LỰA CHỌN vấn đề dạy và PHƯƠNG PHÁP ôn tập CHO học SINH GIỎI KHI GIẢNG dạy LỊCH sử VIỆT NAM từ 1919 – 1930

LỰA CHỌN VẤN ĐỀ DẠY VÀ PHƯƠNG PHÁP ÔN TẬP CHO HỌC SINH GIỎI QUỐC GIA KHI GIẢNG DẠY LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919-1930 PHẦN I.. Trong đề thi học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử các năm g

LỰA CHỌN VẤN ĐỀ DẠY VÀ PHƯƠNG PHÁP ÔN TẬP CHO HỌC SINH GIỎI QUỐC GIA KHI GIẢNG DẠY LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI

ĐOẠN 1919-1930

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Mục đích chuyên đề

Trong nhiệm vụ của thầy và trò ở các nhà trường THPT chuyên nói chung, việc đổi mới phương pháp dạy học là một yêu cầu hết sức cần thiết, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Bên cạnh đó giúp các em nhận thức đúng và làm bài thi tốt nhất

Trong đề thi học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử các năm gần đây, lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1930 luôn được đề cập tới, chính vì vậy tôi chọn đề

tài:"Lựa chọn vấn đề dạy và phương pháp ôn tập cho học sinh giỏi quốc gia

khi giảng dạy lịch sử việt nam giai đoạn 1919-1930".

2 Chọn phương pháp

- Dạy học lịch sử theo quan điểm tích hợp và phương pháp tiếp cận phát triển

- Sử dụng đề thi mở - một biện pháp đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá

- Cho học sinh đội tuyển chấm và chữa bài cho bạn

PHẦN II NỘI DUNG

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ PHƯƠNG PHÁP ÔN TẬP CHO HỌC SINH GIỎI QUỐC GIA MÔN LỊCH SỬ

1 Đặc điểm về điều kiện dạy và học đối với học sinh giỏi

- Về chức năng và chương trình môn học: Môn lịch sử không chỉ có chức

năng nhận thức khoa học, mà còn có chức năng giáo dục tư tưởng rất đậm nét Thông qua việc dạy và học lịch sử phải làm làm rõ những vấn đề mang tính quy luật của lịch sử dân tộc và lịch sử nhận loại, góp phần quan trọng giáo dục chính trị, bồi dưỡng tư tưởng tình cảm và đạo đức cách mạng cho học sinh, giáo dục phong cách, ý thức tổ chức kỷ luật, đặc biệt là niềm tin lý tưởng và tinh thần phấn đấu cho lý tưởng Đối với học sinh giỏi điều này càng quan trọng, vì đó không chỉ

là nguồn để đào tạo nhân lực có chất lượng cao, mà còn có khả năng phát triển thành nhân tài của đất nước

Một trong những đặc điểm của môn lịch sử là nếu chỉ học thuộc nội dung của từng sự kiện sẽ rất dễ quên Thời gian đi qua, không ai có thể nhớ mãi từng ngày, tháng, từng chi tiết của tất cả các sự kiện lịch sử đã được học Thực tế ấy đã

và đang diễn ra với tất cả mọi người, không có ngoại lệ Cần có sự đổi mới tư duy dạy và học lịch sử, nhằm khắc phục quan niệm sai lầm, cho rằng môn lịch sử chỉ là một “môn học thuộc lòng”, “không cần tư duy” Trên thực tế, nếu chỉ yêu cầu học sinh học thuộc cũng rất vất vả, và dễ chán nản, thậm chí sợ môn học

- Về đối tượng, học sinh giỏi lớp 11,12 bậc THPT, có tư chất thông minh,

năng động, sáng tạo, lực học tốt, có khả năng tự quyết định được cái gì là quan trọng cần phải học, chứ không phụ thuộc vào người khác Các em là những người

