Động cơ, nhu cậu của người lao động và các biện pháp tác động đến động cơ theo hướng có lợi cho mục tiêu chung của doanh nghiệp

Động cơ, nhu cậu của người lao động và các biện pháp tác động đến động cơ theo hướng có lợi cho mục tiêu chung của doanh nghiệp

Lời mở đầu

Từ khi xuất hiện loài ngời, tổ chức xã hội loài ngời cũng đồng thời xuất hiện Tổ chức ấy không ngừng hoàn thiện và phát triển cùng với sự phát triển của nhân loại Hiểu theo nghĩa hẹp thì tổ chức là một tập thể của con ngời tập hợp nhau lại để thực hiện một nhiệm vụ chung hoặc nhằm đạt tới một mục tiêu xác

định của tập thể đó

Trong tổ chức của một doanh nghiệp cũng nh vậy, mọi ngời cùng hợp tác, làm việc với nhau vì mục tiêu chung của doanh nghiệp

Tuy nhiên, giữa mục tiêu chung và mục tiêu cá nhân nhiều khi vẫn còn mau thuẫn; để tạo ra sự hài hoà giữa mục tiêu chung của tổ chức với mục tiêu cá nhân

là nhiệm vụ của nhà quản lý

Bài viết xin đề cập đến đề tài: " Động cơ, nhu cầu của ngời lao động và các

biện pháp tác động đến động cơ theo hớng có lợi cho mục tiêu chung của doanh nghiệp "

Với tầm nhìn của một sinh viên thông qua những kiến thức về môn học Tổ chức quản lý cùng với một số tài liệu tham khảo, bài viết chắc chắn còn nhiều thiếu sót

Em rất mong đợc sự góp ý của các thầy cô để bài viết hoàn thiện hơn

Nội dung

I Tổng quan về nhu cầu và động cơ.

1 Khái niệm

Con ngời làm việc gì cũng đều có động cơ thúc đẩy vì động cơ là mục tiêu chủ quan của hoạt động của con ngời nhằm đáp ứng các nhu cầu đặt ra Nhu cầu

là cái mà con ngời cảm thấy thiếu, cảm thấy cần đợc thoả mãn; nó là khách quan Theo nhà tâm lý học ngời Mỹ Maslow, các nhu cầu của con ngời đợc sắp xếp theo thứ tự từ thấp dến cao:

- nhu cầu sinh lý: gồm những nhu cầu cơ bản để duy trì cuộc sống sinh học nh:

ăn, uống, mặc, ở,

- nhu cầu an toàn: là những nhu cầu về sự an toàn thân thể và sự ổn định trong đời sống cũng nh nhu cầu tránh khỏi sự đau đớn, sự đe doạ và bệnh tật

Nhu cầu an toàn của con ngời thể hiên qua sự mong muốn có một việc làm ổn

định, cùng với các phúc lợi y tế và sức khoẻ…

- nhu cầu liên kết xã hội: đợc ngời khác trong cộng đồng, tập thể chấp nhận và cộng tác

- nhu cầu tôn trọng: tự trọng và đợc ngời khác tôn trọng dẫn tới sự thoả mãn về quyền lực, uy tín, địa vị,…

Dù là nhân viên, ngời lao động thì họ cũng rất cần đợc tôn trọng bởi đây là một nhu cầu tự nhiên Trong xã hội hiện đại, nhiều nhu cầu khác có thể dễ dàng đợc

đáp ứng, nhng việc đợc tôn trọng và cảm giác giá trị của mình lại khó mà đợc thoả mãn

Những năm 90, ngành hàng không Mỹ rơi vào thế mất ổn định chỉ còn một vài hãng là còn giữ đợc kỉ lục về thu nhập tài chính, một trong số đó là hãng Delta Ngời quản lý hãng chẳng những đã tạo điều kiện để mọi ngời đợc nêu ra ý kiến của mình mà còn cử ra một bộ phận và chi nhiều tiền của, thời gian ra để kiểm chứng những ý kiến đó; cuối cùng một loạt chính sách đã đợc thay đổi Một thợ máy khi nhận lơng thấy còn thiếu 38USD (là số tiền anh làm thêm giờ), cấp trên trực tiếp của anh ta cũng không giải quyết đợc việc này Anh ta bèn phàn nàn với Giám đốc: " chúng tôi luôn gặp phải chuyện nh vậy, và cũng vì chuyện này mà nhiều nhân tài cảm thấy rất thất vọng" Ba ngày sau, ngời quản lý cao nhất của bộ phận đã ngỏ lời xin lỗi ngời thợ máy và hoàn đủ số tiền cho anh ta Chính từ việc này mà công ty đã suy nghĩ và cải tiến chính sách tiền lơng cho nhân viên của mình và từ cơ chế đó đã động viên đợc tính tích cực của toàn thể nhân viên và công ty đó đã thoát khỏi tình trạng khó khăn

