 thai lam cho nguai phu nil kiet que anh huang den the chat tac dOng den ngueri phu nil lien quan den nhieu yen t6 khac nhau Phan Ian cac dai Wong nghien ciru deu cho biet qua lo lang, cang thAng vi nguyen nhan v6 sinh do minh (yen t6 giai), kh6c 16c, mat ngil, an u6ng kem Ngueri thi cti den khi c6 kinh lai van toa let kh6c 16c mot minh Ngueti thi slit can, mat ngii, nguai thi gan nh roi vac) trang thai suy nhuac co' the hoAn town Mot phu nil tam ski' "1■16i chung la ci right den khOng

chajc (con) la em lai lo, nhieu hic em duly lo qua ma em tttong naing nh dau ca len

nAtc" MOt s6 dai Wang khac, chU yen IA d6i twang s6ng or nOng th6n, suy nhuoc co thd do qua vat va, lam 10 de kiem lien hay tier kiem chi tieu ca nhan qua mile de

dinh tier' cho dieu tri Di lai qua xa x6i, vat va, khOng dU tien de chi phi cho tien nha tro, lien an, lai con say xc, met mOi do phai lang Chang chi d6i 6 nhang [rung tam lon ding lam tang them chi phi khOng clang c6 va su met m6i, suy sup sac khoe cfra nhilng nguOi phu nir di dieu tri v6 sinh Them vac, d6, vi nguyen nhan v6 sinh do minh (yeu t6 gioi) ma nor i phu nu co mac cam tOi I6i VA lai bat dau xuat hien nhang rip luc nhu tru6c khi dieu tri nh mot yang xoan khOng bao giO art ra duot 2.3 Cac ton thmmg tam 1S, thtrimg gap

Tren the giai, hi'en nay c6 khoang 4% cac cap vg chong van chua c6 con mac

du da het do tu6i sinh de Trong s6 nay, rat nhieu nguOi khOng duot su ho troy cua xa 110i mot cach dung din, ca ye tam 1/ va tinh than ciing nhu cham soc y te Nhirng ton thLrong ye mat tam 19 va tinh than than chi cUa ho c6 the so sinh ngang v6i cam giac mat mat nguOi than ma ngu6i ngoai khOng the cam nhan dugc Ket qua tir nhieu nghien cau cho thay tS'i le cac r6i loan tarn 1)", va tam than tren benh nhan hiem mu0n-v6 sinh tuong ring la 40% benh nhan c6 cac trieu chang r6i loan tam 1Y, 27% c6 day dit tieu chuan cua r6i loan lo au va 17% c6 day du cac lieu chudn chin doan tram cam [20] Day la nhCrng dau hieu cua su mat can bang ca ye trang thai sinh ly

va tinh than cUa ngu6i phu nu nhirng ngu6i bi v6 sinh, dac biet lai do nguyen nhan tir ngu6i phu nu Su mat can bang nay tram trong hay khOng tram trong rat khzic nhau ca ye mac do that vong, chan nan, lo au va hoan Loan phu thuOc vao khi nang

to dieu chinh cUa tim ngu6i phu nit song trong timg gia dinh, thy arng bpi canh xa h6i va dieu kien v6 sinh cu thd cang nhuq nhirng by vong ye khi nang didu tri c6 thd c6 con hay khOng

2.3.1 Stress

Nhin chung, cac tic gia deu cho rang mac du c6 nhieu diem chung, tham chi v6 sinh khOng can biet nguyen nhan do ai, phu nil ankrng có tam ly tuy4 vong va chart nan ham ngtkri chong cua ho, va c6 xu hu6ng tim kiem nhCrng su 116 tro ye tinh than, tr6n tranh nhCmg binh luan, dinh gia cUa xa hOi ham nguOi ban diii cua ho rat nhieu Khi bi chin doan la v6 sinh thi nguOi phu nu thlrerng rui vao trang thai tuyet vong, luOn cam thay chin nan buon phien, lo ling, khOng tha thiet dinh huOng ye won lai va buOng xuOi cho s6 phan

Stress khOng duqc dinh nghia la mot chin doan rieng biet, ma thuting clucrc dtrtic nhac den nhu mot yeu t6 nguyen nhan g6p phan trong cac chan doan nhu tram

15

cam va cac tinh irking dau khac nhau Tuy vay, mac dO anh hu6ng ciut stress van chug duqc bao cao khoa hoc nao de cap den

Mot diem quan trong trong dac diem chin doan d6 la benh nhan phai c6 trieu chilng vd tam 1S, va sinh ly cua kiet sic trong It nhat 2 tuan, v6i nhirng trieu chiing phat tridn la do hail qua dm mot hoac nhieu cac yeu t6 stress da dime xac dinh ton tai It nhat 6 thang Do do, tieu chum chin doan phai ket hyp chat the vii It nhat mot yeu t6 gay stress da dirge xac dinh

Su khUng hoang ye mat tinh than, kern theo thieu su dOng vien, 116 tru cua xa hOi se dua den mot trang thai hoan toan 6m yeu vd the chat, tam sinh 1$/, phien muOn, au sail, nhCrng benh 1)% gay tin thirung nang ne vd mat tam 1Y

2.3.2 Rol loan lo au

Ke't qua tir nhieu nghien citu cho thay nhCrng anh hithng tam sinh ly nay keo dai den het ca cuOc d6i nhiing cap v6 ch6ng bi v6 sinh va phu nu thithng bi anh hu6ng thing ne hurl rat nhieu so yeti ngtr6i dan Ong Trong mot nghien dm Umezulike tai Nigeria, nhCmg anh hu6ng len tinh than cila ngir6i phu nu tit tinh trang y6 sinh Wang doi da clang va nhieu mdc dO: bu6n chan chiem tS't le 66,7%, tire gian va that vong chiem 92,9%, hOn nhan khOng hanh phdc chiem 59,5%, an Ilan dau buon chiem 20,8%, thu6ng xuyen cai va nhau chiem 7,7% va danh nhau vii chong chiem 5,4% [12] K'e't qua tir nhieu nghien cdu cho thay c6 12-23 % phu nu dirot bao cao la c6 cac r6i loan lo au [ref] Newton et al.1990; Sbaragli et al.2008 Volgsten et al.2008

2.3.3 Trill?: cam

it nhat tram cam mile dO trung binh (lucre bao cao la trong khoang tir 12-54%

6 phu nu trong qua trinh dieu tri v6 sinh

CO teri 69% phu nit cho rang tinh trang v6 sinh la mot tinh trang toi to nhat

ma ngu6i phu nu c6 the gap phai, va c6 ten 10% mu6n to tir vi tinh trang v6 sinh cua minh Cling chinh vi bi ap ltrc va lo lang b6i tinh trang v6 sinh ma c6 tai 17,3% phu nix bi benh cao huyet ap, 8,9% bi tram cam, 1,8% phat tridn nhCmg vet bet &Ong tieu hoa mac du tilt& do, nhCrng ngeri phu nu nay khOng c6 van de gi ve sic khOe [19]

Co nhieu phu nit bi tram cam khi nhieu Ian khOng thu thai duqc Thu6ng phu

nu khOng mu6n dung thu6c dieu tri tram cam vi ho s6 thu6c anh twang den thai nhi