Ứng dụng mô hình kết hợp các yếu tố tài chính, yếu tố thị trường và yếu tố vĩ mô để dự báo kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp việt nam

Chi phí ki t qu tƠi chính gơy ra cho các doanh nghi p có th đ c chia thƠnh hai lo i: chi phí tr c ti p vƠ chi phí gián ti p... t ng lai trong khi báo cáo tƠi chính ch ph n ánh thông tin

DOANH NGHI P VI T NAM

Tp H Chí Minh ậ N m 2015

DOANH NGHI P VI T NAM

Chuyên ngành: Tài chính ậ Ngân hàng

M C L C

TRANG BÌA PH

δ I CAε OAN

DANH ε C CÁC B NG

DANH ε C CÁC HÌNH

DANH ε C T VI T T T

TÓM T T 1

CH NG 1: GI I THI U TÀI NGHIÊN C U `3

1.1 Lý do ch n đ tài 3

1.2 M c tiêu và các câu h i nghiên c u 4

1.γ ụ ngh a vƠ đi m m i c a bài nghiên c u 5

1.4 K t c u bài nghiên c u 6

CH NG β: KHUNG LÝ THUY T VÀ T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C ÂY 7

2.1 Khung lý thuy t v ki t qu tài chính 7

β.1.1 Các quan đi m v ki t qu tài chính 7

2.1.2 Các d u hi u nh n bi t ki t qu tài chính 12

2.1.3 nh h ng c a ki t qu tài chính 16

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đơy 19

CH NG γ: D LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 25

3.1 D li u nghiên c u 25

3.1.1 L a ch n m u nghiên c u 25

3.1.2 Thu th p d li u cho nghiên c u 27

3.2 Mô hình nghiên c u vƠ các b c th c hi n nghiên c u 27

3.2.1 Mô hình nghiên c u, các bi n s d ng trong mô hình và gi thuy t k v ng 27 γ.β.β Các b c th c hi n nghiên c u 40

3.2.2.1 D báo xác su t ki t qu tài chính c a các doanh nghi p 41

γ.β.β.β Xác đ nh giá tr đi m c t t i u c a mô hình 42

γ.β.β.γ Xác đ nh m c đ phù h p c a mô hình 44

3.2.2.4 So sánh hi u qu d báo c a mô hình so v i các mô hình khác 48

CH NG 4: K T QU NGHIÊN C U 52

4.1 Th ng kê mô t 52

4.2 Ki m đ nh hi n t ng đa c ng tuy n 57

4.3 K t qu d báo ki t qu tài chính các doanh nghi p Vi t Nam 58

4.3.1 Xác su t ki t qu d báo c a các doanh nghi p Vi t Nam 58

4.γ.β Xác đ nh giá tr đi m c t t i u c a mô hình 59

4.4 Xác đ nh m c đ phù h p c a mô hình 60

4.4.1 ụ ngh a th ng kê c a các h s h i quy 60

4.4.2 Hi u ng biên c a các y u t d báo 65

4.4.γ Xác đ nh m c đ d báo chính xác c a mô hình 69

4.5 So sánh kh n ng d báo ki t qu tài chính c a mô hình 69

CH NG 5: K T LU N 77

Tóm t t k t qu nghiên c u 77

H n ch c a nghiên c u 78

H ng nghiên c u ti p theo 79 Danh m c tài li u tham kh o

Ph l c 1

DANH M C CÁC B NG

B ng 4.1: Mô t các bi n liên quan đ n thông tin tài chính 52

B ng 4.2: Mô t các bi n liên quan đ n thông tin kinh t v mô 54

B ng 4.3: Mô t các bi n liên quan đ n thông tin th tr ng 56

B ng 4.4: Ma tr n h s t ng quan 58

B ng 4.5 K t qu d báo xác su t ki t qu tài chính c a các doanh nghi p 59

B ng 4.6: B ng phân lo i đ chính xác c a các mô hình 60

B ng 4.7: K t qu h i quy mô hình d báo ki t qu tr c m t n m 61

B ng 4.8: Hi u ng biên c a mô hình khi d báo ki t qu tr c m t n m 65

B ng 4.9: Th c đo m c đ chính xác c a mô hình khi d báo ki t qu tr c m t n m 69

B ng 4.10: Th c đo hi u qu mô hình khi d báo ki t qu tr c m t n m 70

D ANH M C CÁC HÌNH

Hình 4.1: Hi u ng biên c a các y u t tài chính khi d báo ki t qu tƠi chính tr c

m t n m 66 Hình 4.2 Hi u ng biên c a các y u t th tr ng khi d báo ki t qu tƠi chính tr c

m t n m 67

Hình 4.3: Hi u ng biên c a các y u t th tr ng khi d báo ki t qu tài chính

tr c m t n m 68 Hình 4.4: So sánh giá tr AUC c a ph ng trình mô hình 1 vƠ mô hình β khi d báo

ki t qu tr c 1 n m 71

Hình 4.5: So sánh giá tr AUC c a mô hình 1 và mô hình 3 khi d báo ki t qu

tr c 1 n m 72 Hình 4.6: So sánh giá tr AUC c a mô hình 1vƠ mô hình 4 khi d báo ki t qu tr c

1 n m 73

Hình 4.7: So sánh giá tr AUC c a mô hình 1 và mô hình 5 khi d báo ki t qu

tr c 1 n m 74

DANH M C CÁC T VI T T T

AUC: Di n tích d i đ ng cong ROC

DA: Phơn tích phơn bi t đ n bi n

DN: Doanh nghi p

EBIT: Thu nh p tr c thu vƠ lưi vay

EBITDA: Thu nh p tr c thu , lưi vay vƠ kh u hao HSX: S giao d ch ch ng khoán thƠnh ph H Chí εinh HNX: SƠn giao d ch ch ng khoán HƠ N i

εDA: Phơn tích phơn bi t đa bi n

ROC: Receiver operating characteristic

TÓM T T

ε c tiêu nghiên c u c a tác gi lƠ ng d ng mô hình có s k t h p các y u t tƠi chính, y u t v mô vƠ y u t th tr ng đ d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam D li u nghiên c u g m 5β7 doanh nghi p đư vƠ đang đ c niêm

y t trên S giao d ch ch ng khoán thƠnh ph H Chí εinh (HSX) vƠ SƠn giao d ch

ch ng khoán HƠ N i (HNX) trong kho ng th i gian t n m β008 đ n n m β014

ε u nghiên c u g m β57γ quan sát, trong đó có 508 quan sát doanh nghi p lơm vƠo ki t qu tƠi chính Qua bƠi nghiên c u, tác gi đư đ t đ c nh ng k t qu sau:

Th nh t, khi d báo ki t qu tƠi chính tr c m t n m, mô hình s d ng k t h p các

y u t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô đư d báo đúng γ70 quan sát doanh nghi p b ki t qu , đ t t l d báo chính xác 7γ.71% và 1172 quan sát doanh nghi p không b ki t qu , đ t t l d báo chính xác 81% Tính trên t ng th , bƠi nghiên c u đư d báo ki t qu tƠi chính c a các doanh nghi p v i m c đ chính xác 79.1β% khi s d ng giá tr đi m c t lƠ 0.γ i u nƠy cho th y mô hình có kh n ng

d báo ki t qu tƠi chính tr c m t n m lƠ r t t t H n n a, t k t qu xác đ nh m c

đ phù h p c a mô hình, bƠi nghiên c u cho th y h u h t các y u t s d ng trong

mô hình đ u có kh n ng d báo ki t qu tƠi chính D u c a các h s h i quy đ u đúng nh k v ng c a tác gi , ngo i tr bi n CPI vƠ bi n εCTD ε t khác, t t c các th c đo xác đ nh m c đ d báo chính xác c a mô hình đ u cho th y mô hình

k t h p các y u t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô khi áp d ng Vi t Nam có kh n ng d báo ki t qu tƠi chính chính xác h n 80%

Th hai, khi so sánh v i các mô hình ch s d ng m t trong hai y u t tƠi chính vƠ

y u t th tr ng; mô hình k t h p y u t tƠi chính v i y u t v mô; mô hình k t

h p y u t th tr ng v i y u t v mô khi s d ng cùng b d li u, k t qu cho

th y hi u qu c a mô hình s d ng đ ng th i c ba y u t tƠi chính, y u t th

tr ng vƠ y u t v mô đ c c i thi n đáng k T đó có th th y, mô hình có s k t

h p các y u t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô lƠ mô hình phù h p nh t

đ d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam

Th ba, đi m khác bi t c a mô hình so v i các bƠi nghiên c u tr c đơy t i Vi t

Nam lƠ ngoƠi vi c d báo m t doanh nghi p có ki t qu tƠi chính hay không, bƠi

nghiên c u còn tính toán đ c xác su t m t doanh nghi p có th lơm vƠo ki t qu tƠi chính ng th i, bƠi nghiên c u c ng cho phép các nhƠ phơn tích xác đ nh giá

tr đi m c t c a mô hình phù h p v i nhu c u c a m i ng i d a trên t n th t do

vi c d báo sai m t doanh nghi p lƠ ki t qu hay không ki t qu , do đó có th giúp cho các nhƠ phơn tích có đ c s đánh giá linh ho t vƠ phù h p h n v i nhu c u

c a mình

Th t , t k t qu d báo ki t qu tƠi chính c a các doanh nghi p Vi t Nam, bƠi

nghiên c u đư cung c p nh ng thông tin h u ích v tình hình tƠi chính c a các doanh nghi p T đó giúp cho các nhƠ qu n lỦ, các nhƠ đ u t , các nhƠ cung c p tín

d ng có nh ng đi u ch nh k p th i giúp doanh nghi p tránh lơm vƠo ki t qu tƠi chính vƠ gi m thi u t n th t do ki t qu tƠi chính gơy ra

T khóa: Ki t qu tài chính, mô hình d báo ki t qu tài chính, xác su t ki t qu tài chính, đi m c t, hi u ng biên, đ nh y, đ chuyên, di n tích d i đ ng cong ROC (AUC), t l phân lo i đ chính xác

