Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường trung học phổ thông nọi trú đồ sơn, thành phố hải phòng

Thực hiện mục đích nghiên cứu trên sẽ nâng cao năng lực tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khóa của ban giám hiệu và các đoàn thể trong trường, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Mã số: 60 14 05

HÀ NỘI – 2008

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát điểm lý luận

Những năm đầu của thế kỷ XXI đã được đánh dấu bằng sự phát triển mới về chất lượng với những thành tựu to lớn của khoa học công nghệ, song con người cũng đang đứng trước nhiều vấn đề sống còn của xã hội công nghiệp và nền kinh tế tri thức đặt ra Đảng và nhà nước ta đã coi sự nghiệp giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu Để đảm bảo thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì phải: "Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ

sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên Coi trọng bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp của bản thân với tương lai cộng đồng, dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại Triển khai thực hiện hệ thống kiểm định khách quan, trung thực chất lượng giáo dục đào tạo"[6]

Để hoàn thành sứ mệnh lớn lao của sự nghiệp giáo dục, Bộ Giáo dục và

đào tạo đang tiến hành cuộc vận động: "Chống tiêu cực và bệnh thành tích trong giáo dục", “chống ngồi nhầm lớp” nhằm đưa học sinh được đào tạo có

chất lượng thực sự Đồng thời giáo dục phải không ngừng đổi mới, đổi mới cả

về nội dung chương trình, về phương pháp giảng dạy

Một trong nhiều phương pháp giáo dục được áp dụng, trong đó có tổ chức hoạt động ngoại khoá trong nhà trường Hoạt động ngoại khoá là một hoạt động quan trọng trong quá trình nhận thức của con người nhằm chiếm lĩnh tri thức, khám phá ra các quy luật khoa học Hoạt động ngoại khoá còn là hoạt động quan trọng của người học sinh nhằm bổ sung, ôn luyện, củng cố, khắc

sâu, mở rộng kiến thức, vốn sống cho người học, chính vì vậy hoạt động ngoại khoá phải được định hướng, tổ chức, quản lý có phương pháp đối với học sinh

Hoạt động ngoại khoá là hình thức để phát huy nội lực vươn lên trong quá trình cập nhật kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo nhằm đáp ứng yêu cầu ngày

càng cao của xã hội là một đòi hỏi tất yếu trong thời đại : "Kinh tế tri thức"

của chúng ta ngày nay

Đặc biệt hoạt động ngoại khoá là một bộ phận quan trọng trong hoạt động giáo dục ở trường phổ thông, góp phần tích cực vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Hoạt động này là sự tiếp nối các hoạt động dạy học ở trên lớp, nhằm giáo dục học sinh một cách toàn diện, góp phần hình thành nhân cách, kỹ năng sống cho học sinh

Hiện nay hoạt động ngoại khoá tại các trường THPT còn yếu thường là

tự phát chưa được quản lý chặt chẽ, chưa xây dựng được nề nếp, chưa có hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng giáo dục

Vấn đề đặt ra là cần phải hình thành ý thức tham gia các hoạt động ngoại khoá của học sinh một cách có mục đích, nội dung rõ ràng và được quản

lý chặt chẽ, đưa vào nề nếp, đầy đủ, mạnh mẽ, góp phần củng cố, nâng cao kiến thức, làm rõ thêm nội dung của môn học

Từ đó học sinh có ý thức tham gia một cách tự giác các hoạt động ngoại khoá của nhà trường

1.2 Xuất phát điểm thực tiễn

Trường THPT Nội trú Đồ Sơn có 450 học sinh nội trú với 13 lớp (4 lớp THCS, 9 lớp THPT) với 28 giáo viên, 20 CB-CNV, trong đó có 3 cán bộ quản

lý Học sinh của trường là học sinh của các huyện đảo, vùng sâu, vùng xa có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn không nơi nương tựa Phần lớn các em ngoan, chăm học nhưng cũng có một số lượng không nhỏ học yếu, thiếu ý thức tự giác, thiếu sự dạy bảo, kèm cặp của người lớn như học sinh các huyện: Bạch Long Vỹ, Cát Hải, các em quen sống tự do Đặc biệt học sinh nội trú ăn, nghỉ,

sinh hoạt, học tập tại trường, ngoài thời gian học chính khoá, các em còn nhiều thời gian rảnh rỗi, nếu không được định hướng vào những hoạt động có mục đích dễ dẫn đến hành vi tự phát ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục của nhà trường Mặt khác do trình độ, khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh không đồng đều, việc giảng dạy trong chương trình chính khoá sẽ gặp rất nhiều khó khăn Vì vậy hoạt động ngoại khoá là hết sức cần thiết, phải được xác lập các biện pháp quản lý kịp thời trong việc hướng dẫn, tổ chức hoạt động ngoại khoá và nâng cao khả năng tự nhận thức, tự rèn luyện của học sinh

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi lựa chọn đề tài: "Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường Trung học phổ thông Nội trú

Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng" để nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp

khoá đào tạo thạc sỹ chuyên ngành quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở Trường THPT Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động giáo dục trong trường Trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở Trường THPT Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

3.3 Đối tượng được khảo sát

- 200 em học sinh nội trú của Trường THPT Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

- Các tổ chức, đoàn thể trong trường THPT Nội trú Đồ Sơn: BGH, Chi

bộ, Công đoàn, Đoàn thanh niên, Quản sinh, Tổ, nhóm chuyên môn, cán bộ lớp, GVCN

4 Giả thuyết khoa học

Trong trường THPT Nội trú Đồ Sơn có nhiều cán bộ giáo viên còn yếu về biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá và chưa thống nhất về mặt yêu cầu sư phạm Thực hiện mục đích nghiên cứu trên sẽ nâng cao năng lực tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khóa của ban giám hiệu và các đoàn thể trong trường, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh, tạo cho các em tính chủ động, sáng tạo, có phương pháp tự học, tự rèn luyện suốt đời

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hoá cơ sở lý luận về các biện pháp quản lý hoạt động ngoaị khoá đối với học sinh bậc trung học, các yếu tố ảnh hưởng chi phối nếu xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá đối với học sinh trung học phổ thông

5.2 Khảo sát và phân tích thực trạng công tác quản lý hoạt động ngoại khoá của trường trung học phổ thông nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

5.3 Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động ngoại khoá đảm bảo cho bộ máy quản lý của trườngôtrung học phổ thông Nội trú

Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng hoàn thành được mục tiêu của ngành, của trường Khảo nghiệm nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã nêu

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Đề tài này chỉ nghiên cứu khảo sát thực trạng các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá của đội ngũ BGH trong trường THPT Nội trú Đồ Sơn từ năm học 2006-2007, 2007 -2008; đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa cho những năm học tiếp theo

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

Thực hiện phương pháp này với thầy cô giáo, cán bộ quản lý để tìm ra

cơ sở lý luận, các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động ngoại khoá, xu thế phát triển tâm sinh lý của học sinh THPT về tính khả thi của các biện pháp đề xuất

7.2.3 Phương pháp trò chuyện

Tổ chức trao đổi học tập kinh nghiệm với một số trường nội trú đã làm tốt công tác này như trường Dân tộc Nội trú vùng cao Việt Bắc, trường THPT dân tộc Nội trú Hoà Bình, trường THPT dân tộc Nội trú Phú Thọ …

7.2.4 Phương pháp điều tra viết bằng bảng hỏi

- Các biện pháp quản lý HĐNK của BGH và các tổ chức

- Những suy nghĩ, nhận thức của học sinh trước các biện pháp quản lý HĐNK của BGH và các tổ chức trong trường

7.2.5 Phương pháp mô hình hóa

Phương pháp này được dùng trong việc xây dựng mô hình hiện trạng và

mô hình hệ thống quản lý HĐNK

7.2.6 Phương pháp điều tra kiểm chứng

Điều tra kiểm chứng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về mức độ cần thiết và tính khả thi các biện pháp quản lý HĐNK ở trường THPT Nội trú

Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

7.2.7 Phương pháp thử nghiệm

Với một số biện pháp thực hiện quản lý HĐNK ở trường THPT Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

7.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu nghiên cứu: sử dụng thống kê toán học

Phương pháp này dùng trong việc thống kê tổng hợp các phiếu điều tra cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường Trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trườngôTrung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Hoạt động ngoại khoá là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết tất cả các nước trên thế giới Hoạt động này được chú trọng nghiên cứu và thực hiện như là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập

có kết quả hơn và phát triển toàn diện hơn nhân cách của các em

J.A.Cômenxki - ông tổ của nền sư phạm cận đại trong thời gian làm cố vấn giáo dục tại Hung ga ri đã rất coi trọng hoạt động ngoại khoá

Ở thời đó ông đã áp dụng phương pháp dạy học mới, đặc biệt là việc mở rộng các hình thức học tập ngoài lớp, nhằm khơi dậy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, nhằm rèn luyện cá tính cho học sinh, đã chứng minh cho quan điểm giáo dục mới đầy tính thuyết phục[15]

Nhà sư phạm người Nga T.VSmiêcnôva cũng cho rằng: Ngoại khoá để thu hút học sinh, làm cho họ hứng thú và đi đến kết luận rằng ngoại khoá cần được suy nghĩ kỹ và tiến hành ở tất cả các lớp trong hệ thống giáo dục mà không được mang tính chất thất thường.[5]

