Góp phần nghiên cứu hình thái thực vật và thành phần hóa học cây crinum SP5 , amaryllidaceae

Xuât phât tù thuc té trên, nhâm dông gôp môt phàn vào viêc nghiên cüu tîm ra câc thuôc chüa bênh ung thu và khai thâc nhüng cây thuôc chi Crinum, cô nhiêu tiêm nâng trong diêu tri bênh

(KHOÂ LUÂN TÔT NGHIÊP DUDC SI KHOÂ 1998 - 2003)

Ngirôi hirông dân : TSKH Trân Vân Thanh Noi thufc hiên : Bô mon Dirac lieu

Thôi gian thirc hiên : Tùf thâng 1 den thâng 5, 2003

r()ơ i font/ Ut n tl tio n tj ó h ièt du situ sù e, tơ i ỉUt b in j to ld i eu tu du eh itti t/ là tilt tơ i :

ÇJSOCêfù: ÇJrÂtt r()ün ÇJfaanh

Q lgx ièi th a ï^ ttù tt'tie tie fi liu d u tf d â n f d it hùo t â t i fitt/i v it lu ơ tt tut) tTieu liiè tt tin ta it lo i tilt fit ttv tơ i eé thé Itd itn tliù u li U ltoti liiit t i tơ t n t/ tiiêp tu u j ÇJơi e itn tj x irt h ù tj to ld i eu n i du tơ t cê- Q (tftufên Jite li ÇJlw - ^Oiètt ^Dtnic lie u ó fótt th ê eau th u tj eơ t/iuo, eue étt hê Ut/ tin tâ t o iêu Jiơ titơ ti r()itd e lie u ttù tfit'tp itd U til fin it ó tuo ifỵè tt U iêu eJto tơ i Ito ù it tliù n / i Ittitu o in t

n à g ,.

Q lk âtt d tp nùtf tơ i eitutf asUt I huj tơ ! d i ó n i dit itơ i Odi ban bè o it ut/ttdi

t h il u (fit luơ n (Tout/ oiêu ó q iu ft ïtd ftOutf il tơ t t/tnt t l'u til tin te /tien Uhó

lu itu ttù if.

'êfơà Q lơ i n ffin j 1 th ù u tf 5 ttù n i 2 0 0 3

(Sitih o iêu r/ )ttd uti Ç Jlti ^ûttdtttf

MUC LUC

DAT VAN DE 1

PHANI : TÔNG QUAN TÀI LIEU 2 1.1 Vê thuc vât ho Thüy tien (Amaryllidaceae) 2

1.1.1 Dàc diëm thirc vât ho Thüy tiên 2

1.1.2 Dàc diém thuc vât chi Crinum 2

1.1.3 Mot so loài thuôc chi Crinum cô à Viêt Nam 3

1.2 Nhûrng nghiên cufu vê thành phàn hoâ hoc cüa chi Crinum 5

1.3 Tac dung sinh hoc và công dung cüa mot so loài thuôc chi Crinum 9

PHAN II : NGUYÊN LIEU VÀ PHI/ONG PHÂP NGHIÊN CÜU 13

2.1 Nguyên lieu 13

2.2 Phtrong phâp nghiên cuti 13

2.2.1 Phuong phâp nguyên cüu dàc diëm hinh thâi thuc vât 13

2.2.2 Phuong phâp nghiên ciru vê hoâ hoc 13

PHAN IH : THUC NGHIÊM VÀ KÊT QUÂ 14

3.1 Nghiên cüfu vê dâc diëm hinh thâi thuc vât 14

3.2 Nghiên cüfu vê thành phân hoâ h o c 15

3.2.1 Dinh tînh mot sô nhôm hop chat hûu cü trong cây 15

3.2.2 Dinh luçmg alcaloid toàn phàn 22

3.2.3 Dinh tmh alcaloid bang sac kÿ lôp mông 23

3.2.4 Chiét xuât và phân lâp alcaloid 25

3.2.5 Mot so hàng sô" hoâ lÿ cüa chat chiét duoc trong cây 30

PHÀN IV : KÊT LUÀN VÀ DE NGHI 33

TÀI LIEU THAM KHÀO 34

DAT VAN DE •

Hiên nay bênh ung thu dôi vôi suc khôe là vain de duoc quan tâm rât nhiêu

à câc nuôc, bôi bênh cô tï le tuf vong cao và xu huông mâc bênh ung thu trên

thé giôi cüng nhu à Viêt Nam ngày càng gia tâng.

