Giáo trình tiện gá lắp chi tiết phức tạp

Giáo trình tiện gá lắp chi tiết phức tạp được biên soạn phục vụ cho sinh viên ngành cơ khí từ trung cấp đến đại học Giáo trình tiện gá lắp chi tiết phức tạp được biên soạn phục vụ cho sinh viên ngành cơ khí từ trung cấp đến đại học

KHOA CƠ KHÍ CHẾ TẠO

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC / MÔ ðUN

TIỆN CHI TIẾT CÓ GÁ LẮP PHỨC TẠP

Biên soạn: ðỖ ðĂNG KHOA

TRƯỜNG CAO ðẲNG NGHỀ ðỒNG NAI

KHOA CƠ KHÍ CHẾ TẠO

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC / MÔ ðUN

TIỆN CHI TIẾT CÓ GÁ LẮP PHỨC TẠP

Biên soạn: ðỖ ðĂNG KHOA

2014

MỤC LỤC

1 Lời nói ñầu……… 3

2 Tài liệu tham khảo……… 4

3 Giới thiệu về Môdun……… 5

4 Bài 1: Tiện trụ dài kém cứng vững dùng giá ñỡ di ñộng 7

5 Bài 2: Tiện trụ dài kém cứng vững dùng giá ñỡ cố ñộng 14

LỜI NÓI ðẦU

Dựa vào yêu cầu và ñiều kiện cụ thể của việc ñào tạo nghề Tiện thuộc khoa cơ khí chế tạo của trường Cao ðẳng Nghề ðồng Nai, giáo trình tiện cơ bản ñược xây dựng

và biên soạn lại trên cơ sở chương trình khung ñào tạo nghề cắt gọt kim loại ñã ñược nhà nước phê duyệt và ban hành, giáo trình ñược thực hiện bởi tập thể giáo viên bộ môn tiện

cơ bản, thuộc khoa cơ khí chế tạo trường Cao ðẳng Nghề ðồng Nai

Trên cơ sở là chương trình khung, phân tích nghề, phân tích công việc và yêu cầu thực tiễn của thị trường lao ñộng tại ñịa phương, ñồng thời căn cứ vào tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng nghề của cấp ñộ ñược ñào, từ ñó tập thể giáo viên của nghề ñã nghiên cứu, hội ý và ñi ñến thống nhất biên soạn giáo trình tiện cơ bản cho sát với khả năng và nhiệm

vụ thực tế của nhà trường, ñồng thời vẫn ñịnh hướng ñúng theo chương trình chung cấp quốc gia

Trong quá trình thực hiện do tập thể giáo viên của bộ môn tiện không nhiều, ñiều kiện nghiên cứu còn thiếu do ñó không thể không có những thiếu sót nhất ñịnh, tập thể giáo viên chúng tôi xin nhận sự ñóng góp ý kiến của mọi người cho giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn

Xin chân thành cám ơn!

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Phí Trọng Hảo - Nguyễn Thanh Mai Công nghệ chế tạo máy Nhà xuất bản giáo dục Năm 2004

[2] PGS-TS Nguyễn Thế ðạt An toàn lao ñộng Nhà xuất bản giáo dục Năm 2001

[3] PGS-TS Trần Sỹ Túy – TS Nguyễn Tiến Lưỡng Cơ sở cắt gọt kim l

[4] Hướng dẫn dạy tiện kim loại - V.A Xlêpinin - Nhà xuất bản công nhân kỹ thuật -1977

[5] Kỹ thuật tiện - ðnhêjnưi -Chixkin -Toknô - Nhà xuất bản Mir - 1981

[6] Kỹ thuật Tiện - ðỗ ðức Cường - Bộ cơ khí luyện kim

Nếu tham khảo từ website thì phải ghi rõ ñịa chỉ (ñường link) chi tiết

GIỚI THIỆU VỀ MÔ ðUN

VỊ TRÍ, Ý NGHĨA, VAI TRÒ MÔ ðUN:

