Trong quá trình dạy học và giáo dục ở THPT không chỉ thuần tuý dạy cho học sinh những kiến thức văn hoá mà chúng ta phải có những hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp GDNGLL để kích thíc
Trang 1A- PHẦN MỞ DẦU I- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hiện nay nước ta đang chuyển mình theo sự vận động và phát triển của các nước trên thế giới, đó chính là từng bước phát triển sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Để tiến hành sự nghiệp đổi mới đó, nhân tố con người đóng vai trò là
vị trí trung tâm của chiến lược kinh tế xã hội xây dựng đất nước Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta đã đầu tư phát triển giáo dục, coi giáo dục là "quốc sách hàng đầu” Như vậy con người được đặt ở vị trí trung tâm chiến lược, trong đó lớp thanh niên hôm nay sẽ là những công dân, những người làm chủ tương lai đất nước đúng như lời Bác Hồ căn dặn trong thư gửi các bạn thanh niên ngày 17-8-1946: "Thanh niên
là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên Thanh niên muốn làm chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải làm việc để chuẩn bị tương lai đó"
Để thực hiện trọng trách đó, nhiệm vụ của thanh niên phải là học Mục tiêu Giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Giáo dục phải đào tạo ra những con người có tính tự chủ, năng động, sáng tạo, có kiến thức văn hoá, đặc biệt phải có lòng nhân ái yêu đất nước, yêu CNXH
Giáo dục THPT đóng vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân Trong quá trình dạy học và giáo dục ở THPT không chỉ thuần tuý dạy cho học sinh những kiến thức văn hoá mà chúng ta phải có những hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (GDNGLL) để kích thích sự hứng thú học tập của học sinh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh
Tâm lí học cho thấy lứa tuổi học sinh ở bậc THPT là lứa tuổi bắt đầu làm người lớn Ở giai đoạn này, các em rất ưa hoạt động, thích tự lập Tuy nhiên đây cũng là giai đoạn mà sự phát triển về thể chất, về tâm lí ở các em đang còn phát
Trang 2triển mạnh mẽ, chính vì vậy ngoài việc giáo dục cho học sinh thông qua những giờ học chính khoá trên lớp thì hoạt động GDNGLL có một vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động tự giáo dục, tự rèn luyện của học sinh
Từ năm 2002, thực hiện chương trình đổi mới giáo dục phổ thông, chương trình hoạt động GDNGLL được coi là một môn học ở trường THPT Như chúng ta
đã biết, đặc thù của loại hình GDNGLL có nhiều nội dung phong phú cập nhật với đời sống chính trị, xã hội, hình thức giáo dục lại đa dạng, dễ hấp dẫn với lứa tuổi, phạm vi tiến hành rộng rãi không bị gò ép trong một khuôn khổ nhất định, dễ dàng tạo những khả năng liên kết, phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường Vì vậy nếu tiến hành tổ chức tốt các hoạt động này một cách khoa học, phù hợp với đặc thù tâm sinh lí lứa tuổi các em thì hiệu quả giáo dục sẽ rất cao, cũng như góp phần hoàn thành một cách tốt nhất mục tiêu đào tạo của cấp học
Thực tiễn cho thấy việc tổ chức các hoạt GDNGLL ở các nhà trường THPT hiện nay đang còn là một vấn đề đáng quan tâm, hiệu quả của các hoạt động GDNGLL ở các nhà trường THPT chưa cao Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng hoạt động GDNGLL ở nhà trường THPT? Ban giám hiệu có biện pháp chỉ đạo tổ chức hoạt động này như thế nào cho có hiệu quả? Với cương vị là một cán