Cùng vôi su phât triên cûa khoa hoc công nghê thi nhu câu vè châm soc suc khôe cüng cao hon Viêc dàu tu cho nghiên cüu tïm ra thuôc môi cüng rât lôn, song hiêu quâ dat duoc lai thâp, do chua tim duoc thuôc nào dieu tri dat két quâ mot câch triêt de Vi vây do nhu câu vè mot loai thuôc dieu tri hô tro cho bênh nhân ung thu là mot viêc câp bâch de dem lai su sông tirng giô cho bênh nhân và làm giâm su dau dôn cho bênh nhân ung thu Trong sô câc thuôc diêu tri bênh ung thu, không thé không kë dén câc thuôc cô nguôn gôc thuc vât.Nuôc ta lai cô hê thuc vât phong phü, nên Y hoc dân toc cô tù lâu dôi, nhiêu loai thuc vât dâ duoc su dung chüa tri nhiêu cân bênh hiëm nghèo, trong dô cô ung thu

Amaryllidaceae là ho thuc vât rât duoc quan tâm vï cô nhiêu cây chüa câc

nhôm chat cô tac dung sinh hoc dâng chü y và cô khâ nâng hô tro chüa bênh ung thu nhu cây Trinh nü Hoàng cung, cây Loa kèn dô, cây Thüy tiên, cây düa Mÿ, cây Hoa quôc khânh, cây Lan thoât bào, cây H ue

Chi Crinum thuôc ho này cüng cô nhiêu cây chüa alcaloid cô tâc dung dôi

vôi bênh ung thu nhu Lycorin, Crinafolin, Crinafolidin, Ambellin,

Undulatin, nhung chua duoc nghiên cüu nhiêu à Viêt Nam.

Xuât phât tù thuc té trên, nhâm dông gôp môt phàn vào viêc nghiên cüu tîm

ra câc thuôc chüa bênh ung thu và khai thâc nhüng cây thuôc chi Crinum, cô

nhiêu tiêm nâng trong diêu tri bênh ung thu, chüng tôi tiên hành dê tài:

“Gôp phân nghiên cüu hinh thâi thuc vât và thành phàn hoâ hoc cûa

cây Crinum sp5 ho Amaryllidaceae” vôi 2 nôi dung sau:

Nghiên cüu vê hînh thâi thuc vât

PHANI TÔNG QUAN TÀI LIEU

1.1 Vè thirc vât cüa ho Thüy tiên (Amaryllidaceae)

1.1.1 Dâc diêm thuc vât ho Thüy tiên (Amaryllidaceae)

Ho Thüy tiên thuôc Bô Hành toi (Lilliales), Phân lop hành (Lilidae), nam trong lôp Mot la màm (Monocotyledones) cüa ngành Thuc vât Hat km

(Angiospermae).

Théo tài lieu [15] Câc cây trong ho Thüy tiên là cây thào cô thân rê hoàc thân hành La moc tù gôc rê hinh dâi Hoa dêu luông tmh moc don dôc hay tâp hop thành tan nàm ô dâu mot cân hoa tràn, duôi tan cô tong bao Bao hoa dêu hay không dêu, cô ong hay không cô ong Cô 6 thuÿ dang cânh xép hai

hàng, dmh nhau nhiêu hay ît, cô khi côn cô thêm mot tràng hoa phu à hong

Nhi 6 dmh ô gôc cüa la dài và cânh hoa Chî nhi roi hoàc dmh Bàu thuong hay ha cô 3 ô, noàn nhiêu dmh trên giâ noân trung tru Quâ nang hoàc quâ nac không mô

Théo tài lieu [10] Ho Thüy tiên cô 70 chi 950 loài, phân bô à câc vùng nhiêt dôi, cân nhiêt dôi nhu Châu Phi, Châu Â, Châu Mÿ Tuy nhiên à Châu

Âu cüng thây mot vài loài thuôc ho này

Théo GS Vü Vàn Chuyên và GS Dô Tât Loi [15] ho Thüy tiên cô 90 chi vôi 1200 loài moc khàp thé giôi

1.1.2 Dâc diëm thuc vât chi Crinum

Théo tài lieu [10] Nhïïng cây thuôc chi Crinum cô thân rê hoàc thân hành,

la moc tù gôc, hinh dâi bàng Truc phât hoa dang ong, tân cùng bàng mot tan

cô la bac bao lai Hoa to, dang ong cô cuông hoàc không Bao hoa chua phân tân thành dài tràng, gôm hai vông cùng màu, cùng kich thuôc dang ngon giâo, hïnh phêu hay hinh chén Câc phién dmh nhau thành ong thang hay cong 6 nhi dinh trên bao hoa, thâng dung hay chüc xuông Chi nhi dài, bao phân

thâng, dmh limg Bàu ha 3 ô, 3 la noân Vôi nhuy dang chî, dâu nhuy hep Quâ hïnh câu, cô màng bao ngoài, ma bât thuông Hat ft, to, trôn cô bao dày Phôi nhü nhiêu.