Trong thực tế nhiều chi tiết có hình dáng không cân xứng như trục, bạc lệch tâm, trục kém cứng vững, trục có ñường kính lớn cần phải gia công mặt ngoài và mặt ñầu nhưng không thể dùng những phương pháp gá lắp thong thường như mâm cặp, mũi tâm

mà phải dùng những phương pháp ñặc biệt có dùng phương tiện khác hỗ trợ như giá ñỡ cố ñịnh, giá ñỡ di ñộng…ðể thực hiện việc tiện có gá lắp phức tạp trên máy tiện vạn năng ñòi hỏi người thợ ñã thực hiện ñược các thao tác tiện cơ bản mới có thể hoàn thành các công việc của môñun

MỤC TIÊU CỦA MÔ ðUN:

- Mô ñun này nhằm rèn luyện cho học sinh có ñầy ñủ kiến thức ñể lập ñuợc quy trình tiện chi tiết lệch tâm, chi tiết kém cứng vững, phân tích các sai hỏng có thể xảy ra và

có các giải pháp công nghệ ñể khắc phục trong quá trình tiện

- Có ñủ kỹ năng chuẩn bị, ñiều chỉnh, gá lắp và tiện ñảm bảo các yêu cầu kỹ thuật

về hình dạng, kích thước, chất lượng bề mặt, thời gian và an toàn

MỤC TIÊU THỰC HIỆN CỦA MÔ ðUN:

Học xong mô ñun này họcc sinh có khả năng:

- Vạch ñược quy trình tiện chi tiết lệch tâm, chi tiết kém cứng vững hợp lý theo từng trường hợp cụ thể

- Chuẩn bị và ñiều chỉnh máy, gá lắp ñặt yêu cầu kỹ thuật

- Lựa chọn thông số công nghệ phù hợp với ñộ cứng vững cho chi tiết cụ thể

- Tiện chi tiết dài ñảm bảo hình dạng, kích thước, chất lượng bề mặt và thời gian

- Sắp xếp nơi làm việc gọn gàng, ñảm bảo an toàn

NỘI DUNG CHÍNH CỦA MÔ ðUN:

Mô ñun gồm có 2 bài

Số

Thời gian Tổng

số

Lý thuyết

Thực hành

Kiểm tra *

1 Tiện trụ dài kém cứng vững dùng giá ñỡ di ñộng

− Các phương pháp tiện mặt trụ kém cưng vững có dùng giá ñỡ cố ñịnh

và giá ñỡ di ñộng, tiện chi tiết lệch tâm

− Các phương pháp kiểm tra ñộ ñồng tâm, ñộ côn, ñộ lệch tâm của các chi tiết lệch tâm

− Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách phòng ngừa

2 THẢO LUẬN NHÓM LẬP TRÌNH TỰ CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH TIỆN CHI TIẾT THEO BẢN VẼ CHI TIẾT

3 XEM TRÌNH DIỄN MẪU VỀ CÁC THAO TÁC TỰ THỰC HIỆN TRÊN MÁY TIỆN CHI TIẾT THEO BẢN VẼ CHI TIẾT

4 THỰC HÀNH TIỆN CHI TIẾT THEO YÊU CẦU CỦA BẢN VẼ CHI TIẾT

YÊN CẦU VỀ ðÁNH GIÁ HOÀN THÀNH VỀ MÔðUN

1 Kiến thức :

− Chỉ ra ñược các yêu cầu kỹ thuật cho từng công việc cụ thể

− Nên ra ñược các phương pháp và dụng cụ kiểm tra ñánh giá chất lượng sản phẩm

− ðề ra ñược các biện pháp xử lý sai hỏng khi tiện chi tiết kém cứng vững, chi tiết lệch tâm

− ðược ñánh giá qua các bài viết, câu hỏi miệng, trácc nghiệm ñiền khuyết ñạt yêu cầu