CH NG 1: GI I THI U TÀI NGHIÊN C U

1.1 Lý do ch n đ tƠi

Nh ng n m g n đơy, khi môi tr ng kinh t v mô g p nhi u b t n b i nh h ng

c a cu c suy thoái toƠn c u, môi tr ng kinh doanh đư ngƠy cƠng tr nên khó kh n

h n đ i v i các doanh nghi p khi n s l ng các doanh nghi p trong n c lơm vƠo

ki t qu d n đ n phá s n ngƠy cƠng t ng Ch tính riêng n m β01β, s doanh nghi p

đ c xác minh đư t m ng ng s n xu t kinh doanh lƠ βγ,689 doanh nghi p vƠ s doanh nghi p ch gi i th lƠ γ1,4β5 doanh nghi p trong t ng s 541,10γ doanh nghi p trên toƠn qu c1 Trên sƠn ch ng khoán, s doanh nghi p b bu c ph i h y niêm y t do kinh doanh thua l ngƠy cƠng t ng, ch tính t n m β009 đ n tháng 7/β014 đư có 161 doanh nghi p b h y niêm y t T n m β011 đ n β014, s doanh nghi p niêm y t m i luôn th p h n s doanh nghi p h y niêm y t2 S l ng doanh nghi p lơm vƠo ki t qu tƠi chính t ng đư gơy ra t n th y không nh cho n n kinh t

Vi t Nam T nh ng con s th ng kê đáng báo đ ng trên, d báo ki t qu tƠi chính

đư tr thƠnh nhu c u c n thi t cho các doanh nghi p, giúp các doanh nghi p có các

bi n pháp ng phó k p th i nh m gi m thi u nguy c ki t qu tƠi chính Bên c nh

đó, vi c d báo kh n ng ki t qu tƠi chính c a doanh nghi p k p th i c ng giúp cho các nhƠ đ u t , ngơn hƠng vƠ các đ i tác kinh doanh khác có th l a ch n nh ng doanh nghi p t t đ h p tác, t đó có th gi m thi u r i ro vƠ t n th t cho n n kinh

t

Hi n t i, đư có khá nhi u các mô hình d báo ki t qu tƠi chính đ c áp d ng cho các doanh nghi p Vi t Nam Tuy nhiên, các nguyên nhơn d n đ n ki t qu tƠi chính ngƠy cƠng ph c t p, tình tr ng ki t qu tƠi chính không đ n thu n ch do các

y u t bên trong doanh nghi p gơy ra mƠ còn do các y u t bên ngoƠi tác đ ng Trong khi đó, các mô hình d báo ki t qu tƠi chính hi n nay ho c ch d a vƠo các

1 trích ngu n: baodautu.vn

y u t bên trong nh các y u t tƠi chính, ho c ch d a vƠo các y u t bên ngoƠi

nh các y u t th tr ng vƠ y u t v mô i u nƠy có th s lƠm h n ch tính chính xác c a các mô hình d báo ki t qu tƠi chính hi n t i T yêu c u b c thi t

nói trên, tác gi ch n đ tƠi “ ng d ng mô hình k t h p các y u t tài chính, y u t

th tr ng và y u t v mô đ d báo ki t qu tài chính các doanh nghi p Vi t Nam” lƠm lu n v n Th c s c a mình v i mong mu n có th nơng cao kh n ng d

báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam, t đó giúp h n ch đ c s

l ng doanh nghi p b ki t qu tƠi chính, góp ph n n đ nh n n kinh t v mô

1.2 M c tiêu vƠ các cơu h i nghiên c u

ε c tiêu c a bƠi nghiên c u lƠ ng d ng mô hình k t h p các y u t tƠi chính, y u

t th tr ng vƠ các y u t v mô đ d báo ki t qu tƠi chính c a các doanh nghi p

Vi t Nam

đ t đ c m c tiêu trên, bƠi nghiên c u s gi i quy t nh ng cơu h i sau:

mô có kh n ng d báo ki t qu tƠi chính hay không?

v mô có kh n ng d báo ki t qu tƠi chính thì xác su t x y ra ki t qu tƠi chính

c a các doanh nghi p lƠ bao nhiêu?

y u t v mô đ d báo ki t qu tƠi chính thì m c đ chính xác trong d báo ki t

qu tƠi chính lƠ bao nhiêu?

t th tr ng vƠ y u t v mô có hi u qu h n hay không?

1.3 ụ ngh a vƠ đi m m i c a bƠi nghiên c u

Các bƠi nghiên c u v d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam

th ng s d ng mô hình phơn tích phơn bi t đa bi n c a Altman (1968) đ đo l ng

kh n ng d báo ki t qu tƠi chính c a các doanh nghi p H n n a, các bƠi nghiên

c u th c nghi m tr c đơy ho c ch d a vƠo các y u tƠi chính, ho c ch d a vƠo các

y u t th tr ng, trong khi ki t qu tƠi chính có th lƠ do c nguyên nhơn bên trong

vƠ bên ngoƠi gơy nên Vì v y, bƠi nghiên c u đư s d ng mô hình k t h p các y u

t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô đ d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam

So v i các nghiên c u tr c đơy Vi t Nam, bƠi nghiên c u này có nh ng đi m

khác bi t sau: Th nh t, bƠi nghiên c u s d ng k t h p các y u t tƠi chính, y u t

th tr ng vƠ y u t v mô đ d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam Vi c k t h p nƠy đư giúp c i thi n đáng k kh n ng d báo ki t qu tài chính

c a mô hình Th hai, không gi ng nh các mô hình d báo ki t qu tƠi chính tr c

đơy ch cung c p thông tin doanh nghi p có b ki t qu tƠi chính hay không, mô hình bƠi nghiên c u s d ng còn cung c p thông tin v đ l n xác su t c a t ng doanh nghi p x y ra ki t qu tƠi chính Th ba, bƠi nghiên c u còn đ a ra các th c

đo nh m đo l ng đ chính xác c a mô hình, giúp các nhƠ phơn tích l a ch n linh

ho t giá tr đi m c t phù h p v i nhu c u c a mình T nh ng khác bi t trên, bài nghiên c u đư cung c p m t công c d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p

Vi t Nam hi u qu vƠ linh ho t h n, giúp các nhƠ phơn tích có đ c thông tin h u ích v kh n ng ki t qu tƠi chính c a doanh nghi p T đó giúp các doanh nghi p

có nh ng bi n pháp k p th i h n ch ki t qu tƠi chính x y ra, giúp các nhƠ đ u t , ngơn hƠng vƠ các đ i tác kinh doanh gi m thi u đ c r i ro vƠ cu i cùng lƠ giúp cho n n kinh t n đ nh h n

1.4 K t c u bƠi nghiên c u

BƠi nghiên c u th c hi n v i b c c g m 5 ch ng:

Ch ng 1 ậ Gi i thi u đ tƠi nghiên c u, nêu lỦ do ch n đ tƠi, m c tiêu vƠ các

v n đ nghiên c u, Ủ ngh a, đi m m i vƠ k t c u c a đ tƠi

Ch ng 2 ậ Khung lý thuy t vƠ t ng quan các nghiên c u tr c đơy, trình bày

c s lỦ thuy t v ki t qu tƠi chính c ng nh các mô hình vƠ k t qu nghiên c u

th c nghi m v d báo ki t qu tƠi chính trên th gi i Trên c s đó, bƠi nghiên

c u s l a ch n mô hình k t h p các y u t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v

mô đ d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam

Ch ng 3 ậ D li u vƠ ph ng pháp nghiên c u, đ c p chi ti t v d li u vƠ

ph ng pháp nghiên c u bao g m: d li u nghiên c u, mô hình nghiên c u vƠ các

bi n s d ng trong mô hình, k v ng v d u c a các y u t d báo, các b c th c

hi n nghiên c u vƠ các th c đo giúp đo l ng kh n ng d báo ki t qu tƠi chính

c a mô hình

nghiên c u trình bƠy k t qu d báo xác su t x y ra ki t qu tƠi chính các doanh

nghi p Vi t Nam vƠ xác đ nh giá tr đi m c t c a mô hình Ti p theo, tác gi đo

l ng m c đ phù h p c a mô hình b ng cách ti n hƠnh đo l ng kh n ng d báo

ki t qu tài chính c a các y u t d báo vƠ xác đ nh m c đ d báo chính xác c a

mô hình Cu i cùng, tác gi so sánh kh n ng d báo ki t qu tƠi chính c a mô hình

so v i các mô hình khác đ ki m tra xem li u mô hình k t h p các y u t tƠi chính,

y u t th tr ng vƠ y u t v mô có hi u qu h n không

Ch ng 5 ậ K t lu n, tóm t t k t qu nghiên c u đư đ t đ c c ng nh nh ng h n

ch c a đ tƠi vƠ h ng nghiên c u ti p theo

CH NG 2: KHUNG Lụ THUY T VÀ T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U

2.1 Khung lý thuy t v ki t qu tƠi chính

Theo các quan đi m ph bi n, ki t qu tƠi chính lƠ tr ng thái mƠ m t doanh nghi p không th đáp ng ho c đáp ng m t cách khó kh n các ngh a v tƠi chính c a mình đ i v i các ch n Theo đó, các tr ng thái c a ki t qu tài chính bao g m:

th t b i, m t kh n ng thanh kho n, v n , phá s n vƠ gi i th Tuy nhiên, trong

th c t nh ng tr ng thái nƠy r t khó có th quan sát th y (Hashi, 1997) Do h n ch trong d li u s n có nên quan đi m v ki t qu tƠi chính có s khác bi t gi a các nhƠ nghiên c u Trong ph n nƠy, bƠi nghiên c u s trình bƠy t ng quan lỦ thuy t v

ki t qu tƠi chính bao g m: các quan đi m v ki t qu tƠi chính, d u hi u nh n bi t

ki t qu tƠi chính, nh h ng c a ki t qu tƠi chính

2.1.1 Các quan đi m v ki t qu tƠi chính

Nh đư đ c p trên, do h n ch trong d li u s n có c ng nh tính đa d ng vƠ

ph c t p v các hình th c khó kh n c a doanh nghi p, vi c không có ranh gi i rõ rƠng c a các giai đo n ki t qu tƠi chính lƠm cho các quan đi m v ki t qu tƠi chính có s khác nhau gi a các nhƠ nghiên c u (Wruck, 1990) Vì v y, vi c lƠm rõ các quan đi m v ki t qu tƠi chính đ tìm ra m t quan đi m ki t qu tƠi chính phù

h p nh t lƠ r t c n thi t Theo Atlman vƠ Hotckis (β005), các doanh nghi p lơm vƠo

ki t qu tƠi chính có th đ c xác đ nh thông qua các giai đo n khó kh n mƠ h tr i qua Có b n giai đo n khái quát đ c phát hi n trong các tƠi li u nghiên c u v ki t

qu tƠi chính đ phơn bi t m t doanh nghi p lƠ ki t qu tƠi chính đó lƠ: th t b i (failure), m t thanh kho n (insolvency), v n (default) vƠ phá s n (Bankruptcy)