ít nhiều có những kinh nghiệm và những quan điểm riêng nên không dễ dàng tiếp nhận một cách máy móc những thông tin được cung cấp một chiều, hơn nữa còn

có nhu cầu kiểm tra tính đúng đắn của thông tin bằng cách so sánh với những gì đã biết hoặc đối chiếu với những kinh nghiệm và tài liệu có thể khai thác được

Học sinh giỏi có khả năng cung cấp thông tin cho nhau và giúp đỡ lẫn nhau

về nội dung, chương trình học tập Các em thường kỳ vọng những kiến thức và kỹ năng học được sẽ mang lại lợi ích trực tiếp trong một tương lai gần (kết quả thi học sinh giỏi), và quan trọng hơn là các em có ý thức cầu tiến, rất nhiệt tình học tập, muốn vươn lên học tốt

- Về học liệu, việc dạy và học môn lịch sử do Bộ Giáo dục và Đào tạo thống

nhất quản lý, cả về nội dung và thời lượng Chương trình và sách giáo khoa, cùng các học liệu quy định khác đều do Bộ tổ chức biên soạn, chỉnh lý, tái bản Những nội dung cần điều chỉnh hàng năm đều được hướng dẫn bằng văn bản Tuy nhiên đối với học sinh giỏi, sách giáo khoa chỉ là một tài liệu quan trọng nhất, học sinh

còn phải cập nhật tính thời sự và đọc một số tài liệu khác, nhất là cuốn Đại cương

lịch sử Việt Nam

- Về thời gian và môi trường học tập, Học sinh giỏi được sự đầu tư của gia

đình và xã hội, được dành nhiều thời gian cho môn học Đội ngũ thầy, cô giáo có trách nhiệm cao và nhiệt tình giảng dạy, có kiến thức và phương pháp dạy tốt, có năng lực sáng tạo, tâm huyết với nghề, coi thành công của học sinh là niềm vui, là hạnh phúc của chính mình; thường xuyên được bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ

Số lượng học sinh trong mỗi lớp bồi dưỡng học sinh giỏi không nhiều Đây

là điều kiện thuận lợi để có thể quan tâm chu đáo đến từng học sinh cụ thể Tuy nhiên, do bệnh thành tích, nên sức ép đối với đội ngũ thầy cô phụ trách đội tuyển

và bản thân mỗi học sinh giỏi cũng khá lớn, tạo sự lo lắng, căng thẳng về tâm lý

2 Yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp dạy học lịch sử

Yêu cầu đổi mới về nội dung và phương pháp xuất phát từ nguyên tắc tối cao là đảm bảo chất lượng dạy học và quyền lợi có nhiều tri thức của học sinh Như tất cả các môn, việc dạy và học lịch sử ở các bậc học nói chung, đối với học sinh giỏi ở bậc trung học phổ thông nói riêng đang rất cần đổi mới về nội dung và phương pháp Đó là một yêu cầu khách quan

Phương pháp dạy học phải phù hợp với tâm lý học sinh giỏi Tính chủ động sáng tạo của người học phải được tôn trọng Vì thế, không thể coi học sinh giỏi như những "tờ giấy trắng" để người thầy vẽ lên đó các thông tin mang tính áp đặt,

mà phải coi học sinh như những nhà tư tưởng đang hình thành những lý thuyết về thế giới Chính vì thế, khi truyền đạt thông tin cho học sinh giỏi, giáo viên cần cư

xử theo kiểu tương tác và làm trung gian giữa "môi trường" và học sinh

Điều đáng lưu ý trong quá trình dạy học lịch sử là, giáo viên không nên chỉ tìm những câu trả lời đúng để xác thực cho việc học tập của học sinh, mà cần tìm kiếm quan điểm của học sinh nhằm biết được những quan niệm hiện có của họ để

có thể hướng dẫn họ tiếp tục học tập và chuẩn bị cho bài tiếp theo

Trong các nhà trường hiện nay, phương pháp đang được sử dụng nhiều nhất vẫn là giảng bài, nhưng cũng phải tuân thủ nguyên tắc: phát huy tối đa vai trò chủ đạo của thầy và vai trò chủ động của trò Cùng với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học, vấn đề đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá cũng được đặt ra

