tra cứu những phần mềm ứng dụng cho quá trình dạy và học học phần sp139 được lưu hành trên mạng internet

PHAN NOI DUNG Phuong pháp thuyết trình: là phương pháp day hoc băng lời nói sinh động của giáo viên để trình bày một tài liệu mới hoặc tong két những tri thức mà học sinh đã thu lượm đượ

Ths.GVC Nguyên Hữu Khanh Trịnh Phú Cường

Mã số SV: 1100283

Lớp: Sư phạm Vật Lý — Tin Học Khóa: 36

LOI CAM ON

Lời đầu tiên, em muốn gởi đến Thây Nguyễn Hữu Khanh lời cảm ơn chân

thành nhất! Trong thời gian thực hiện đề tài, em đã học hỏi được rất nhiều điều bố ích

tir thay Thay da tan tình hướng dẫn, chỉ dạy, góp ý, đồng thời cung cấp tài liệu và các

phần mềm ứng dụng để em có thể thực hiện để tài Nhờ có sự giúp đỡ tận tình của

Thây em mới có thê hoàn thành đề tài luận văn tốt nghiệp của mình

Em cũng xin chân thành cảm ơn GVPB đã đóng góp những ý kiến quý báu để

đề tài của em được hoàn thiện

Đồng thời, xin cảm ơn quý thầy cô Bộ Môn Sư Phạm Vật Lí- ĐHCT đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để em có thể thực hiện đề tài và xin cảm ơn các bạn sinh viên đã giúp đỡ hỗ trợ tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài

Cảm ơn gia đình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, ủng hộ, động viên tỉnh thần cho

con trong suốt thời gian qua

Thay lời cảm ơn, em kính chúc quý thầy cô, gia đình và bạn bè lời chúc sức khỏe, thành công và hạnh phúc!

Trán trọng!

Cân Thơ, ngày tháng năm

Trịnh Phú Cường

MUC LUC

3i00/000)7 10000187 4A3 1

1 Lý đo chọn để tải - - - 113119 5E 11111111 1 1111111111111 1111111111111 111111 01 151010111 1

4 Phương pháp và phương tiện thực hiỆn . 5 2 2222222211911 1111111111111 11 111g v2 2

5 Các bước thực hiện đề tài c ccccttrhtrhHHrrrirrie 2

3:00 (9780017 Ẽ 1š 4 Chương 1: SƠ LƯỢC CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN NAY

1.1.1 Phương pháp thuyết trÌnhh - «<< SE SEE E393 9 E191 E1 11112111 4

1.1.1.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thuyết trình - - 5 + s+E+E+eszerereree 6

1.1.2 Phương pháp vẫn đáp (đàm thoi) - - 5 SE SE SE EEEEEEEEEEESEEEerrrrerkes 7

1.1.2.2 Phân Oạ1 - +5 00110130300 19111000 119 vớ 7

1.1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp vẫn đáp -¿- - - s2 x+k+E£E£E+EeEererererees 8

1.1.2.4 Những yêu cầu cơ bản trong việc sử dụng phương pháp vẫn đáp - 8

1.1.3.1 Phương pháp trình bày trực qUaI - 5 2222222222121 101 111111 11111111111 332 10

1.1.5.3 Đánh giá và tự đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảO ccc S1 ssseeeeese 16 1.2 Vai trò của công nghệ thông tin trong hoạt động dạy và học - - <-<<<<<<5 17 1.3 Một vài ứng dụng của công nghệ thông tin vào giảng dạy 555cc SSScc+<<<ssssss 18

Chuong 2 MOT VAI KIEN THUC QUANG HOC DUGC UNG DUNG CONG NGHE

THONG TIN .A 20 2.1 Hiện tượng 2180 fHOa 0000002211911 101 111111111111 100030 10 1 n0 0 0 1 1 kh 20

2.2 Hiện tượng khúc xạ ánh sáng - - - - c c1 011 1111301111111999331 1111111 11g00 5111 ke 22

2.4 Hiện tượng tán sắc ánh sáng - - - - kk1SE9E9 5E E111 E111 1111111111111 111111 ckckrki 26

3.1.2.2 Sự truyền ánh sáng vào môi trường chiết quang kém hơn (n¡ > nạ) 5 39

3.1.2.4 Điều kiện xảy ra phản xạ toàn phẩn ¿%6 k*E#E#E#ESESEEEEEEEEEErkrkekekrkrkeered 40

3.2.1.3 Tác dụng tán sắc ánh sáng trắng của lăng kính . - - + scscsEsEeErererereeered 40 3.2.1.4 Đường đi của ánh sáng đơn sắc qua lăng kính . ¿+ +s+k+E+E£E+E+EeEerererxes 41

3.2.2.2 Diéu kién c6 giao thoa Anh Sang w cecececesesscessssesescsesescsececseessessscsvessessacscavavessessees 41

3.3 Các dụng cụ quang học vả mm . - - + xxx S331 E1 E111115E111 1115211111111 1xx ekrkd 42

3.3.1 Thấu kính hội tỤ - ¿+ 22s SE E9 1 3 151521111 11511 111111111511 1151 1111111110 42 3.3.1.1 Khiái niệm - - s52 SE SE E5 15151115 115111511 151115111511 1511 111111111111 111 1k 42 3.3.1.2 Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ -. + - 2 2S 2 £+E+£££££E+£zrezxzrsrszed 42

3.3.2 Thấu kính phân kỳ . - - kkEE9E9 9E SE S111 1111111113111 111111111 ckrki 42

3.3.2.1 Khiái niệm - -c- < St S3 1 151511215112151115 1115111511 1511 1.11111111111111 1101k 42

3.3.2.2 Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kỳ - «+ + + x+k+k+E£E£EeEeEeEerererees 42 3.3.3 Mat c.ccecccccccccccsccscscsscscscsccscsssscscscsecscscsscscscsscscsssecscsesecscsssecssscsscstssecstsnsscsssnsecansnessessnees 42 3.3.3.1 CẤu ta0 vicecccccccccccsccsescscscscsscscsssscscscsscscscsscsssssscsssscscsssscscsnsecscsssecscsssecscscsnsscassnseessenees 42 3.3.3.2 DAC MiG wooeeeecccecccsscsscssscsscscsssscscssscscsvsscsssvescsssecsesssscscsssecscsssecscsssecscsssssscansnseessenees 43 3.3.3.3 Sự điều tiết của Matec css eseseescscssesescsscsescsscscsesscscsssecscsssecscsssecstenseesteneeees 43 3.3.3.4 Các tật của mắt và cách khắc phục . ¿+6 k+k*E#E#E#ESESEEEEEEEEEEEkrkrkrkrkrkekred 43 3.4 Ánh sáng -kk T315 3111111115111 11151511 11111515 111111151111 111115 151111110111 11 11111 44

3.4.1 Khiái niỆm - 5< Ss Sex 3 x15 15151115 1115111511 151115111511 111 111111111111 1101k 44

3.4.3 Tương tác với vật chất - -kstt TT TT 11 1111111111111 1111111111111 18011 44 Chuong 4 TONG HOP KET QUÁ TRA CỨU TỪ MẠNG INTERNET 46

4.1 Tổng hợp kết quả tra €ỨU =*EE + kEEEEEEEE#ESEEx SE ST S1 1111111111111 11111 ckrkd 46

4.2 Thông tin một SG dia chi tra CUU cccccccccccccscssesescscesescscesescseesescsesescsesecscsesscsesecscsessescsenees 46