bộ quản lý trong nhà trường THPT tôi rất trăn trở về vấn đề này, vì vậy tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: Một số kinh nghiệm chỉ đạo hoạt động GDNGLL nhằm tháo
gỡ một vài vướng mắc trong quá trình chỉ đạo tổ chức hoạt động GDNGLL ở trường THPT nói chung và ở trường THPT Chuyên Quảng Bình nói riêng
II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận về chỉ đạo hoạt động GDNGLL ở nhà trường THPT, cùng với những quan điểm chỉ đạo hoạt động GDNGLL của ngành và tình hình chỉ đạo hoạt động GDNGLL ở trường THPT Chuyên Quảng Bình để tìm ra những biện pháp hữu hiệu, góp phần nâng cao chất lượng của các hoạt động GDNGLL ở trường THPT
Trang 3III- NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của vấn đề chỉ đạo hoạt động GDNGLL ở nhà trường THPT
- Nghiên cứu thực trạng của vấn đề chỉ đạo hoạt động GDNGL ở một số trường THPT
- Nghiên cứu một số biện pháp chỉ đạo hoạt động GDNGLL ở trường THPT Chuyên Quảng Bình
IV- ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động NGLL ở trường THPT Chuyên Quảng
Bình
2 Phạm vi nghiên cứu :
- Các biện pháp chỉ đạo và thực hiện chương trình hoạt động GDNGLL ở nhà trường THPT nói chung
- Vận dụng biện pháp đó để chỉ đạo hoạt động GDNGLL tại trường THPT Chuyên Quảng Bình
V- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Nghiên cứu văn bản, tài liệu về chương trình hoạt động GDNGLL ở trường THPT
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát qua quá trình thực tế, thu thập thông tin, khảo sát điều tra tình hình thực tiễn, phân tích và tổng kết kinh nghiệm
Trang 4B- PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG GIÁO
DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG THPT
I Cơ sở lí luận
1 Một số khái niệm
1.1 Hoạt động Giáo dục ngoài giờ lên lớp là gì?
Hoạt động GDNGLL là hoạt động cơ bản được thực hiện một cách có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm thực thi quá trình đào toạ nhân cách học sinh, đáp ứng những nhu cầu đa dạng của đời sống xã hội
Hoạt động GDNGLL là những hoạt động tổ chức ngoài giờ của các môn học
ở trên lớp, là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động của HS
1.2 Thế nào là chỉ đạo?
Là hướng dẫn cụ thể một công việc, hoạt động nào đó theo một đường lối,
chủ trương nhất định
1.3 Thế nào là biện pháp?
Cách thức, con đường, thực hiện, tiến hành một hoạt động nào đó, một công
việc nào đó Hoặc có thể hiểu một cách đơn giản là cách làm một việc nào đó
1.4 Biện pháp chỉ đạo hoạt động GDNGLL là như thế nào?
Biện pháp chỉ đạo hoạt động GDNGLL là hướng dẫn cách làm, cách thực hiện, cách tiến hành chương trình hoạt động GDNGLL theo qui định của Bộ GD&ĐT Qua đó hoàn thiện qui trình sư phạm toàn diện thống nhất, góp phần phát triển nhân cách của người học sinh một cách tích cực
2 Mục tiêu của hoạt động GDNGLL
2.1.Hoạt động GDNGLL ở trường THPT nhằm củng cố và khắc sâu những kiến thức của các môn học; mở rộng và nâng cao hiểu biết cho HS về các lĩnh vực đời sống, làm phong phú thêm vốn tri thức, kinh nghiệm hoạt động tập thể của HS