Th t b i

Th t b i đ c dùng nh m t khái ni m t ng h p v ki t qu tài chính trong các bài nghiên c u tr c đơy, th t b i (failure) g m nh ng tình tr ng sau: t su t sinh l i c

phi u c a doanh nghi p b ơm, doanh nghi p b h y niêm y t trên th tr ng ch ng khoán, doanh nghi p r i vƠo tình tr ng thua l lƠm m t cơn đ i tƠi s n, doanh nghi p ph i ti n hƠnh dƠn x p v i ch n ho c đang trong quá trình ph i thanh lỦ công ty Balcaen vƠ Ooghe (β006) cho r ng tiêu chu n th t b i doanh nghi p nh

v y không ph i lƠ m t s phơn đ nh rõ rƠng vƠ đ c ch n m t cách tùy Ủ theo m c đích nghiên c u V i Andrade vƠ Kaplan (1998) đư phơn chia th t b i thƠnh hai

tr ng h p lƠ th t b i do ho t đ ng kinh doanh không hi u qu vƠ th t b i do doanh nghi p không có kh n ng th c hi n các ngh a v tƠi chính c a mình Trong đó:

ε t doanh nghi p đ c xác đ nh lƠ th t b i trong kinh doanh khi t su t sinh l i

th c t trên v n đ u t vƠ các th c đo t su t sinh l i khác th p h n giá tr trung bình c a các nhƠ đ u t t ng đ ng trên th tr ng, ho c doanh thu không đ bù

đ p chi phí c a doanh nghi p (Altman và Hotchkiss, 2006)

i v i th t b i do doanh nghi p không có kh n ng th c hi n các ngh a v tƠi chính c a mình, Wruck (1990) cho r ng m t doanh nghi p đ c xác đ nh lƠ th t b i khi dòng ti n c a doanh nghi p không đ đ đáp ng ngh a v tƠi chính hi n t i Các ngh a v tƠi chính nƠy bao g m vi c doanh nghi p không gi i quy t đ c các kho n n đ i v i các ch n vƠ ng i lao đ ng, ho c các ngh a v t m t s ki n pháp lỦ di n ra dai d ng

Nh v y, m t doanh nghi p đ c xác đ nh lƠ th t b i khi g p ít nh t m t trong hai

tr ng h p: ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p không hi u qu so v i trung bình th tr ng ho c doanh thu không đ đ bù đ p chi phí; khi doanh nghi p không

có kh n ng đáp ng các ngh a v tƠi chính c a mình bao g m ngh a v n , ngh a

v pháp lỦ vƠ các ngh a v tƠi chính khác Tuy nhiên, th t b i c n đ c phơn bi t

v i phá s n hay gi i th Th t b i có th lƠ nguyên nhơn hay lƠ giai đo n đ u c a phá s n ε t doanh nghi p th t b i có th tránh đ c phá s n hay gi i th khi doanh

nghi p n l c v t qua đ c nh ng khó kh n g p ph i

M t kh n ng thanh kho n

ε t kh n ng thanh kho n lƠ tr ng thái th ng đ c s d ng trong tr ng h p doanh nghi p đ i m t v i khó kh n tƠi chính, bao g m các v n đ v tính thanh kho n vƠ thƠnh qu ho t đ ng (Altman vƠ Hotchkiss, β006) Doanh nghi p m t kh

n ng thanh kho n lƠ khi doanh nghi p có thu nh p ho t đ ng b ơm vƠ hi n giá dòng ti n c a doanh nghi p ít h n t ng giá tr các ngh a v tƠi chính (Altman, 198γ; Keating cùng c ng s , β005) Khi m t doanh nghi p trách nhi m h u h n m t kh

n ng thanh kho n, doanh nghi p có th s ph i bán tƠi s n vƠ tái phơn ph i thu nh p cho các ch n hay lƠ ph i th c hi n thanh lỦ công ty (Wruck, 1990)

Shrader vƠ Hicckman (199γ) xác đ nh m t doanh nghi p r i vƠo tình tr ng m t thanh kho n lƠ khi doanh nghi p không đ kh n ng đ hoƠn thƠnh các ngh a v tƠi chính bao g m c các kho n n đ i v i ng i lao đ ng, nhƠ cung c p vƠ ch n Quan đi m trên gi ng v i quan đi m th t b i c a Wruck (1990) Trên th c t m c

dù th t b i do không có kh n ng th c hi n các ngh a v tƠi chính vƠ m t thanh kho n lƠ khác nhau nh ng hai khái ni m nƠy v n đ c s d ng thay th l n nhau, Wruck (1990)

Wruck, Ross vƠ c ng s (β00γ) chia tr ng thái m t thanh kho n thƠnh hai tr ng

h p: m t thanh kho n do giá tr vƠ m t thanh kho n do dòng ti n ε t thanh kho n

do giá tr x y ra khi giá tr th tr ng các tƠi s n c a doanh nghi p lƠ th p h n so

v i giá tr c a các kho n n ε t thanh kho n do dòng ti n x y ra khi doanh nghi p không t o ra đ dòng ti n đ th c hi n các ngh a v tƠi chính hi n t i theo h p

đ ng Tr ng h p nƠy còn đ c g i lƠ m t thanh kho n k thu t

Nh v y, doanh nghi p m t thanh kho n khi doanh nghi p không t o ra đ ti n đ

th c hi n các ngh a v tƠi chính c a mình, giá tr th tr ng c a các tƠi s n doanh nghi p b s t gi m vƠ th p h n giá tr các kho n n Vì v y, m t kh n ng thanh kho n lƠ m t giai đo n c a ki t qu tƠi chính nh ng m c đ nghiêm tr ng h n so

v i th t b i vƠ ch a đ n m c phá s n

V n

V n lƠ m t tr ng thái khác liên quan đ n ki t qu tƠi chính Theo Altman vƠ Hotchkiss (β005), v n lƠ tình tr ng doanh nghi p không th tr đ c n g c vƠ lưi vay cho ch n khi đ n h n, vƠ do đó vi ph m đi u ki n c a h p đ ng tín d ng, d n

đ n các hƠnh đ ng pháp lỦ

Gilson vƠ c ng s (1990); Altman vƠ Hotchkiss (β005) chia v n ra thƠnh hai tr ng thái: v n thanh toán do không th tr đ c n g c vƠ lưi đ n h n; v n k thu t

do doanh nghi p vi ph m các đi u kho n trong h p đ ng tín d ng

phơn bi t gi a m t kh n ng thanh kho n vƠ v n th ng c n c vƠo th i đi m đáo h n c a n ε t doanh nghi p có th m t thanh kho n trong m t th i gian dƠi Tuy nhiên ch đ n th i đi m đáo h n c a n doanh nghi p m i đ c xem lƠ v n

Phá s n

Cho đ n bơy gi , phá s n lƠ m t trong nh ng khái ni m ph bi n nh t đ c dùng

nh lƠ t đ ng ngh a v i tình tr ng doanh nghi p đang ph i đ i m t v i nh ng khó

kh n tƠi chính H u h t các nghiên c u tr c đơy v d báo th t b i c a các doanh nghi p đ u t p trung vƠo nh ng doanh nghi p đư đ đ n phá s n (Beaver, 1966, 1968; Altman, 1968; Altman, Haldeman và Narayanan, 1977; Ohlson, 1980)

Ross cùng c ng s chia phá s n thƠnh các tr ng h p: phá s n theo lu t đ nh, ngh a

lƠ m t doanh nghi p n p đ n cho tòa án đ tuyên b phá s n; phá s n mang tính k thu t, ngh a lƠ m t doanh nghi p không th hoƠn thƠnh h p đ ng tín d ng theo l ch trình đ tr n g c vƠ lưi; phá s n mang tính k toán, ngh a lƠ giá tr s sách ròng

c a doanh nghi p b ơm (Ross vƠ c ng s , 1999)

Theo Altman và Hotchkiss (2005), phá s n lƠ vi c doanh nghi p đ trình đ n xin phá s n chính th c đ n tòa án vƠ đ c tòa án phê duy t cho phép phá s n Di n bi n sau đó s theo hai h ng: doanh nghi p bán tƠi s n đ tr n (thanh lỦ tƠi s n) ho c

n l c th c hi n m t ch ng trình tái c u trúc

Nh v y, phá s n lƠ m t ti n trình theo lu t đ nh mƠ đó nh ng doanh nghi p

không tr đ c n tuyên b m t kh n ng chi tr n , đó lƠ hình th c cu i cùng vƠ nghiêm tr ng nh t c a ki t qu tƠi chính

Trong nghiên c u th c ti n, th t b i, m t kh n ng thanh kho n, v n vƠ phá s n lƠ các khái ni m cùng đ c dùng đ đ nh ngh a cho ki t qu tƠi chính Do đó, ki t qu tƠi chính lƠ m t khái ni m linh đ ng vƠ r ng h n so v i phá s n T đó có th ph n ánh đ y đ vƠ k p th i h n v tình hình s c kh e c a doanh nghi p

Vì v y, m t cách t ng quát có th đ nh ngh a ki t qu tƠi chính nh sau:

Ki t qu tài chính là quá trình thay đ i linh ho t các tr ng thái khác nhau gi a tình

tr ng khó kh n t m th i c a doanh nghi p và phá s n; là k t qu c a các b t

th ng x y ra trong ho t đ ng kinh doanh su t m t kho ng th i gian Các tr ng

thái này bao g m: th t b i, m t kh n ng thanh kho n, v n và phá s n Th t b i

là giai đo n s m c a ki t qu tài chính khi doanh nghi p ho t đ ng kinh doanh kém

hi u qu d n đ n nh ng khó kh n trong vi c th c hi n các ngh a v tài chính c a

mình Khi tình tr ng th t b i kỨo dài, đ n m t m c đ nghiêm tr ng h n, doanh

th t o ra đ dòng ti n đ đ m b o các ngh a v tài chính hi n t i c a mình, giá tr

kho n n N u kh n ng thanh kho n c a doanh nghi p ngày càng tr m tr ng,

doanh nghi p không th tr đ c n g c hay lãi đ n h n cho các ch n ho c khi

doanh nghi p vi ph m các đi u kho n c a các h p đ ng tín d ng, doanh nghi p có

th ph i ch u các trách nhi m pháp lý hay v n Trong tr ng h p này, ho c

doanh nghi p n p đ n xin phá s n, ho c các ch n n p đ n lên tòa án yêu c u

doanh nghi p phá s n Giai đo n phá s n có th kỨo dài cho đ n khi doanh nghi p

đ c tòa án tuyên b phá s n Giai đo n phá s n đ c coi là giai đo n cu i cùng

và là giai đo n nghiêm tr ng nh t c a ki t qu tài chính

Vi c chia ki t qu tƠi chính thƠnh các giai đo n t th t b i, m t kh n ng thanh kho n, v n đ n phá s n giúp đ nh ngh a ki t qu tƠi chính tr nên linh ho t vƠ đ y