Qua ví dụ trên, em muốn minh hoạ về nhu cầu tôn trọng của con ngời Nhân viên cấp dới cũng cần đợc các nhà quản lý lắng nghe và tôn trọng ý kiến của mình

Các nhà quản lý hiện đại cho rằng, sự phát triển của doanh nghiệp không chỉ đến

từ sự giàu có về kinh tế mà còn đến từ sức mạnh của con ngời, mà nhiệm vụ của ngời quản lý là thu hút và làm cho sức mạnh đó tăng lên Phơng pháp chỉ đạo công tác hiện đại là làm cho tất cả nhân viên đứng trên vị trí của ngời quản lý để phát huy đầy đủ ý kiến và cách nhìn của mình, ngời lãnh đạo sẽ thẩm tra lại tính khả thi của những ý kiến đó Chính sức sống mạnh mẽ đó là sức mạnh chung của cả doanh nghiệp để đạt đợc mục tiêu chung

- nhu cầu tự thân vận động: mong muốn đạt tới mức tối đa, phát huy hết mọi tiềm năng và hoàn thành mục tiêu đặt ra cho mình

Mỗi ngời đều có những mặt mạnh và phẩm chất tốt riêng nên điểm khác nhau là năng lực của họ Nếu công tác và những hứng thú của họ hài hoà với nhau thì họ

sẽ có đợc cảm giác "nh cá gặp nớc" vậy Trong công tác họ sẽ phát huy đầy đủ tính tích cực; ngợc lại, tài năng không đợc sử dụng đúng chỗ sẽ sinh ra tâm lý nghịch: ngời ta sẽ lo âu, buồn bã, trầm lăng, không thể làm tốt công việc đợc Là một ngời quản lý cần phải chú ý quan sát đặc điểm của mỗi nhân viên và căn cứ vào đặc tính của họ để bố trí vào các vị trí khác nhau, làm cho họ sử dụng đợc hết tài năng của mình

Ba nhu cầu đầu tiên: nhu cầu sinh lý, nhu cầu an toàn, nhu cầu liên kết xã hội là những yếu tố duy trì nhất thiết là phải có, nếu không có sẽ tạo bất bình; những nhu cầu này không tạo động lực Còn hai nhu cầu: nhu cầu tôn trọng và nhu cầu

tự thân vận động là những yếu tố định tính tạo động lực thúc đẩy ngời lao động làm việc

Khi xây dựng và xử lý các mối quan hệ, phải chú ý tạo ra và duy trì một môi tr -ờng làm việc của mọi ngời, mọi nhóm ngời để hoàn thành mục tiêu chung Sẽ không làm tốt đợc việc đó nếu không biết rõ cái gì là động lực thúc đẩy họ hoạt

động, tức là động cơ chi phối các hành vi của con ngời; và tác động nh thế nào lên những động cơ đó

2 Tính chất của nhu cầu

Nếu động vật cấp thấp sống theo bản năng, chỉ thoả mãn nhu cầu sinh lý để tồn tại thì con ngời lại làm việc, hành động theo sự thúc đẩy của động cơ

Hệ thống nhu cầu của hầu hết mọi ngời đều rất đa dạng, luôn có một số nhu cầu khác nhau tác động tới hành vi của con ngời tại bất cứ thời điểm nào

Nhu cầu là thứ vô hạn, không có ngỡng bởi khi thoả mãn đợc nhu cầu này thì con ngời lại nảy sinh ra những nhu cầu mới, vì vậy mà mới có sự ganh đua trong cuộc sống để đạt đợc những nhu cầu của bản thân Những năm trớc đây nhu cầu của con ngời chỉ cần là : "ăn no, mặc ấm " , còn bây giờ ai ai cũng đều muốn đợc:" ăn ngon, mặc đẹp"