Nhà sư phạm A.T Côpchiêva xem hoạt động ngoại khoá là để nâng cao đạo đức và năng khiếu mọi mặt của học sinh “Công việc chuẩn bị dạ hội

chuyên đề đã làm cho thầy trò gần gũi nhau Thầy nắm vững được yêu cầu xu hướng của học sinh, xác định thái độ đạo đức cho mỗi em” Từ thực tiễn trải nghiệm, nhà sư phạm A.T.Côpchiêva kết luận: “Công việc ngoại khoá nếu được tiến hành có hệ thống không những nâng cao trình độ chung về sự tiến

bộ của học sinh mà còn cả về trình độ ngôn ngữ, kiến thức của các em”.[5]

Cai Rôp– Nhà giáo dục học người Nga đã viết: “Khi đặt kế hoạch công tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người hiệu trưởng phải xét kết quả hoạt động ngoài lớp năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường,

mà định nhiệm vụ hoạt động ngoài lớp cho năm học sắp tới Trong kế hoạch công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoài lớp Mục đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt động ngoài lớp năm tới, các hoạt động ngoài lớp của nhà trường và của lớp, phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể

về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho

kế hoạch toàn năm Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính

là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia”[5]

Như vậy, các công trình nghiên cứu này đã làm nổi rõ tầm quan trọng của các hoạt động ngoại khoá và chỉ ra một số biện pháp cần thiết cho nhà quản lý phải làm gì để tổ chức và quản lí tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

1.1.2 Trong nước

Trong nước, từ những năm 60 của thế kỷ XX, khi xây dựng chương trình giáo dục, Bộ Giáo dục đã xác định rõ: “Muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng trong các môn học đạt kết quả đầy đủ thì ở nhà trường cần tổ chức ngoại khoá Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta thực hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chương trình cũng chưa ghi phần

ngoại khoá Từ lúc hoà bình được lập lại, vấn đề này được nêu ra và được các địa phương thực hiện lẻ tẻ Trong chương trình mới công tác ngoại khoá trở thành một phần quan trọng, khăng khít với nội khoá Công tác ngoại khoá không nên vì cái tên ngoại khóa của nó mà bị đặt vào một vị trí quá ư thấp kém như một số trường vẫn làm như vậy Công tác ngoại khoá không hề mâu thuẫn gì với nội dung giáo dục, giáo dưỡng của nhà trường XHCN mà trái lại

bổ sung và nâng cao chất lượng của nội khoá lên một bước”.[2]

Tác giả Nguyễn Văn Thiềm trong bài “ Mấy biện pháp giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân cư” cho rằng: chất lượng giáo dục học sinh ở nhà trường giảm sút có nguyên nhân từ việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bị buông lỏng [24]

Tác giả Đinh Xuân Huy với công trình nghiên cứu các biện pháp quản

lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người hiệu trưởng trong trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú – Tỉnh Lai Châu đã khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục của trường phổ thông Dân Tộc Nội Trú, xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động này của người hiệu trưởng, trong đó có hoạt động ngoại khoá [14]

Các tác giả Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt trong cuốn giáo dục học cũng nhấn mạnh vai trò và tác dụng của hình thức họat động ngọai khoá, coi đây là một trong những hình thức dạy học có khả năng tạo hứng thú cho học sinh, giúp các em mở rộng, nâng cao, khắc sâu kiến thức được tốt hơn [13]

Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nước đều đề cao vai trò và tác dụng của hoạt động ngoại khoá trong quá trình giáo dục học sinh, xem hoạt động ngoại khoá là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục học sinh

Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của tổ chức hoạt động ngoại khoá, những công trình nghiên cứu này chưa chỉ ra một cách cụ

thể việc cần tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khoá ra sao? Làm thế nào để hoạt động ngoại khoá trong nhà trường trung học phổ thông thực sự là một họat động thường xuyên có kết quả tốt? Cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hướng dẫn thực hiện các tổ nhóm chuyên môn đưa hoạt động ngoại khoá vào trong kế hoạch năm học? … Điều này khiến cho không ít trường phổ thông vẫn cảm thấy hoạt động ngoại khoá còn là việc làm có tính hình thức, ép buộc…

Vì thế việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý hoạt động ngoại khoá giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trường nói chung, hoạt động ngoại khoá nói riêng đạt kết quả tốt hơn

1.2 Lí luận chung về quản lý quá trình giáo dục - đào tạo

1.2.1 Khái niệm quản lý

Quản lý là một thuộc tính lịch sử, nội tại của mọi quá trình lao động Nó

là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ rất sớm, như C.Mac đã nói: "Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy mô tương đối lớn, đều cần ở một chừng mực nhất định đến sự quản lý."

Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động, nhà quản lý phải biết sắp xếp và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tượng bị quản lý sao cho đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy Nếu chỉ có

ổn định mà không phát triển thì tất yếu dẫn đến suy thoái và ngược lại nếu phát triển mà không ổn định thì sẽ có nguy cơ rối ren Quản lý còn là việc đặt ra mục tiêu, lựa chọn các phương tiện, điều kiện và tác động vào từng thành tố của hệ thống bằng các phương pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu quản lý Về phương diện nhà quản lý thì quản lý là sự tác động của nhà quản lý trong việc chỉ huy, điều khiển, tổ chức quản lý hướng vào các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của từng con người trong quá trình quản

lý nhằm đưa đến sự phát triển, biến đổi phù hợp với quy luật khách quan,

đạt mục tiêu quản lý Để quản lí người quản lí phải lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm soát công việc

Căn cứ chủ thể của kế hoạch, có thể chia kế hoạch làm hai loại: kế hoạch tập thể và kế hoạch cá nhân Căn cứ phạm vi kế hoạch, cũng có thể chia

kế hoạch làm hai loại: kế hoạch tổng quát và kế hoạch chi tiết

- Tổ chức:

Chức năng tổ chức là chức năng hình thành cơ cấu tổ chức quản lý cùng các mối quan hệ giữa chúng Đây là chức năng quan trọng thứ hai của các nhà lãnh đạo hệ thống sau chức năng lập kế hoạch

Tổ chức là quá trình sắp xếp và phân bổ công việc, quyền hành và các nguồn lực cho các thành viên của tổ chức để họ có thể đạt được các mục tiêu của tổ chức một cách có hiệu quả Ứng với những mục tiêu khác nhau, đòi hỏi cấu trúc của hệ thống cũng khác nhau Nhờ tổ chức có hiệu quả mà người quản lý có thể điều phối tốt hơn nguồn nhân lực và các nguồn lực khác Một tổ chức được cấu trúc phù hợp sẽ phát huy được năng lực nội sinh và có ý nghĩa quyết định đối với việc chuyển hoá kế hoạch thành hiện thực

- Lãnh đạo (chỉ đạo):

Các chức năng lập kế hoạch và tổ chức dù đã được thực hiện tốt nhưng nếu nó không được vận hành trong thực tiễn quản lý thì cũng không có giá trị

gì

Lãnh đạo là điều khiển/điều hành, tác động, huy động và giúp đỡ con người và tổ chức trong hệ thống thực hiện nhiệm lãnh đạo là quá trình tác động, liên kết các thành viên trong tổ chức, tập hợp, động viên họ tham gia xây dựng kế hoạch, giám sát thực hiện kế hoạch và kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch, hoàn thành những công việc nhất định để đạt được mục tiêu của tổ chức

- Kiểm tra:

Để hoàn thành chức năng lãnh đạo, người lãnh đạo hệ thống cần thiết và phải thực hiện chức năng kiểm tra của quản lý, lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo

Kiểm tra theo lý thuyết hệ thống là thiết lập mối liên hệ ngược trong quản lý Có ba yếu tố cơ bản trong công tác kiểm tra:

+ Xây dựng chuẩn thực hiện

+ Đánh giá việc thực hiện trên cơ sở so sánh chuẩn

+ Nếu có sự chênh lệch thì cần điều chỉnh hoạt động

Trong trường hợp cần thiết có thể điều chỉnh mục tiêu

Quan hệ giữa các chức năng của hoạt động quản lý thể hiện trong sơ đồ:

Sơ đồ 1.1: Các chức năng quản lý

Như vậy quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tính chất lựa chọn các tác động phù hợp dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm tạo cho đối tượng vừa vận hành trong thế ổn định, vừa tạo sự phát triển theo mục đích đề ra được thực hiện thông qua các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá

KẾ HOẠCH

THÔNG TIN KIỂM TRA

CHỈ ĐẠO

TỔ CHỨC

1.2.2 Khái niệm quản lý giáo dục

Nhà giáo dục học người Nga P V Khu đô min xki cho rằng: “Quản lý giáo dục là những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống giáo dục nhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện và hài hoà cho thế hệ trẻ.” [18] Khoa học quản lý giáo dục là một bộ phận chuyên biệt của khoa học quản lý nói chung, nhưng là một khoa học tương đối độc lập, đồng thời nó cũng là bộ phận của khoa học giáo dục

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, quản lý giáo dục là một hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ giáo dục vận hành theo đường lối, nguyên lý giáo dục của Đảng, thể hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam

mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất Cũng theo Nguyễn Ngọc Quang, khái niệm quản lý giáo dục là khái niệm quản lý đa cấp, nghĩa là có sự phân cấp quản lý giáo dục từ cấp trung ương đến cấp tỉnh, huyện, thị Quản lý giáo dục bao hàm cả quản lý hệ thống giáo dục quốc dân và quản lý các phân

hệ của nó, đặc biệt quản lý trường học [21]