đ h n Tuy nhiên, trên th c t không có ranh gi i rõ rƠng gi a các giai đo n c a

ki t qu tƠi chính Quá trình ki t qu tƠi chính th ng di n ra trong m t th i gian dƠi v i giai đo n sau lƠ h qu c a giai đo n tr c vƠ giai đo n tr c lƠ m t ph n

c a giai đo n sau Vì v y, các giai đo n ki t qu tƠi chính không th phơn bi t m t cách tuy t đ i D a vƠo m c đ nghiêm tr ng c a m i giai đo n ki t qu tƠi chính,

ph n ti p theo tác gi s trình bƠy các d u hi u giúp nh n bi t m t doanh nghi p đang r i vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính

2.1.2 Các d u hi u nh n bi t ki t qu tƠi chính

T các quan đi m v ki t qu tƠi chính nêu trên, các nhƠ nghiên c u đư đ a ra các

d u hi u khác nhau đ nh n bi t vƠ xác đ nh m t doanh nghi p đang lơm vƠo ki t

qu tƠi chính ε t cách t ng đ i, d u hi u c a ki t qu tƠi chính có th đ c nh n

bi t qua các giai đo n c a ki t qu tƠi chính g m: th t b i, m t kh n ng thanh kho n, v n vƠ phá s n

D u hi u nh n bi t giai đo n ắth t b i”

Trong giai đo n th t b i, doanh nghi p g p m t s khó kh n trong ho t đ ng kinh doanh nh : doanh nghi p b khách hƠng phƠn nƠn vƠ m t khách hƠng thơn thi t lƠm cho doanh s bán hƠng s t gi m; doanh thu không đ bù đ p chi phí lƠm thu nh p

ho t đ ng b ơm, doanh nghi p g p khó kh n trong vi c thu h i công n nên th nh tho ng b thi u h t ti n m t đ ho t đ ng (Scherrer,1998, Whitaker,1994) Trong giai đo n nƠy, Whitaker (1999) đ a ra d u hi u nh n bi t doanh nghi p ki t qu tƠi chính lƠ n m đ u tiên dòng ti n c a doanh nghi p th p h n kho n n dƠi h n đư đ n

h n Andrade vƠ Kaplan (1998) đ a ra d u hi u nh n di n m t doanh nghi p ki t

qu tƠi chính nh lƠ n m đ u tiên mƠ EBITDA c a doanh nghi p th p h n chi phí tƠi chính giai đo n nƠy, n u doanh nghi p không có gi i pháp v t qua khó

kh n, tình hình s c kh e c a doanh nghi p cƠng tr nên nghiêm tr ng vƠ có th d n

đ n m t kh n ng thanh kho n

D u hi u nh n bi t giai đo n ắm t kh n ng thanh kho n”

Trong giai đo n m t kh n ng thanh kho n, t su t sinh l i c a doanh nghi p ti p

t c gi m, ti n m t gi m do thua l liên t c (εakridakis,1991), do đó doanh nghi p

ph i c t gi m hay ng ng chi tr c t c (Turetsky vƠ εcEwen, β001) vƠ ph i th ng

th o v i ch n đ gia h n hay đi u ch nh k h n tr n , doanh nghi p vi ph m h p

đ ng tín d ng, gián đo n vi c thanh toán n (Altman vƠ Hotchkiss, β005) ε t s

d u hi u đ nh n bi t m t doanh nghi p ki t qu tƠi chính trong giai đo n m t kh

n ng thanh kho n lƠ: thu nh p tr c thu , lưi vay vƠ kh u hao (EBITDA) th p h n chi phí tƠi chính (chi phí lưi vay) trong hai n m liên ti p b t đ u t n m sau phát hƠnh trái phi u; trong b t k vƠo m t n m nƠo doanh nghi p có EBITDA th p h n 80% chi phí lãi vay (Asquith, Gertner, vƠ Scharfstein, 1994); t s đòn b y tƠi chính

c a doanh nghi p (đ c đ nh ngh a lƠ t ng n ph i tr chia t ng tƠi s n) cao h n 1 trong hai n m liên ti p; thu nh p tr c thu , lưi vay (EBIT) th p h n chi phí lưi vay trong hai n m liên ti p (Joseph P.H.Fan, Jun Huang và, Ning Zhu, 2013); doanh nghi p có thu nh p tr c thu , lưi vay vƠ kh u hao (EBITDA) th p h n chi phí tƠi chính trong hai n m liên ti p; có s s t gi m trong giá tr th tr ng trong hai n m liên ti p (εario Hernandez Tinoco và Nick Wilson, 2013)

D u hi u nh n bi t giai đo n ắv n , phá s n”

Khi tình hình m t kh n ng thanh kho n ngƠy cƠng nghiêm tr ng, doanh nghi p có

th b c vƠo giai đo n v n vƠ phá s n Trong giai đo n nƠy, doanh nghi p th ng xuyên thua l trong ho t đ ng kinh doanh, vi c thi u h t ti n m t gia t ng vƠ vi

ph m h p đ ng tín d ng tr thƠnh v n đ kinh niên, khi đó doanh nghi p đ i di n

v i kh n ng v n , đơy có th lƠ lỦ do d n đ n vi c doanh nghi p ph i đ trình đ n xin phá s n lên tòa án (Altman vƠ Hochkiss, β005) Khi vi c kh c ph c n x u tr nên không th vƠ t l ngh vi c c a nhơn viên gia t ng, doanh nghi p đ ng tr c

nguy c ph i gi i th (Hambrick vƠ D’Aveni,1988) ε t s d u hi u nh n bi t m t doanh nghi p đang r i vƠo tình tr ng v n vƠ phá s n lƠ: doanh nghi p n p đ n xin phá s n; doanh nghi p b tuyên b phá s n t nguy n hay b t bu c theo lu t

đ nh; doanh nghi p b đình ch niêm y t trong ba n m; doanh nghi p đ c m t t

ch c khác ti p nh n l i v m t qu n lỦ ho c s h u (Christidis vƠ Gregory, 2010)

Nh vơy, vi c các nhƠ nghiên c u đ a ra các d u hi u nh n bi t khác nhau ng v i

m i giai đo n c a ki t qu tƠi chính nh m phơn bi t m c đ khó kh n c a doanh nghi p Do đó, vi c l a ch n d u hi u đ lƠm c s nh n bi t m t doanh nghi p ki t

qu tƠi chính ph thu c vƠo nhu c u đánh giá r i ro c a m i ng i N u s d ng các d u hi u đ nh n bi t tình tr ng ki t qu tƠi chính giai th t b i, các nhƠ phơn tích mu n d báo s m kh n ng doanh nghi p r i vƠo ki t qu tƠi chính giai đo n

đ u, nh ng khó kh n c a doanh nghi p đang còn m c đ nh nh lƠ vi c t m th i thi u h t ti n m t, doanh nghi p b m t m t s khách hƠng thơn thi t lƠm cho doanh thu t m th i s t gi m i u nƠy giúp các nhƠ phơn tích có đ c quy t đ nh k p th i

h n đ phòng ng a r i ro Tuy nhiên, khi nh ng khó kh n trong kinh doanh giai

đo n th t b i lƠ v n đ th ng g p c a các doanh nghi p vƠ kh n ng doanh nghi p

có th v t qua giai đo n th t b i lƠ khá cao thì vi c phòng ng a r i ro trên m c c n thi t có th gơy ra các chi phí qu n lỦ ho c chi phí c h i l n Nh tr ng h p c a doanh nghi p xe h i Th y i n Volvo Haakan Samuelsson lƠ m t minh ch ng: khi

n n kinh t khó kh n, trong n m β01β doanh nghi p đư l t i 778 tri u Kronor Tuy nhiên, do n l c c t gi m chi phí vƠ gia t ng ti p th , n m β01γ doanh nghi p đư h i

ph c vƠ lƠm n có lưi v i doanh s gia t ng 46% Trong tr ng h p nƠy, n u m t nhƠ đ u t xem th t b i lƠ ki t qu tƠi chính vƠ không đ u t vƠo c phi u c a doanh nghi p thì đư b qua c h i đ u t t t Do đó, bƠi nghiên c u s d ng các d u

hi u nh n bi t ki t qu tƠi chính t giai đo n doanh nghi p m t kh n ng thanh kho n đ d báo s m kh n ng ki t qu tƠi chính c a doanh nghi p BƠi nghiên c u

s s d ng các d u hi u nh n bi t c a εario Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson (β01γ) vƠ Christidis vƠ Gregory (β010) đ xác đ nh m t doanh nghi p lƠ ki t qu tƠi

chính Theo đó, m t doanh nghi p đ c cho lƠ ki t qu tƠi chính khi có ít nh t m t trong các d u hi u sau:

- Doanh nghi p có thu nh p tr c thu , lãi vay và kh u hao (EBITDA) th p h n chi phí tài chính trong hai n m liên ti p