Trang 52.2 Hoạt động GDNGLL còn rèn cho học sinh kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi HS như: Kỹ năng giao tiếp ứng xử có văn hoá; kỹ năng tổ chức quản lý và tham gia các hoạt động tập thể với tư cách là chủ thể hoạt động; kỹ năng tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập, rèn luyện củng cố, phát triển các hành vi, thói quen tốt trong học tập, lao động và công tác xã hội
2.3 Bồi dưỡng thái độ tự giác tham gia các hoạt động tập thể và hoạt động
xã hội; Hình thành tình cảm chân thành, niềm tin trong sáng với cuộc sống, với quê hương đất nước; có thái độ đúng đắn đối với các hoạt động tự nhiên và xã hội
3 Vị trí, vai trò của hoạt động GDNGLL
3.1 Vị trí của hoạt động GDNGLL
Hoạt động GDNGLL có vị trí then chốt trong quá trình giáo dục góp phần điều chỉnh và định hướng quá trình giáo dục đạt hiệu quả Họat động GDNGLL là cầu nối tạo ra mối quan hệ hai chiều giữa nhà trường và xã hội Dưới góc độ chỉ đạo vị trí của hoạt động GDNGLL cũng đã khẳng định là một trong ba kế hoạch đào tạo, đó là: Giờ lên lớp - Hoạt động ngoài giờ - Hướng nghiệp dạy nghề Nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo của cấp học theo định hướng giáo dục nhân văn, khoa học và kỹ thuật
3.2 Vai trò của hoạt động GDNGLL
Hoạt động GDNGLL có vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục, đặc biệt
là giáo dục đạo đức cho học sinh, đồng thời góp phần tích cực trong việc củng cố kết quả dạy học trên lớp
Hoạt động GDNGLL thực chất là sự tiếp nối hoạt động dạy học do đó nó là nhân tố tạo nên sự cân đối, hài hoà của quá trình sư phạm toàn diện, thống nhất nhằm thực hiện tốt mục tiêu đào tạo của cấp học
Hoạt động GDNGLL vừa củng cố vừa phát triển quan hệ giao tiếp của học sinh trong nhà trường và trong cộng đồng xã hội, đồng thời đây cũng là một sân chơi đặc biệt đối với mỗi học sinh trong nhà trường
Trang 6Thông qua mỗi hoạt động, hoạt động GDNGLL nếu được tổ chức và chuẩn bị tốt sẽ thu hút và phát huy được tiềm năng của các lực lượng giáo dục xã hội và gia đình một cách mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh
Hoạt động GDNGLL thực chất là việc tổ chức giáo dục thông qua những hoạt động thực tiễn của học sinh về mọi mặt qua đó giúp các em hình thành và phát triển nhân cách theo những định hướng giáo dục đã được xác định
4 Nội dung, hình thức, chương trình Hoạt động GDNGLL
4.1 Nội dung của hoạt động
Nội dung của hoạt động GDNGLL có liên quan đến nội dung của các môn học, các lĩnh vực giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục lao động, giáo dục thể chất, giáo dục pháp luật, giáo dục trật tự an toàn giao thông, giáo dục dân số, giáo dục môi trường…
4.2 Chương trình hoạt động
Chương trình hoạt động gồm hai phần: Phần bắt buộc và phần tự chọn
- Phần bắt buộc: Yêu cầu mọi nhà trường, mọi học sinh phải tham gia vì đó là những nội dung góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh THPT Chương trình bắt buộc được xây dựng theo chủ điểm giáo dục và gắn với những ngày kỉ niệm lịch sử trong tháng, với nhiệm vụ trọng tâm của từng thời điểm giáo dục trong năm học Phần bắt buộc gồm 8 chủ điểm giáo dục trong năm học và một chủ điểm hoạt động hè với quỹ thời gian đã được xác định trong kế hoạch giáo dục nhà trường THPT
- Phần tự chọn: là những hoạt động để mỗi địa phương, mỗi trường vận dụng cho phù hợp với điều kiện, đặc điểm, nhu cầu, hứng thú của HS, giúp bổ sung cho phần bắt buộc thêm phong phú
5 Những con đường chủ yếu để thực hiện GDNGLL