Quản lý giáo dục là một hiện tượng xã hội, mang bản chất xã hội Đó

là loại hình hoạt động chuyên biệt nhưng lại ảnh hưởng tới toàn xã hội nói chung, tới mỗi bộ phận cấu thành của nó nói riêng Do tính đa cấp, quản lý giáo dục là loại hình quản lý được đông đảo thành viên tham gia và hơn nữa, bản thân nó là hoạt động mang tính xã hội - nhân văn, vì vậy phải đặc biệt quan tâm đến mối quan hệ giữa người dạy và người học, giữa cán bộ quản lý giáo dục với người dạy và người học và rộng hơn nữa là mối quan

hệ nhà trường - gia đình - xã hội

Quản lý giáo dục không chỉ có ý nghĩa là loại hình quản lý có tính xã hội

mà điều cơ bản là nó phải thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với toàn

bộ hệ thống giáo dục

Giáo sư Phạm Viết Vượng cho rằng: Mục đích cuối cùng của quản lý giáo dục là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội

Như vậy, có thể nói, quản lí giáo dục về thực chất là quản lí có hiệu quả chất lượng giáo dục (bao gồm dạy học và giáo dục theo nghĩa hẹp) được thực hiện thông qua các tác động có mục đích, có kế hoạch, qua các chức năng tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá để đào tạo thế hệ trẻ thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân

và xã hội

1.2.3 Quản lý nhà trường

Trường học là tổ chức giáo dục cơ sở mang tính nhà nước và xã hội, trực tiếp làm công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ, trực tiếp tham gia vào quá trình thực hiện mục tiêu bồi dưỡng nhân tài cho đất nước, đào tạo nhân lực, nâng cao dân trí Nhà trường là tế bào chủ chốt của bất kỳ hệ thống quản lý giáo dục nào từ trung ương đến địa phương

Vì vậy, trường học nói chung là khách thể cơ bản của tất cả các cấp quản lý vì xét đến cùng, việc quản lý trong các hệ thống giáo dục ở tất cả các cấp đều nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi tối ưu cho việc đạt mục đích, mục tiêu, chất lượng, hiệu quả của nhà trường

Theo Giáo sư Phạm Minh Hạc: "Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục." [12]

Quản lý nhà trường bao gồm nhiều mặt: quản lý trình độ phát triển của đội ngũ, cơ sở vật chất kỹ thuật, kết quả đào tạo, quản lý các tổ chức sư phạm,

chính trị - xã hội trong nhà trường Song, tiêu điểm của quản lý nhà trường

là quản lý quá trình đào tạo, mà thực chất là quản lý quá trình dạy học và giáo dục trong sự thống nhất, nhằm mục đích cuối cùng là thực hiện thắng lợi mục tiêu cơ bản của giáo dục

Vì vậy, yêu cầu đối với việc quản lý nhà trường là phải tập hợp và tổ chức hợp lý, khoa học các hoạt động giáo dục, đạt hiệu quả tối ưu, đảm bảo cho tất cả các lực lượng tham gia vào quá trình giáo dục đạt hiệu quả, chất lượng mong muốn Đồng thời, thông qua công tác quản lý, chủ thể giáo dục (nhà trường, các tập thể sư phạm và từng giáo viên ) phải khai thác, tận dụng được các nguồn đầu tư của Nhà nước, gia đình và của các tổ chức, cá nhân khác trong và ngoài nước Phải thực hịên tốt nhất, có hiệu quả nhất các yêu cầu đặt ra trong mục tiêu giáo dục chung mà điểm hội tụ là đảm bảo chất lượng của quá trình đào tạo, cung cấp cho xã hội, cho cuộc sống nguồn nhân lực, những nhân tài đáp ứng nhu cầu phát triển, thông qua quá trình hoạt động, đưa nhà trường phát triển, đạt tới hiệu quả, chất lượng mới, đạt tới trạng thái vận động phát triển mới

Bản chất của việc quản lý nhà trường là: Quản lý hoạt động dạy, quản lý hoạt động học và các hoạt động giáo dục, trong đó có HĐNK Quá trình quản

lý ấy làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần dần đạt mục tiêu Các hoạt động trong nhà trường bản thân nó đã có tính giáo dục song cần có sự quản lý, tổ chức chặt chẽ mới phát huy được hiệu quả của

bộ máy

Mục tiêu quản lý của nhà trường được cụ thể hoá trong kế hoạch, nhiệm

vụ năm học, tập trung vào việc phát triển toàn diện nhân cách của học sinh Để thực hiện mục tiêu này người hiệu trưởng phải tiến hành các hoạt động quản lí: xây dựng môi trường giáo dục, xây dựng cơ sở vật chất nhà trường và các điều kiện phục vụ cho dạy và học, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, tạo

lập và duy trì tốt mối quan hệ nhà trường –gia đình –xã hội, thực hiện dân chủ hoá trong quản lý nhà trường và các hoạt động khác

Như vậy, quản lí nhà trường là việc người hiệu trưởng xây dựng mục tiêu, kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá các kết quả đạt được so với yêu cầu và chuẩn mực đề ra trong chương trình giáo dục và

nhiệm vụ năm học về chất lưọng phát triển toàn diện nhân cách của học sinh

Quản lí nhà trường tập trung vào việc nâng cao chất lượng giáo dục mà trọng tâm là quản lí các hoạt động dạy học và giáo dục diễn ra trong nhà trường, trên lớp học và các hoạt động ngoài nhà trường

1.2.4 Quản lí quá trình đào tạo

Nội dung của quản lý quá trình đào tạo với tư cách là một hệ thống khá phức tạp và toàn vẹn Gồm các nội dung chủ yếu sau:

- Quản lý mục tiêu đào tạo:

Đó là quản lý việc xây dựng và thực hiện mục tiêu đào tạo trong quá trình đào tạo Quản lý mục tiêu đào tạo là quản lý một hệ thống những yêu cầu

lâu dài và trước mắt của xã hội đối với sự phát triển "nhân cách người lao động mới, nhân cách người công dân mới, nhân cách người chủ gia đình mới"

[PGS.TS Nguyễn Hữu Long, 2007], nhân cách của người học, đối với những phẩm chất, năng lực cần phải có của người học sau từng giai đoạn học tập

- Quản lý nội dung chương trình đào tạo:

Là quản lý việc xây dựng và thực hiện nội dung đào tạo theo mục tiêu yêu cầu đặt ra Quản lý nội dung chương trình đào tạo bao hàm cả việc quản lý nội dung truyền đạt của người dạy và cách tổ chức cho người học lĩnh hội nội dung, đảm bảo các yêu cầu cơ bản về tỷ lệ giữa các khối kiến thức, tính hợp lý của cấu trúc chương trình, tính khoa học, tính tư tưởng, tính thực tiễn của nội dung và sự đảm bảo tính cân đối, phù hợp giữa lý thuyết với thực hành, giữa

cơ bản và chuyên sâu, giữa truyền thống và hiện đại

- Quản lý phương pháp đào tạo:

Là quản lý phương pháp dạy, học và các phương pháp giáo dục, rèn luyện người học về phẩm chất chính trị, đạo đức để làm chuyển biến nhân cách của người học theo mục tiêu, nội dung đã xác định

- Quản lý hình thức tổ chức đào tạo:

Đó là quản lý hình thức tổ chức kết hợp các hoạt động của giáo viên, cán bộ quản lý và học sinh nhằm thực hiện nội dung đào tạo như: lên lớp, tự học, thực hành, thực tập, tham quan, thi tốt nghiệp

- Quản lý kết quả đào tạo:

Đó là quản lý kết quả hoạt động dạy, học và giáo dục Những kết quả đào tạo được kiểm tra, đánh giá một cách kịp thời và chính xác, được đối chiếu thường xuyên với hệ thống các mục đích và nhiệm vụ giáo dục sẽ trở thành yếu tố kích thích, điều chỉnh quá trình đào tạo

- Quản lý các điều kiện đảm bảo:

Đó là quản lý các phương tiện vật chất kỹ thuật (trường sở, trang thiết bị dạy học) và các yếu tố về chính trị, tinh thần (sự đoàn kết thân ái, tương trợ giúp đỡ của tập thể, dư luận lành mạnh, sự quan tâm của nhà trường đối với thầy và trò ) đảm bảo cho quá trình đào tạo Những điều kiện đó tác động thường xuyên tạm thời đến quá trình đào tạo, do vậy đòi hỏi nhà quản lý phải

tổ chức, quản lý, khai thác sử dụng chúng có hiệu quả để đảm bảo cho hoạt động dạy học và giáo dục được tiến hành thuận lợi và đạt chất lượng tốt

1.3 Quản lý các hoạt động ngoại khoá

1.3.1 Hoạt động ngoại khóa

Đến nay khái niệm ngoại khoá cũng chưa được lý giải cặn kẽ, thấu đáo

và nhất quán Ngoại khoá là hình thức học tập hay vui chơi? Theo các tác giả Phan Trọng Luận, Trương Dĩnh, Nguyễn Thanh Hùng, Trần Thế Duật:

“Ngoại khoá không nên hiểu là công việc ngoài giờ học, ngoài chương trình, thực hiện tuỳ tiện được sao hay vậy Ngoại khoá chỉ có nghĩa là không

đặt sự giảng dạy của giáo viên bộ môn lên hàng đầu mà xem trọng hoạt động

tự giác vận dụng sáng tạo của học sinh Đó cũng là việc học đích thực, do học sinh tự nguyện, tự chọn, tự làm ra mà học’’.[20]

Vì vậy, có thể nói, ngoại khoá là một hình thức tổ chức học tập ngoài giờ lên lớp có kế hoạch có phương hướng xác định được học sinh tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện ở ngoài giờ lên lớp chính khoá, dưới sự điều khiển, hướng dẫn của giáo viên, nhằm bổ sung, củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức, kỹ năng bộ môn đã được học trong chương trình chính khoá, đồng thời góp phần giáo dục học sinh một cách toàn diện