Théo tài lieu [16] Trên thê' giôi, chi Crinum cô khoâng 120 loài phân bô à

câc vùng nhiêt dôi Trong dô cô 31 loài dâ duoc câc nhà khoa hoc nghiên cüu

và công bô

Ô Viêt Nam, cô 6 loài thuôc chi Crinum (kë câ loài dâ duoc nhâp nôi)

Tât câ câc loài trên dâ cô công trînh nghiên ciïu ô câc gôc dô khâc nhau

1.1.3 Mot sô loài thuôc chi Crinum cô ô Viêt Nam

Théo tài lieu [16] ô Viêt Nam cô 6 loài sau:

Crinum asiaticum L : Nâng, Nâng hoa trâng, Toi loi, Chuôi nuôc

Crinum defixum Ker-gawl : Nâng, Nâng hoa dô, Nâng lâ guom

(Crinum ensifolium Roxb.)

Crinum amabile Donn : Toi loi tia, Nâng hoa dô

Crinum giganteum Andr : Nâng to (gôc Trung Phi)

Crinum moorei Hook.f : Nâng Mu-re (gôc Nam Phi)

Crinum latifolium L : Toi loi lâ rông, Trinh nür Hoàng cungThéo tài lieu [9] ngoài 6 loài trên côn cô thêm loài:

Crinum zeylanicum (L.) L : Chuôi nuôc, Tfch lan (gôc Phichâu)

Hiên nay cô mot sô loài dang duoc nghiên cuu nhu:

Crinum spl., Amaryllidaceae Crinum sp2., Amaryllidaceae Crinum sp3., Amaryllidaceae

Théo tài lieu [7] côn cô thêm 4 loài chua cô tên là X I, X2, X3, X4

Câc mâu trên chua duoc tâp hop dày du, do vây chua so sânh duoc cây nào giông nhau, cây nào khâc nhau

1.1.4 Dâc diëm mot so loài thuôc chi Crinum à Viêt Nam

• Crinum asiaticum L [9], [15]:

Cây cô thân hành hînh càu duông kmh 5-10 cm, be hop thành thân giâ cao 20-60 cm, rông 10-20 cm La hinh dâi müi mâc, nhiêu, dài tôi hon 1

m, rông 5-10 cm cô gân song song Truc phât hoa tù nâch la, cao dén 0,7

cm, mang 10-50 hoa màu tràng rat thüm Phién hoa hep dài Tiëu nhi 6, chî dô, bao phàn vàng, bàu nhuy 3 buông 1 noân Nang to, dang cû toi, duông kfnh 3-5 cm, hôt 3

• Crinum ensifolium Roxb [9], [15] :

Cây cô thân hành to ducmg kmh 5-6 cm, thân giâ cao, cô vây màu nâu Là hinh dâi dài 30-60 cm, rông 2-3 cm, chôp nhon Truc phât hoa mânh, tân hoa gôm 5-6 hoa màu trang, mât ngoài màu dô hông La dài và cânh hoa hinh dâi màu lue nhat, là dài mât ngoài màu dô, ong hoa màu dô Chî nhi màu dô Bàu hinh trùng nguoc cô vôi nhuy mânh, dài hon chî nhi

• Crinum latifolium L [8] :

Cây Trinh nu Hoàng cung thuôc loai cây thâo, thân hành cô âo, hinh càu ducmg kûih 10-16 cm, be la üp vào nhau thành thân giâ dài 2-15 cm Lâ mông hinh dâi, mép lâ nguyên hoi uôn luon dài 80-110 cm, rông cô thë dén 7-8 cm

gân lâ song song Khâc vôd lâ Nâng hoa tràng là à mat duôi, giüa song cô mot

gà sàc nhô chay doc theo lâ Truc phât hoa dài 50-55 cm trên dàu mang 10-20

hoa hop thành tân Cô be hinh tam giâc màu xanh ve dài 5-7 cm, cuông hoa ngân Hoa dài 10-20 cm, lâ dài và cânh hoa nhu nhau màu trang giüa cô vêt phôt hông tao thành ong dài 7-10 cm, cong Nhi ngâ, dài 5-7 cm, bao phân hinh soi dài 20-25 mm, dmh lung Bàu hinh ong chî, vôi nhuy mânh, vuot lên trên nhi