PHAN MO DAU

1 LY DOCHON DE TAI

Ung dung công nghệ thông tin vào giảng dạy là bước chuyển hóa mạnh mẽ của ngành giáo dục, mang đến một luồng gió mới trong dạy học những năm gần đây, vì công nghệ thông tin góp phần đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp dạy học thêm phong phú, góp phân tích cực trong việc thực hiện mục tiêu đôi mới giáo dục

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, máy vi tính và các phần mềm đã

và đang sử dụng trong dạy học nói chung và trong dạy học vật lý nói riêng đem đến nhiều

sự thay đôi nhằm cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức vật lý phô thông, cơ bản,

tương đối đầy đủ và hiện đại Qua đó, đòi hỏi chúng ta phải biết tìm tòi, sưu tầm và sảng

lọc những nội dung thuần túy và hiệu quả đưa vào giảng dạy nhằm góp phân làm tăng

tính trực quan, rút ngăn khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn, tạo cho học sinh có sự

hứng thú ở những tiết học và làm tăng tính hiệu quả của giờ học

Môn vật lý có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo của giáo dục pho thông Vì vật ly là môn khoa học thực nghiệm, nó rat gan gũi với đời sống con

người, việc học tốt môn học sẽ giúp chúng ta giải thích được nhiều hiện tượng tự nhiên

Về học phần “quang học” là một ngành của môn vật lý, nó nghiên cứu nhiều khía cạnh như sự lan truyền của ánh sáng trong các môi trường, tính chất của ánh sáng, tốc độ truyền của ánh sáng, sự tạo ảnh qua gương với những thí nghiệm dẫn chứng phức tạp

và tốn nhiều thời gian giảng dạy điều đó cho thấy quang học là một học phần khó, với nhiều kiến thức trừu tượng, gây khó khăn trong việc giảng dạy và dễ gây nhàm chán cho

học sinh Từ những vấn đề trên đòi hỏi người giáo viên phải biết đối mới nội dung va

phương pháp giảng dạy

Vì thế, việc lỗng ghép các thí nghiệm vào bài giảng học phân là giải pháp thiết

thực góp phân nâng cao hiệu quả giảng day và tạo hứng thú cho học sinh Việc đôi mới nội dung và phương pháp giảng dạy gan liền với việc tăng cường nhiều dụng cụ thí nghiệm để phục vụ giảng dạy Tuy nhiên do hạn chế thời gian và điều kiện vật chất nên không thể thực hiện các thí nghiệm thật Vì vậy việc ứng dụng công nghệ thông tin và tiễn hành các thí nghiệm ảo trên máy tính là giải pháp thiết thực và hiệu quả, giúp học sinh tiếp thu kiến thức nhanh chóng, hiệu quả đồng thời tạo hứng thú trong từng bài học

Bên cạnh các thí nghiệm ảo chúng ta phải biết sử dụng thí nghiệm phối hợp với các tranh

ảnh, các video để làm tăng tính trực quang, thiết thực và sinh động cho bài giảng

Hiện nay, có rất nhiều phần mém phục vụ cho giảng day hoc phần quang hoc Tuy nhiên, vì rất nhiều lí do mà chúng van nam rải rác đây đó và chưa có điều kiện để đến được đông đảo người cần sử dụng Sẽ thật sự là một lãng phí to lớn cho cộng đồng nếu chúng không được nhiều người biết để sử dụng đến Vì thế tôi chọn đề tài “ Tra cứu những phần mềm ứng dụng cho quá trình dạy và học học phần SP139 được lưu hành trên mạng internef” để trích lọc và sưu tầm một vài phần mềm (ứng dụng) hữu ích nhằm phục vụ cho giảng dạy học phần quang học

Đề tài nghiên cứu một số nội dung kiến thức ở học phần quang học được tra cứu

trén mang internet bao gồm những phần mềm, tranh ảnh, video phục vụ cho việc dạy và

học học phần quang học

4 PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN

Đề tài được thực hiện bằng phương pháp : tìm kiếm, sưu tầm và sàng lọc nội dung

Đề tài được thực hiện bằng phương tiện : máy tính, chương trình thiết kế bài giảng microsoft office powerpiont, microsoft office word, mot số phần mềm mô phỏng thí

nghiệm ảo, tranh ảnh, video được tra cứu trên mang internet

- _ Nhận đẺ tài Xác định mục tiêu của đề tài

- - Tìm tài liệu có liên quan đến đề tai

- _ Xây dựng đề cương luận văn

- - Tìm hiểu nội dung bài giảng và tiễn hành tra cứu các tng dung CNTT duoc phé biến trên mạng

- _ Thiết kế câu hỏi khảo sát ý kiến của sinh viên

- _ Viết luận văn — Trao đổi với GVHD - chỉnh sửa

- - Hoàn chỉnh bản báo cáo luận văn.

PHAN NOI DUNG

Phuong pháp thuyết trình: là phương pháp day hoc băng lời nói sinh động của giáo

viên để trình bày một tài liệu mới hoặc tong két những tri thức mà học sinh đã thu lượm được một cách có hệ thống

Phương pháp thuyết trình thể hiện dưới hình thức giảng giải, giảng thuật và diễn giảng

-_ Giảng thuật: là một trong những phương pháp thuyết trình, trong đó có yếu tô miêu

tả, trần thuật Giảng thuật không chỉ được sử dụng trong các môn khoa học xã hội — nhân văn mà còn cả những bộ môn khoa học tự nhiên Nó được sử dụng khi miêu tả những thí nghiệm, hiện tượng hoặc trình bày cuộc đời và sự nghiệp của nhà bác học lỗi lạc, những

thành tựu nổi tiếng trong khoa học — công nghệ Trong giảng thuật, giáo viên có thể trích những đoạn văn, thơ ngắn, những câu nói hay những đoạn trích từ các tác phẩm văn

học, các văn kiện lịch sử để làm cho bài giảng thêm sinh động, diễn cảm, giàu hình ảnh

Cũng có thể kết hợp sử dụng các phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật dạy học dé minh họa cho việc trình bày của mình Cũng có thể đặt ra những câu hỏi nhằm thu hút sự chú ý, định hướng sự lắng nghe hoặc kích thích tính tích cực cũng như để kiểm tra hiệu

quả việc lĩnh hội tri thức của học sinh

-_ Diễn giảng phố thông: là một trong những phương pháp thuyết trình nhằm trình bày một vấn đề hoàn chỉnh có tính chất phức tạp, trừu tượng và khái quát trong một thời gian tương đối dài (30-35 phút và hơn thế), chăng hạn như trình bày các trào lưu văn học ở một giai đoạn nào đó Phương pháp này đối với việc dạy học ở phố thông cơ sở thường it

dùng so với giảng thuật và giảng giải Khi dùng, nó thường kết hợp với hai phương pháp

kia

1.1.1.2 Cấu trúc của phương pháp thuyết trình

Khi dùng phương pháp thuyết trình dé trình bày vấn đề nào đó cũng phải trải qua bốn bước: Đặt vấn đề, phát biểu vẫn đề, giải quyết vẫn đề và kết luận rút ra từ vấn đề đó -_ Đặt vấn đề: là bước đầu tiên nhăm thông báo vấn đề dưới dạng tổng quát để kích thích sự chú ý ban đầu của học sinh

- Phát biểu vấn đề: là bước nêu lên những câu hỏi cụ thể nhằm vạch ra phạm vi

những vấn đề cần phải xem xét

- Giải quyết vẫn đề: Bước này có thể tiến hành theo logic quy nạp hay logic diễn dich