2 Kỹ năng:

− Lập ñược quy trình hợp lý cho từng chi tiết

− Nhân dạng, lựa chọn và sử dụng ñúng các loại dụng cụ ño, chuẩn bị ñược dao cắt

và ñồ gá cho từng công việc cụ thể

− ðược ñánh giá bằng phương pháp quan sát với bảng kiểm, thang ñiểm ñạt yêu cầu

3 Thái ñộ:

− Cẩn thận, nghiêm túc khi vận hành máy

− Có trách nhiệm với yêu cầu của sản phẩm, giữ gìn và bảo quản dụng cụ, thiết bị

− Tuân thủ quy trình và ngăn ngừa các sai hỏng, tai nạn

BÀ1: TIỆN TRỤ DÀI KÉM CỨNG VỮNG DÙNG GIÁ ðỠ DI ðỘNG

MỤC TIÊU THỰC HIỆN

- Trình bày cấu tạo, công dụng và ñiều chỉnh ñược giá ñỡ di ñộng

- Tiện trục kém cứng vững ñúng quy trình, ñảm bảo yêu cầu kỹ thuật, thời gian và

an toàn

NỘI DUNG CHÍNH

- Yêu cầu kỹ thuật của trục dài

- Công dụng và cách sử dụng giá ñỡ di ñộng

- Phương pháp tiện trụ dài dùng giá ñỡ di ñộng

- Xác ñịnh các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục

- Các bước tiến hành

I YÊU CẦU KỸ THUẬT CỦA TRỤC DÀI

- ðảm bảo chính xác kích thước

- Có ñường sinh thẳng

- ðộ trụ (không có hình côn, hình tang trống, hình yên ngựa)

- ðộ tròn: Mọi mặt cắt vuông góc với ñường tâm ñều có ñộ tròn xoay (không bị ô van, không bị góc cạnh)

- ðộ ñồng tâm: tâm của mọi mặt cắt vuông góc với ñường tâm ñều nằm trên một ñường thẳng

sẽ gây rung ñộng (có tiếng kêu lách cách) thậm chí chi tiết có thể văng ra ngoài Muốn khắc phục các hiện tượng trên ta phải dùng giá ñỡ kèm theo nhằm bảo ñảm trục không bị uốn trong quá trình gia công

Các vấu của giá ñỡ làm bằng vật liệu dễ mài mòn như ñồng thau ñảm bảo cho bề mặt

ñã gia công không bị hư hỏng Mặt các vấu phải bôi dầu mỡ thường xuyên

Khi cắt gọt với tốc ñộ cao bề mặt các vấu nhanh mài mòn và bị nóng lên Nhiều khi bị mắc kẹt vấu và phôi ðể khắc phục tình trạng này người ta dùng giá ñỡ có vấu là ổ lăn Khi tiện trụ dài kém cứng vững dùng giá ñỡ phải có tay nghề vững Mỗi lần ñiều chỉnh từng vấu không ñều có thể làm uốn trục dần ñến kích thước ñường kính trục không ñều trên suốt chiều dài

Hình 25.1.1 Giá ñỡ di ñộng 1- Phôi 2- Thân giá ñỡ 3- Vấu ñỡ 4- Vít ñiều chỉnh vấu ñỡ

5- Vít hãm vấu ñỡ 6- Bu lông bắt chặt giá ñỡ và bàn xe dao 7- Bàn xe dao

III PHƯƠNG PHÁP TIỆN TRỤ DÀI DÙNG GIÁ ðỠ DI ðỘNG

Khi tiện trục trơn kém cứng vững giá ñỡ di ñộng ñược lắp lên mặt trên của bàn xe dao (hình 25.1.1) hoặc ở một số máy lắp bên hông phải của bàn xe dao bằng bu lông 6 Lùi các vấu ñỡ 3 ra khỏi tâm phôi bằng cách vặn các vít ñiều chỉnh 4'; 4'' Phôi 1 sau khi ñã ñược tiện mặt ñầu, khoan lỗ tâm và tiện thô xong gá lên hai mũi tâm (hoặc gá một ñầu

trên mâm cặp một ñầu trên mũi tâm sau) ðiều chỉnh các vít 4' và4'' sao cho các vấu ñỡ 3 ñược lắp trong thân giá ñỡ 2 ñỡ phôi ñảm bảo quay nhẹ mà không bị ñẩy cong do tác ñộng của lực cắt gọt Sau ñó hãm các vấu ñỡ 3 bằng các vít hãm 5 (giá ñỡ di ñộng có thể

có hai hoặc ba vấu ñỡ 3)