Riêng về phương thức thi chọn học sinh giỏi quốc gia môn lịch sử vẫn theo hình thức đề tự luận, có nhiều câu hỏi Cấu trúc của đề thi mấy năm gần đây là 7 câu hỏi, thang điểm 20 Đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia thường yêu cầu các mục tiêu, bậc 2 (thông hiểu) và bậc 3 (vận dụng), nhiều hơn là bậc 1 (nhận biết) Nội dung thi là toàn bộ chương trình chuyên môn lịch ở bậc Trung học phổ thông

3 Dạy học lịch sử theo quan điểm tích hợp và phương pháp tiếp cận phát triển

Căn cứ vào mục tiêu đối với học sinh giỏi, cần xác định kiến thức và kỹ năng mà học sinh đã biết để bồi dưỡng những kiến thức và kỹ năng cần có thêm Người thầy phải bồi dưỡng những những kiến thức và kỹ năng theo chiều sâu hoặc kiến thức mới, tránh lặp lại máy móc những nội dung kiến thức và kỹ năng mà học sinh đã có

Do vậy, trong bồi dưỡng học sinh giỏi cần xây dựng một chương trình môn học cụ thể Hiện nay có ba phương pháp tiếp cận:

- Phương pháp tiếp cận nội dung: biên soạn bài giảng và yêu cầu học sinh

thuộc những nội dung nhất định, mang tính chất định trước

- Phương pháp tiếp cận phát triển: Thầy không gò ép học sinh theo những

khuôn mẫu có sẵn, chấp nhận vô điều kiện những quan điểm của người dạy, mà người thầy phải gợi mở, hướng dẫn, khuyến khích tư duy sáng tạo; đào tạo những con người năng động, làm chủ được kiến thức, chủ động tìm kiếm, tích luỹ kiến thức để ngày càng tự hoàn thiện, có khả năng tự đánh giá, tự điều chỉnh để không ngừng vươn lên học tốt, thích ứng với mọi hoàn cảnh, chủ động ứng phó với mọi tình huống

4 Sử dụng đề thi mở - một biện pháp đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá

Khái niệm “đề thi mở” không đồng nhất với khái niệm “được sử dụng tài liệu”, mà là đề thi trong đó có những câu hỏi “mở”, tạo điều kiện cho sự sáng tạo của học sinh Học sinh có điều kiện phát biểu nhận thức của mình về một nhận

định, đánh giá, một sự kiện hoặc một quá trình lịch sử, khuyến khích khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề

Việc thi chọn học sinh giỏi môn lịch sử hiện nay là viết bài tự luận Tránh tình trạng học sinh chỉ biết học thuộc lòng sự kiện mà thiếu hiểu biết về nội dung

sự kiện lịch sử và không có tư duy logich khi viết bài Nên giáo viên sử dụng các câu hỏi mở sẽ có tác dụng khuyến khích tư duy sáng tạo của học sinh

5 Hướng dẫn học sinh tự chấm bài, chấm chéo bài bạn, rèn luyện kỹ năng phân tích đánh giá yêu cầu của đề bài.

II LỰA CHỌN VẤN ĐỀ DẠY VÀ PHƯƠNG PHÁP ÔN TẬP CHO HỌC SINH GIỎI QUỐC GIA, GIAI ĐOẠN 1919-1930 LỊCH SỬ VIỆT NAM

Trong phần bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia giai đoạn 1919-1930, cần phải lựa chọn những vấn đề cơ bản và nâng cao, đưa vào các chuyên đề cụ thể để bồi dưỡng và ôn luyện cho học sinh

1 Những chuyên đề trong giai đoạn 1919-1930

Chuyên đề 1: Những chuyển biến mới về kinh tế và xã hội ở Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất.

1 Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ 2 của Thực dân Pháp ở Việt Nam 1919-1929

2 Tác động chương trình khai thác thuộc địa lần 2 đến Việt Nam

a Sự chuyển biến về giai cấp

b Tác động tích cực và tiêu cực đến kinh tế, xã hội Việt Nam

Chuyên đề 2: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1919 đến 1930.