Nhu cầu sẽ trở thành động cơ khi có ba yếu tố: sự mong muốn, trông chờ; tính hiện thực của sự mong muốn; môi trờng xung quanh

Theo em nếu thiếu một trong ba yếu tố trên thì nhu cầu không thể trở thành nhu cầu Nếu nhu cầu chỉ là sự mong muốn suông thì không có động cơ để thực hiện

nó Yếu tố môi trờng xung quanh cũng đóng vai trò quan trọng với nhu cầu Có lần em đợc mẹ kể chuyện ngày xa: khi đó gia đình em cũng gọi là có một ít về vật chất nhng không dám ăn thịt gà bao giờ vì mỗi lần ăn thịt gà thì phải chặt bằng thớt mà nh thế thì sợ hàng xóm nghe thấy, vì thời đó mọi ngời chỉ ăn rau mà thôi; nếu biết nhà ăn thịt họ sẽ nói ra nói vào Nhu cầu của gia đình đã có sự mong muốn và tính hiện thực nhng do môi trờng xung quanh mà mình phải sống theo

đó

Nhu cầu của con ngời rất đa dạng, trong đó có những nhu cầu nổi trội trong một thời gian nào đó Động cơ là nhu cầu mạnh nhất của con ngời trong một thời điểm nhất định, chính nó thúc đẩy con ngời hành động

Xét về tính chất của nhu cầu, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng các nhu cầu của con ngời thuộc 2 nhóm: nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần Ngời quản lý phải biết giải quyết hợp lý hai loại nhu cầu đó của ngời lao động với mức độ thoả mãn ngày càng cao Khi một nhóm nhu cầu đợc thoả mãn thì nó không còn là động cơ thúc đẩy nữa mà thay vào đó là các nhu cầu khác

Nhà nghiên cứu V.Room đã đua ra công thức:

Sức mạnh = Mức ham mê * Niềm hy vọng

Để tạo động cơ thúc đẩy, ngời quản lý phải tác động lên cả hai yếu tố : sự ham mê

và niềm hy vọng của đối tợng

Động lực thúc đẩy đặc biệt quan trọng trong quản lý - điều hành là:

- sự thử thách trong công việc

- địa vị, chức vụ, quyền lực

- Sự ganh đua

- Tiền lơng, tiền thởng

Một ví dụ về mô hình kinh doanh đa cấp của công ty Sinh Lợi: đây là một mô hình kinh doanh dựa trên nhu cầu lớn của tất cả mọi ngời là có việc làm và có hy vọng về tích luỹ kinh nghiệm, môi trờng giao lu rộng, thích hợp cho những ngời làm thêm để có thu nhập

3 Các phơng pháp tác động lên ngời lao động

3.1 Ph ơng pháp hành chính

Các phơng pháp hành chính tác động dựa vào các mối quan hệ về tổ chức của

hệ thống quản lý và kỷ luật của Doanh nghiệp (quan hệ điều khiển - phục tùng); dùng quyền uy để bắt buộc chấp hành, để điều chỉnh hành vi của đối tợng quản

lý Khi sử dụng các phơng pháp hành chính phải gắn chặt quyền hạn với trách nhiệm của ngời ra quyết định; phải có nội dung rõ ràng, dứt khoát, dễ hiểu và có

địa chỉ ngời thực hiện Các phơng pháp hành chính rất cần thiết trong quản lý, đặc biệt trong những trờng hợp hệ thống quản lý gặp tình huống khó khăn, phức tạp cần có biện pháp tác động tức thời

Tuy nhiên, nếu lạm dụng kỷ luật, mệnh lệnh hành chính thì sẽ dễ phạm sai lầm, làm hạn chế tính sáng tạo của cấp dới và ngời lao động; và đó là phơng pháp quản

lý kiểu quan liêu

3.2 Ph ơng pháp kinh tế

Các phơng pháp kinh tế tác động vào đối tợng quản lý thông qua các lợi ích kinh

tế, các đòn bảy kinh tế; qua đó tạo động lực thúc đẩy con ngời lao động một cách tích cực và sáng tạo vì lợi ích của chính mình, mà lợi ích này lại gắn chặt với lợi ích chung của doanh nghiệp Đây là phơng pháp quản lý tốt nhất để nâng cao năng suất, hiệu suất lao động dẫn đến nâng cao hiệu quả kinh doanh Sử dụng