ðể giảm lực hướng kính (lực này luôn có hướng ñẩy cong phôi) nên khi dùng dao tiện ngoài có góc nghiêng chính lớn , tốt nhất là dùng góc vì như vậy lực hướng kính gần như bằng không

Hình 25.1.2 Sơ ñồ tiện trục kém cứng vững dùng giá ñỡ di ñộng

IV XÁC ðỊNH CÁC DẠNG SAI HỎNG, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH KHẮC PHỤC

- Gá cữ chặn không chắc chắn

- Phôi bị xê dịch

- ðo chính xác khi cắt thử

- Khử hết ñộ rơ khi sử dụng mặt số

- Gá cữ chặn không chắc chắn

- Dùng cữ chặn lắp trong lỗ côn trục chính

Bị tang trống - Phôi bị uốn do lực hướng kính

ñẩy dao

- Phần giữa băng máy bị mòn làm dao thấp hơn tâm vật gia công

- Dùng dao cóc góc nghiêng chính 900, giảm chiều sâu cắt

- ðiều chỉnh ñộ rơ của bàn trượt ngang

- Gá dao chắc chắn và ñúng tâm

Bị ô van - Mũi tâm trước bị lệch do lau

không sạch

- Trục chính bị ñảo do ổ ñỡ bị mòn hoặc ñai ốc ñiều chỉnh bị long

- Lau sạch mũi tâm và lỗ côn trục chính

- Mài sửa lại dao

- Giảm bước tiến dao, chiều sâu cắt

V CÁC BƯỚC TẾN HÀNH:

2 Tiện mặt ñầu, khoan tâm

- Gá phôi lên mâm cặp ba vấu tự ñịnh tâm

- Gá dao ñầu cong, mũi khoan tâm 3mm

- Tiện mặt ñầu ñạt chiều dài chi tiết và khoan lỗ tâm hai ñầu trục

3 Kiểm tra sự trùng tâm giữa mũi

tâm ụ trước và mũi tâm ụ sau

- Lắp hai mũi tâm lên máy

- Kiểm tra ñộ ñồng tâm và ñiều chỉnh nếu cần

1 lên hai mũi tâm Sau ñó hãm các vấu

ñỡ 3 bằng các vít hãm 5 sao cho các mặt vấu cách xa mặt trục

- Gá dao tiện ngoài có góc nghiêng

6 Tiện trục - Gá phôi trở ñầu

- Tiện trụ ngoài một ñoạn khoảng 40

mm Lùi dao ngang và di chuyển xe dao ñưa vấu ñỡ tiếp xúc với mặt trụ vừa tiện ðiều chỉnh các vít 4' và4'' sao cho các vấu ñỡ 3 tiếp xúc với mặt phôi ñảm bảo phôi quay nhẹ mà không bị ñẩy cong Hãm vấu ñỡ bằng vít hãm 5 Dùng tay quay nhẹ phôi ñể kiểm tra ñộ tiếp xúc của vấu ñỡ với mặt phôi, vô mỡ công nghiệp vào các vị trí tiếp xúc của các vấu ñỡ ñể giảm ma sát Tiếp ñó là quay tay quay bàn trượt dọc ñưa dao lên trước vấu khoảng 5mm ñể khi cắt gọt dao sẽ dọn ñường tránh cho các vấu khỏi

bị vấp trong quá trình di chuyển

Khởi ñộng trục chính quay, tiện tiếp ñoạn còn lại ñến lúc ñạt yêu cầu

Chú ý:

- Quay nhẹ phôi bằng tay sau khi ñiều chỉnh vấu ñỡ ñể kiểm tra ñộ tiếp xác của vấu ñỡ với mặt phôi, cảm nhận không

bị bó chặt mới khởi ñộng trục chính

- Nghe tiêng kêu lách cách do phôi va ñập vào mặt vấu ñỡ, phải dừng máy giảm ngay tốc ñộ trục chính và ñiều chỉnh lại vấu cho sít nhẹ mặt phôi