1 Những chuyển biến của tình hình thế giới sau chiến tranh thế giới thứ nhất và tác động của nó đến Việt Nam

2 Phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản ở Việt Nam từ sau chiến tranh thế giới thứ nhất đến năm 1930

3 Phong trào công nhân Việt Nam từ sau chiến tranh thế giới thứ nhất đến trước khi thành lập Đảng

Chuyên đề 3: Nguyễn Ái Quốc và quá trình hoạt động thành lập Đảng cộng sản ở Việt Nam (1911- 1930).

1 Nguyên nhân ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành

2 Quá trình hoạt động chuẩn bị về tư tưởng, chính trị, tổ chức dẫn đến sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

3 Vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với cách mạng Việt Nam

Chuyên đề 4: Những tổ chức yêu nước cách mạng ở Việt Nam từ 1919 đến trước năm 1930.

1 Hội Việt Nam cách mạng thanh niên

2 Tân Việt cách mạng Đảng

3 Việt Nam Quốc dân đảng và khởi nghĩa Yên Bái

Chuyên đề 5: Đảng cộng sản Việt Nam ra đời

1 Sự xuất hiện các tổ chức cộng sản ở việt Nam năm 1929

2 Hội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam

3 Cương lĩnh chính trị đầu tiên của đảng cộng sản Việt Nam

4 Luận cương chính trị của Đảng

5 Ý nghĩa lịch sử của việc Đảng cộng sản Việt Nam ra đời

2 Phương pháp ôn tập cho học sinh giỏi quốc gia giai đoạn lịch sử Việt Nam 1919-1930.

Trước tiên, giáo viên giúp học sinh hiểu kiến thức cơ bản theo sách giáo khoa Khi hiểu đúng, đủ kiến thức cơ bản trong chương trình lịch sử Trung học phổ thông, học sinh tiếp tục tìm hiểu những kiến thức nâng cao liên quan, logich của các sự kiện lịch sử Trong giai đoạn 1919-1930, giáo viên nên áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề, yêu cầu học sinh tư duy khai thác từng vấn đề, sau đó các em phân nhóm tự trình bày ý tưởng của mình, nêu thắc mắc của mình, rồi giáo viên mới chốt lại và cung cấp kiến thức cho học sinh

Giáo viên thực hiện việc kiểm tra đánh giá học sinh, rút kinh nghiệm và rèn cách làm bài thi, cách trình bày vấn đề lịch sử… Có thể cho học sinh chấm chữa chéo bài viết, để các em tự học hỏi và rút ra kinh nghiệm

3 Một số dạng câu hỏi ôn tập giai đoạn 1919-1930

Câu 1: Cuộc khai thác thuộc địa sau chiến tranh thế giới thứ nhất của thực dân Pháp đã tác động như thế nào đến nền kinh tế Việt Nam?

1.- Sau chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918), để bù đắp thiệt hại do chiến tranh gây ra, thực dân Pháp tăng cường bóc lột nhân dân các nước thuộcđịa trong đó có Việt Nam Từ 1919-1929, thực dân Pháp tiến hành khai thác thuộc địa lần 2, đầu tư với tốc độ nhanh, qui mô lớn vào các nghành kinh tế Việt Nam

- Chỉ trong vòng 6 năm (1924-1929), số vốn đầu tư vào Đông Dương, chủ yếu là Việt Nam lên đến 4 tỉ phrăng, nhiều nhất là nông nghiệp, chủ yếu là cao

su… Diện tích trồng cao su từ 1.500 ha năm 1918 lên đến 78.620 ha năm 1930 Nhiều công ty trồng cao su ra đời: Công ty Đất đỏ, công ty Misơlanh…