+ Logic quy nạp: là con đường nhận thức từ sự kiện, hiện tượng đến cái chung, cái

khái quát, từ những trường hợp cụ thể đến quy luật, khái niệm, nguyên tắc

Theo logic quy nạp có thể có ba cách trình bảy Đó là:

e Quy nạp phân tích: từng vẫn đề đặt ra ở bước phát triển vấn đề tương đối độc lập với nhau Vì vậy có thể giải quyết từng vấn đề, rút ra kết luận rồi chuyển sang giải quyết vấn đề khác

e Quy nạp phát triển: Nêu vấn đề được giải quyết theo lỗi móc xích, nghĩa là giải quyết xong từng vẫn đề thứ nhất thì kết luận rút ra sẽ lại làm tiền đề cho việc giải quyết vẫn đề tiếp theo Trong việc chứng minh các bài toán hình học thường gặp loại quy nạp này

e Quy nạp song song — đối chiếu: Nêu vấn dé đặt ra phải giải quyết chứa đựng những mặt tương phản, đối lập

+ Logic dién dich: 14 con đường nhận thức từ nguyên lý chung đến cái cụ thể Theo

logic diễn dich, bắt đầu đưa ra các kết luận sơ bộ khái quát, sau đó tiễn hành giải quyết có

thể theo ba cách: phân tích từng phần phân tích phát triển, phân tích so sánh — đối chiếu

- Kết luận: Là bước kết thúc việc trình bày vấn đẻ Nó là sự kết tỉnh dưới dạng xúc

tích, chính xác những khái quát bản chất của vấn đề đưa ra xem xét

- Cách đặt vẫn đề và cách phát biểu vẫn đề có thể tiến hành băng cách thông báo tái

hiện hoặc có tính vẫn đề Cách giải quyết vẫn đề có thể bằng logic quy nạp hay logic diễn dịch Điều đó chứng tỏ cấu trúc của phương pháp thuyết trình đã phản ánh mặt bên trong

và mặt bên ngoài của phương pháp dạy học nói chung va phương pháp thuyết trình nói riêng

1.1.1.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thuyết trình

- Phuong pháp thuyết trình có những ưu điểm sau:

+ Cho phép giáo viên truyền đạt những nội dung lý thuyết tương đối khó, phức tạp,

chứa đựng nhiều thông tin mà học sinh tự mình không dễ dàng tìm hiểu được một cách

sâu sắc

+ Giúp học sinh năm được hình mẫu vẻ cách tư duy logic, cách đặt và giải quyết vẫn

để khoa học, cách sử dụng ngôn ngữ đề diễn đạt những vẫn đề khoa học một cách chính xác, rõ ràng, xúc tích thông qua cách trình bày của giáo viên

+ Tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm của học sinh qua việc trình bày tài liệu với giọng nói, cử chỉ, điệu bộ thích hợp và diễn cảm + Tạo điều kiện phát triển năng lực chú ý và kích thích tính tích cực tư duy của học

sinh, vì có như vậy học sinh mới hiểu được lời giảng của giáo viên và mới ghi nhớ được

bài học

+ Bang phương pháp thuyết trình, giáo viên có thể truyền đạt một khối lượng tri thức

khá lớn cho nhiều học sinh trong cùng một lúc, vì vậy đảm bảo tĩnh kinh tẾ cao

- Tuy nhiên, phương pháp thuyết trình còn có những hạn chế, nếu sử dụng không đúng có thê:

+ Làm cho học sinh thụ động, chỉ sử dụng chủ yếu thính giác cùng với tư duy tái

hiện, do đó làm cho họ chóng mệt mỏi

+ Làm cho học sinh thiếu tính tích cực trong việc phát triển ngôn ngữ nói

+ Thiếu điều kiện cho phép giáo viên chú ý đầy đủ đến trình độ nhận thức cũng như

kiểm tra day đủ sự lĩnh hội tri thức của từng học sinh

1.1.1.4 Những yêu cấu cơ bản khi sử dụng phương pháp thuyết trình

Khi sử dụng phương pháp này, giáo viên cần:

-_ Trinh bày chính xác các hiện tượng, sự kiện, khái niệm, định luật, vạch ra bản chất của vẫn đề, ý nghĩa tư tưởng chính trị của tài liệu học tập

- Trinh bay phai dam bảo tính tuần tự logic, rõ ràng, dễ hiểu với lời nói gon, rd, sang sua, giau hinh tuong, chuẩn xác, xúc tích

- Trình bày phải thu hút và duy trì sự chú ý gây được hứng thú, hướng dẫn tư duy của học sinh thông qua giọng nói, tốc độ nói, âm lượng thay đối thích hợp, qua các mẫu

chuyện vui đúng lúc, qua cách đặt vẫn đề và giải quyết vẫn đề, kết hợp lời nói với điệu

bộ, nét mặt, biết đưa những lời trích dẫn vào đúng lúc, đúng chỗ

- Trinh bay phai đảm bảo cho học sinh ghi chép được những vấn đề cơ bản và qua đó

mà dạy cho họ biết cách vừa ghi vừa tập trung nghe giảng

1.1.2.2 Phan loai

Tuy theo cơ sở và mục dich day hoc ta phân loại ra các phương pháp van dap sau: vấn đáp gợi mở, vấn đáp củng cố, vẫn đáp tổng kết, vấn đáp kiểm tra

- Van đáp gợi mở: là phương pháp giáo viên khéo léo đặt câu hỏi hoặc một chuỗi câu

hỏi nham dan dat hoc sinh gial quyét một câu hỏi cơ bản, từ đó rút ra kết luận, nhờ vậy

mà họ lĩnh hội tri thức mới

- Vấn đáp củng cố: là phương pháp giáo viên khéo léo đặt ra một câu hỏi hoặc hệ thống câu hỏi nhằm giúp học sinh củng cố những tri thức cơ bản hoặc giúp họ mở rộng,

đào sâu những tri thức đã thu lượm được

- Van đáp tổng kết: là phương pháp vẫn đáp nhằm giúp học sinh khái quát, hệ thống

hoá những tr1 thức sau khi đã học một số bài, một chương, một bộ môn nhất định

- Van đáp kiểm tra: là phương pháp vẫn đáp nhằm kiểm tra những tri thức đã học, đã

được củng có, khái quát, hệ thống hoá Qua câu trả lời của học sinh mà giáo viên có thé danh gia va ho tu kiểm tra, tự đánh giá những tri thức đã được lĩnh hội một cách kỊp thời,

nhanh gọn

Dựa vào tính chất nhận thức của học sinh mà phân loại ra vẫn đáp giải thích, minh

hoạ, vấn đáp tái hiện, vẫn đáp tìm tòi — phát hiện

-_ Vấn đáp giải thích — minh hoạ: là phương pháp mà giáo viên dặt ra những câu hỏi đòi hỏi học sinh giải thích và nêu lên dân chứng đê minh hoạ, làm sáng tỏ cho sự giải

thích của mình Trong câu trả lời của học sinh không chỉ đòi hỏi nhớ lại nội dung tri thức

mà phải có sự cấu trúc lại tri thức để có sự suy luận cần thiết

- Van dap tai hién: la phương pháp giáo viên đặt ra những câu hỏi đòi hỏi học sinh phải nhớ lại những tri thức đã học và vận dụng chúng để giải quyết những nhiệm vụ học tập trong hoàn cảnh đã biết

-_ Vấn đáp tìm tòi — phát hiện: là phương pháp mà giáo viên đặt ra những câu hỏi có tính chất vẫn đề gây cho học sinh gặp phải tình huống có vấn dé va qua đó họ có nhu cầu

phải lĩnh hội tri thức mới để giải quyết vẫn đề đó

1.1.2.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp vấn đáp

Nếu vận dụng khéo léo phương pháp vấn đáp sẽ có tác dụng quan trọng sau:

- Điều khiển có hiệu quả hoạt động tư duy của học sinh, kích thích tính tích cực hoạt động nhận thức của họ