1.2 Nhûng nghiên cuti vê thành phàn hoâ hoc cüa chi Crinum

1.2.1 Câc kiéu alcaloid cüa ho Amaryllidaceae

• Théo tài liêu [10] alcaloid cüa ho Amaryllidaceae cô thé chia thành 7

phân nhôm cô câu truc chmh:

1-kiëu Lycorin, 2-kiëu Crinin, 3-kiëu Galanthamin, 4-kiëu Tazettin, 5-kiëu Lycorenin, 6-kiëu Montanin, 7-kiëu Narciclansin; và mot so kiëu câu trüc phu khâc

• Théo tài lieu [24] alcaloid cüa ho Amaryllidaceae chia làm 7 kiëu sau:

1 Lycorin

2 - 5,10b- Ethanophenanthridine alkaloids :Crinin and Buphanisin;

Haemanthamin and Crinamin;

Haemanthidin and 6-Hydroxy crinamin

3 Galanthamin

4 [4,2] Benzopyrano [3,4c] indole alkaloids :

Tazettin and Criwellin;

Pretazettin, Precriwellin and Macronin

5 Lycorenin and Homolycorin

6 Montanin, Coccinin and Manthin

7 Belladin and Ismin

1.2.2 Câc alcaloid cüa chi Crinum

Théo mot so tài lieu [10], [16], [23] thi alcaloid cüa chi Crinum chu yéu

thuôc kiëu 1,2, cô ô trong kiëu 3,4,5 Ngoài ra côn cô mot sô alcaloid cûa chi

Crinum thuôc kiëu 7, nhu Ismin duoc phân lâp tù cây Crinum powellii [24].

Théo tài lieu [11] cho dén nay, hcfn 20 alcaloid dâ duçfc phân lâp tù chi

Crinum.

• Công thïrc hoâ hoc cüa mot so alcaloid thuôc mot sô kiëu cüa chi Crinum [22], [24] :

Kiéu III : Galanthamin (R = OH, R' = H)

N -C H 3

Kiéu V : Lycorenin and Homolycorii

1.2.3 Alcaloid cüa mot sô loài thuôc chi Crinum

• Crinum latifolium L :

Tùr dàu nhûng nàm 80, mot s o tac giâ, dâc biêt o Nhât và An Dô dâ nghiên

ciru khâ kÿ thành phàn alcaloid cüa Crinum latifolium L Câc tac giâ dâ chiét

tâch và xâc dinh duoc câu tao phân tu cüa 13 loai alcaloid [8]

Théo tac giâ Vô Thi Bach Hue [13]: Dâ khào sât alcaloid chiét tù la cây

Trinh nü Hoàng cung (Crinum latifolium L.) bàng kÿ thuât sàc kÿ khi ghép

voi khoi pho (GC-MS), tâch duoc 18 vêt trong dô dâ xâc dinh duoc công thu'c

cüa 3 vêt: Ambellin, Crinamidin, 6-Hydroxy crinamidin

Théo tài lieu [23] trong cây Crinum latifolium L cô 16 alcaloid, thi 9

alcaloid dâ duoc tîm thây dàu tien trong cây này, chüng hàu hét thuôc kiéu

Crinan 16 alcaloid dô là: Haemanthamin, Crinan-3a-ol,

Epoxy-3,7-dimethoxy crinan, Buphanidrin, Powellin, Ambellin, 1,2- fi Epoxy ambellin,

6- Hydroxy buphanidrin, 6- Hydroxy powellin, Crinamidin, 6-Hydroxy

Crinamidin, Undulatin, 6- Hydroxy Undulatin, Augustamin, Oxoassoanin,

Octadecenamid

Théo tài lieu [11] Tù lâ khô cüa cây Crinum latifolium L thu thâp à Viêt

Nam dâ chiét duac mot alcaloid moi là 6- Hydroxy Crinamidin Truôc dô ngudi ta dâ chiét duoc chat Crinamidin (Fl, F2)

F l: Tinh thé hînh kim không màu, dô chây 234°C, Phé hâp thu UV

(A maxMeOH) = 288"m, Pho hâp thu IR (KBr, c m 1): 1483 (-0-C H 20-), 1280

(-OCH3-), 1241 (epoxid), 1046 (C-OH-)

F2: Dô chây 255 °C, Pho hâp thu UV (A maxMeOH) = 286™, Pho IR (KBr,cm1) 1480 (-0-C H 20-), 1287 (-OCH3-), 1244 (epoxid), 1039 (C-OH-)

Công thuc F l, F2 dâ vê à phàn trên.