- Trong công nghiệp, Pháp mở rộng qui mô, chú trọng đầu tư vào khai thác

mỏ, trước hết là mỏ than Nhiều công ty khai thác mỏ mới được thành lập như công ty than Hạ Long – Đồng Đăng… Ngoài ra thực dân Pháp cho nâng cấp mở mới số cơ sở khai thác quặng, nhà máy chế biến… nhưng hạn chế phát triển công nghiệp nặng và một số nghành, để kìm chặt nền kinh tế nước ta và không cạnh tranh được với chính quốc

- Thương nghiệp: hàng hoá của Pháp nhập vào Đông Dương trước chiến tranh là 37%, trong những năm 1929-1930 chiếm 63% Giao thông vận tải đã xây dựng và mở mới một số tuyến đường nhằm phục vụ cho công cuộc khai thác và chuyên chở vật liệu, lưu thông hàng hóa Ngân hàng nắm trọn quyền chỉ huy kinh

tế Đông Dương, thực dân Pháp thi hành các biện pháp tăng thuế nên ngân sách Đông Dương tăng gấp 3 lần so với trước chiến tranh

2 Tác động

a Tiêu cực

- Nhìn chung nền kinh tế Việt Nam có bước phát triển mới, do trong quá trinh khai thác thực dân Pháp có đầu tư vốn, kĩ thuật, nhân lực, song rất hạn chế Nền kinh tế của tư bản Pháp mở rộng và bao trùm nền kinh tế phong kiến lạc hậu Việt Nam …

- Tuy nền kinh tế Việt Nam có chuyển biến nhưng vẫn mang tính chất cục

bộ, nghèo nàn và lạc hậu, ngày càng cột chặt nền kinh tế nước ta vào nền kinh tế Pháp và vẫn là thị trường độc chiếm của thực dân Pháp

b Tích cực

- Bên cạnh đó cũng có những yếu tố tích cực, sự du nhập quan hệ sản xuất TBCN đã phá vỡ kinh tế nông thôn và hình thành những trung tâm đô thị mới, trung tâm kinh tế mới… sản xuất ra một khối lượng hàng hóa rất cao

- Cơ cấu kinh tế thay đổi cũng tác động đến sự phân hóa giai cấp trong xã hội và làm cho mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với tư bản Pháp ngày càng sâu sắc

Câu 2: Thái độ chính trị của giai cấp tư sản và tiểu tư sản sau chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918)? Thái độ đó được thể hiện như thế nào trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng?

1 Giai cấp tư sản:

Ra đời và phát triển cùng với chương trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp Tư sản chủ yếu là tiểu chủ trung gian làm thầu khoán, cung cấp nguyên vật liệu, hay làm đại lý hàng hóa cho Pháp Do quyền lợi kinh tế và thái độ chính trị nên giai cấp tư sản Việt Nam phân hóa thành hai bộ phận: Bộ phận tư sản mại bản:

Có quyền lợi gắn liền với đế quốc nên câu kết chặt chẽ với đế quốc và là đối tượng của cách mạng

- Bộ phận tư sản dân tộc: Có khuynh hướng làm ăn riêng, kinh doanh độc lập,bị Pháp chèn ép nên ít nhiều có tinh thần dân tộc, dân chủ Tư sản dân tộc Việt Nam đã đi vào con đường phát triển kinh tế dân tộc, nhưng địa vị kinh tế còn rất nhỏ bé, tổng số vốn kinh doanh chỉ bằng 5% số vốn của tư bản nước ngoài đầu tư vào Việt Nam

+ Giai cấp tư sản Việt Nam đã bước lên vũ đài chính trị với một phong trào yêu nước sôi nổi, rộng lớn, lôi cuốn đông đảo quần chúng tham gia với những hình thức đâu tranh phong phú Vd: Từ năm 1919 tư sản Việt Nam tổ chức tẩy chay hàng Hoa Kiều, vận động “chấn hưng nội hoá”, “bài trừ ngoại hoá”… Năm 1923,