- Bồi dưỡng cho học sinh năng lực diễn đạt bang lời những vấn đề khoa học một

cách chính xác, đây đủ, xúc tích

- Giúp giáo viên thu được tín hiệu ngược từ học sinh một cách nhanh, gon, kip thời

để kịp điều chỉnh hoạt động của mình và của học sinh Đồng thời qua đó mà học sinh cũng thu được tín hiệu ngược để kip thoi diéu chinh hoat động nhận thức — học tập của mình Ngoài ra, thông qua đó mà giáo viên có khả năng chỉ đạo hoạt động nhận thức của

cả lớp và của từng học sinh

Song nếu vận dụng không khéo sẽ dễ làm mất thời gian, ảnh hưởng đến kế hoạch lên

lớp, biến vẫn đáp thành cuộc đối thoại giữa giáo viên và một vải học sinh, không thu hút toàn lớp tham gia vào hoạt động chung Nếu câu hỏi đặt ra chỉ đòi hỏi nhớ lại tri thức một

cách máy móc thì sẽ làm ảnh hưởng đến sự phát triển tư duy logic, tư duy sáng tạo của

học sinh

1.1.2.4 Những yêu cấu cơ bản trong việc sử dụng phương pháp vấn đáp

Đề phát huy mặt mạnh và hạn chế mặt yếu của phương pháp vẫn đáp thì cần phải đảm bảo những yêu cầu khi đề ra câu hỏi và việc vận dụng phương pháp đó Sở dĩ như vậy là vì trong phương pháp vấn đáp, câu hỏi có ý nghĩa hết sức quan trọng Không biện

pháp nào linh hoạt, uyén chuyén, dé diéu khién hoat động nhận thức của học sinh băng

cách đề ra câu hỏi

s* Phân loại câu hỏi: Tuy theo cơ sở phân loại mà có những loại câu hỏi sau:

- Dựa theo nội dung, sự diễn đạt ngôn ngữ, sự nhân giọng, người ta phân ra câu hỏi

đơn giản, câu hỏi phức tạp

- Dựa theo mục đích dạy học có thể phân ra câu hỏi định hướng, câu hỏi gợi mở, câu

hỏi nhắc nhở

- Dựa theo chức năng có thể phân ra câu hỏi phân tích — tổng hợp, câu hỏi so sánh,

đối chiếu, câu hỏi hệ thống hoá tri thức, câu hỏi đòi hỏi cụ thể hoá tri thức

- Dựa theo mức độ tính chất hoạt động nhận thức của học sinh có thể phân ra câu hỏi

đòi hỏi giải thích, minh hoạ, câu hỏi tái hiện, câu hỏi có tính vẫn đề

+ Câu hỏi tái hiện là câu hỏi mà câu trả lời chỉ cần nhớ lại những tri thức đã được lĩnh

hội trước đây

+ Câu hỏi có tính vẫn để là câu hỏi tạo cho học sinh gặp phải một tình huống có van

để, nghĩa là gây nên trạng thái tâm lý giữa điều đã biết và điều chưa biết, nhưng muốn biết Câu trả lời trong câu hỏi có tính vẫn để chưa có trong câu trả lời trước đó của học

sinh, mà đòi hỏi phải cần có tri thức mới Để có tri thức đó, cần phải có hành động trí tuệ

có một quá trình tư duy có chủ đích nhất định

Điều kiện câu hỏi trở thành câu hỏi có tinh van dé

- Câu hỏi phải có mối liên hệ logic với những khái niệm đã lĩnh hội trước đây va những tri thức phải ở trong tình huống nhất định

- Câu hỏi phải chứa đựng mâu thuẫn nhận thức; câu hỏi phải gây lên sự ngạc nhiên,

điều nghịch lý khi đối chiếu điều đã biết từ trước với điều đang học và cảm thay không thoả mãn với tri thức, kỹ năng, kỹ xảo trước đây và xuất hiện nhu cầu phải lĩnh hội tri

thức mới để giải quyết câu hỏi đang đặt ra

Nghệ thuật đặt câu hỏi: Việc sử dụng phương pháp vẫn đáp phụ thuộc vào nghệ thuật

đặt câu hỏi của giáo viên Biết đặt câu hỏi và tăng dần tính phức tạp, tính khó khăn của

câu trả lời là một ttrong những thói quen sư phạm quan trọng và cần thiết nhất Nghệ thuật đặt câu hỏi phải đảm bảo những yêu cầu sau:

- Trong tình huống học tập nhất định giáo viên phải đặt câu hỏi như thế nảo đòi hỏi

học sinh phải tích cực hoá tải liệu đã lĩnh hội trước đây, vạch ra ý nghĩa cơ bản của tri thức đã học

- Câu hỏi không đơn thuần đòi hỏi học sinh tái hiện tài liệu đã lĩnh hội mà phải vận

dụng những tri thức đã năm trước đây để giải quyết vẫn đề mới Lẽ tất nhiên có những

trường hợp câu hỏi đòi hỏi tái hiện trực tiếp tài liệu không chỉ đúng lúc mà là cần thiết.

- Câu hỏi phải hướng trí tuệ của học sinh vào mặt bản chất của những sự vật, hiện

tượng phải nghiên cứu, phải hình thành tư duy biện chứng cho họ

-_ Câu hỏi phải đặt như thế nào để đòi hỏi học sinh xem xét những sự kiện, hiện tượng trong mối liên hệ với nhau, nhìn nhận hiện tượng, sự vật không chỉ theo những thành to,

theo từng bộ phận mà còn theo tính chỉnh thể toàn vẹn của chúng

-_ Câu hỏi đặt ra phải theo những quy tắc logic

-_ Việc biểu đạt câu hỏi phải phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, đặc điểm cá nhân, trình

độ hiểu biết và kinh nghiệm của học sinh Khối lượng những khái niệm trong những câu hỏi của giáo viên không được vượt quá khả năng tìm ra câu trả lời đúng của học sinh

- Câu hỏi phải có nội dung chính xác, rõ ràng, dễ hiểu, thống nhất, không thể có hai câu trả lời đều đúng, về hình thức phải gọn gàng, sáng sủa

s* Yêu cầu đối với việc vận dụng phương pháp vẫn đáp

- Cần phải đặt câu hỏi cho toàn lớp rồi mới chỉ định học sinh trả lời Khi một học sinh trả lời xong, cần yeu cau những học sinh khác nhận xét, bổ sung, sửa chữa câu trả lời

nhăm thu hút sự chú ý lắng nghe câu trả lời của bạn với tỉnh thần phê phán Qua đó ma kích thích hoạt động chung của cả lớp

- Khi học sinh trả lời, giáo viên cần lắng nghe Nếu cần thiết đặt thêm câu hỏi phụ,

câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh trả lời câu hỏi chính

- Cần có thái độ bình tĩnh khi học sinh trả lời sai hoặc thiếu chính xác, tránh thái độ

nôn nóng vội vàng cắt ngang ý của họ khi không thật cần thiết Chú ý uốn nắn, bố sung câu trả lời của học sinh, giúp họ hệ thống hoá lại những tri thức đã thu được trong quá trình vấn đáp

- Không chỉ chú ý kết quả câu trả lời của học sinh mà cả cách diễn đạt câu trả lời của

họ một cách chính xác, rõ ràng, hợp logie Đó là điều kiện quan trọng đề phát triển tư duy logic của họ

- Cần chú ý sử dụng mọi biện pháp nhằm thúc đây học sinh mạnh dạn nêu thắc mắc

và khéo léo sử dụng thắc mắc đó để tạo nên tình huống có vấn đề và thu hút toàn lớp tham gia thảo luận, tranh luận để giải quyết vẫn đề đó Qua đó có thể góp phân lấp lỗ

hồng, chữa những sai lầm hoặc hiểu chưa chính xác những nội dung học tập của học sinh