Do những yêu cầu thực tiễn, đặc biệt đối với lứa tuổi học sinh THPT cần tập trung vào hai con đường chủ yếu để thực hiện loại hoạt động này là: Hoạt động
Trang 7GDNGLL thông qua tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tuần, sinh hoạt lớp và hoạt động cao điểm trong tháng
5.1.Tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tuần
Tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tuần là một dạng hoạt động giáo dục NGLL có tính chất tổng hợp, nhằm giáo dục cho học sinh lòng yêu quê hương đất nước; khắc sâu
ý thức phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân; xác định được trách nhiệm của mình là học tập vì Tổ quốc; định hướng những yêu cầu trọng tâm của nhà trường trong từng thời điểm, gây nên khí thế mới thúc đẩy học sinh say mê rèn luyện; mở rộng mối liên hệ giữa các tập thể lớp, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, khắc phục xu hướng hẹp hòi, cục bộ trong đời sống tập thể hàng ngày ở nhà trường
Tiết sinh hoạt dưới cờ được tổ chức theo quy mô toàn trường với sự tham gia của toàn thể giáo viên và học sinh
Nội dung hoạt động của tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tuần gắn liền với nội dung hoạt động của chủ điểm giáo dục tháng Đó là các nội dung hoạt động như: báo các kết quả thi đua, rèn luyện các tập thể và cá nhân trong trường; phát động thi đua theo một chủ đề nhất định; tổ chức hoạt động văn nghệ, vui chơi giải trí; nghe nói chuyện chuyên đề; giao lưu giữa các tập thể lớp; tổ chức các lễ kỉ niệm…
5.2 Tiết sinh hoạt lớp cuối tuần
Tiết sinh hoạt cuối tuần là một dạng hoạt động GDNGLL, là một hình thức tổ chức giáo dục tự quản cho HS và là một trong những biện pháp cơ bản góp phần xây dựng tập thể học sinh đoàn kết Đây cũng là dịp để học sinh làm quen với nhiều loại hình hoạt động khác nhau, giúp các em phát triển các kĩ năng cơ bản và cần thiết của người học sinh THPT
Tiết sinh hoạt cuối tuần do học sinh cùng nhau tự tổ chức dưới sự giúp đỡ, cố vấn của giáo chủ nhiệm
Nội dung của tiết sinh hoạt lớp cuối tuần gắn với nội dung hoạt động của chủ điểm giáo dục tháng, phù hợp với nhu cầu và hứng thú của học sinh
Trang 85.3 Ngày hoạt động cao điểm trong tháng
Mỗi chủ điểm giáo dục có một ngày hoạt động cao điểm, đó là ngày kỉ niệm lịch sử trong tháng Đây là dịp để học sinh thể hiện kết quả hoạt động của một tháng và được coi là ngày hội của các em Trong ngày hoạt động cao điểm, học sinh có thể tham gia với nhiều vai trò khác nhau
Ngày hoạt động cao điểm giúp học sinh có cơ hội mở rộng quan hệ giáo tiếp
vớ bạn bè, với thầy cô giáo, với mọi người, với cộng đồng, với môi trường tự nhiên Do đó nó có tác dụng bồi dưỡng cho học sinh thái độ và tình cảm trong sáng, rèn luyện các kỹ năng giao tiếp và các kỹ năng cơ bản khác
Ngày hoạt động cao điểm có thể tổ chức theo đơn vị lớp, theo khối, qui mô toàn trường
6 Qui trình tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp
Qui trình tổ chức hoạt động: Gồm 4 bước sau
Bước 1: Lựa chọn đặt tên chủ đề hoạt động và xác định yêu cầu giáo dục cần phải đạt được (Yêu cầu giáo dục về nhận thức, giáo dục về thái độ, giáo dục về ký năng)
Bước 2: Chuẩn bị cho hoạt động
Bước 3: Tiến hành và kết thúc hoạt động
Bước 4: Tổ chức rút kinh nghiệm và đánh giá kết quả hoạt động
II- Tình hình chung về vấn đề chỉ đạo Hoạt động GDNGLL ở nhà trường
THPT.