1 số tư sản và địa chủ ở Nam Kì thành lập Đảng Lập Hiến, đưa ra một số khẩu hiệu đòi tự do dân chủ… Nhưng giai cấp tư sản Việt Nam rất nhỏ yếu cả về kinh

tế và chính trị, dễ thỏa hiệp với tư bản Pháp khi chúng nhượng cho một số quyền lợi, nên không đủ sức giữ vững ngọn cờ lãnhđạo cách mạng

2 Tầng lớp tiểu tư sản:

Ra đời cùng thời gian với giai cấp tư sản, gồm nhiều thành phần như học sinh, sinh viên, viên chức, tri thức, những người làm nghề tự do, buôn bán nhỏ… thường xuyên bị bọn đế quốc bạc đãi, khinh rẻ, đời sống bấp bênh gặp nhiều khó khăn, dễ bị xô đẩy vào con đường phá sản và thất nghiệp.Trong đó bộ phận tri thức, học sinh, sinh viên có điều kiện tiếp xúc với những trào lưu tư tưởng tiến bộ từ bên ngoài Vì thế họ là lực lượng hăng hái nhất, thường đi đầu trong các phong trào, là lực lượng quan trọng của cách mạng

+ Giai cấp tiểu tư sản có nhiều hoạt động trong và ngoài nước… thành lập một số tổ chức chính trị như: Hội phục Việt, Hội Hưng Nam… Ở nước ngoài sự kiện tiếng bom Phạm Hồng Thái(6-1924) ở Sa Diện Quảng Châu Trung Quốc như cánh én báo hiệu mùa xuân cách mạng Việt Nam

* Thái độ chính trị cùng với những hoạt động của giai cấp tư sản, tiểu tư sản góp phần mạnh mẽ vào phong trào đấu tranh dân tộc dân chủ những năm 1919-1930… góp phần khảo nghiệm 1 con đường cứu nước Sự thất bại của cuộc khởi nghĩa Yên Bái đã kết thúc con đường cứu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản, chứng tỏ con đường theo khuynh hướng tư sản là không thành công

3 Được thể hiện trong Cương lĩnh…

- Ngay tại Hội nghị thành lập Đảng, Nguyễn Ái Quốc đã thông qua bản Cương lĩnh chính trị… Xác định lực lượng của cách mạng nước ta Lực lượng cách mạng là công nông, đồng thời “phải hết sức liên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông… để kéo họ đi về phe giai cấpvô sản Còn đối với phú nông, trung, tiểu địa chủ và tư sản Việt Nam mà chưa lộ rõ mặt phản cách mạng thì phải lợi dụng, ít

ra cũng làm cho họ trung lập”

+ Cương lĩnh đã thể hiện được vấn đề đoàn kết dân tộc rộng rãi, để tập trung lực lượng đánh đuổi kẻ thù Điều này rất đúng với hoàn cảnh một nước thuộc địa như Việt Nam

Câu 3: So với phong trào yêu nước Việt Nam cuối thế kỉ XIX, phong trào đầu thế kỉ XX có những điểm gì mới?

- Về mục tiêu: Phong trào yêu nước cuối thế kỉ XIX nhằm chống thực dân

Pháp giành độc lập, thiết lập trở lại chế độ phong kiến, còn phong trào đầu thế kỉ

XX cũng nhằm chống thực dân Pháp, nhưng gắn với cải cách xã hội theo hướng tư bản chủ nghĩa

- Về tư tưởng: phong trào cuối thế kỉ XIX theo hệ tư tưởng phong kiến, còn

phong trào đầu thế kỉ XX có khuynh hướng dân chủ tư sản

- Lãnh đạo phong trào cuối thế kỉ XIX là các sĩ phu, văn thân có tư tưởng

trung quân ái quốc, còn lãnh đạo phong trào đầu thế kỉ XX là những sĩ phu thức thời có tư tưởng tiến bộ

- Về hình thức đấu tranh: phong trào cuối thế kỉ XIX chỉ tiến hành khởi

nghĩa vũ trang, phong trào đầu thế kỉ XX diễn ra dưới nhiều hình thức phong phú