BÀI 2: TIỆN TRỤ DÀI KÉM CỨNG VỮNG DÙNG GIÁ ðỠ CỐ

ðỊNH

MỤC TIÊU THỰC HIỆN

- Trình bày ñầy ñủ công dụng và cách sử dụng giá ñỡ cố ñịnh

- Tiện trục kém cứng vững, tiện mặt ñầu ñạt yêu cầu kỹ thuật, thời gian và an toàn

NỘI DUNG CHÍNH

- Công dụng và cách sử dụng giá ñỡ cố ñịnh

- Phương pháp tiện trục kém cứng vững dùng giá ñỡ cố ñịnh

- Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục

Hình 25.2.1 Gia công trục kém cứng vững có dùng giá ñỡ cố ñịnh

a- Phôi gá trên hai mũi tâm và giá ñỡ cố ñịnh ñể gia công mặt ngoài

b- Phôi gá trên mâm cặp và giá ñỡ cố ñịnh ñể tiện mặt ñầu

Giá ñỡ cố ñịnh (hình 25.2.2) Gồm thân giá ñỡ 2 ñược kẹp chặt cố ñịnh trên băng máy

10 bằng tấm kẹp 6 và bu lông 7, ba vít 4', 4'', 4''' ñiều chỉnh ba vấu ñỡ 3; vít 8 hãm chặt nắp giá ñỡ 9 với thân giá ñỡ 2

Hình 25.2.2 Giá ñỡ cố ñiịnh

1- Phôi 2- Thân giá ñỡ 3- Vấu ñỡ 4- Vít ñiều chỉnh vấu ñỡ 5- Vít hãm vấu ñỡ 6- Tấm kẹp 7- Bu lông kẹp chặt giá ñỡ với băng máy 8- Vít hãm nắp trên của giá ñỡ

9- Nắp trên của giá ñỡ 10 Thân máy

- Các vấu thường có dạng côn bằng lắp với ñầu vít ñiều chỉnh 4 Vật liệu làm vấu ñỡ thường làm bằng ñồng hoặc thép Khi cắt gọt với tốc ñộ cao bề mặt các vấu nhanh mài mòn và bị nóng lên, nhiều khi bị mắc kẹt vấu và phôi ðể khắc phục tình trạng này người

ta dùng giá ñỡ có vấu là ổ lăn (hình 25.2.4)

Hình 25.2.3 Giá ñỡ lắp vấu ñỡ bằng ổ lăn

II PHƯƠNG PHÁP TIỆN TRỤC KÉM CỨNG VỮNG DÙNG GIÁ ðỠ CỐ ðỊNH

Ví dụ cần tiện một trục kém cứng vững ta thực hiện theo các bước theo hình 25.2.3 sau ñây:

Gá trục trên hai mũi tâm cặp tốc, tiện tròn ñều một rãnh dài hơn chiều dày vấu ñỡ (ñể lượng dư ñể tiện tinh) ở vị trí cần ñỡ ñảm bảo trơn nhẳn ñể ñặt vấu ñỡ Lắp giá ñỡ cố ñịnh lên băng máy và ñiều chỉnh các vấu ñỡ 4 tì sát mặt ñáy rãnh, hãm các vấu ñỡ 4 lại bằng vít 5 (không xiết quá chặt hoặc quá lỏng) Sau ñó tiện ñoạn từ ụ sau ñến sát giá ñỡ và gá phôi trở ñầu tiện ñầu thứ hai

Hình 25.2.4 Trình tự các bước tiện trục dài có dùng giá ñỡ cố ñịnh

- Luôn ñảm bảo mặt vấu ñỡ có dầu mỡ bôi trơn

Có những trường hợp cần thiết có thể sử dụng ñồng thời nhiều giá ñỡ cố ñịnh hoặc giá

ñỡ cố ñịnh kèm giá ñỡ di ñộng

III CÁC DẠNG SAI HỎNG, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH KHẮC PHỤC

Hãy ñiền vào cá ô trống trong bảng dưới ñây các nguyên nhân dẫn ñến các dạng sai hỏng khi tiện trục trục kém cứng vững khi dùng giá ñỡ cố ñịnh