- Giá tr th tr ng c a doanh nghi p s t gi m trong hai n m liên ti p

- Doanh nghi p b đình ch niêm y t trong ba n m

- Doanh nghi p b tuyên b phá s n t nguy n hay b t bu c theo lu t đ nh

- Doanh nghi p đ c m t t ch c khác ti p nh n l i v m t qu n lý ho c s h u

V i d u hi u EBITDA nh h n chi phí lưi vay trên kho n n c a doanh nghi p cho

th y doanh nghi p không th t o ra thu nh p t ho t đ ng kinh doanh c a mình đ đáp ng đ cho vi c chi tr ngh a v tƠi chính c a mình (Pindado vƠ các c ng s , β008) ε t khác, Pindado vƠ các c ng s (β008) cho r ng th tr ng bao g m các nhƠ đ u t n m gi c ph n c a doanh nghi p s đi u ch nh gi m giá tr doanh nghi p do ho t đ ng kinh doanh thua l cho đ n khi tình hình tƠi chính c a doanh nghi p đ c c i thi n tr l i Do đó, s s t gi m giá tr th tr ng trong hai n m liên

ti p có th gi i thích lƠ do doanh nghi p đang b nh h ng b i ki t qu tƠi chính NgoƠi ra, theo ngh đ nh 58/β01β/N -CP, m t doanh nghi p b h y niêm y t khi

g p ít nh t m t trong các v n đ sau: doanh nghi p thua l trong ba n m liên ti p

ho c t ng s l l y k v t qua s v n đi u l th c góp trong báo cáo tƠi chính

ki m toán n m g n nh t; doanh nghi p b t ch c ki m toán không ch p nh n ki m toán ho c t ch i cho Ủ ki n đ i v i báo cáo tƠi chính n m g n nh t; S giao d ch

ch ng khoán, y ban ch ng khoán phát hi n doanh nghi p gi m o h s niêm y t,

h s niêm y t ch a đ ng nh ng thông tin sai l ch nghiêm tr ng nh h ng đ n quy t đ nh c a nhƠ đ u t … i u nƠy cho th y, các doanh nghi p b h y niêm y t

lƠ nh ng doanh nghi p đang g p nhi u v n đ b t n không th gi i quy t, do đó,

m t doanh nghi p b h y niêm y t c ng đ c xác đ nh lƠ đang trong tình tr ng ki t

qu tƠi chính

Ti p theo bƠi nghiên c u s trình bƠy nh h ng c a ki t qu tƠi chính t đó có th

th y đ c s c n thi t vƠ Ủ ngh a c a vi c d báo s m ki t qu tƠi chính c a doanh nghi p

2.1.3 nh h ng c a ki t qu tƠi chính

Ki t qu tƠi chính x y ra không ch đem đ n t n th t cho chính doanh nghi p mƠ còn đem đ n thi t h i cho các nhƠ đ u t vƠ cho n n kinh t Vì v y, s c kho vƠ s thƠnh công c a doanh nghi p luôn lƠ m i quan tơm hƠng đ u c a nh ng nhƠ qu n

lỦ, các đ i tác kinh doanh, các nhƠ đ u t vƠ các nhà ho ch đ nh chính sách (O’δery, 1998)

i v i b n thơn doanh nghi p vƠ các nhƠ qu n lý

Các nhƠ qu n lỦ luôn quan tơm đ n kh n ng x y ra ki t qu tƠi chính c a doanh nghi p b i vì khi ki t qu tƠi chính x y ra làm cho doanh nghi p ph i t n kém nhi u chi phí Chi phí ki t qu tƠi chính gơy ra cho các doanh nghi p có th đ c chia thƠnh hai lo i: chi phí tr c ti p vƠ chi phí gián ti p

Chi phí tr c ti p c a ki t qu tƠi chính bao g m các chi phí pháp lỦ, chi phí ki m toán, chi phí thuê các chuyên gia có kinh nghi m đ t v n vƠ bán tƠi s n đ tr n

D a theo nghiên c u c a Branch (β00β), chi phí tr c ti p c a phá s n th ng chi m kho ng 4.45% - 6.γ5% giá tr th tr ng c a doanh nghi p tr c khi phá s n

Chi phí gián ti p c a ki t qu tƠi chính bao g m các t n th t c a doanh nghi p do

m t th ph n, gi m giá tr th tr ng vƠ m t các nhơn s ch ch t Khi doanh nghi p

r i vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính, v th c nh tranh c a doanh nghi p s t gi m khi n cho doanh nghi p b m t th ph n đáng k (Opler vƠ Titman, 1994, Chevalier, 1995a, b) Giá tr th tr ng c a nh ng doanh nghi p ki t qu tƠi chính có xu h ng

gi m đáng k so v i tr c khi doanh nghi p lơm vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính

(Warner, 1977; Charalambous vƠ c ng s , β000) Branch (β00β) đ a ra b ng ch ng

th c nghi m cho th y chi phí gián ti p c a phá s n th ng chi m kho ng 5% - 10% giá tr th tr ng tr c khi doanh nghi p r i vƠo tình tr ng phá s n Altman th y

r ng t ng chi phí phá s n tr c ti p vƠ gián ti p th ng chi m kho n 15% giá tr doanh nghi p tr c khi ki t qu đ i v i nh ng doanh nghi p công nghi p vƠ kho ng 7% đ i v i nh ng doanh nghi p bán l (Altman, 1984)

NgoƠi ra, khi doanh nghi p r i vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính, các nhƠ qu n lỦ

c ng b nh h ng r t l n Sau khi doanh nghi p n p đ n xin phá s n, nh ng nhƠ lưnh đ o gi i s r i b công ty, h n m t n a nhƠ đi u hƠnh b sa th i, nh ng nhƠ

đi u hƠnh l i ch còn nh n đ c kho ng γ5% thu nh p so v i tr c (Gilson,1989, Gilson và Vetsuypens, 1994)

Nh v y, đ i v i c doanh nghi p vƠ các nhƠ qu n lỦ, t n th t gơy ra b i ki t qu tƠi chính m t cách tr c ti p hay gián ti p lƠ r t l n Vì v y, nhu c u d báo ki t qu tƠi chính c a doanh nghi p giúp h n ch t n th t lƠ r t c n thi t đ i v i các nhƠ qu n lỦ

vƠ ch doanh nghi p

i v i ngƠnh

i v i ngƠnh, ki t qu tƠi chính giúp lo i b các doanh nghi p ho t đ ng kém hi u

qu ra kh i ngƠnh, lƠm gia t ng các v mua bán sáp nh p, giúp cho ngƠnh ho t

đ ng hi u qu h n Tuy nhiên, khi trong ngƠnh có doanh nghi p b ki t qu tƠi chính, ng i tiêu dùng vƠ các nhƠ đ u t gi m ni m tin vƠo các s n ph m vƠ tri n

v ng phát tri n c a ngƠnh (Ferris vƠ c ng s 1997, Iqbal β00β) Ferris vƠ c ng s (1997) cho th y t su t sinh l i c phi u c a nh ng doanh nghi p trong cùng ngƠnh

v i doanh nghi p ki t qu tƠi chính b s t gi m giá tr xu ng kho ng 4.68% trong 3 ngƠy đ u tiên ε t k t qu c ng t ng t trong nghiên c u c a Kanas (β004) cho

th y khi m t ngơn hƠng Anh vƠ Tơy Ban Nha b ki t qu tƠi chính đư gơy ra các

hi u ng lan truy n nh h ng đ n ni m tin các nhƠ đ u t trên th tr ng vƠo s n

đ nh c a h th ng tƠi chính vƠ t đó nh h ng tiêu c c ch ng nh ng đ n các ngơn hƠng còn l i trong n c mƠ c nh ng ngơn hƠng các qu c gia khác

Nh v y, ki t qu tƠi chính có th giúp thanh l c nh ng doanh nghi p y u kém ra

kh i ngƠnh, gi l i nh ng doanh nghi p t t giúp ngƠnh phát tri n, nh ng n u m t ngƠnh có nhi u doanh nghi p b ki t qu tƠi chính thì ki t qu tƠi chính s gơy ra

nh ng t n th t r t l n không nh ng cho riêng ngƠnh đó mƠ còn cho c n n kinh t

Vì v y, vi c d báo s m kh n ng ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p lƠ r t c n thi t

i v i n n kinh t

Ki t qu tƠi chính không ch nh h ng đ n b n thơn doanh nghi p vƠ các doanh nghi p cùng ngƠnh mƠ r ng l n h n ki t qu tƠi chính còn nh h ng đ n n n kinh

t c a m i qu c gia V m t tích c c, ki t qu tƠi chính giúp n n kinh t lo i b

đ c nh ng doanh nghi p ho t đ ng không hi u qu vƠ phơn b ngu n l c vƠo

nh ng doanh nghi p ho t đ ng hi u qu h n Tuy nhiên, ki t qu tƠi chính làm cho

t l th t nghi p gia t ng, s n l ng s n ph m d ch v gi m vƠ lƠm cho thu nh p

c a ng i dơn gi m S l ng doanh nghi p phá s n có th xem nh lƠ m t ch s

c a s phát tri n vƠ s c kho c a n n kinh t (Zopounidis & Dimitraas 1998) Vì

v y, d báo kh n ng ki t qu tƠi chính x y ra đ i v i doanh nghi p lƠ m t nhu c u

c p thi t (Jones 1987)

Nh v y, xét v t ng th trong n n kinh t hay trong m t ngƠnh, ki t qu tƠi chính

v a có tác đ ng tích c c v a có tác đ ng tiêu c c Tuy nhiên, đ i v i riêng b n thơn doanh nghi p vƠ các bên có l i ích liên quan đ n doanh nghi p nh các nhƠ qu n lỦ, các nhƠ đ u t , ng i lao đ ng vƠ các đ i tác kinh doanh thì ki t qu tƠi chính có

th gơy ra nh ng t n th t r t l n Do đó, d báo ki t qu tƠi chính s m đ có nh ng hƠnh đ ng k p th i giúp doanh nghi p tránh đ c nh ng khó kh n vƠ gi m b t t n

th t do ki t qu tƠi chính gơy ra lƠ r t c n thi t Chính vì v y, đư có nhi u nhƠ nghiên c u không ng ng phát tri n nh ng mô hình d báo ki t qu tƠi chính khác

nhau Trong ph n ti p theo, tác gi s trình bƠy các b ng ch ng th c nghi m v

nh ng mô hình d báo ki t qu tƠi chính đư đ c phát tri n trên th gi i

Nh đ c trình bƠy trên, m t cách tr c ti p hay gián ti p, ki t qu tƠi chính đư gơy ra nh ng t n th t không nh cho các ch th trong n n kinh t Do đó, ch đ

v d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p đư tr thƠnh m i quan tơm hƠng

đ u c a r t nhi u nhƠ nghiên c u Trong đó có th k đ n Beaver nh lƠ m t ng i

đư đ t n n móng đ u tiên trong vi c xơy d ng các mô hình d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p

Beaver lƠ nhƠ kinh t h c đ u tiên áp d ng ph ng pháp phơn tích phơn bi t đ n

bi n (DA) trong vi c d báo kh n ng th t b i c a các doanh nghi p Beaver (1966)