• 12 alcaloid tù Crinum amabile [21]:

Crinamin, 6- Hydroxy crinamin, Crinidin, Ambellin, Buphanisin, 6- Hydroxy Buphanisin, Flexinin, Augustin, Crinamabin, 4a- dehydroxy Crinamabin, Lycorin and O- acetyl caranin

• Théo tài lieu [16] dâ thông kê mot so alcaloid cüa câc loài sau:

- Crinum asiaticum L :

cô câc alcaloid Crinin, Crinidin, Crinasiadin, Crinasiatin, Crinamin, Criasbetain, Haemanthamin, Ambellin, Ambellin 1,2-/? epoxy, Flexinin, Hippadin, Lycorin, Lycorin 1-0- palmitoyl- 2-0- ( l ’-O- palmitoyl- 2 ’-0- oleoyl) -glycero- phophoryl, Lycorin 1-O-palmitoyl- 2-0- ( l ’-O- palmitoyl-

2 ’-0- stearoyl)- glycero- phophoryl, Lycorin 2 epi, Lycorin a , Lycorin j3,

Lycorin phosphatidyl, Lycorisid, Palmilycorin, Pratorimin, Pratorinin, Trisphaeridin, Ungeremin

- Crinum defîum (Crinum ensiffolium Roxb ) :

Dâ chiét xuât và xâc dinh duac câc chat: Lycorin, Homolycorin,

Homolycorin 5 a - hydroxy, Homolycorin -9-0- demethyl.

- Crinum giganteum:

Dâ chiét xuât và xâc dinh duac câc chat: Crinidin, Lycorin, Hippeastrin, Galanthamin, Tazettin

- Crinum moorei:

Dâ chiét xuât và xâc dinh dirac câc chat: Crinidin, Crinin, Lycorin, Powellin

1.3 Tac dung sinh hoc và công dung cua mot sô loài cüa chi Crinum

Dâ xâc dinh dirac pham vi hoat dông rat rông cüa câc alcaloid trong ho

Amaryllidaceae, bao gôm câc dàc tmh chông ung buau, chông siêu vi khuân

và kich thfch miën dich [19]

1.3.1 Tac dung sinh hoc cüa mot sô alcaloid chiét xuât tù” chi Crinum

[10]:

- Crinamin: cô tac dung tàng huyét âp tam thôi và khâng khuân manh.

- Crinafolin, Crinafolidin: Khâng khôi u, làm tàng truông cüa té bào u

bâng S- 180 in vivo.

- Lycorin: tâc dung khâng khôi u, tâc dung khâng virus, tâc dung trên té

bào chân hach bàng câch ngàn tao peptidase

- Glucan A và phosphatidyl- Lycorin: Làm giâm tî le mât hat cüa

duông bào trên chuôt bach thü nghiêm

- Ambellin: Cô hoat tmh in vitro dôi vôi hê thông thü nghiêm 9-PS.

1,2-p Epoxy ambellin: hôn hop 1:1 cüa Ambellin và 1,2-^ Epoxy

ambellin cô hoat tmh chông phân bào dâng kë

- Undulatin: dirac xem nhu tâc nhân khâng ung thu.

- Narciclasin, Pancratistatin: Cô hoat tmh khâng câc bênh gây ra bai

Flavivius in vitro.

- Lycoramin, Lycorenin: dùng khâng ly amib.