Với cách hiểu như trên, ngoại khoá được xem là một hình thức tổ chức dạy học quan trọng, là một trong những con đường để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng: phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh [17]

1.3.2 Mối quan hệ giữa hoạt động ngoại khoá với các hoạt động giáo dục

Việc tổ chức hoạt động trên lớp và tổ chức ngoài giờ lên lớp là hai bộ phận hữu cơ hợp thành một thể thống nhất trong quá trình giáo dục học sinh nhằm đạt mục tiêu đào tạo của nhà trường THPT Những đặc điểm cơ bản của hai dạng hoạt động này có ý nghĩa làm cơ sở để tổ chức thực hiện các biện pháp sư phạm thích hợp Do vậy các biện pháp tổ chức học tập ngoài giờ lên lớp phải được đặt trong mối quan hệ học tập chính khoá và học tập ngoại khoá Trong nhà trường muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ của việc giảng dạy môn học, người giáo viên cần phải phối hợp một cách khéo léo các mặt hoạt động chính khoá và ngoại khoá

1.3.3 Vai trò của hoạt động ngoại khoá đối với hoạt động giáo dục học sinh Trung học phổ thông ở trường nội trú

Hoạt động ngoại khoá có một tầm quan trọng đặc biệt, đem lại nhiều tác dụng to lớn, góp phần đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, nâng cao chất lượng giáo dục

Theo quan niệm của nhiều nhà giáo dục, chất lượng giáo dục phổ thông

là sự phát triển toàn diện nhân cách học sinh về tất cả các mặt: trí tuệ, thể chất, tâm hồn, thể hiện ở việc học sinh có được những kiến thức và kĩ năng cơ bản trong các lĩnh vực đọc, viết, làm toán, khoa học, các kĩ năng ứng xử, giao tiếp

xã hội , được đo bằng các chuẩn nhằm xem xét mức độ đạt được các nhiệm

vụ, mục tiêu giáo dục Các chuẩn này được xây dựng trên cơ sở thống nhất giữa nhà trường và cộng đồng, được công chúng chấp nhận, đáp ứng nhu cầu phát triển của mỗi cá nhân học sinh và yêu cầu của cộng đồng đối với nhân cách được đào tạo

Hoạt động ngoại khoá góp phần nâng cao chất lượng giáo dục vì nó có các vai trò sau đây:

1.3.4.1 Hoạt động ngoại khoá giúp học sinh mở rộng, nâng cao kiến thức

Khối lượng tri thức nhân loại ngày càng tăng lên nhanh chóng Các dự báo khoa học cho thấy vào thập niên đầu của thế kỷ 21, cứ khoảng 5 năm tri thức nhân loại lại tăng gấp đôi Nhà trường không thể cung cấp tất cả nguồn tri thức đó mà chỉ có thể trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản của các môn học Ngay trong những bài học trên lớp, học sinh cũng chỉ có thể học được những kiến thúc cơ bản nhất, những khái niệm những quy tắc chung nhất mà thôi Còn rất nhiều kiến thức khác cần phải nắm, phải hiểu, phải vận dụng được vào trong thực tế cuộc sống của mình nhưng lại chưa được đưa và cũng không thể đưa hết vào trong chương trình Vì thế ngoại khoá là một trong những cách thức, những con đường tốt nhất giúp học sinh bổ sung, mở rộng, tích luỹ thêm những kiến thức cần thiết cho mình, hiểu biết, vận dụng vào trong cuộc sống hàng ngày của bản thân Mặt khác mỗi học sinh là một chủ thể của quá trình học tập của mình, mang trong mình những tiềm năng to lớn về trí nhớ, lập luận, quan sát, giao tiếp HĐNK tạo cho các em khả năng phát huy, đa dạng hoá tất cả những tiềm năng đó Nó tạo điều kiện để các em tham gia, có dịp thể hiện những hiểu biết của mình, bổ sung, phát triển những tri thức cần thiết

Cụ thể hơn HĐNK nếu được tổ chức tốt sẽ phát huy được những tác dụng chủ yếu về mặt cung cấp tri thức sau đây:

- Mở rộng kiến thức các môn học

- Bổ sung, cập nhật những kiến thức cần thiết

- Là điều kiện rèn luyện, củng cố và nâng cao các kỹ năng giao tiếp, tìm tòi, phát hiện và hệ thống hoá thêm những kiến thức khác để làm giàu vốn tri thức cho mình

- Nâng cao hiểu biết các giá trị truyền thống dân tộc, khơi dậy tình yêu với khoa học, những ham muốn tìm tòi sáng tạo, giải thích những hiện tượng tự nhiên – xã hội có cơ sở khoa học

1.3.4.2 Hoạt động ngoại khoá giúp việc phát hiện năng khiếu của học sinh

Trong HĐNK học sinh tham gia có dịp trổ tài bộc lộ những hiểu biết của mình, đó là lúc để người giáo viên nhìn nhận để phát hiện ra những học sinh có năng khiếu, từ đó có kế hoạch bồi dưỡng Trong HĐNK, tính độc lập

và sự sáng tạo của học sinh rất được tôn trọng Các kỹ năng nghe nói của các

em được hình thành và phát triển một cách tự giác, chủ động, tạo cơ sở thuận lợi cho việc giáo viên thực hiện việc đổi mới các phương pháp dạy học trong nhà trường trung học phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng phương pháp tự học đặc biệt là rèn

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế

1.3.4.3 Hoạt động ngoại khoá hướng hứng thú vào các hoạt động bổ ích, làm giảm thiểu tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh

Hoạt động này hướng các em sử dụng thời gian rảnh rỗi vào những việc

có ích, hợp lý trong quá trình học tập của mình Một sân chơi thú vị với nhiều hình thức phong phú giúp các em giảm bớt việc tham gia những hoạt động không lành mạnh Thông qua HĐNK giáo viên có thể phát huy được tính tích cực từ chính những đặc điểm tâm lý của những học sinh yếu kém về đạo đức Qua hoạt động ngoại khoá nếu giáo viên tin tưởng, giao việc, khích lệ sẽ

có thể làm thay đổi cách nhìn, cách sống của chính những học sinh đó Các em

sẽ hoàn thành nhiệm vụ một cách vui vẻ, tự nguyện Mỗi lần như vậy các em

sẽ xích lại gần nhau hơn Dần dần giáo viên tạo ra được thói quen và cách ứng

xử tốt cho các em Hoạt động ngoại khoá với nhiều hình thức phong phú, lại diễn ra ở nhiều thời điểm, hoàn cảnh khác nhau đòi hỏi cách thức hoạt động khác nhau, sẽ rèn luyện cho học sinh đức tính thích nghi chủ động, năng động,

bước đầu làm quen với việc sưu tầm tài liệu, tập dượt hoạt động và kỹ năng nghiên cứu, giáo dục thói quen quan sát, phán xét, suy luận Từ đó góp phần tăng cường hứng thú học tập cho học sinh với các môn học.

1.3.4.4 Hoạt động ngoại khoá tạo sự gắn bó đoàn kết trong tập thể

Để thực hiện tốt HĐNK đòi hỏi các tập thể học sinh phải có sự đoàn kết hợp tác, giúp đỡ nhau để cùng hoàn thành nhiệm vụ HĐNK còn rèn luyện tinh thần trách nhiệm ý thức gắn bó với tập thể của học sinh Qua đó học sinh vừa khẳng định được bản ngã, vừa xác định được vai trò, trách nhiệm của mỗi

cá nhân trước cộng đồng Học sinh sẽ hoà nhập vào cuộc sống tập thể một cách vui vẻ Đặc biệt đối với học sinh nội trú vấn đề ý thức trách nhiệm trong cuộc sống tập thể là hết sức cần thiết Đó là những tiền đề quan trọng để rèn luyện học sinh trưởng thành, phát triển một cách toàn diện và trở thành những con người lao động mới, đáp ứng mục tiêu giáo dục phổ thông

1.3.4.5 Hoạt động ngoại khoá là con đường quan trọng để hình thành, phát triển nhân cách cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới để Việt Nam có thể hội nhập với giáo dục khu vực và thế giới

Qua HĐNK giáo viên giúp học sinh hình thành được một số năng lực như năng lực tổ chức quản lý, năng lực tự hoàn thiện, năng lực giao tiếp, năng lực hoạt động chính trị – xã hội Nó cũng giúp cho học sinh khả năng làm việc độc lâp, khả năng diễn đạt trước đám đông, khả năng phản xạ nhanh… các em hình thành cho mình một cách sống đúng đắn, phù hợp với những chuẩn mực của thanh niên Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, biết hoà đồng với tự nhiên xã hội và cộng đồng, biết đấu tranh với những biểu hiện sai trái của bản thân và của người khác

1.3.4.6 Hoạt động ngoại khoá huy động các lực lượng xã hội tham gia vào việc giáo dục học sinh

Sở dĩ các HĐNK phần đắc lực trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường vì qua các hoạt động này nhà trường gắn kết các lực lượng xã hội và tạo điều kiện cho họ tham gia tích cực vào công tác giáo dục thế hệ trẻ