đư ch n 79 doanh nghi p ki t qu tƠi chính vƠ s d ng ph ng pháp b t c p đ

ch n các doanh nghi p không b ki t qu tƠi chính vƠo m u C th , v i m i doanh nghi p ki t qu tƠi chính trong m u, s ch n m t doanh nghi p không ki t qu tƠi chính trong cùng ngƠnh vƠ cùng giá tr tƠi s n vƠo m u Beaver đư ch n γ0 t s tƠi chính vƠ ti n hƠnh γ b c phơn tích đ cho th y kh n ng d báo ki t qu c a các t

s g m: th nh t, Beaver phơn tích so sánh giá tr trung bình c a t s tƠi chính

gi a các doanh nghi p ki t qu tƠi chính vƠ các doanh nghi p không ki t qu tƠi chính Th hai, Beaver th c hi n ki m tra kh n ng d báo c a các t s tƠi chính

b ng cách phơn chia ng u nhiên các doanh nghi p trong m u thƠnh β m u con V i

m t t s tƠi chính cho tr c, m t đi m c t t i u s đ c xác đ nh m i m u con Các đi m c t t i u c a m u con nƠy s đ c s d ng đ phơn lo i cho m u con kia

vƠ ng c l i Cu i cùng, Beaver s d ng bi u đ t n s , bi u đ overlap, đ xiên vƠ

phơn ph i chu n c a các t s tƠi chính đ ki m tra kh n ng d báo ki t qu tƠi chính c a mô hình

K t qu nghiên c u c a Beaver cho th y, có 6 trong γ0 t s đ c ch n lƠ có Ủ ngh a th ng kê đ d báo ki t qu tƠi chính, đó lƠ nh ng t s có l i phơn lo i th p

nh t g m: t s dòng ti n thu n t ho t đ ng kinh doanh chia t ng n , thu nh p sau thu vƠ lưi vay chia t ng tƠi s n, t s t ng n chia t ng tƠi s n, t s (tƠi s n ng n

h n tr n ng n h n) chia t ng tƠi s n, t s tƠi s n ng n h n chia n ng n h n, t s

kh n ng thanh toán K t qu nghiên c u c a Beaver c ng cho th y mô hình phơn tích phơn bi t đ n bi n s d ng các y u t tƠi chính có th dùng đ d báo ki t qu tƠi chính vƠo kho ng th i gian 5 n m tr c khi ki t qu tƠi chính x y ra

Tuy nhiên, Zmijewski (1984) cho r ng ph ng pháp phơn tích phơn bi t đ n bi n

c a Beaver khi đ c áp d ng trong th c t cho k t qu không th ng nh t nên gơy khó kh n trong vi c phơn tích tình hình th c t c a doanh nghi p Vì v y, hi n nay

ph ng pháp ph ng pháp phơn bi t đ n bi n không ph i lƠ m t ph ng pháp ph

bi n trong các l nh v c d báo ki t qu tƠi chính vƠ phá s n

kh c ph c h n ch c a Beaver, Tamari (1966) nh n th y vi c đánh giá tình hình tƠi chính c a m t doanh nghi p không th d a vƠo m t bi n riêng Vì v y, Tamari

s d ng m t ch s r i ro, lƠ m t h th ng đi m đ n gi n bao g m các ch tiêu tƠi chính khác nhau V i giá tr c a các t s khác nhau, m i doanh nghi p có m t

đi m r i ro nh t đ nh, trong kho ng t 0 đ n 100 Giá tr đi m cƠng cao, tình hình tƠi chính c a doanh nghi p cƠng t t Cho đ n nay, ph ng pháp phơn tích phơn bi t

đa bi n (εDA) v n đ c xem lƠ có nhi u u đi m h n ph ng pháp phơn bi t đ n

bi n vƠ lƠ m t trong nh ng k thu t th ng kê ph bi n trong vi c d báo kh n ng phá s n c a doanh nghi p K thu t phơn tích nƠy đ c s d ng trong nhi u l nh

v c bao g m c l nh v c kinh t k t khi đ c ng d ng đ u tiên n m 19γ0 Trong

đó, mô hình phơn tích phơn bi t đa bi n c a Altman (1968) lƠ m t trong nh ng nghiên c u n i ti ng đ c nhi u ng i bi t đ n

Altman (1968) s d ng ph ng pháp phơn tích phơn bi t đa bi n (εDA) đ tìm ra

ph ng trình tuy n tính c a các t s tƠi chính, t đó xác đ nh doanh nghi p nƠo lƠ phá s n vƠ doanh nghi p nƠo lƠ không phá s n Gi ng nh Bearver, Altman ch n ra

γγ doanh nghi p phá s n b ng cách s d ng ph ng pháp b t c p, trong đó, t ng

c p doanh nghi p ph i thu c cùng m t ngƠnh vƠ có quy mô t ng đ ng nhau

Altman ch n ββ t s tƠi chính d a trên tính ph bi n trong các nghiên c u tr c

Cu i cùng Altman tìm đ c 5 t s tƠi chính có kh n ng xác đ nh các doanh nghi p phá s n hay không phá s n khi đ ng cùng nhau g m: t s v n luơn chuy n trên t ng tƠi s n, thu nh p gi l i trên t ng tƠi s n, giá tr v n hóa th tr ng trên giá

tr s sách c a t ng n , doanh thu trên t ng tƠi s n K t qu nghiên c u cho th y mô hình c a Altman có kh n ng d báo ki t qu tƠi chính chính xác đ n 95% s doanh nghi p trong m u th i đi m 1 n m tr c khi ki t qu tƠi chính x y ra vƠ cao h n

so v i mô hình đ n bi n c a Beaver

h n ch nh : th nh t, mô hình c a Altman d a trên các gi đ nh r ng t t c các

bi n đ c l p có phơn ph i chu n vƠ đòi h i ma tr n hi p ph ng sai gi a các nhóm doanh nghi p ki t qu tƠi chính vƠ không ki t qu tƠi chính ph i gi ng nhau Trong

th c t , các gi đ nh trên r t khó ho c không th x y ra, đ c bi t lƠ đ i v i các d

li u tƠi chính thu đ c t th tr ng m i n i nh Vi t Nam Do đó, các gi đ nh

quan tr ng nh t trong mô hình εDA có th b vi ph m Th hai, mô hình phân tích

phơn bi t đa bi n Altman s d ng c ng b ch trích do k t qu d báo ch có th xác

đ nh li u m t doanh nghi p lƠ "an toƠn" hay "không an toƠn" thay vì đ a ra đ c

xác su t ki t qu d báo c th (Ohlson, 1980) Th ba, các h s c a các bi n riêng

trong mô hình phơn bi t không th xác đ nh Ủ ngh a c a các bi n gi i thích trong

mô hình, Eisenbeis (1977) kh c ph c v n đ nƠy, Ohlson đư s d ng ph ng pháp phơn tích logit đ c l ng xác su t x y ra ki t qu tƠi chính Không gi ng

nh phơn tích phơn bi t ch xác đ nh đ c doanh nghi p lƠ ki t qu hay không ki t

qu , phơn tích logit còn có th xác đ nh đ c xác su t x y ra ki t qu tƠi chính c a doanh nghi p Các h s c a mô hình phơn tích logit đ c c l ng b ng ph ng pháp h p lỦ c c đ i (maximum likelihood) Phơn tích logit s d ng hƠm s xác su t tích l y logistic đ d báo ki t qu tƠi chính K t qu c a hƠm s có giá tr trong kho ng 0 vƠ 1, đó lƠ xác su t x y ra ki t qu tƠi chính

Ohlson (1980) lƠ nhƠ nghiên c u đ u tiên s d ng ph ng pháp phơn tích logit trong d báo ki t qu tƠi chính Ohlson s d ng d li u g m 105 doanh nghi p phá

s n vƠ β058 doanh nghi p không phá s n trong th i k 1970 đ n 1976 ε Các

ch s d báo ki t qu mƠ Ohlson s d ng g m: logarit c a t s t ng tƠi s n chia cho ch s gi m phát GNP, t ng n chia t ng tƠi s n, v n luơn chuy n chia t ng tƠi

s n, n ng n h n chia tƠi s n ng n h n, thu nh p ròng chia t ng tƠi s n, dòng ti n

ho t đ ng chia t ng n , t s đo l ng s thay đ i trong thu nh p ròng K t qu

nghiên c u cho th y mô hình Ohlson khi d báo tr c 1 n m ki t qu tƠi chính x y

ra có đ chính xác đ t 96.12%

Tuy v y, có m t v n đ đ t ra lƠ c mô hình d báo ki t qu tƠi chính c a Altman vƠ

Ohlson lƠ các mô hình th ng kê d ng t nh, c hai mô hình đ u không quan tơm đ n thông tin c a th tr ng Balcaen và Ooghe (2004) l p lu n r ng: n u các nhà nghiên c u ch s d ng các y u t tƠi chính đ d báo ki t qu tƠi chính, ngh a lƠ

ng m gi đ nh r ng t t c các đ i di n cho s th t b i hay thƠnh công, c bên trong

vƠ bên ngoƠi đ u đ c ph n ánh vƠo báo cáo tƠi chính Rõ rƠng, thông tin báo cáo tƠi chính thì không ph n ánh t t c thông tin liên quan đ n kh n ng ki t qu tƠi chính và các y u t th tr ng thì r t h p lỦ đ b sung các thông tin nƠy Rees (1995) đ ngh r ng nên đ a các y u t th tr ng vƠo mô hình đ d báo ki t qu tài chính vì y u t th tr ng bao g m thông tin k v ng vƠo dòng ti n t ng lai Theo Hillegeist vƠ c ng s (β004), th tr ng ch ng khoán lƠ ngu n b thông tin cho báo cáo tài chính b i vì y u t th tr ng ch a thông tin t nhi u ngu n khác

nhau Rõ rƠng, vi c bao g m y u t th tr ng thì c n thi t b i các lỦ do: Th nh t,

y u t th tr ng ph n ánh m t ph n thông tin ch a trong y u t tƠi chính c ng thêm thông tin khác không ch a trong y u t tƠi chính (Agarwal & Taffle, β008), do

đó y u t th tr ng tr nên ti m n ng cho vi c d báo ki t qu tƠi chính Th hai,

do thông tin tƠi chính ch đ c công b h ng n m trong khi thông tin th tr ng

đ c c p nh t h ng ngƠy nên vi c s d ng y u t th tr ng trong mô hình có th

giúp gia t ng thêm tính k p th i c a mô hình d báo Th ba, giá th tr ng có th

thích h p đ d báo ki t qu tƠi chính vì đư ph n ánh k v ng v dòng ti n trong

t ng lai trong khi báo cáo tƠi chính ch ph n ánh thông tin tƠi chính c a doanh

nghi p trong quá kh Th t , y u t th tr ng có th cung c p tr c ti p thông tin

bi n đ ng tình hình tƠi chính doanh nghi p, đi u mƠ y u t tƠi chính không lƠm

đ c Theo Beaver vƠ c ng s (β005), s bi n đ ng trong giá th tr ng cƠng l n

kh n ng doanh nghi p r i vƠo phá s n cƠng t ng T nh ng lỦ do trên, εario Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson (β01γ) đư s d ng ph ng pháp phơn tích logit