- Pseudolycorin và Pretazettin: Cô hoat tmh chông lai nhiêu bênh bach

càu [18]

1.3.2 Công dung cüa mot so loài thuôc chi Crinum

• Crinum latifolium L :

- Théo Dô Tât Loi [17]: Nhüng nâm gàn dây, nhân dân ta sur dung la cây

Trinh nü Hoàng cung de chüa nhüng trirong hop u xa tuyén tiên liêt và u xa tir

cung

- Théo tài lieu [10] Cây Trinh nu Hoàng cung duoc nhiéu nhà khoa hoc quan tâm, nghiên cüu vê nhiêu phuong diên khâc nhau và hiên nay dâ cô mot vài sân pham nhu trà Trinh nu Hoàng cung (Công ty Duoc lieu Trung uong 2), viên nén Panacrin (Viên Duoc lieu Hà Nôi) diéu tri hô tro trên bênh nhân ung thu gan, ung thu da dày và u limpho âc tmh tai bênh viên K

Côn à bênh viên Hûu nghi Viêt Xô dâ diêu tri cho 158 bênh nhân u xo

tuyên tiên liêt và u xo tu cung Két quâ 98% bênh nhân dâ duoc chüa khôi.Dôi voi cao toàn phàn cüa cây Trinh nu Hoàng cung : Gây sung huyêt da

trong bênh nhân dau khop và bênh tri, chüa tri viêm loét à nhüng vêt thirang

mung mü lâu lành Làm thuôc bo, tri di üng, tri ho, viêm phé quân, kiêt ly, hen suyên, nâm da Thuông dùng nuôc sàc toàn cây hay nuôc sàc riêng le la, thân hành hay quâ

- Théo tài lieu [19] két quâ dat duoc cho thây chat chiét xuât bâng nuôc

nông tù Crinum latifolium L Viêt Nam cô thé kfch thfch hûu hiêu su sinh sân

cüa té bào Lympho T và dâc biêt cô tac dung kich thich truc tiép câc té bào

CD3+T và CD4+T - invitro và su hoat hoâ cüa câc té bào Lympho CD8+T-;

dôc voi té bào Vî thé cô thé cô mot tâm quan trong dâc biêt trong lïnh vue duçrc lÿ hoc, thi du trong diêu tri mot sô truông hop suy giâm miên dich, ung thu và AIDS

- Théo tài lieu [20] dâ tién hành khâo sât tac dung gây dôc té bào cüa câc

phân doan chüa alcaloid duoc chiét xuât tir la Trinh nü Hoàng cung (Crinum

latifolium L.) cüa Viêt Nam Két quâ cho thây phân doan CW 262 (cô chüra 8

alcaloid: Buphanidrin, Undulatin, Ambellin, 6-Hydro buphanidrin,

Crinamidin, Crinafolin, 1,2-fi Epoxy ambellin, 11- acetoxy 1,2- Epoxy

ambellin) cô hoat tmh manh voi câ 3 dông té bào ung thu (té bào ung thu da,

té bào ung thu màng tu cung, té bào ung thu co tim) Diêu này ma ra trién vong trong tuong lai së cô sân pham khâng ung thu tù lâ cây Trinh nù Hoàng cung.

• Công dung cüa Nâng hoa trâng (Crinum asiaticum L.) :

Théo Vô Vân Chi [5]: Toàn cây dùng tri dau hong, dau rang, dinh nhot,

viêm mü da, loét à mông ô bàn chân Don ngâ ton thuong, dau câc khôp

xuong, rân cân Ngày dùng 3-10 g dang thuôc sac hoâc dùng ngoài giâ cây tuai dâp

O An Dô, nguôi ta côn dùng thân hành cüa cây dé tri chûng thiéu mât và nhüng roi loan duông tiét niêu Lâ duac dùng dâp tri bênh ngoài da và làm tan sung

• Dan thuôc:

- Bong gân, sai gân khi bi ngâ, dau câc khôp xuong, dùng lâ Nâng tuai giâ ra, thêm mot ft ruou, nuông nông dâp vào chô dau roi bâng lai

- Mun nhot, rân cân, bênh ngoài da, tri ngoai, giâ lâ Nâng tuai dâp hoâc ép lây nuôc uông

- Gây non, làm toât mô hôi, làm long dôm, dùng thân hành ép lây nuôc pha loâng uông

Théo Dô Tât Lai [17] : Nguôi ta côn dùng nuôc ép cû nhô vào tai, chüa dau

• Công dung cüa Nâng hoa dô {Crinum ensiffolium Roxb ):

Théo Vô Vân Chi [5]: Thân hành duac dùng de tri bông, chm mé, nhot, cô khi duac dùng nhu Nâng hoa trâng tri tê thâp, phù thüng

Théo Dô Tât Lai [17]: Cùng mot công dung nhu Nâng hoa trâng nhân dân thuông dùng lâ cây ha nông dâp và bôp vào nhüng nai sai gân, bong gân khi ngâ