Chất lượng giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào sự tác động tích cực của các yếu tố môi trường khác nhau như môi trường gia đình- môi trường nhà trường và xã hội HĐNK là dịp để từng gia đình học sinh có thêm ý thức đóng góp trong điều kiện có thể để xây dựng phong trào giáo dục ở địa phương HĐNK trong chừng mực nhất định còn tạo được sự phối hợp của liên ngành chức năng trong xã hội Tuỳ từng lĩnh vực một mà các ngành có phần việc tham gia với giáo dục đào tạo nhà trường Những ngành cần phối hợp để làm tốt hoạt động này như: Hội cựu chiến binh (ngoại khoá về anh bộ đội Cụ

Hồ trong văn học và trong thực tế sống chiến đấu), các trung tâm văn hoá (ngoại khoá về lịch sử - địa lý) Toà án, Viện kiểm sát (ngoại khoá về giáo dục công dân); Các trung tâm nghiên cứu vật nuôi, cây trồng (ngoại khoá về sinh học); Trung tâm y tế (ngoại khoá về giáo dục sức khoẻ sinh sản vị thành niên)… Sự phối hợp này không đơn thuần là một hành động nhất thời mà phải được xác định trong một chương trình, kế hoạch dài hạn, được xây dựng trên cơ sở chiến lược giáo dục nói chung của trường Sự huy động các lực lượng tham gia vào hoạt động ngoại khoá trong nhà trường sẽ tạo ra được môi trường cần thiết để thúc đẩy chất lượng giáo dục

1.3.4 Quản lý hoạt động ngoại khóa đối với học sinh Trung học phổ thông trường nội trú

1.3.4.1 Cơ sở tâm lý học– giáo dục học của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá

 Cơ sở tâm lí:

+) HĐNK phải dựa trên sự hứng thú, tự nguyện của học sinh

Để thực hiện có chất lượng giáo dục, mọi hoạt động trong nhà trường phải xuất phát từ mục tiêu đào tạo, song cũng cần dựa trên yêu cầu chính đáng

về sở thích, sở trường của học sinh

Khác biệt căn bản của công tác ngoại khoá với việc học chính khoá là ở chỗ học chính khoá mang tính chất học bắt buộc đối với học sinh, còn việc tham gia các HĐNK đòi hỏi có tinh thần tự nguyện Khi tham gia HĐNK, trên

cơ sở sở thích và hứng thú học tập, học sinh sẽ thể hiện được nhiều nhất tính năng động và tính sáng tạo của mình Các em tham gia HĐNK theo nguyên

tắc tự nguyện, được tự do lựa chọn những hoạt động mình thích và lấy tinh thần tự giác, tinh thần xung phong làm cơ sở Tuy nhiên là giáo viên có thể và cần góp ý kiến hướng dẫn các em nhưng không nên bó buộc học sinh theo ý kiến riêng của mình Theo ý kiến của Xa mu cốp: “… sự tự nguyện của học sinh là một sự tự nguyện có hướng dẫn” [27]

Để đảm bảo được tính chất tự nguyện có ý thức không phải cảm tính, tuỳ hứng, giáo viên cần làm cho học sinh thấy được ý nghĩa của công tác ngoại khoá

Tuỳ theo tính chất của lứa tuổi, công tác ngoại khoá cần được nghiên cứu một cách hợp lý Bậc trung học phổ thông, giáo viên có thể dành một số thời gian cho công tác tranh luận, báo cáo, thuyết trình về một vấn đề nào đó của môn học… trình độ tư duy và tính ổn định về tâm lý của học sinh trung học phổ thông có thể thực hiện được công việc ấy Các em sẽ có được sự hứng thú, niềm tin khi tham gia, các em muốn đựơc thể hiện mình trước tập thể

Xuất phát từ điều kiện tâm sinh lý của học sinh mà công tác ngoại khoá cần phải được tổ chức sinh động với nhiều hình thức phong phú Sự nghèo nàn

về hình thức tổ chức sẽ làm các em ở lứa tuổi trung học phổ thông có tâm lý chán chường, thiếu hứng thú Giáo viên khi làm công tác ngoại khoá cần phải

có sự tìm tòi, sáng tạo nhiều cách tổ chức mới

Cố nhiên khi những hình thức tổ chức càng phong phú bao nhiêu thì tính kế hoạch lại càng phải được đề cao bấy nhiêu Cần phân phối HĐNK cho

cả năm, từng học kỳ, từng tháng Khi tổ chức, giáo viên là người hướng dẫn cho các em vận dụng hiểu biết vào việc làm cụ thể Một khi tính tự lập của các

em được đề cao, các em có thể phát biểu ý kiến chủ quan về một vấn đề cụ thể Khi đó trình độ tư duy, khả năng vận dụng kiến thức của các em sẽ được nâng cao một bước

HĐNK nếu được tiến hành như vậy sẽ làm cho việc học tập nội khoá được sâu sắc, trình độ suy nghĩ, tính tự lập của học sinh được nâng cao và ngay bản thân các em sẽ thấy hứng thú, tích cực hưởng ứng HĐNK của trường

+) Phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh THPT nội trú:

Hơn nữa việc tổ chức HĐNK còn phải dựa trên cơ sở là việc hình thành

và phát triển nhân cách của người học sinh bậc trung học phổ thông

Đặc biệt đối với học sinh ở các trường THPT nội trú, hoạt động này là quá trình các em thực hiện mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên, với xã hội, với người khác, với chính mình, và bao giờ cũng nhằm vào những đối tượng nhất định Dưới sự hướng dẫn của thầy cô, học sinh THPT ở nội trú

sẽ thực hiện những hoạt động cụ thể Bằng hoạt động các em sẽ lĩnh hội đựơc những kinh nghiệm quý báu, không phải trả giá cho những mò mẫm, thử nghiệm đúng, sai không cần thiết Cũng bằng hoạt động giao tiếp trong ngoại khoá, các em lĩnh hội nội dung của mối quan hệ xã hội, chứa đựng những giá trị những chuẩn mực do xã hội quyết định

 Cơ sở giáo dục học

Hoạt động ngoại khoá trong nhà trường trung học phổ thông phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục của nhà trường: đào tạo học sinh thành con người phát triển toàn diện, có khả năng thích ứng nhanh với hoàn cảnh xã hội hiện nay

Nhà giáo dục học người Nga- Cairốp đã viết: “Bất cứ hoạt động ngoài lớp, hoạt động ngoài trường nào, bất cứ hoạt động nào của các tiểu tổ, bất cứ hoạt động văn hoá quần chúng nào cũng đều phải hoàn toàn phù hợp với mục đích và nhiệm vụ của giáo dục”.[5]

Để có kiến thức sâu rộng, học sinh không chỉ học tập trên lớp mà có thể học ở nhiều hình thức khác nhau Trên lớp, đó chỉ là kiến thức phổ thông cơ bản, do điều kiện thời gian hạn chế thầy cô không thể đi sâu Muốn hiểu biết tường tận, học sinh phải có ý thức tự giác, phải có hứng thú tìm tòi Ngoại khoá sẽ giúp học sinh làm được điều này

Thái độ của các em cũng vậy, tham gia các HĐNK, các em được giao lưu, được học tập kinh nghiệm thực tế Nhờ đó các em tự rút ra cho mình kinh nghiệm ứng xử, giao tiếp sẽ thấy tự tin

Để hình thành nhân cách con người một cách toàn diện, học sinh phải được tham gia các hoạt động

Sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh trung học phổ thông nói chung và học sinh nội trú nói riêng chịu sự tác động của nhiều nhân tố: nhân tố sinh học, môi trường, giáo dục và các hoạt động của bản thân các em, trong đó giáo dục giữ vai trò chủ đạo và việc tham gia các hoạt động giáo dục

là yếu tố quyết định sự hình thành nhân cách của các em Những hoạt động này bao gồm: hoạt động lao động, hoạt động vui chơi giải trí, tham quan học tập, các hoạt động thể dục, thể thao, giao lưu, giao tiếp, các hoạt động xã hội

Để phát triển, con người không ngừng hoạt động Hoạt động, nó là phương thức tồn tại cũng như con đường hình thành, phát triển nhân cách Con người hoạt động như thế nào thì nhân cách phát triển như thế ấy Hoạt động tích cực đó là con đường để tiến thân, để thành đạt

Học sinh tham gia tích cực vào các HĐNK với các mối quan hệ đa dạng

sẽ giúp các phẩm chất, tính cách, năng lực của các em được hình thành Tham gia tổ ngoại khoá sẽ giúp trí tuệ các em phát triển được tốt, tình yêu với môn học, với tri thức loài người sẽ khiến các em có ý thức tự giác vươn lên để tiếp thu sáng tạo

Tham gia các hình thức ngoại khoá có tính quần chúng, các em được giao lưu tình cảm Tính đa dạng của hoạt động tạo nên tính đa dạng của giao lưu, mục đích và phương thức tiến hành Trong giao lưu các em hiểu hơn giá trị đích thực của cuộc sống Từ đó có thái độ và hành động đúng trước cuộc sống HĐNK giúp các em có dịp thể hiện rõ sự hiểu biết và thái độ ứng xử của mình Nhờ hoạt động này sự phát triển về mặt thể chất, tâm lý, xã hội – biểu hiện của sự phát triển nhân cách của các em được tốt hơn

1.3.4.2 Quản lý các hoạt động ngoại khóa

Quản lý các HĐNK trong trường THPT về thực chất là quản lí mục tiêu, nội dung chương trình, kế hoạch, phương pháp và các hình thức tổ chức HĐNK, đánh giá kết quả, tạo điều kiện về nguồn lực để thực hiện các HĐNK

 Quản lý mục tiêu:

Quản lí mục tiêu HĐNK là việc xây dựng và tổ chức thực hiện mục tiêu của các hoạt động này một cách đầy đủ, toàn diện, cân đối với cả 3 yêu cầu về kiến thức, kĩ năng và thái độ trên cơ sở quán triệt nguyên lí giáo dục, đổi mới phương pháp, hình thức giáo dục, bảo đảm các yêu cầu giáo dục toàn diện nhưng thiết thực và có trọng tâm, nâng cao chất lượng giáo dục

HĐNK ở nhà trường càng được quản lý chặt chẽ về mục tiêu thì chất lượng, kết quả thu được càng có tính tích cực và ngược lại

 Quản lý nội dung chương trình HĐNK:

Để quản lí nội dung và chương trình HĐNK, Nhà quản lý cần nắm bắt yêu cầu môn học và giáo dục của từng độ tuổi học sinh cụ thể trong chương trình giáo dục, chỉ đạo đảm bảo để chương trình được thực hiện đầy đủ, toàn diện, không cắt xén, đặc biệt là các HĐNK Việc chỉ đạo chương trình và nội dung giáo dục phải đảm bảo tính nguyên tắc, tính hệ thống nhưng cũng phải linh hoạt, sáng tạo, tránh máy móc, cứng nhắc Các HĐNK được tổ chức và thực hiện trong thể thống nhất của chương trình giáo dục Nội dung HĐNK bổ trợ cho kiến thức nội khoá, mở rộng, khắc sâu đồng thời giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh Có thể nội dung không là vấn đề có học ở trên lớp, nhưng nó phải có liên quan đến kiến thức đã được học, không chấp nhận kiến thức trong ngoại khoá là điều hoàn toàn xa lạ với học sinh

Bên cạnh truyền thụ tri thức, nội dung của HĐNK còn phải gắn chặt với việc giáo dục tư tưởng tình cảm Công tác giáo dục tư tưởng cho học sinh phải luôn gắn bó mật thiết với cuộc sống Đối với lưá tuổi học sinh trung học phổ thông – tuổi thanh thiếu niên, việc giáo dục tư tưởng tình cảm lại càng phải được tiến hành nhẹ nhàng tinh tế Giáo viên phải biết đi sâu vào tâm hồn, tình cảm của các em để uốn nắn và xây dựng Chính trong HĐNK giáo viên có điều kiện để gần gũi học sinh, nắm vững những biểu hiện tư tưởng tình cảm của các em ngay trong sinh hoạt tập thể Phạm vi giờ lên lớp không cho phép

giáo viên hiểu sâu sắc đối tượng giáo dục vì tư tưởng tình cảm đạo đức của học sinh không phải là những khái niệm, những công thức, những câu lý luận trong sách vở mà là cái thực trong mối quan hệ với thầy cô, bè bạn

 Quản lý việc xây dựng kế hoạch:

Nhà trường cần có kế hoạch năm học và kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục, HĐNK Quá trình xây dựng kế hoạch các hoạt động giáo dục, HĐNK phải có sự tham gia của giáo viên, học sinh và các lực lượng xã hội (cha mẹ học sinh, các tổ chức đoàn thể, các cá nhân…)

Ngay từ đầu năm học, đầu học kỳ, những người lãnh đạo nhà trường cần phải thông qua chương trình kế hoạch ngoại khoá do các giáo viên phụ trách xây dựng lên Kế hoạch này nhất định không phải là một công tác tách rời khỏi những chủ trương yêu cầu giáo dục chung của nhà trường Ngược lại

kế hoạch ngoại khoá cần phản ánh được những trọng tâm giáo dục, truyền đạt tri thức (củng cố, mở rộng, nâng cao) và giáo dục tư tưởng đạo đức của nhà trường với học sinh, phản ánh được toàn bộ những nhiệm vụ lớn của năm học

Người lãnh đạo nhà trường không những phải quan tâm đến kế hoạch HĐNK, đánh giá tính khả thi và hiệu quả của nó mà còn giúp đỡ, tạo điều kiện cần thiết để kế hoạch HĐNK thực thi có kết quả tốt Người lãnh đạo nhà trường cần góp ý kiến cụ thể về đường lối, về phương hướng và nội dung của

kế hoạch, có ý kiến xét duyệt cụ thể trong từng buổi ngoại khoá Nói chung kế hoạch HĐNK dưới bất kỳ hình thức nào đều phải là một bộ phận khăng khít với toàn bộ hoạt động của nhà trường Nội dung và hình thức của HĐNK càng phong phú bao nhiêu thì tính kế hoạch lại càng phải được đề cao bấy nhiêu

Có định được kế hoạch cụ thể như thế thì hoạt động của nhà trường mới được chủ động và phong phú

 Quản lý phương pháp và hình thức tổ chức HĐNK:

Nhà quản lý cần nắm bắt và hiểu rõ các phương pháp và các hình thức

tổ chức giáo dục, HĐNK để tổ chức các hoạt động này một cách phù hợp, linh hoạt và sáng tạo Hình thức tổ chức ngoại khoá trong nhà trường THPT phải được quản lý chặt chẽ Các hình thức tổ chức ngoại khoá đều phải nhằm mục đích mở rộng khả năng thu hút các em vào các hoạt động tập thể, cho các em

có nhiều cơ hội bày tỏ những suy nghĩ, những hiểu biết của mình Sự hướng dẫn của các thầy cô có tác dụng không nhỏ đối với việc bồi dưỡng khả năng nổi trội của các em với lĩnh vực mà mình ưa thích

+) Hình thức HĐNK theo tổ bộ môn: Đây là hình thức tổ chức có tính chuyên sâu, thu hút nhiều học sinh có năng khiếu tham gia Do đó các nhà quản lý phải rất lưu tâm tới việc bố trí, sắp xếp giáo viên có năng lực chuyên môn vững vàng tham gia

Đối với học sinh khi tham gia hình thức tổ ngoại khoá này cũng phải có những yêu cầu nhất định:

- Phải có sở thích và có ít nhiều sở trường về bộ môn ngoại khoá: không

có sở thích thì không say mê làm việc, có sở trường thì mới hiểu và vận dụng được

- Phải có trình độ học lực trung bình khá về bộ môn ngoại khoá Hoạt động này dựa trên hứng thú của các em với bộ môn mà mình yêu thích do đó nét tâm lý chung là những học sinh thường có khả năng nhận thức tốt tham gia hoạt động này Giáo viên phụ trách cũng theo nguyện vọng của các em mà đặt

ra nội dung và phương pháp cho phù hợp để các em có điều kiện phát triển kiến thức, tư duy hợp lý

- Phải có sức khoẻ: Tổ ngoại khoá đòi hỏi tổ viên làm việc một số thì giờ nhiều hơn học sinh bình thường

- Phải có đạo đức: Phẩm chất ngay thẳng, thật thà, ham học hỏi sẽ giúp cho các em dễ tranh thủ được sự quý mến từ phía thầy cô và bè bạn

Trong khi tổ chức, giáo viên cũng như nhà quản lý phải có những hình thức hoạt động từ đơn giản đến phức tạp, tránh bắt các em tốn quá nhiều công sức, quá nhiều thời gian để ảnh hưởng tới chất lượng các môn học khác

+) Hình thức HĐNK có tính chất quần chúng: Đây là hoạt động giúp cho học sinh có điều kiện để giao lưu với tập thể Nhà quản lý cũng như người

tổ chức phải nghiên cứu sao cho có những hình thức hợp lý, phù hợp với lứa tuổi, đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh giúp cho các em phát triển tốt các kỹ năng ứng xử và có tác dụng giáo dục tư tưởng tình cảm Muốn vậy cần lưu ý:

- Tránh lặp lại những hình thức tổ chức quá quen thuộc, dễ gây nhàm chán Việc này thật ra không dễ dàng bởi nó đòi hỏi người giáo viên phải tốn nhiều công sức đầu tư, sáng tạo, chịu khó sưu tầm, học hỏi, rồi vận dụng linh hoạt vào hoàn cảnh cụ thể của đơn vị mình, có như vậy mới

có sức thu hút học sinh tham gia đông đảo (Lứa tuổi học sinh luôn thích những gì mới lạ, hấp dẫn)

- Nên tổ chức kết hợp nhiều hình thức biểu diễn trong một buổi ngoại khoá để tạo sự thoải mái, hấp dẫn cho đối tượng tiếp nhận Ví dụ, trong một buổi tổ chức có sự tham gia của những người chơi, những đội chơi (đố vui về kiến thức văn hoá, xã hội ) vừa có sự biểu diễn các tiết mục văn nghệ, lại có phần dành cho khán giả nữa…

Trong việc quản lí phương pháp và các hình thức tổ chức giáo dục, HĐNK người quản lí cần lưu ý giáo viên sử dụng phối hợp các phương pháp

và các hình thức tổ chức để các hoạt động này mạng lại hiệu quả và chất lượng cao nhất Người quản lý phải đưa ra các mô hình và các phương pháp tổ chức

có hiệu quả, tuyên truyền, nhân rộng các mô hình, các phương pháp này, thường xuyên xem xét, tham dự và đánh giá chúng

Trong quản lí nội dung, phương pháp và các hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục, HĐNK cần quán triệt các nguyên tắc giáo dục: giáo dục gắn với lao động sản xuất, gia đình-nhà trường- xã hội, giáo dục trong lao động, trong tập thể, thống nhất ý thức và hành động, tôn trọng cá nhân học sinh, kết hợp vai trò hướng dẫn, chỉ đạo của giáo viên với vai trò tích cực, chủ động của học sinh, tính phù hợp với đặc điểm lứa tuổi…