1.1.3 Phần nhóm các phương pháp dạy học trực quan

Phân nhóm này bao gồm phương pháp trình bày trực quan và phương pháp quan sát 1.1.3.1 Phương pháp trình bày trực quan

Là phương pháp sử dụng những phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật dạy học

trước, trong và sau khi năm tài liệu mới trong khi ôn tập củng có, hệ thống hoá và kiểm

tra tri thức, kỹ năng, kỹ xảo

Phương pháp trình bày trực quan thể hiện dưới hai hình thức minh hoạ và trình bày

- Minh hoạ thường trưng bày những đỗ dùng trực quan có tính chất minh hoạ như

bản mẫu, biểu đồ, bức tranh, tranh chân dung các nhà khoa học, hình vẽ trên bảng

- Trình bày thường gắn liên với việc trình bảy những thí nghiệm, những thiết bị kỹ thuật, chiếu phim đèn chiếu, phim điện ảnh, băng video

+ Trình bày thí nghiệm là trình bày mô hình đại diện cho hiện thực khách quan được

lựa chọn cân thận về mặt sư phạm Nó là cơ sở, điểm xuất phát trong quá trình nhận thức học tập của học sinh, là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn

+ Thông qua sự trình bày thí nghiệm của giáo viên mà học sinh không chỉ lĩnh hội dễ dàng tri thức mà còn giúp họ học tập được những động tác mẫu mực của giáo viên, nhờ vậy, dễ dàng hình thành kỹ năng, kỹ xảo biểu diễn thí nghiệm

+ Thí nghiệm ở trường phố thông có thể dưới dạng do giáo viên biểu diễn và do học sinh tiến hành trong khi học bài mới tại lớp họăc luyện tập trong phòng thí nghiệm

1.1.3.2 Phương pháp quan sát

s* Định nghĩa

-_ Quan sát là sự tri giác có chủ đích, có kế hoạch tạo khả năng theo dõi tiễn trình và

sự biến đỗi diễn ra trong đối tượng quan sát Quan sát là hình thức cảm tính tích cực nham thu nhấp những sự kiện, hình thành những biểu tượng ban đầu về đối tượng của thế giới xung quanh Quan sát găn chặt với tư duy

- Quan sát được học sinh sử dụng khi giáo viên trình bày phương tiện trực quan,

phương tiện dạy học hoặc khi chính học sinh tiễn hành làm việc trong phòng thí nghiệm

s* Phân loại

-_ Căn cứ vào cách thức quan sát có thể phân ra quan sát trực tiếp, quan sát gián tiếp -_ Căn cứ vào thời gian quan sát có thể phân ra quan sát ngắn hạn, quan sát dài hạn -_ Căn cứ vào phạm vi quan sát có thể phân ra quan sát toản diện, quan sát khía cạnh -_ Căn cứ vào mức độ tổ chức quan sát có thể phân ra quan sát tự nhiên và quan sát có

bồ trí, sắp xếp

s* Ưu điểm và hạn chế của nhóm phương pháp dạy học trực quan

II

- Các phương pháp dạy học trực quan nếu được sử dụng khéo léo sẽ làm cho các phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật dạy học tạo nên nguồn tri thức Chức năng

đó của chúng chủ yếu gan liền với sự khái quát những hiện tượng, sự kiện với phương

pháp nhận thức quy nạp Chúng cũng là phương tiện minh hoạ để khăng định những kết luận có tính suy diễn và còn là phương tiện tạo nên những tình huống vẫn để và giải quyết vấn đề Vì vậy phuơng pháp dạy học trực quan góp phan phát huy tính tích cực

nhận thức của học sinh

-_ Với phương pháp dạy học trực quan sẽ giúp học sinh huy động sự tham gia của

nhiều giác quan kết hợp với lời nói sẽ tạo điều kiện dễ hiểu, dễ nhớ và nhớ lâu, làm phát triển năng lực chú ý, năng lực quan sát, óc tò mò khoa học của họ

- Tuy vậy, néu không ý thức rõ phương tiện trực quan chỉ là một phương tiện nhận thức mà lạm dụng chúng thì dễ làm cho học sinh phân tán chú ý, thiếu tập trung vảo những dấu hiệu bản chất, thậm chí còn làm hạn chế sự phát triển năng lực tư duy trừu tượng của trẻ

s* Những yêu cầu cơ bản của việc sử dụng phân nhóm phương pháp dạy học trực quan

- Lựa chọn thận trọng các phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật dạy học sao

cho phù hợp với mục đích, yêu cầu của tiết học

-_ Giải thích rõ mục đích trình bày những phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật

dạy học theo một trình tự nhất định tuỳ theo nội dung bài giảng

- Các phương tiện đó cần chuẩn bị tỉ mỉ, chu đáo, tìm mọi biện pháp giải thích rõ

ràng nhất những hiện tượng, diễn biến quá trình và kết quả của chúng, những biện pháp hướng dẫn học sinh quan sát để phát hiện nhanh những dấu hiệu bản chất của sự vật, hiện

tượng

-_ Cần tính toán hợp lý số lượng phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật dạy học phù hợp với nội dung của tiết học Không tham lam trình bày nhiều phương tiện để tránh

kéo dài thời gian trình bày và làm ảnh hưởng đến hiệu quả của tiết học

- Để học sinh quan sát có hiệu quả cần xác định mục đích, yeu cau, nhiém vu quan

sát, hướng dẫn quan sát, cách ghi chép những điều quan sát được Trên cơ sở đó giúp họ rút ra những kết luận đúng đắn, có tính khái quát và biểu đạt những kết luận đó dưới dạng

văn nói hoặc văn viêt một cách rõ ràng, chính xác

- Bao dam cho tat ca hoc sinh quan sát sự vật, hiện tượng rõ ràng, day đủ, nếu có thể

thì phân phát các vật thật cho họ Để các đỗ dùng trực quan dé quan sát cần dùng các

thiết bị có kích thước đủ lớn, bố trí thiết bị ở nơi cao, chú ý tới ánh sáng, tới những quy

luật cảm giác, tr1 g1ác

-_ Chỉ sử dụng những phương tiện dạy học khi cần thiết Sau khi sử dụng xong nên cất ngay để tránh làm mất sự tập trung chú ý của học sinh

- Dam bảo phát triển năng lực quan sát chính xác của học sinh

- Dam bao phối hợp lời nói với việc trình bảy các phương tiện trực quan và phương

tiện kỹ thuật dạy học Có bốn hình thức phối hợp như sau:

+ Hình thức phối hợp thứ nhất: Dưới sự chỉ đạo bang lời của giáo viên, học sinh quan sát trực tiếp các sự kiện, hiện tượng Từ đó, chính họ rút ra những thuộc tính, những mối

quan hệ của chúng, những kết luận không cần suy lý

+ Hình thức phối hợp thứ hai: Trên cơ sở quan sát các đối tượng và dựa vào tri thức

đã học của học sinh, giáo viên dẫn dắt họ biện luận, nêu ra các mối liên hệ giữa những

hiện tượng bằng các biện pháp quy nạp, từ đó rút ra kết luận

+ Hình thức phối hợp thứ ba là biện pháp minh hoạ đối với những hiện tượng đơn giản Bang lời nói giáo viên thông báo trước những hiện tượng, sự kiện, kết luận rồi sau

đó trình bảy phương tiện trực quan nhằm minh hoạ điều đã trình bày Hình thức này ngược với trường hợp thứ nhất