đ d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Anh Khác v i Ohlson, εario Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson đư s d ng k t h p c y u t tƠi chính, y u t th

tr ng vƠ y u t kinh t v mô trong m t mô hình đ d báo ki t qu tƠi chính εario Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson s d ng m u d li u g m βγ,β18 doanh nghi p Anh trong kho ng th i gian t n m 1980 đ n n m β011, trong đó có 1β54 doanh nghi p th t b i vƠ β1,964 doanh nghi p không th t b i Các y u t d báo

c a nghiên c u đ c l a ch n bao g m các y u t tài chính, y u t th tr ng vƠ các y u t v mô lƠ: t s dòng ti n ho t đ ng trên t ng n ; t s t ng n trên t ng tƠi s n; ch s kh n ng thanh toán, lƠ th c đo đ i di n cho tính thanh kho n c a doanh nghi p; t s kh n ng thanh toán lưi vay; ch s l m phát c a n c Anh; lưi

su t trái phi u chính ph k h n γ tháng có đi u ch nh l m phát; giá c phi u; t

su t sinh l i v t tr i c a doanh nghi p; quy mô doanh nghi p, đ c đo l ng b ng

t s v n hóa th tr ng c a doanh nghi p trên giá tr v n hóa toƠn th tr ng; t l

v n hóa th tr ng c a doanh nghi p trên t ng n K t qu nghiên c u cho th y khi

k t h p đ ng th i c ba y u t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô trong cùng m t mô hình, đ chính xác trong d báo c a mô hình đ c c i thi n đáng k lên 9β% so v i m c 87% khi ch s d ng m t trong hai y u t tƠi chính ho c th

tr ng T đó có th th y y u t tài chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô đư b sung thông tin r t hi u qu cho nhau trong vi c d báo tình hình tƠi chính c a doanh nghi p Trong bƠi nghiên c u, Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson c ng ti n hành so sánh hi u qu d báo c a mô hình phơn tích phơn bi t đa bi n c a Altman vƠ mô hình phơn tích logit, k t qu cho th y ph ng pháp phơn tích logit cho đ chính xác trong d báo ki t qu tƠi chính lƠ 9β% cao h n đáng k so v i khi s d ng ph ng

pháp phơn tích phơn bi t đa bi n c a Altman v i đ chính xác ch đ t 85% khi s

d ng chung m t b d li u

Nh v y, t các bƠi nghiên c u trên cho th y, mô hình có s k t h p c a các y u t

tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô có kh n ng d báo ki t qu tƠi chính t t

h n mô hình ch s d ng m t trong hai y u t tƠi chính vƠ y u t th tr ng Do đó, bƠi nghiên c u s k th a k t qu nghiên c u c a εario Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson (β01γ), s d ng mô hình k t h p các y u t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ

y u t v mô đ d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam Ph n ti p theo bƠi nghiên c u s trình bƠy ph ng pháp mƠ tác gi s d ng đ th c hi n nghiên c u

CH NG 3: D LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

3.1 D li u nghiên c u

3.1.1 L a ch n m u nghiên c u

i u ki n ch n m u cho nghiên c u: các doanh nghi p trong m u bao g m các

doanh nghi p ki t qu tƠi chính vƠ các doanh nghi p không ki t qu tƠi chính th a mưn các đi u ki n sau:

δƠ các doanh nghi p phi tƠi chính đư vƠ đang đ c niêm y t trên S giao d ch

ch ng khoán thƠnh ph H Chí εinh (HSX), SƠn giao d ch ch ng khoán HƠ N i (HNX) tính đ n h t th i đi m γ1/1β/β014

Báo cáo tƠi chính trong kho ng th i gian nghiên c u t β009-β014 đư đ c ki m toán vƠ ph i có đ y đ s li u t i thi u trong hai n m

Quy trình ch n m u:

V i m c tiêu nghiên c u lƠ ng d ng mô hình k t h p các y u t tƠi chính, y u t

th tr ng vƠ y u t v mô đ d báo ki t qu tƠi chính cho các doanh nghi p Vi t Nam Tác gi r t mong mu n thu th p đ y đ d li u c a t t c các doanh nghi p đư

vƠ đang niêm y t trên các SƠn ch ng khoán Tuy nhiên, trong quá trình ch n m u

vƠ thu th p d li u, tác gi đư g p m t s v n đ sau:

Th nh t, do th tr ng ch ng khoán Vi t Nam m i hình thƠnh, s l ng các doanh

nghi p niêm y t tr c n m β008 lƠ r t ít NgoƠi ra, vi c ti p c n các s li u c n thi t

đ tính giá tr các bi n đ c l p trong mô hình t n m β007 tr v tr c r t h n ch

Vì v y, giai đo n l y m u nghiên c u c a tác gi ch l y t n m β008 đ n n m

2014

Th hai, do tính đ c thù c a các doanh nghi p ho t đ ng trong ngƠnh tƠi chính so

v i doanh nghi p ho t đ ng trong các ngƠnh khác nh s n xu t, th ng m i, d ch

v nên các y u t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô tác đ ng đ n kh n ng

ki t qu tƠi chính c a các doanh nghi p tƠi chính có th khác v i các doanh nghi p phi tƠi chính Ch ng h n, khi lưi su t t ng có th s lƠm cho thu nh p c a các doanh nghi p tƠi chính t ng trong khi thu nh p c a các doanh nghi p phi tƠi chính gi m

Vì v y, s d ng d li u c a các doanh nghi p tƠi chính chung v i các doanh nghi p phi tƠi chính có th s lƠm nh h ng đ n k t qu nghiên c u Do đó, tác gi c n tách các doanh nghi p tƠi chính ra kh i m u đ không lƠm nh h ng đ n k t qu nghiên c u

Th ba, đ d báo ki t qu tƠi chính c a các doanh nghi p tr c m t n m, tác gi

c n s d ng d li u c a t t c các y u t tƠi chính, y u t v mô vƠ y u t th tr ng

t i thi u m t n m Tuy nhiên, do có m t s y u t trong mô hình nh t su t sinh

l i v t tr i, thay đ i trong giá c phi u ph i c n s li u hai n m đ tính Vì v y, tác gi ch có th thu th p đ c đ y đ d li u c n thi t đ i v i nh ng doanh nghi p

có giao d ch t i thi u trong hai n m

Th t , do vi c s d ng nh ng d li u có đ chính xác th p có th lƠm cho k t qu

nghiên c u b sai Vì v y, đ đ m b o d li u s d ng trong nghiên c u lƠ đáng tin

c y, tác gi ch s d ng d li u c a nh ng doanh nghi p có báo cáo tƠi chính đư

đ c ki m toán

gi i quy t nh ng v n đ nêu trên, tác gi s th c hi n quy trình ch n m u theo hai b c sau:

B c 1: thông qua danh sách các doanh nghi p niêm y t trên website c a S giao

d ch ch ng khoán thƠnh ph H Chí εinh vƠ SƠn giao d ch ch ng khoán HƠ N i, tác gi ti n hƠnh li t kê t t c các doanh nghi p có giao d ch t n m β008 tr v sau,

lo i b các doanh nghi p tƠi chính vƠ các doanh nghi p ch có giao d ch trong m t

n m ra kh i m u

B c β: Ki m tra báo cáo tƠi chính c a các doanh nghi p đ xem xét các doanh

nghi p có đ y đ d li u c n thi t cho nghiên c u hay không vƠ các báo cáo nƠy đư

đ c ki m toán hay ch a Sau đó, ti n hƠnh lo i b t t c các doanh nghi p không

có đ y đ d li u c n thi t t i thi u hai n m trong kho ng th i gian t n m β009

đ n n m β014 vƠ các doanh nghi p có báo cáo tƠi chính ch a đ c ki m toán ra

kh i m u

K t thúc hai b c ch n m u, tác gi thu đ c k t qu ch n m u g m 5β7 doanh nghi p v i β57γ quan sát trong n m n m t β009 đ n β014

3.1.2 Thu th p d li u cho nghiên c u

i v i các bi n đ c l p là các t s tài chính trong mô hình: d li u đ c l y t

các báo cáo tƠi chính đư đ c ki m toán c a các doanh nghi p trong m u, th i đi m xác đ nh d li u lƠ cu i n m tƠi chính (γ1/1β), k d li u lƠ m t n m, ngu n d li u

đ c l y t website Vietstock.vn, Stockpro.vn vƠ Cophieu68.vn

i v i các bi n đ c l p là các y u t th tr ng: d li u đ c l y t l ch s giao

d ch c phi u đ c t ng h p vƠ công b trên website Vietstock.vn, Stockpro.vn vƠ Cophieu68.vn Th i đi m xác đ nh d li u vƠo ngƠy giao d ch cu i cùng c a m i

n m

i v i các bi n đ c l p là các y u t v mô: d li u đ c thu th p t website

IεF.org, k công b d li u lƠ m t n m

3.2.1 Mô hình nghiên c u, các bi n s d ng trong mô hình vƠ gi thuy t k

v ng

Do đ c đi m bi n ph thu c lƠ bi n nh phơn nh n m t trong hai giá tr 0 vƠ 1 nên bƠi nghiên c u c n s d ng m t hƠm s bi u th xác su t đ bi n c l ng b ng

v i các giá tr th c t thông qua hƠm h p lỦ c c đ i (δog δikelihood Function) Tác

gi s d ng ph ng pháp h i quy logistic d li u b ng theo khuôn kh lỦ thuy t c a (Altman & Sabato, 2007; Altman, Sabato & Wilson, 2010), Shumway (2001), Nam

vƠ c ng s (β008) Theo đó ph ng trình h i quy δogit đ c xơy d ng trên c s hƠm xác su t tích l y c a phơn ph i xác su t δogistic

G i t p h p g m các bi n đ c l p: TFOTδ, TδTA, NOCREDINT, COVERAGE, CPI, SHTBRDEF, PRICE, ABNRET, εCTD đ c đ nh ngh a b i vector X’ Khi

đó, mô hình k t h p các y u t tƠi chính, y u t th tr ng vƠ y u t v mô đ d

báo ki t qu tƠi chính tr c m t n m có ph ng trình h i quy δogit nh sau:

g(x) = 0 + 1TFOTLt-1 + 2TLTAt-1 + 3NOCREDINTt-1 + 4COVERAGEt-1 +

5CPIt-1 + 6SHTBRDEFt-1+ 7PRICEt-1+ 8ABNRETt-1+ 9SIZEt-1+ 10 MCTDt-1 + (Mô hình 1)