 Quản lý và xây dựng các nguồn lực phục vụ HĐNK:

Các nguồn lực phục vụ HĐNK trong nhà trường bao gồm cả con người, kinh phí, thời gian và các điều kiện về vật lực

Nhà quản lý lên kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ nhận thức và các kĩ năng tổ chức HĐNK cho đội ngũ, dành kinh phí, thời gian cho việc tổ chức các HĐNK

Nhà quản lý lên kế hoạch mua sắm, sử dụng, bảo quản các phương tiện phục vụ tổ chức HĐNK (cacset, âm li, máy vi tính, ti vi, bàn ghế, tài liệu )

để nâng cao chất lượng giáo dục, tiết kiệm, tránh lãng phí Việc lên kế hoạch mua sắm các trang thiết bị phục vụ các HĐNK cần bám sát mục tiêu, yêu cầu của từng hoạt động, với các hình thức chính khoá và ngoại khoá, chú trọng các phương tiện giáo dục mang cả giá trị vật chất và tinh thần như sách, vở, báo chí, tranh ảnh, các tác phẩm nghệ thuật… Để đảm bảo độ bền của các phương tiện giáo dục, hiệu trưởng cần mua sắm các đồ dùng có chất lượng, có sổ sách theo dõi, ghi chép tình trạng sử dụng, giao trách nhiệm tự quản các trang thiết

bị này cho giáo viên và học sinh Nhà trường có trách nhiệm làm cho mọi người hiểu được tầm quan trọng của trang thiết bị giáo dục đối với các hoạt động giáo dục và các HĐNK của học sinh

cơ sở vật chất, thiết bị, với việc phối kết hợp các lực lượng xã hội tham gia vào công tác giáo dục học sinh

 Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả HĐNK:

Kiểm tra đánh giá quá trình thực hiện và kết quả theo chuẩn và mục tiêu Như vậy Nhà quản lý phải đề ra các tiêu chí đánh giá và có sự so sánh đối chiếu kết quả thực hiện với các chuẩn này Các hoạt động kiểm tra đánh giá cần được tiến hành đều đặn với các hình thức khác nhau, có tác dụng khuyến khích động viên giáo viên và học sinh thực hiện tốt các HĐNK Quản lý chất lượng của HĐNK xét đến cùng đó là sau mỗi lần tổ chức các hình thức ngoại khoá, học sinh và giáo viên đều phải có sự lớn lên về mặt kiến thức- kỹ năng- thái độ Đặc biệt là phía học sinh sau mỗi lần tham gia ngoại khoá, các em phải có sự phát triển về tư tưởng, đạo đức, nhân cách, hành vi đạt được các mục tiêu cụ thể về đức – trí – thể – mỹ

Kết luận chương 1

HĐNK góp phần làm cho quá trình giáo dục ở nhà trường thêm phong phú, toàn diện Tính chất nhiều hình, nhiều vẻ của HĐNK giúp việc học tập của học sinh thêm bổ ích và hứng thú Những kiến thức mà học sinh thu nhận được trong quá trình HĐNK thường sâu sắc và khó quên Vì những lý do đó

mà chúng ta không thể xem nhẹ các hoạt động ngoại khoá trong nhà trường Muốn các HĐNK trở thành một hoạt động giáo dục thường xuyên và đạt kết quả tốt, hơn ai hết, người giáo viên và nhà quản lý phải ý thức được rằng tổ chức các HĐNK là một phần, một bộ phận hữu cơ và không thể thiếu được trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh Các biện pháp quản lí của hiệu trưởng quyết định chất lượng của các HĐNK Người hiệu trưởng phải nghiên cứu kỹ và có kế hoạch có các hình thức tổ chức, phối hợp, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá thường xuyên để người giáo viên và học sinh thực hiện thành công nhiệm vụ mà ngoại khoá đề ra Hiệu trưởng cần chú trọng quản lí toàn diện mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức các HĐNK, đặc biệt là

chất lượng của nó, gắn kết với chất lượng giáo dục chính khoá để không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NỘI TRÚ ĐỒ SƠN,

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 2.1 Khái quát về trường Trung học phổ thông nội trú Đồ Sơn, Thành phố Hải Phòng

2.1.1 Đặc điểm của trường

- Trường THPTNT Đồ Sơn được thành lập theo quyết định số 1483/ QĐ -

UB ngày 12 tháng 07 năm 2001 của UBND thành phố Hải Phòng Địa điểm được đặt tại số 6 Lý Thánh Tông- phường Vạn Sơn - Quận Đồ Sơn

- Trường THPTNT Đồ Sơn là một mô hình GD mới của GD và ĐT thành phố Hải Phòng Là loại hình trường chuyên biệt nằm trong hệ thống các trường dân tộc nội trú trong cả nước Trường được xây dựng và thành lập theo chương trình mục tiêu (chương trình 7) của Bộ GD và ĐT dành riêng cho hệ thống các trường PTDTNT nhằm đáp ứng và giải quyết nhu cầu học tập của học sinh ở những vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn chưa có trường lớp, giải quyết vấn đề chính sách xã hội, rút ngắn khoảng cách dân trí giữa thành phố với nông thôn, miền núi với đồng bằng, đất liền với hải đảo Ngoài ra nhà trường còn có nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng chuẩn bị nguồn để đào tạo lực lượng cán bộ sau này về phục vụ ở những vùng kinh tế khó khăn

ấy

- Trường có nhiệm vụ nuôi dạy học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 đối tượng

là học sinh của huyện đảo Bạch Long Vỹ, học sinh được chọn cử của huyện

Cát Hải, 6 xã miền núi huyện Thuỷ Nguyên, học sinh là con em chài lưới ven sông không có nhà ở trên đất liền, học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn vươn lên học giỏi của các huyện ngoại thành nếu không được đưa vào trường nội trú sẽ phải bỏ học

Những đối tượng trên đều nằm trong diện cử tuyển, vì vậy trình độ cũng như chất lượng GD toàn diện còn nhiều hạn chế và bất cập

- Trước mắt trường từng bước ổn định phân loại học sinh phát hiện bồi dưỡng có giải pháp về vấn đề chất lượng, từng bước nâng dần chất lượng để

có thể đạt bằng và vượt các trường của khối ngoại thành Tiếp tục củng cố và xây dựng mô hình giáo dục mới này duy trì danh hiệu trường chuẩn quốc gia

Là mô hình chuyên biệt nên hướng xây dựng nhà trường thành trường điểm, chuyên khối ngoại thành

- Chủ chương của thành phố là tập trung đầu tư xây dựng và củng cố

mô hình giáo dục mới Là nơi giao lưu học tập trao đổi kinh nghiệm giữa các trường trong hệ thống các trường DTNT trong cả nước Là nơi giao lưu giữa học sinh miền núi với học sinh miền biển và hải đảo

- Qua 7 năm tổ chức triển khai thực hiện mô hình GD mới này nhà trường đã từng bước khắc phục khó khăn, từng bước ổn định đúc rút kinh nghiệm, với những kết quả bước đầu đã khẳng định và chứng minh được mô hình GD mới này của Hải Phòng là phù hợp và đúng hướng theo nghị quyết

32 của TW về định hướng phát triển, xây dựng thành phố Hải Phòng thành đô thị loại I trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Trong quá trình học tập và rèn luyện ở trường, học sinh được đảm bảo các điều kiện về ăn, ở, học tập, sinh hoạt mà không phải đóng góp kinh phí; các điều kiện đó là:

* Về cơ sở vật chất phục vụ học tập:

Được sự quan tâm của Bộ GD&ĐT, của thành phố và Sở GD&ĐT Hải Phòng; Trường được đầu tư kinh phí xây dựng nâng cấp cơ sở trường, lớp đáp ứng được nhu cầu phòng học, phòng chức năng, phòng làm việc, khu nội trú cho học sinh Hiện nay trường đã xây dựng được một khu giảng đường gồm nhà 3 tầng với 13 phòng học, một nhà 2 tầng với 6 phòng làm việc, hai khu chức năng là nhà thi đấu với diện tích sàn 720 m2 và nhà chức năng 7 phòng, một khu nội trú 4 tầng 1.500m2, có sân vận động, khu thể thao ngoài trời và công viên Hiện tại trường có phòng Anh ngữ, 2 phòng Tin với 80 máy, 3 phòng thí nghiệm, 2 phòng thực hành và 1 thư viện Trường được trang bị những phương tiện kỹ thuật tương đối hiện đại: hệ thống loa máy, đèn chiếu sáng đã và đang được từng bước khai thác, sử dụng có hiệu quả phục vụ cho quá trình dạy và học, các HĐNK

* Đội ngũ giáo viên, CBCNV và cán bộ quản lý trong nhà trường: là lực lượng quan trọng có ảnh hưởng quyết định tới chất lượng, hiệu quả đào tạo và

sự phát triển của nhà trường Nhận thức rõ điều đó, những năm qua trường đã chú trọng bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là trình

độ tin học (100% giáo viên có bằng B Tin học) và nghiệp vụ quản lý cho cán

bộ quản lý, giáo viên bằng nhiều hình thức Tính đến năm học 2007-2008, 100% giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục có trình độ đại học trong đó có 1 thạc

sỹ, 3 đang theo học các khoá đào tạo thạc sỹ Hàng năm trường tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi, học sinh giỏi và thường xuyên tổ chức và tham gia hội thảo

về phương pháp dạy học và công tác chủ nhiệm trong nhà trường, các trường trong thành phố

Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục bước đầu được chuẩn hoá theo chức danh đảm nhiệm và tiếp tục được củng cố, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, gắn nhiệm vụ giảng dạy và quản lý giáo dục học sinh Trường đã quan tâm đảm bảo các chế độ, chính sách của nhà

nước góp phần nâng cao chất lượng và số lượng đội ngũ đáp ứng yêu cầu phát triển của nhà trường

* Công tác quản lý học sinh:

Nhà trường thực hiện quản lý toàn diện đối với học sinh trong suốt thời gian học tập tại trường bằng các chế độ, quy chế, quy định, nội quy phù hợp với đặc điểm của trường THPT Nội trú Mọi học sinh khi nhập trường đều được học tập các nội quy, quy định của nhà trường, chế độ ăn ở sinh hoạt hàng ngày tại trường…Trường thường xuyên quan tâm các điều kiện đảm bảo đời

sống vật chất và tinh thần của học sinh, tổ chức các phong trào thi đua: "Học giỏi, rèn nghiêm", "Đẹp như công viên, nghiêm như quân đội, chất lượng vượt trội, không có tệ nạn xã hội", các HĐNK về: văn hoá, văn nghệ, TDTT…

phát triển Thường xuyên tổ chức các hoạt động giao lưu văn nghệ, thể thao với các trường trong thành phố và toàn quốc Qua 7 năm xây dựng và trưởng thành trường đã được Bộ giáo dục, Trung ương đoàn, công đoàn ngành, UBND thành phố Hải Phòng tặng bằng khen

Bảng 2.1: Quy mô và chất lượng đào tạo các năm học từ 2001 – 2008:

NĂM HỌC SỐ LƯỢNG

CHẤT LƯỢNG HSG

THÀNH PHỐ

THI ĐỖ

CĐ VÀ ĐH

THI ĐỖ TỐT NGHIỆP

Qua bảng 2.1 ta nhận thấy: số học sinh của trường không nhiều, điều đó thuận lợi cho việc quản lý, tổ chức các hoạt động giáo dục, HĐNK Trong 2 năm gần đây tỉ lệ học sinh giỏi thành phố đã tăng (tăng 7 giải), tỉ lệ đỗ tốt nghiệp

năm học sau cao hơn năm học trước (Tăng gần 6,7%) Tuy nhiên tỉ lệ tăng cũng chưa nhiều, đòi hỏi nhà trường phải có biện pháp giáo dục phù hợp, tích cực hơn

Bảng 2.2 : Quy mô trường lớp, số học sinh, cán bộ giáo viên, nhân viên của trường THPT nội trú Đồ Sơn năm học 2006 – 2007, 2007 -2008

2.1.2 Hệ thống các môn học trong trường

Cũng giống như các trường THPT trên toàn quốc hệ thống các môn học của nhà trường được triển khai thực hiện đầy đủ theo đúng yêu cầu, mục đích, nhiệm vụ, nội dung, chương trình mà Bộ GD và ĐT ban hành

Bên cạnh đó do là trường chuyên biệt, với đặc thù là học sinh ăn ở, học tập, sinh hoạt tại trường, học sinh cần được trang bị kiến thức, kỹ năng sống nên nhà trường tổ chức cho học sinh được học chương trình giáo dục sống khoẻ mạnh và kỹ năng sống; đây là chương trình do Bộ GD và ĐT (trong “dự

án đổi mới chương trình và nội dung sách giáo khoa”- do Viện chiến lược và chương trình giáo dục thực hiện) kết hợp với tổ chức UNICEF triển khai đưa vào thí điểm giảng dạy ở một số trường, tại một số tỉnh thành trong cả nước:

Hà nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Lạng Sơn, Lào Cai…

2.2 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá ở nhà trường

2.2.1 Khái quát chung

HĐNK trong nhà trường hiện nay đa dạng về hình thức và phong phú

về nội dung, diễn ra trên một phạm vi rộng bao gồm cả trong và ngoài nhà trường, trong suốt cả năm học Có nhiều đối tượng tham gia HĐNK: cán bộ chỉ đạo, giáo viên tổ chức, hướng dẫn và học sinh thực hiện

Bộ máy quản lý - tổ chức các HĐNK:

* Chi bộ Đảng: Là tổ chức lãnh đạo toàn diện các công tác trong nhà trường,

Bí thư chi bộ đồng thời là đồng chí hiệu trưởng

* Ban giám hiệu: Ban giám hiệu gồm 3 người: Hiệu trưởng là người chịu

trách nhiệm cao nhất trong nhà trường Vai trò của hiệu trưởng là vô cùng quan trọng Hiệu trưởng phân công các Phó hiệu trưởng phụ trách từng mảng công việc; trong đó có một phó hiệu trưởng trực tiếp phụ trách hoạt

động ngoại khoá

* Tiểu ban HĐNK: gồm đại diện Ban giám hiệu (thường là Phó hiệu trưởng),

Bí thư Đoàn trường, đại diện công đoàn, Tổ chuyên môn, nhóm chuyên môn

và một số thành viên tích cực khác trong học sinh và giáo viên Tiểu ban HĐNK có vai trò quan trong trong việc bàn bạc và thống nhất với Hội đồng giáo dục nhà trường để xây dựng chương trình, kế hoạch tổ chức HĐNK Bên cạnh đó, Tiểu ban HĐNK còn có vai trò cố vấn cho các giáo viên bộ môn việc lựa chọn nội dung, cách thức tổ chức HĐNK Đồng thời Tiểu ban HĐNK có nhiệm vụ theo dõi quá trình tổ chức HĐNK cho các khối lớp trong phạm vi nhà trường và nhận xét, kiểm tra, nhắc nhở việc tổ chức thực hiện HĐNK

nhằm thực hiện tốt các chủ trương của cấp trên

BÍ THƯ CHI BỘ HIỆU TRƯỞNG

PHÓ HIỆU TRƯỞNG

Sơ đồ 2.1: Bộ máy quản lý - tổ chức các hoạt động ngoại khóa

Từ sơ đồ trên cho thấy: Bí thư Chi bộ chỉ đạo cho ban giám hiệu, cụ thể là phó hiệu trưởng phối hợp với công đoàn, Đoàn thanh niên, cùng với giáo viên chủ nhiệm, tổ chuyên môn, các lực lượng khác thực hiện quản

lý, tổ chức các HĐNK

Có thể thấy thực trạng tổ chức các HĐNK qua bảng sau:

Bảng2.3: Mức độ tiến hành các hoạt động ngoại khoá (năm học 2007 -2008)

Thường xuyên Thỉnh thoảng Không bao giờ

Ngoại khoá cho tất cả các môn học 91,6% 8,4%

Các cuộc thi có tính tổng hợp 9% 91%

Qua bảng trên cho thấy: mức độ tiến hành các HĐNK chưa đồng đều nhau, có những hoạt động thường xuyên được tổ chức (ví dụ: ngoại khoá cho tất cả các môn học chiếm 91,6%, trong khi đó hoạt động xem và biểu diễn văn

HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ CỦA HỌC SINH

C

CÔNG

ĐOÀN

ĐOÀN THANH NIÊN

GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM TỔ

CHUYÊN MÔN

CÁC LỰC LƯỢNG KHÁC

nghệ chỉ chiếm 2%), hoạt động tham quan, đi thực tế thỉnh thoảng mới được thực hiện (mức độ thỉnh thoảng thực hiện chiếm 91%)

Số lần tổ chức, học sinh tham gia và cỏc hỡnh thức tổ chức ngoại khoỏ trong năm học 2006-2007 tại cỏc khối lớp của trường như sau:

Bảng 2 4: Số lần do tổ ngoại khoỏ bộ mụn tổ chức Mụn học Khối 10 Khối 11 Khối 12 Ghi chỳ

Bảng 2.5: Hỡnh thức tổ chức cú tớnh quần chỳng và số học sinh tham gia

(Nguồn: Tổng kết công tác chuyên môn của tường năm học 2006 -2007)

Qua bảng trên ta thấy: Học sinh ở các khối lớp đều được tham gia HĐNK với hình thức tổ chức có tính quần chúng, chứng tỏ hình thức tổ chức HĐNK có tính quần chúng lôi cuốn học sinh hơn Điều đó hoàn toàn hợp lý bởi hình thức này thường được tổ chức sôi nổi, sinh động, khi tham gia học

sinh được vui chơi thoải mái hơn

2.2.2 Đánh giá cụ thể thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá

 Hình thức tổ chức theo tổ ngoại khóa bộ môn:

Hình thức này được tổ chức thường xuyên Người phụ trách có sự phân công công việc cho từng thành viên Khi tổ chức, có người đảm đương việc thuyết trình, có người minh hoạ bằng thực hành Tuỳ theo từng bộ môn mà công việc có tính chuyên môn hoá hay không Có tổ ngoại khoá bộ môn đòi hỏi đồ dùng thiết bị thí nghiệm nhiều(vật lý, hoá học ), trong khi đó có tổ lại chủ yếu dùng ngôn ngữ nói và một vài tranh ảnh minh hoạ( văn, lịch sử,

Tổ ngoại khoá bộ môn là một hoạt động chuyên môn có chiều sâu Trong các yếu tố tạo nên sự thành công của hoạt động này thì giáo viên giỏi về chuyên môn giữ vị trí số một

Hoạt động này nếu được duy trì thường xuyên thì học sinh sẽ không cần

đi học ở lò luyện thi cũng có thể thi đỗ các trường đại học

Các bậc cha mẹ học sinh cũng rất muốn con em mình tham gia hình thức này Họ chủ động trích 30% kinh phí của hội để hỗ trợ cho HĐNK