+ Hình thức phối hợp thứ tư là hình thức có tính chất suy diễn Với nội dung phải nghiên cứu phức tạp thì giáo viên băng lời nói mô tả diễn biễn của hiện tượng, kích thích học sinh tái hiện những tri thức đã học có liên quan đến hiện tượng để giải thích hiện tượng đó Tiếp đó, giáo viên trình bảy phương tiện trực quan để minh hoạ nhằm khang

định những điều đã trình bày của mình Hình thức phối hợp này ngược với hình thức thứ

hai

Hai hình thức phối hợp đầu đòi hỏi học sinh phải tiến hành hoạt động nhận thức tích

cực hơn hai hình thức phối hợp sau Song phải căn cứ vảo tính chất nội dung, trình độ tri

thức và trình độ phát triển của học sinh mà lựa chọn hình thức nào cho thích hợp

1.1.4 Phương pháp giải thích — mình hoạ

- Phương pháp giải thích minh hoạ là phương pháp mà chức năng của nó thể hiện ở chỗ giáo viên thông báo cho học sinh những thông tin có sẵn bằng những phương tiện khác nhau: ngôn ngữ nói, ngôn ngữ ấn loát, phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật

13

dạy học, trình bày những cách thức hoạt động còn học sinh tiếp nhận, ghi nhớ những

thông tin đó

-_ Với phương pháp này những kinh nghiệm đã được hệ thống hoá và khái quát hoá

của nhân loại được truyền đạt một cách tiết kiệm hơn cả Thiếu phương pháp đó thì không thể đảm bảo cho học sinh hành động một cách có chủ đích được, vì để có hành

động đúng bao giờ học sinh cũng phải dựa vào những tri thức tối thiểu về mục đích, về

trình tự, về đối tượng hoạt động

1.1.5 Phương pháp kiểm tra, đánh giá, tự kiểm tra, tự đánh giá

- Kiểm tra, đánh gia, tu kiém tra, tu danh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh là

một khâu quan trọng trong quá trình dạy học Phương pháp kiểm tra bao gồm: Kiểm tra

miệng, kiểm tra viết, kiểm tra thực hành

1.1.5.1 Các dạng kiểm tra

-_ Ở trường trung học thường sử dụng các dạng kiểm tra sau

+ Kiểm tra thường ngày

+ Kiểm tra định kỳ Dạng kiểm tra này thường được thực hiện sau khi đã học xong một chương, một số chương Do đó, khối lượng tr1 thức, kỹ năng, kỹ xảo trong nội dung

kiểm tra khá lớn và có tính tông quát hơn so với kiểm tra thường ngày

+ Kiểm tra tong két: Dang kiém tra này được thực hiện vào cuối học kỳ, cuối năm

học nhằm đánh giá kết quả chung những điều đã học trong một phân hoặc toàn bộ giáo

trình

1.1.5.2 Các phương pháp kiểm tra

Các dạng kiểm tra trên được thực hiện qua các phương pháp kiểm tra sau

cũ, mà cả trong và sau khi học bài mới, khi ôn tập khi mở đầu cho công tác thực hành,

công tác thí nghiệm

- Kiểm tra miệng có thể dùng lời, có thể kết hợp trình bày đỗ dùng trực quan với lời nói, đòi hỏi học sinh tái hiện tri thức đã biết để giải thích một hiện tượng, sự kiện hoặc

giải quyết một vấn để trong hoàn cảnh mới đòi hỏi phải tư duy một cách sáng tao

-_ Kiểm tra miệng có những ưu điểm và hạn chế như phương pháp van đáp, vì phương pháp van đáp có thể thực hiện được chức năng kiểm tra Vì vậy việc sử dụng nó cần theo những yêu cầu cơ bản của phương pháp vấn đáp

- Trudc khi công bố điểm (một hình thức đánh giá), giáo viên cần tông kết những ưu

điểm và nhược điểm trong tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh được kiểm tra ( một

hình thức đánh giá khác) Với những điều kiện như vậy thì kiểm tra và đánh giá mới có ý nghĩa động viên và giáo dục

s* Kiểm tra viết: Phương pháp này được sử dụng cả trước và sau khi học một tiết

học, một phần chương, một chương, một số chương hoặc toàn bộ môn học

- Tuy theo yêu cầu của nội dung kiểm tra mà thời gian dành cho nó cũng khác nhau, trong khoảng 10- 15 phút, mà cũng có thể trong cả tiết học

-_ Một trong những hình thức kiểm tra viết hiện đang được sử dụng ngày càng nhiều,

đó là hình thức trắc nghiệm Với hình thức đó giáo viên đòi hỏi điền các từ thích hợp vảo câu hoặc nêu lên câu hỏi, cho các phương án trả lời và lựa chọn phương án trả lời đúng -_ Kiểm tra viết có ưu thế hơn kiểm tra miệng Cụ thể là: có thể kiểm tra đồng thời tất

cả học sinh toàn lớp trong một thời gian nhất định; dễ dàng thống nhất yeu cầu kiểm tra,

đánh giá; giúp học sinh rèn luyện cách diễn đạt ý nghĩ của mình bằng ngôn ngữ viết; cho phép sử dụng tiết kiệm thời gian học tập

-_ Puy nhiên, nó cũng có những han chế, cụ thể là: Kiểm tra viết thiếu sự tiếp xúc sinh

động giữa giáo viên và học sinh và điều đó có ảnh hưởng đến nội dung câu trả lời của họ -_ Khi kiểm tra viết cần chú ý đến những yêu câu sau

+ Điều đầu tiên là ra đề bài phải chính xác, dễ hiểu và hiểu như nhau với mọi người,

vừa sức, phù hợp với thời gian làm bài, phát huy được trí thông minh của học sinh Để

đạt được điều đó cần diễn đạt câu hỏi rõ ràng; chọn từ có nghĩa chính xác; dùng câu đơn

giản; tránh từ gây hiểu lầm; tránh những câu hỏi lập khuôn theo sách giáo khoa, hoặc những câu hỏi khăng định, những câu hỏi có tính đánh lừa hay cài bẫy (như câu hỏi thừa

giả thiết)

+ Trong khi tiến hành kiểm tra, tạo điều kiện cho học sinh bình tĩnh, tập trung tư

tưởng, tự giác làm bài đầy đủ và cần thận

+ Đáp án chấm phải chính xác, rõ ràng, mọi người hiểu như nhau thang điểm từng câu từng ý phù hợp với nội dung phải trả lời

+ Chấm bài cần thận, có lời nhận xét chính xác, rõ ràng ngắn gọn

+ Trả bài đúng hạn, có nhận xét chung đối với những kết quả, những sai lầm phố biến chung của cả lớp, những sai lầm lớn của một số người về hình thức, phương pháp làm bài, phương pháp độc đáo hay của một số cá nhân, nhận xét cả về thái độ làm bài

15

* Kiếm tra thực hành: Phương pháp này nhằm kiểm tra kỹ năng kỹ xảo thực hành

như đo lường, thí nghiệm, lao động ở trên lớp, trong phòng thí nghiệm, ở vườn trường

-_ Việc kiểm tra kỹ năng, kỹ xảo lao động bằng các bài tập đòi hỏi học sinh thực hiện một quy trình các thao tác, biện pháp nhất định Những bài tập đòi hỏi phải giải thích về mặt lý thuyết lại yêu cầu các em tìm ra các biện pháp hoặc phương pháp chứng minh