đúng phơng pháp này ngời quản lý giảm đợc việc điều hành, kiểm tra vụn vặt mang tính chất hành chính sự vụ

3.3 Ph ơng pháp tâm lý - giáo dục

Các phơng pháp tâm lý - giáo dục tác động vào nhận thức, ý thức, tình cảm của

đối tợng quản lý nhằm nâng cao tính tự giác, ý thức trách nhiệm và nhiệt tình lao

động trong việc thực hiện nhiệm vụ Các phơng pháp tâm lý - giáo dục dựa trên cơ sở vận dụng các quy luật tâm lý, coi con ngời là một thực thể xã hội, là tổng hoà nhiều mối quan hệ xã hội, không coi con ngời chỉ là một thực thể sinh học

hoặc một cái máy thi hành Đặc trng của phơng pháp này là tính thuyết phục, tức

là làm cho đối tợng quản lý phân biệt đợc phải trái; đúng sai; lợi hại; tốt -xấu; từ đó nâng cao tính tự giác làm việc và tinh thần gắn bó với doanh nghiệp Khi sử dụng kết hợp ba phơng pháp tác động cần chú ý đến công cụ và biện pháp quan trọng nh:

- tiền lơng, tiền thởng tơng xứng với số lợng và chất lợng lao động

- thởng phạt công minh và kịp thời

- điều kiện làm việc thuận tiện, an toàn, bảo hiểm cuộc sống lâu dài

- Làm cho công việc có ý nghĩa và hứng thú với ngời lao động

- Bầu không khí lao động tập thể lành mạnh, vui vẻ, chan hoà, đoàn kết

II Biện pháp tác động đến động cơ theo hớng có lợi cho mục tiêu chung của doanh nghiệp.

Tục ngữ có câu: "Ngời lính chết vì ngời tri kỷ của mình" Là một ngời lãnh

đạo, nếu hiểu bản tính của nhân viên mình thì cũng biết cách khích lệ họ

Sau khi nhà quản lý đã lựa chọn đợc một đội ngũ nhân viên cho mình, họ cần tăng cờng sức tập hợp đối với tập thể mà mình lãnh đạo Ngời lãnh đạo cần phải coi nhân viên là những ngời bạn bè của mình chứ không đợc coi họ là ngời hầu hạ mình, cần phải đối xử tốt với họ Chỉ có nh vậy nhân viên mới đền đáp bằng cách tận tâm tận lực làm việc

- Một ông chủ sáng suốt cần phải biết làm thế nào để có đợc tình ngời với nhân viên của mình và những ai không cần phải làm nh vậy

- Kích thích nhân viên sáng tạo:

+ đề ra mục tiêu có tính thử thách: ngời lãnh đạo phải đánh giá khách quan về nguồn vốn hiện hữu của công ty, đề ra mục tiêu lâu dài có tính thử thách Một số giám đốc lo lắng rằng mình không thể nào đạt đợc mục tiêu đã cố ý đánh giá thấp mục tiêu, tạo nên một ấn tợng sai lầm cho nhân viên, cho rằng rất dễ hoàn thành nhiệm vụ Với ngời quản lý xí nghiệp cần phải đánh giá kỹ và đề ra mục tiêu có tính thử thách chứ không nên đánh giá quá thấp về mục tiêu Bởi vì nhân viên dới

áp lực và thử thách thì sẽ kích thích khả năng sáng tạo cao hơn Khi đó nhu cầu cao nhất của con ngời đợc đáp ứng

" Nghệ thuật đích thực cho một nhà quản lý nằm ở chỗ tạo ra những mục tiêu đầy thách thức nhng thực hiện đợc" - Tom Peters

+ khích lệ tất cả các sáng kiến: đối với tất cả những thành tựu mà các ý tởng sáng tạo đem lại, dù lớn hay nhỏ đều đáng đợc khích lệ, một môi trờng sáng tạo tốt là nhân viên có thể nuôi dỡng quan niệm về sáng tạo thành một thói quen, bất kì lúc nào và ở đâu cũng tồn tại ý nghĩ sáng tạo Những ý tởng sáng tạo của công

ty biểu hiện ở các phơng diện về nghiệp vụ tiêu thụ, tiêu thụ trên thị trờng, quản

lý hành chính,… Ngời quản lý ở các cấp nên quan tâm khích lệ tất cả các ý t ởng sáng tạo, nâng cao sự hứng thú và năng lực của nhân viên trong công việc