Tai An Dô, nguôi ta hay dùng cü ép lây nuôc pha loâng dé uông thuôc gây

non, không gây tây và không gây dau dôn Vôi liêu nhô, gây buôn non và ra

mô hôi Thuông dùng cü tuai giâ nât, thêm chùng 4 phân nuôc vât lây nuôc,

roi cû vài phüt lai uông khoâng 8-16 g cho dén khi non duac

• Théo tài lieu [14] thàm dô tâc dung ûc ché su phân bào cüa cao chiét tù

mot sô loài thuôc chi Crinum trên rê thân hành ta (Allium ascalonicum) Két

quâ thuc nghiêm cho thây :

- Cao chiét cüa hàu hét câc bô phân thân, rê cüa 5 loài thuôc chi

Crinum khâo sât (Crinum latifolium L., Crinum asiaticum L., Crinum

amabile Donn., Crinum spl., Crinum sp2 ), cao lâ cüa 3 loài Crinum

latifolium L., Crinum spl., Crinum sp2 và dich chiét cao alcaloid toàn phàn

cüa câc loài khâo sât dêu cô tâc dông ûc ché su phân bào cüa rê hành ta.

• Théo tài lieu [7] XI, X2, X3, X4 buôc dàu nghiên cùu tâc dông chông

phân bào, két quâ cô X2, X3, X4 cô tâc dung ûc ché su phân bào cüa rê câi cü

trên 50% Vî thé cô thë tiép tue thü nghiêm trên té bào ung thu dông vât

Vï nhüng tâc dung qui bâu cüa câc cây thuôc chi Crinum nhu vây, cho

nên chüng tôi tién hành dê tài trên vôi hy vong cô nhüng dông gôp nhô trong

khoa hoc và dôi song

2.2 Phirong phâp nghiên cûu

2.2.1 Nghiên cuti dac diëm hinh thâi thuc vât [4], [9], [10].

2.2.2 Nghiên curu vê hoâ hoc

• Dinh tmh câc nhôm chat hûu co bâng câc phân ûng hoâ hoc theo phuong phâp ghi trong tài lieu [3]

• Hàm âm cüa duçfc lieu duoc do trên mây Précisa HA 60 tai Bô mon Duoc liêu, Truông Dai hoc Duoc Hà Nôi

• Dinh tmh alcaloid bang sàc kÿ lôp mông thuc hiên trên bân mông trâng sân là silicagen (3x10 cm) cûa hâng Merck

• Dinh luong alcaloid toàn phân bâng phucfng phâp cân theo tài liêu [3]

• Chiét xuât alcaloid toàn phân và phân lâp alcaloid bâng sac kÿ côt voi chât hâp phu là silicagen

• Do dô chây trên mây OSI (Phâp) tai Viên Duoc liêu

• Do pho tir ngoai trên mây UV-VIS spectrophotometer cary 1E (Australia) tai Viên Duoc liêu

• Do pho hông ngoai trên mây FT-IR NEXUS 870 (Nicolet) tai Viên Duoc liêu

PHAN III T H lfC N G H IÊ M V À K Ê T Q U À N G H IÊ N CtJtJ 3.1 Nghiên curn dàc diém hinh thâi thirc vât

Cây Crinum sp5 ho Amaryllidaceae là loai cây thâo, thân hành hînh càu,

ducmg kmh 5 -10 cm, be lâ üp vào nhau thành thân giâ ngàn Lâ dcm nguyên, dài cô thé dén 50- 60 cm, rông 6- 7 cm, dàu nhon, màu xanh lue dâm ü mât trên, xanh nhat h On à mât duôi Gân lâ song song, gân giùa n6i rô à mât duôi

cüa phién lâ

Truc phât hoa là tân don mang 9-10 hoa, dài 60-70 cm, dâc, tiét diên hinh bàu duc, màu xanh lue Lâ bâc khô xâc màu trâng, dài khoâng 2 cm, hînh tam giâc dînh nhon quay lên trên, dây bao quanh câc bàu noân Hoa déu luông tmh, màu tràng Bao hoa chua phân hoâ thành dài tràng, phia duôi thành mot ong hep dài 5-7 cm, rông 0,5 cm, màu xanh nhat, phia trên rôi thành 6 phién déu nhau, màu trâng Phién hoa dài 10 cm, rü xuông rông 0,5 cm Bô nhi gôm