- Kiểm tra thực hành có thể tiến hành với từng cá nhân hoặc từng nhóm nếu từng cá nhân không thể tiễn hành đạt kết quả chắc chăn

s* Kiểm tra bằng máy: Ở một số nước hiện nay người ta sử dụng phương pháp

kiểm tra bang may vé chat lượng lĩnh hội tri thức, đặc biệt là về môn Toán và khoa học tự nhiên Chương trình kiểm tra được đưa vào máy, học sinh chọn câu trả lời bang số và ân

vào số tương ứng trên máy Phương pháp này đảm bảo tính khách quan cao, nhưng nó không chú ý đến đặc điểm tâm lý của học sinh, không cho phép kiểm tra được tính logic,

sự biểu đạt ngôn ngữ và giúp đỡ kịp thời khi học sinh gặp khó khăn Điều đó chứng tỏ răng ngay cả trong kiểm tra cũng cần phối — kết hợp các phương pháp kiểm tra, cả kiểm tra dùng máy và kiểm tra không dùng máy vẻ chất lượng học tập của học sinh

* Phương pháp tư kiểm tra, tư đánh øiá: Để người học ý thức rõ bản thân mình

phải tự học, học tập liên tục, học tập suốt đời, phải hình thành cho họ thói quen tự kiểm tra, tự đánh giá mức độ lĩnh hội tài liệu học tập kỹ năng, tự lực phát hiện những sai lam

mac phải và vạch ra cách khắc phục những lỗ hồng trong sự hiểu biết của mình Đó là đặc điểm chủ yếu của giai đoạn hoàn thiện việc kiểm tra hiện nay trong nhà trường phổ thông Vì vậy, trong quá trình kiểm tra bao giờ cũng găn chặt sự kiểm tra với sự tự kiếm

tra của học sinh, sự đánh giá với sự tự đánh giá

1.1.5.3 Đánh giá và tự đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xáo

- Kết quả kiểm tra việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo được thể hiện trong việc

đánh giá

- Đánh giá là sự biểu thị thái độ theo một chuẩn mực nhất định Thông qua kết quả kiểm tra, người đánh giá (giáo viên) nêu một nhận xét tổng hợp, đôi khi băng lời hoặc băng lời kết hợp với điểm số Vì vậy, hình thức đánh giá có thể là nhận xét bằng lời, bằng

chữ hoặc bằng điểm số

-_ Khi đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo phải căn cứ cả về mặt số lượng và chất lượng

của kết quả học tập của học sinh

- Khi đánh giá cần phải khuyến khích học sinh tự đánh giá mình và đánh giá lẫn nhau Trên cơ sở đó, giáo viên phải phân tích cụ thể mặt ưu và nhược điểm trong tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo của học sinh; Đồng thời chỉ ra cách khắc phục mặt nhược và phát huy ưu

điểm của họ

-_ Việc đánh giá phải đúng đăn, phản ánh khách quan chất lượng tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh Nếu giáo viên quá dễ dãi trong việc đánh giá kết quả học tập của học

sinh sẽ làm cho chính họ, cho những người lãnh đạo nhà trường, cha mẹ học sinh hiểu

không đúng vẻ chất lượng học tập của học sinh Ngoài ra tập thể lớp sẽ có quan niệm không đúng về những yêu câu của giáo viên đối với chất lượng tri thức, kỹ năng, kỹ xảo Mặt khác, giáo viên cũng không được khắt khe, hạ thấp điểm của học sinh Điều đó làm cho học sinh chán nản và không thích học

- Giáo viên không được thờ ơ trong việc đánh giá kết quả học tập của học sinh, vì mỗi sự đánh giá như thế sẽ làm cho học sinh lo lắng, hồi hộp và để lại những ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn họ Vì vậy, người giáo viên không được sử dụng biện pháp đánh

giá như một phương tiện để răn đe, trách phạt về một hành vi nào đó, hoặc vội vảng nhận

xét, cho điểm thấp câu trả lời sai hoặc không trả lời được khi chưa rõ nguyên nhân vì sao

người học sinh đó không hoàn thành được nhiệm vụ học tập của mình

1.2 VAI TRO CUA CONG NGHE THONG TIN TRONG HOAT ĐỘNG

DAY VA HOC

- Trong day hoc, cong nghé thong tin (CNTT) dugc su dung nhu la mot cong cu lao động trí tuệ, giúp lãnh đạo nhà trường nâng cao chất lượng quản lý, giúp các thây cô giáo

nâng cao chất lượng dạy học Học sinh có thể sử dụng máy tính như một công cụ học tập

nhăm nâng cao chất lượng hình thức kiến thức mới; bởi lẽ CNTT có chức năng riêng của

nó, đó là : thu thập xử lý, lưu trữ và truyền dữ liệu CNTTT sẽ làm thay đôi không chỉ nội

dung mà còn làm thay đối phương pháp truyền đạt của người thầy trong dạy học Trong mỗi giờ học, giáo viên có thể minh họa bài giảng một cách sinh động, thông qua hình

ảnh, âm thanh Thậm chí giáo viên còn có thê tiễn hành các thí nghiệm minh họa trực tiếp

trong khi giảng Thông qua việc nối mạng internet, giáo viên và học sinh có thể biết thêm các tài liệu tham khảo cân thiết trong khi học Vì máy tính có khả năng lưu trữ thông tin nên thông qua máy tính, giáo viên có thể tăng lên hàng trăm, hàng chục lượng thông tin trong một bải giảng, qua đó dé dang thé hiện được các phương pháp sư phạm như : phương pháp dạy học tình huống, phương pháp dạy học nêu vẫn đề, thực hiện đánh giá

17

và nâng cao chất lượng học tập toàn diện, khách quan ngay trong quá trình học, tăng khả năng tích cực chủ động tham gia học tập của người học

- Ung dụng và phát triển CNTT trong giáo dục và đào tạo sẽ tạo ra một bước chuyển

cơ bản trong quá trình cập nhật kịp thời và thường xuyên các tiến bộ khoa học — công nghệ trong nội dung chương trình đào tạo, đối mới phương pháp giảng dạy để nâng cao

chất lượng dạy học Hơn nữa, CNTT đem đến một tài nguyên giáo dục cho tất cả mọi

người, làm cho vai trò, vị trí của giáo viên thay đối, người học có thể phát huy tính tích cực truy cập vảo nguôn tài nguyên học tập vô cùng phong phú trên mạng internet với

những tiêu chí mới : học mọi lúc, mọi nơi,

- CNTT không chỉ dừng lại ở đôi mới phương pháp dạy học mà nó còn tham gia vào mọi lĩnh vực của nhà trường, đặc biệt trong vai trò quản lý CNTT là công cụ hỗ trợ đắc

lực ở tất cả các khâu, các nội dung công tác của người quản lý, từ việc lập kế hoạch, xếp thời khóa biểu lịch công tác đến việc thanh kiểm tra, thống kê, đánh giá, xếp loại

-_ Tuy nhiên, chúng ta cũng cần xác định rõ rằng: CNTT chỉ là phương tiện tạo thuận lợi cho triển khai phương pháp dạy học tích cực chứ không phải là điều kiện đủ của phương pháp này Không lạm dụng công nghệ nếu chúng không tác động tích cực đến

quá trình dạy học Đề một giờ học có ứng dụng CNTTT là một giờ học phát huy tính tích cực của học sinh thì điều kiện tiên quyết là việc khai thác CNTT phải đảm bảo các yêu

cầu và tính đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực mà giáo viên sử dụng Cần tránh việc dùng slide trình chiếu chỉ để thay việc viết bảng mà lại coi đó là tiết dạy ứng dụng

CNTT (cần phân biệt thế nào là giáo án điện tử, bản trình chiếu, bài giảng điện tử hay bài

giảng điện tử theo chuẩn E-Learning)