Trong đó:

Ký hi u t-1: lƠ th i gian d báo ki t qu tƠi chính tr c 1 n m;

Ký hi u i: lƠ h s c l ng t ph ng trình h i quy c a bi n i, v i i nh n giá tr

Bi n TFOTL (t ng dòng ti n ho t đ ng trên t ng n ), đ c đo l ng b ng t l

c a dòng ti n thu n t ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p chia cho t ng n

ph i tr theo công th c:

TFOTL =

Dòng ti n thu n t ho t đ ng kinh doanh

T ng n ph i tr

Trong đó, t ng dòng ti n thu n t ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p đ c l y

t báo cáo luơn chuy n ti n t có s n vƠ đư đ c ki m toán c a các doanh nghi p

T ng n ph i tr bao g m t t c n ng n h n vƠ n dƠi h n c a doanh nghi p đ c

l y t b ng cơn đ i k toán đư đ c ki m toán Sau khi chuy n đ i sang hƠm TANH, bi n TFOTδ nh n giá tr trong đo n [- 1,1]

T các b ng ch ng th c nghi m cho th y, m t doanh nghi p có kh n ng t o ra ti n

t ho t đ ng kinh doanh đ đáp ng các ngh a v tƠi chính c a mình cƠng cao thì doanh nghi p cƠng ít có nguy c r i vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính Ng c l i, khi

m t doanh nghi p không t o ra đ ti n t ho t đ ng kinh doanh đ đáp ng các ngh a v tƠi chính v i ch n thì doanh nghi p r t d r i vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính ho c phá s n Vì v y, d a theo nghiên c u c a Marais (1979); Ohlson (1980)

và Mario Hernandez Tinoco và Nick Wilson (2013) k t h p v i tình hình th c t

Vi t Nam, tác gi k v ng d u h s h i quy c a bi n TFOTδ lƠ d u âm Hàm ý

r ng n u giá tr TFOTδ cƠng cao h n (ti n g n v 1) thì kh n ng doanh nghi p r i vƠo ki t qu tƠi chính s gi m, vƠ ng c l i m t giá tr TFOTδ nh h n (ti n v -1)

kh n ng doanh nghi p r i vƠo ki t qu tƠi chính s t ng lên

Bi n TLTA (t ng n ph i tr trên t ng tƠi s n) lƠ th c đo đòn b y tƠi chính c a

doanh nghi p T ng n ph i tr , nh đư th o lu n trên, bao g m t t c n ph i tr

ng n h n vƠ n ph i tr dƠi h n trên b ng cơn đ i k toán c a doanh nghi p ε u s

lƠ t ng tƠi s n c a doanh nghi p đ c l y t c t t ng tƠi s n trong b ng cơn đ i k

toán c a doanh nghi p

T s t ng n trên t ng tƠi s n th ng đ c s d ng đ đo l ng m c đ đòn b y tƠi chính c a doanh nghi p Theo k t qu nghiên c u c a Zmijewski (1984), Shumway (2001), Chava và Jarrow (2004), Christidis và Gregory (2010), Mario Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson (β01γ) cho th y t l t ng n trên t ng tƠi s n có vai trò d báo ki t qu tƠi chính r t t t Trong bƠi nghiên c u nƠy, tác gi k v ng

d u h s h i quy c a bi n TδTA là d u d ng vƠ có Ủ ngh a th ng kê K v ng

nƠy hƠm Ủ r ng các doanh nghi p Vi t Nam có t l t ng n trên t ng tƠi s n cao s

có r i ro tƠi chính cao vƠ do đó doanh nghi p r t d r i vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính

Bi n NOCREDINT (kh n ng thanh toán) lƠ th c đo đ i di n cho tính thanh

kho n c a doanh nghi p Bi n NOCREDINT đo l ng đ dƠi th i gian mƠ doanh nghi p có th s d ng ngu n v n dƠi h n th ng xuyên dùng đ tƠi tr mua s m tƠi

s n ng n h n có tính thanh kho n c a mình trang tr i cho chi phí ho t đ ng kinh doanh h ng ngƠy ch a tính kh u hao c a doanh nghi p Bi n NOCREDINT đ c tính nh sau:

NOCREDINT =

V n luân chuy n – hàng t n kho Chi phí ho t đ ng h ng ngày ch a tính kh u hao

Trong đó, v n luơn chuy n lƠ ngu n v n dƠi h n th ng xuyên dùng đ đ u t mua

s m tƠi s n ng n h n V n luơn chuy n đ c tính nh sau:

V n luân chuy n = tài s n ng n h n – n ng n h n

Khi đó, v n luơn chuy n sau khi tr hƠng t n kho lƠ ngu n v n dƠi h n th ng

xuyên dùng đ đ u t mua s m tƠi s n ng n h n có tính thanh kho n

T ng t , chi phí ho t đ ng h ng ngƠy ch a tính kh u hao đ c tính nh sau:

Chi phí ho t đ ng h ng ngày ch a tính kh u hao = (doanh thu thu n t bán hàng

và cung c p d ch v - thu nh p tr c thu và lãi vay – kh u hao)/ γ65

Các thƠnh ph n đ tính NOCREDINT đ c l y t b ng cơn đ i k toán vƠ báo cáo

k t qu kinh doanh đư đ c ki m toán c a doanh nghi p bao g m: tƠi s n thanh toán nhanh, t ng n ng n h n, doanh thu thu n t bán hƠng vƠ cung c p d ch v , thu

nh p tr c thu vƠ lưi vay, kh u hao Sau khi tính toán, bi n NOCREDINT đ c chuy n đ i qua hƠm TANH đ lƠm gi m giá tr b t th ng có th nh h ng đ n

hi u qu c a hƠm h p lỦ c c đ i trong h i quy logistic Sau khi chuy n đ i qua hƠm TANH, bi n NOCREDINT nh n giá tr trong đo n [-1,1]

Nh m t đ i di n cho th c đo tính thanh kho n c a doanh nghi p, k t qu nghiên

c u c a Taffler (198γ), Agarwal vƠ Taffler (β007), εario Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson (β01γ) cho th y bi n NOCREDINT có th dùng đ d báo ki t qu tƠi chính r t t t Do giá tr bi n NOCREDINT cƠng cao hƠm Ủ r ng th i gian doanh nghi p có th duy trì ho t đ ng kinh doanh m c hi n t i b ng chính ngu n v n dƠi h n th ng xuyên dùng đ đ u t mua s m các tƠi s n ng n h n có tình thanh kho n hi n có c a mình cƠng dƠi, vì v y, doanh nghi p cƠng ít có kh n ng r i vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính Ng c l i, khi ngu n v n luơn chuy n ch a tính hƠng

t n kho c a doanh nghi p không đ đ trang tr i chi phí ho t đ ng hƠng ngƠy, t m

th i doanh nghi p có th s d ng các ngu n khác đ b sung nh vay n thêm ho c thi u n các nhƠ cung c p, ng i lao đ ng Tuy nhiên, khi ngu n v n luơn chuy n

c a doanh nghi p liên t c b thi u h t, doanh nghi p không th ti p t c s d ng các ngu n v n b sung t m th i vƠ r t d r i vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính Do đó,

tác gi k v ng d u h s h i quy bi n NOCREDINT lƠ d u âm vƠ có Ủ ngh a th ng

kê

Bi n COVERAGE (kh n ng thanh toán lưi vay) đ i di n cho th c đo kh n ng

doanh nghi p có th chi tr lưi vay c a các kho n n hi n t i (Altman & Sabato,

2007) Bi n kh n ng thanh toán lưi vay theo đó đ c đo l ng b ng t l c a thu

nh p tr c thu , lưi vay vƠ kh u hao (EBITDA) chia cho chi phí lưi vay trên kho n

n đang l u hƠnh c a doanh nghi p

COVERAGE = EBITDA

Chi phí lãi vay Trong đó, EBITDA đ c tính nh sau:

EBITDA = thu nh p tr c thu và lãi vay + kh u hao

Trong bƠi nghiên c u, kh n ng thanh toán lưi vay (COVERAGE) c ng đ c chuy n đ i qua hƠm TANH đ gi m các giá tr quá l n có th tác đ ng đ n hi u qu

d báo khi dùng ch c n ng hƠm h p lỦ c c đ i trong mô hình h i quy δogistic Sau khi chuy n đ i hƠm TANH, bi n COVERAGE nh n giá tr trong đo n [-1,1]

Theo k t qu th ng kê c a εario Hernandez Tinoco vƠ Nick Wilson (β01γ) cho

th y, n u giá tr c a t l thu nh p tr c thu , lưi vay vƠ kh u hao trên chi phí lãi vay nh h n β lƠ m t d u hi u c nh báo quan tr ng r ng các doanh nghi p không

t o đ ti n m t t các ho t đ ng kinh doanh đ đáp ng cho chi phí lưi vay Ng c

l i, n u giá tr l n h n β.5 cho th y d u hi u kh quan t vi c doanh nghi p có kh

n ng t o ra ti n t ho t đ ng kinh doanh đ đáp ng thanh toán lưi vay Vì v y, tác

gi k v ng n u có m t s gia t ng trong bi n COVERAGE thì s cho th y có s gia t ng trong kh n ng thanh toán lãi vay c a doanh nghi p, do đó kh n ng ki t

qu tƠi chính c a doanh nghi p s gi m D u c a h s c l ng c a bi n

COVERAGE do đó đ c k v ng lƠ d u âm và có Ủ ngh a th ng kê, th hi n m i

quan h ng c chi u c a kh n ng thanh toán lưi vay vƠ xác su t x y ra ki t qu tƠi chính c a doanh nghi p

Các bi n đ i di n cho các y u t v mô

Bi n CPI (ch s giá tiêu dùng) đ i di n cho y u t l m phát Bi n CPI đ c đ nh

ngh a lƠ ch s dùng đ tính toán s thay đ i giá c c a m t s m t hƠng đ i di n

c a các s n ph m vƠ d ch v ph c v nhu c u tiêu dùng nh th c n, n ng l ng,

d ng c nhƠ , qu n áo, ph ng ti n giao thông, ch m sóc s c kh e, gi i trí vƠ giáo

d c trên c s n m β010 lƠ n m g c D li u CPI đ c l y t ngu n IFS c a t t c các n m trong th i k nghiên c u t n m β009 đ n n m β014