6 nhi, dài 4-7 cm, màu xanh dang soi, dmh trên miêng ong tràng; bao phân màu vàng, 2 buông, dînh lung, nut doc dài 1-1,5 cm, rông 1 mm Bàu ha 3 ô,

3 lâ noân, bàu dài khoâng 0,5 cm, màu xanh dâm Vôi nhuy màu xanh dang soi dài 7 - 8 cm (Hînh 1)

3.2 Nghiên cuti thành phàn hoâ hoc

3.2.1 Dinh tînh mot sô nhôm hop chat hüu co trong lâ cây Crinum sp5 ho

Amaryllidaceae

3.2.1.1 Dinh tînh alcaloid

• Cân khoâng 2g bôt lâ duac lieu cho vào bïnh non dung tich 50 ml, thêm

20 ml dung dich acid sulfuric 2% Ngâm lanh trong 4 giô, thînh thoâng lâc

Loc dich chiét vào binh gan dung tfch 100 ml Kiêm hoâ dich loc bàng dung dich amoniac 6N dén pH=9 Chiét alcaloid base bàng chloroform (chiét 3 lân) Gôp dich chiét chloroform dem cô thu duac cân Hoà tan cân bàng dung dich acid sulfuric 2% dé làm phân üng vôi thuôc thu chung cüa alcaloid

• Phân ung vôi thuôc thu Dragendorff:

Cho vào ông nghiêm 1ml dich chiét acid, thêm vào dô vài giot thuôc thû Dragendorff, thây xuât hiên tüa da cam

• Phân üng vôi thuôc thu Mayer:

Cho vào ông nghiêm 1ml dich chiét acid, thêm vào dô vài giot thuôc thû Mayer, thây xuât hiên tüa trâng

• Phân ung vôi thuôc thu Bouchardat:

Cho vào ông nghiêm 1ml dich chiét acid, thêm vào dô vài giot thuôc thû Bouchardat, thây xuât hiên tüa dô nâu

• Nhân xét\ Trong lâ cây Crinum sp5 cô alcaloid.

3.2.1.2 Dinh tînh flavonoid

Lây khoâng 2g bôt lâ duac lieu cho vào bînh non dung tîch 50 ml, thêm 15

ml ethanol 90° Dun câch thûy soi trong vài phüt Loc nông qua giây loc Thêm vào dich loc mot ft bôt than hoat, dun sôi, loc nông qua giây loc Cô dich loc côn khoâng 5 ml de làm câc phân ung sau:

• Phân ûng Cyanidin:

Cho 1ml dich chiét vào ong nghiêm nhô, thêm mot ît bôt magiê kim loai, giô vài giot dung dich acid HC1 dâc, dung dich süi bot Sau vài phüt màu cüa dung dich tir vàng chuyën sang hông.

• Phân ung vôi kiêm:

Cho mot giot dich chiét lên tô giây loc, ho khô roi dé lên miêng lo amoniac dâc Màu vàng cüa dich chiét tâng lên rô rêt

Cho vào ong nghiêm 1ml dich chiét, thêm vào dô vài giot dung dich NaOH

10%, thây xuât hiên tüa, thêm 1ml nuôc cât tüa së tan, dung dich cô màu dô

cam

• Phân ung vôi FeCl3:

Cho vào ong nghiêm 1ml dich chiét, thêm vào dô vài giot dung dich FeCl3 5%, thây xuât hiên màu xanh den

• Phân ung vôi A1C13 3% trong côn:

Cho vào ong nghiêm 1ml dich chiét, thêm 3 giot nhôm clorua 3% trong côn thây xuât hiên màu vàng ânh xanh

♦ Nhân xét: Trong la cây Crinum sp5 cô flavonoid.

3.2.I.3 Dinh tînh Coumarin

Lây khoâng 2g bôt la duoc liêu cho vào bînh non dung tfch 50 ml, thêm 15

ml côn 90°, dun câch thüy soi trong 5 phüt Loc nông qua giây loc Thêm vào dich loc mot ft bôt than hoat, dun soi, loc nông qua giây loc Cô dich loc côn khoâng 4 ml dé làm câc phân ung sau:

• Phân ung Diazo hoâ:

Cho vào ong nghiêm 1 ml dich chiét, thêm vào dô 2 ml dung dich NaOH10% Dun câch thüy dén sôi roi dé nguôi Thêm vài giot thuôc thu Diazo,dung dich không cô màu dô gach

• Phân ung mô dông vông lacton:

Cho vào 2 ong nghiêm nhô, môi ong 1 ml dich chiét