Các dạng sai hỏng Nguyên nhân Cách khắc phục

900, giảm chiều sâu cắt và bước tiến

- Cạo sữa lại băng máy

- Dùng giá ñỡ hỗ trợ

Bị côn

- Mũi tâm sau bị lệch theo hướng ngang, các mặt côn lắp ghép bị bẩn hoặc bị vết va ñập

- ðiều chỉnh ñộ rơ của bàn trượt ngang

- Gá dao chắc chắn và ñúng tâm

Bị ô van

- Lau sạch mũi tâm và lỗ côn trục chính

- ðiều chỉnh ổ ñỡ trục chính

Bị hình yên ngựa

- Mài sửa lại dao, xiết vít bắt dao - chắc chắn

ðộ nhám không

ñạt

- Mài sửa lại dao

- Giảm bước tiến dao, chiều sâu cắt

IV CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

- Phôi ñủ lượng dư gia công

- ðủ các loại dao cắt cần thiết; dụng cụ cầm tay; thước cặp, pan me, ñồng hồ so, com pa ño ngoài; ñồ gá, trang bị bảo hộ lao ñộng và ñúng chủng loại

- Dầu bôi trơn ngang mức quy ñịnh

- Tình trạng thiết bị làm việc tốt, an toàn

3 Gá phôi trên 2 mũi tâm - Xác ñịnh vị trí ñường tâm phôi trùng với

ñường tâm máy

4 Gá dao tiện ngoài

- Gá dao ngang tâm máy

- ðầu dao nhô ra khỏi giá dao một khoảng bằng 1,5 chiều cao của thân dao

5 Tiện rãnh

- ðiều chỉnh ntrục chính

- Vị trí của rãnh ñể ñặt vấu giá ñỡ cách mặt ñầu

ở 1/2 hoặc 1/3 chiều dài trục phía ụ ñộng

- Dùng dao sắc, chiều sâu cắt mỏng ñề phòng cong và hỏng phôi

- Mặt rãnh hình trụ tròn ñều khi tiện lớp kim loại nhỏ nhất, ñộ nhám cấp 6, bề rộng rãnh > vấu tỳ 6- 8 mm

- ðộ không trụ <0,05 mm

6 Lắp giá ñỡ, gá phôi

- ðặt giá ñỡ cố ñịnh trên băng máy theo vị trí rãnh ñã cắt, lùi ba vấu ñỡ 5 bằng các vít ñiều chỉnh 4', 4'', 4''' ra xa phôi 1 (hình 25.2.5)

- Kẹp chặt giá ñỡ cố ñịnh với băng máy bằng tấm kẹp 6 và bu lông 7

- Lắp ñặt ñồng hồ so ñể rà ñộ ñảo theo hướng kính trong quá trình ñiều chỉnh vị trí các vấu ñỡ

- Tay trái quay nhẹ phôi, tay phải ñiều chỉnh lần lượt hai vấu ñỡ dưới 4'', 4''' chạm phôi trước Kẹp chặt nắp giá ñỡ 9 với thân giá ñỡ 2 bằng vít xiết 8 và ñiều chỉnh vấu 5 trên bằng vít 4' sao cho khi phôi quay ba vấu ñỡ của giá ñỡ tiếp xúc sít nhẹ ñều với mặt ñáy rãnh (chặt mà cũng không lỏng quá) Kiểm tra ñộ ñảo của phôi lại lần nữa

7 Tiện thô mặt trụ ngoài

7.1 Tiện thô mặt trụ ngoài ñầu thứ

nhất

- ðiều chỉnh ntrục chính hợp lý, S=0,1,0,15 mm/vòng

- Lượng dư theo ñường kính 1 mm

- Vô dầu mỡ lên mặt chịu ma sát của vấu ñỡ Chú ý: theo dõi những biến ñộng bất thường như: tiếng kêu lách cách- do vấu mòn phôi bị uốn cong gây rung ñộng, phôi va ñập vào mặt vấu Lúc này phie giảm tốc ñộ quay của phôi, ñiều chỉnh vấu, vô dầu mỡ, mài lại dao( nên

dùng dao có góc nghiêng chính

7.2 Gá phôi trở ñầu trên 2 mũi tâm Xác ñịnh vị trí của vấu ñỡ trên bề mặt ñã tiện