+ hãy là phần thởng tinh thần thay vì phần thởng vật chất: bản thân sự sáng tạo rất đáng nhận đợc phần thởng nhng nó không thích hợp nếu dùng vật chất hoặc tiền bạc để làm phần thởng Khi dùng vật chất hoặc tiền bạc để khích kệ thì có khả năng nhân viên sẽ vì không muốn chia phần thởng với ngời khác nên nảy sinh tâm lý độc chiếm phần thởng, không chịu tiết lộ ý tởng sáng tạo của mình; điều

đó không chỉ làm giảm hiệu quả của sáng tạo mà còn phá hoại sự đoàn kết Trong khi đó hiệu quả của phần thởng tinh thần thì tơng đối lâu dài, không những có thể làm tăng thêm phần vinh cho nhân viên mà còn làm cho nhân viên cảm nhận niềm vui nhiều hơn nữa

Dù cho lúc nào, nơi nào, con ngời luôn mong có địa vị của mình Rất nhiều công nhân viên cha bao giờ nghĩ tới cái tổng thể chung nên muốn nghỉ là nghỉ luôn, nhng khi đã có địa vị cao thì lại luôn cho rằng: "công việc là hàng đầu"

Một trong những sai lầm lớn nhất của ngời lãnh đạo là dùng địa vị, chức vụ, quyền lực nh một mồi câu mà con ngời không thể đạt đợc, khi đó họ sẽ lâm vào tình trạng phá phách, bất cần

Biện pháp tác động cuối cùng em muốn đa ra đó là: sự ganh đua, cạnh tranh Nếu nhân viên không chịu áp lực của cạnh tranh, của sinh tồn thì họ dễ sinh ra tính lời nhác, không có chí tiến thủ và kéo theo là làm cho tiền đồ của công ty không tốt Vì vậy ngay từ khi bắt đầu ngời quản lý phải cho nhân viên biết rằng: chỉ có cạnh tranh mới có thể tồn tại, đồng thời phải gây áp lực cạnh tranh cho nhân viên để họ hiểu ngời chiến thắng và tồn tại là ngời thắng trong cạnh tranh

Kết luận

Lập nghiệp đã khó, giữ nghiệp còn khó hơn Làm thế nào để nghiệp vụ công ty ngày càng tiến bộ? ; đó là câu hỏi mà các nhà quản lý cần phải giải thật tốt bởi động cơ và nhu cầu của ngời lao động rất khác nhau vì vậy để có lợi cho mục tiêu chung của doanh nghiệp thì đòi hỏi nhà quản lý phải có những biện pháp tác động đúng lên các đối tợng khác nhau

Thay cho lời kết em xin đa ra một câu nói mà trớc đây em đã từng đọc:

" Có đợc kết quả thông qua con ngời là một kỹ năng không đợc học ở trờng lớp

"./

Mục lục

Lời mở đầu 1

Nội dung ……… 2

I Tổng quan về nhu cầu và động cơ……….2

1 Khái niệm……… 2

2 Tính chất của nhu cầu………4

3 Các phơng pháp tác động lên ngời lao động……… 6

3.1 Phơng pháp hành chính……… 6

3.2 Phơng pháp kinh tế……… ……… 6

3.3 Phơng pháp tâm lý - giáo dục……… 6

II Biện pháp tác động đến động cơ theo hớng có lợi cho mục tiêu chung của doanh nghiệp……….7

Kết luận ……… 10

Tài liệu tham khảo

1 Giáo trình Tổ chức quản lý - Trờng ĐH Kinh doanh và công nghệ

2 Giáo trình Khoa học quản lý- Trờng ĐH kinh doanh và công nghệ

3 Tài liệu hớng dẫn học tập môn Tổ chức quản lý

4 Tài liệu hớng dẫn học tập môn Khoa học quản lý

5 Sách " Nguyên tắc quản lý " - NXB Lao động - Xã hội

6 Sách " Quản trị doanh nghiệp " - NXB Thống kê

7 Sách " Thuật quản lý và lãnh đạo nhân viên " - NXB Văn hoá thông tin

8 Sách " Vai trò của ngời quản lý "