13 MỘT VÀI ỨNG DỤNG CUA CÔNG NGHỆ TIN HỌC VÀO GIANG

DẠY

- Ứng dụng CNTT trong dạy và học là việc ứng dụng nhưng thành tựu của CNTT

một cách phù hợp và hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Như vậy, Ứng dụng

CNTT trong giảng dạy và học tập không chỉ được hiểu theo nghĩa đơn giản là dùng máy tính vào các công việc như biên soạn tôi trình chiếu bài giảng điện tử ở trên lớp Ứng

dụng CNTT phải được hiểu là một giải pháp trong mọi hoạt động liên quan đến đào tạo: liên quan đến công việc của người làm công tác giáo dục; liên quan đến hoạt động nghiên cứu, soạn giảng: lưu trữ, tìm kiếm, trao đôi, chia sẻ kinh nghiệm và tài nguyên học tap

Và cao hơn, với E-Learning hoạt động dạy và học ngày nay được diễn ra mọi lúc, mọi

nơi Trên lớp, ở nhà, ngay tại góc học tập của mình học sinh vẫn có thể nghe thầy cô

giảng, vẫn được giao bài và được hướng dẫn làm bài tập, vẫn có thể nộp bài và trình bày

ý kiến của mình

-_ Một số hoạt động ứng dụng CNTT trong qua trình dạy học

+ Tra cứu thông tin phục vụ công tác nghiên cứu nâng cao kiến thức chuyên môn va lay

tư liệu hỗ trợ soạn giảng

+ Sử dụng các phần mềm hỗ trợ soạn giảng để tạo bài giảng điện tử như MS Powerpoint, Violet, iSpring Presenter và các phần mềm dựng phim

+ Sử dụng các phần mềm hỗ trợ làm đề thi/kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh như MS Word, MS Excel

+ Sử dụng diễn đàn, email như một phương tiện để giao lưu, trao đổi kinh nghiệm với

giáo viên các trường bạn trong cả nước

+ Cung cấp những hình ảnh, video và mô phỏng những thí nghiệm phức tạp, giúp người giáo viên giảm bớt thời gian, công sức đầu tư cho những vấn đề trước khi giảng dạy Khi

đó người giáo viên sẽ dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động dạy nhằm đạt được mục

tiêu đề ra

+ Có thê đánh giá mức độ tiếp thu bài ngay trong tiết học thông qua nhiều hình thức khác nhau như : câu hỏi trắc nghiệm, quan sát video, quan sát flash mô phỏng thí nghiệm ảo

19

Chuong 2

MOT VAI KIEN THUC VE QUANG HOC DUOC UNG DUNG

CONG NGHE THONG TIN

2.1 HIEN TUONG GIAO THOA

- Đây là đoạn video, flash trình bảy hiện tượng giao thoa của hai sóng Nếu chỉ có một nguồn tạo sóng thì không có hiện tượng giao thoa, từ đó giúp học sinh hiểu ra điều kiện

để xảy ra hiện tượng giao thoa là như thế nào, có thể quan sát rõ hơn về hiện tượng giao thoa

- Đoạn video có độ dài 37 giây

- Thí nghiệm được trình bày trên flash mô phỏng và quan sát video Video và flash này được giảng dạy trong nội bài hiện tượng giao thoa

1 Nếu chỉ tác động một nguồn sóng trên mặt nước thì sẽ có hiện tượng gì? (hình 2 l)

1 Có nguồn sóng trên mặt nước

=m_ Trên mặt nước xuất hiện các gợn sóng tròn đồng tâm lan truyền

2 Nếu ta tác động đồng thời hai nguồn sóng trên mặt nước, ta sẽ quan sát thấy hiện tượng øì? (hình 2.2)

m_ Hai sóng lan truyền độc lập với nhau

m_ Hai sóng gặp nhau và kết hợp thành một nguồn sóng rộng hơn

oO Hai song gap nhau và triệt tiêu nhau

20

ork

Hình 2.2 Tác động đồng thời hai nguồn sóng

3 Từ hình ảnh sau đây hãy rút ra điều kiện để xảy ra giao thoa ? (hình 2.3)

Hình 2.3 Điều kiện xảy ra giao thoa

n Phải có hai nguồn sóng kết hợp, nghĩa là hai nguồn này phải có cùng tần số,

cùng biên độ và có độ lệch pha không đồi

n Phải có hai nguồn sóng kết hợp, nghĩa là hai nguồn này có cùng tần số và biên

- Lưu ý : Đề chạy được flash máy tính cần cài đặt chương trình java hỗ trợ chạy cho ứng dụng mô phỏng này

- Trong đoạn video nảy, ta không thấy rõ hai hệ thống sóng tròn đồng tâm phát ra từ mỗi nguồn truyền đi như là hai hệ thống sóng riêng lẻ mà thay vào đó ta thấy có sự hòa trộn của hai hệ thông sóng : Có những điểm dao động với biên độ mạnh nhất (gọi là cực đại

21

giao thoa ) và những điểm không dao động (gọi là cực tiểu giao thoa), tập hợp các cực tiểu giao thoa tạo thành các đường hyperbol mà ta nhìn thấy rõ trong thí nghiệm, tập hợp các cực đại giao thoa cũng tạo thành các đường hyperbol mờ hơn (khó thấy hơn)

2.2 HIEN TUONG KHUC XA ANH SANG

- Đây là flash trình bày về hiện tượng khúc xạ ánh sáng khi ta truyền tỉa sáng vào môi trường chiết quang hơn thì tia khúc xạ như thế nào và khi truyền tia sáng vào môi trường chiết quang kém thì tỉa khúc xạ sẽ như thế nào Thí nghiệm này nham giúp học sinh hiểu

rõ hơn về hiện tượng khúc xạ ánh sáng

- Thí nghiệm được tiến hành trên flash mô phỏng và được sử dụng trong giảng dạy về

Hình 2.4 Tia sáng truyền vào môi trường chiết quang hơn

Oo Tia khúc xạ lệch xa pháp tuyến và ở phía bên kia pháp tuyến so với tia tới n_ Tia khúc xạ lệch gần pháp tuyến và ở phía bên kia pháp tuyến so với tỉa tới m_ Tia khúc xạ không bị lệch và ở phía bên kia pháp tuyến so với tia tới

2 Nếu ta tia sáng truyền vào môi trường chiết quang kém thì tia khúc xạ như thế nào? (hình 2.5)

Oo Tia khúc xạ lệch xa pháp tuyến và ở phía bên kia pháp tuyến so với tia tới

Oo Tia khtc xa lệch gần pháp tuyến và ở phía bên kia pháp tuyến so với tỉa tới

Oo Tia khúc xạ không bị lệch và ở phía bên kia pháp tuyến so với tỉa tới

m_ Tia khúc xạ lệch xa pháp tuyến và năm cùng phía với tia tới

Hình 2.5 Tia sáng truyền vào môi trường chiết quang kém

3 Quan sát và cho biết mối quan hệ của góc tới và góc khúc xạ như thế nào? (hình 2.6)

Chất: Nước Y|

Chiết suất (n} 1.33

- Ụ

Không khí NướcTinh Chất: Tính v| Chiết suất (n} 1.50

————VW- Không khí NướcTiinh

Ciiết suất (n} 150 _ Chat: Tính vỈ

Qe

Hộp công cụ

Hình 2.6 Quan hệ giữa góc tới và góc khúc xạ

Oo Góc tới và góc khúc xạ tỉ lệ với nhau, góc tới tăng thì góc khúc xạ cũng tăng

- Pừ thí nghiệm trên, ta có thể hiểu rõ hơn về hiện tượng khúc xạ ánh sáng, nam ving

kiến thức hơn khi tia sáng truyền vào môi trường chiết quang hơn thì tia khúc xạ lệch gần

23