Hiện nay việc chỉ đạo hoạt động GDNGLL đang là một vấn đề được ngành quan tâm Cùng với sự chỉ đạo của Sở GD&ĐT Quảng Bình, các nhà trường THPT trong tỉnh đã chú ý đến chỉ đạo, hướng dẫn cho giáo viên và học sinh thực hiện theo đúng qui định mà Bộ GD&ĐTT ban hành Tuy nhiện việc chỉ đạo hoạt động GDNGLL ở nhà trường THPT hiện nay chưa đồng bộ Tuy Sở Giáo dục đã có công văn hướng dẫn, chỉ đạo các nhà trường thực hiện chương trình hoạt động GDNGLL
Trang 9nhưng đang còn chung chung, chưa cụ thể Mặc dù đã được tập huấn, đã được hiểu
và nắm được mục tiêu, vai trò, ý nghĩa tầm quan trong trọng của hoạt động GDNGLL nhưng các nhà trường vẫn còn lúng túng trong việc chỉ đạo, thực hiện
kế hoạch, chương trình mà Bộ GD&ĐT đã qui định hoặc thực hiện những hoạt động chiếu lệ, hình thức
CHƯƠNG II : THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG GDNGLL Ở TRƯỜNG THPT CHUYÊN QUẢNG BÌNH
1 Đánh giá hoạt động của nhà trường
Công tác chỉ đạo hoạt động GDNGLL ở trường THPT Chuyên Quảng Bình trong những năm gần đây có những chuyển tích cực Ban giám hiệu nhà trường đã nhận thức được sự cần thiết của chương trình hoạt động GDNGLL trong nhà trường, coi chương trình hoạt động GDNGLL như là một môn học trong nhà trường, nó tiếp nối hoạt động dạy - học trên lớp, là con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, từ đó giáo dục nhận thức
tư tưởng cho cán bộ giáo viên và học sinh trong nhà trường hiểu được vai trò, ví trí, mục tiêu của môn học này để thực hiện nghiêm túc
Đặc biệt, nhà trường có đội ngũ giáo viên chủ nhiệm dày kinh nghiệm, Bí thư Đoàn trường có năng lực, nhiệt tình công tác nên nhà trường được đánh giá là một đơn vị đã duy trì tốt các hoạt động GDNGLL, hình thức hoạt động khá đa dạng, phong phú, sổi nổi thu hút được nhiều học sinh tham gia
Tuy nhiên việc thực hiện chương trình HĐGDNGLL ở địa phương chưa thật tốt Trong mỗi kỳ nghỉ hè, do đặc điểm học sinh chuyên ở xa vì vậy việc phối kết hợp với địa phương để tổ chức các hoạt động hè theo chủ đề : “Mùa hè tình nguyện
vì cuộc sống cộng đồng” chưa được thường xuyên Vì vậy hoạt động GDNGLL
chủ yếu diễn ở nhà trường, diễn ra trong năm học
2 Các biện pháp của nhà trường đã thực hiện trong thời gian qua.
Trang 10Bản thân tôi được giao nhiệm vụ phụ trách hoạt động GDNGLL trong mấy
năm gần đây, tôi đã trực tiếp xây dựng kế hoạch chung, chỉ đạo cụ thể cho từng hoạt động, cụ thể như sau:
2.1 Xây dựng kế hoạch, chương trình hoạt động trong cả năm học, kế hoạch
từng tháng, từng chủ điểm phù hợp với điều kiện nhà trường
Ngay từ đầu năm học, tôi đã xây dựng kế hoạch hoạt động cho cả năm học theo từng chủ điểm, từng khối lớp trong nhà trường và phân công người phụ trách từng phần cụ thể trong chương trình hoạt động này, cụ thể chủ đề từng tháng trong năm học như sau:
Tháng 9 với chủ đề: Thanh niên học tập, rèn luyện vì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
+ Hoạt động trong từng khối lớp: Tổ chức tọa đàm về chủ đề "Thanh niên
với học tập, rèn luyện vì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" Hoạt động này được tiến hành ngay trong tiết sinh hoạt 15 phút đầu buổi học và tiết sinh hoạt lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm
+ Hoạt động cao điểm trong tháng: Nói chuyện về giữ gìn An toàn giao
thông, giữ gìn an ninh trật tự trường học, giáo dục phòng chống ma tuy, tệ nạn xã hội do Đoàn trường tổ chức phối hợp mời công an thành phố tham gia
Qua hoạt động này giúp học sinh hiểu hơn về truyền thống nhà trường để từ
đó học sinh có ý thức xây dựng nề nếp học tập tốt, phát huy những thống tốt đẹp của nhà trường
Tháng 10 với chủ đề: Thanh niên với tình bạn, tình yêu và gia đình
+ Hoạt động trong từng khối lớp: Tổ chức diển đàn thanh niên "Vẽ đẹp
trong tình bạn và tình yêu" Hoạt động này được tiến hành ngay trong tiết sinh hoạt
15 phút đầu buổi học và tiết sinh hoạt lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm