Sự đa dạng giới tính trong hội đồng quản trị doanh nghiệp và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp bằng chứng từ việt nam

TR NG Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng... doanh nghi p cùng ngành có thành tích trung bình.

TR NG

Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng

v i s h ng d n và giúp đ c a GS.TS Tr n Ng c Th

Nh ng s li u th ng kê đ c l y t ngu n đáng tin c y N i dung và

k t qu nghiên c u c a lu n v n này ch a t ng đ c công b trong b t c

công trình nghiên c u nào

Tp H Chí Minh, ngày 15 tháng 05 n m 2015

Tác gi

Tr n ng V nh H o

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M C CÁC B NG

CH NG 1 GI I THI U 1

1.1 Lý do nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u và các v n đ nghiên c u 2

1.3 Ph ng pháp nghiên c u 2

1.4 Ý ngh a c a bài nghiên c u 3

1.5 B c c bài nghiên c u 4

CH NG 2 LÝ THUY T VÀ B NG CH NG TH C NGHI M 6

2.1 Khái quát s đa d ng gi i tính trong H QT và giá tr c a doanh nghi p 6

2.1.1 Qu n tr doanh nghi p và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p 6

2.1.2 Nh n đ nh v m i quan h gi a s đa d ng gi i tính trong H QT và hi u qu ho t đ ng doanh nghi p 16

2.2 Các b ng ch ng th c nghi m v m i quan h gi a s đa d ng gi i tính trong H QT và giá tr c a doanh nghi p 18

2.2.1 Các b ng ch ng mang k t qu tích c c ho c có tác đ ng đáng k 18

2.2.2 Các b ng ch ng mang k t qu không có tác đ ng 22

2.2.3 Lý do d n đ n các ý ki n trái chi u trong các nghiên c u tr c đây 23

CH NG 3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 24

3.1 D li u và mô t bi n 24

3.1.1 Ngu n d li u 24

3.1.2 Mô t các bi n 24

CH NG 4 K T QU NGHIÊN C U 32

4.1 H i quy cho toàn m u 32

4.1.1 Th ng kê mô t bi n cho toàn m u 32

4.1.2 T ng quan gi a các bi n cho toàn m u 34

4.1.3 K t qu h i quy cho toàn m u 36

4.2 Tóm t t 60

CH NG 5 K T LU N 62

5.1 K t lu n v m i quan h gi a s đa d ng gi i tính trong H QT Vi t Nam 62

5.2 Gi i thích nguyên nhân cho k t qu th c nghi m 63

5.3 óng góp c a bài nghiên c u 64

5.4 Th o lu n thêm 65 TÀI LI U THAM KH O

t t T g c Ý ngh a

v trí cao nh t, quy t đ nh ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

OECD The Organization for

Economic Cooperation and

Development

T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t

CEO Chief Executive Officer Giám đ c đi u hành

WTO World Trade Organization T ch c Th ng m i Th gi i

FTSE Financial Times Stock

Exchange

FTSE là ch s c a các công ty có giá

tr v n hóa l n nh t đ c niêm y t trên LSE (ch s FTSE 100)

HKEx H ng Kông Stock

Exchange

S giao d ch ch ng khoán H ng

Kông

UNIDO United Nations Industrial

Development Organization

T ch c Phát tri n Công nghi p Liên

H p Qu c

ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát tri n Châu Á

Moments

Ph ng pháp h i quy/ c l ng đ xác đ nh thông s mô hình

ROI Return On Investments T l l i nhu n trên đ u t

ROIC Return On Invested Capital T l l i nhu n trên v n đ u t

B ng 4.1 Th ng kê mô t các bi n 32

B ng 4.2 T ng quan các bi n trong toàn m u 35

B ng 4.3 H i quy mô hình 1 đ i v i bi n DWOMAN 37

B ng 4.4 H i quy mô hình 2 đ i v i bi n DWOMAN 41

B ng 4.5 H i quy mô hình 1 đ i v i bi n PWOMEN 44

B ng 4.6 H i quy mô hình 2 đ i v i bi n PWOMEN 47

B ng 4.7 H i quy mô hình 1 đ i v i bi n BLAU 49

B ng 4.8 H i quy mô hình 2 đ i v i bi n BLAU 53

B ng 4.9 H i quy mô hình 1 đ i v i bi n SHANNON 55

B ng 4.10 H i quy mô hình 2 đ i v i bi n SHANNON 58

CH NG 1 GI I THI U 1.1 Lý do nghiên c u

M t doanh nghi p ho t đ ng có th t s hi u qu , chính sách đ a ra có h p lý ch u tác đ ng c a r t nhi u y u t Các y u t này có th xem xét d i nhi u góc đ :

D i góc đ ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p nh các ch tiêu doanh thu,

chi phí, các chính sách sáp nh p – mua l i (M&A), marketing hay qu n lý doanh

nghi p ; d i góc đ qu n tr chi n l c, đó l i là các nh n đ nh phát tri n trong

t ng lai, các quy t đ nh đ u t ng n h n và dài h n, chi n l c tài tr ; d i góc

s có th đ a ra các cách nhìn nh n và gi i quy t hoàn toàn khác nhau

Ngoài ra, trên th gi i đư có nhi u nghiên c u xem xét s tác đ ng c a đa d ng gi i

tính trong H QT đ n giá tr doanh nghi p nh ng ch a tìm đ c m t bài nghiên c u

nào phù h p cho Vi t Nam, m t s nghiên c u t i Vi t Nam v i m u d li u còn khá h n ch , ch a đ i di n cho t ng th các doanh nghi p c ng nh b i c nh nghiên

c u có s khác bi t so v i hi n nay Bài nghiên c u k v ng vi c có thêm nhi u nghiên c u đ đ a ra k t lu n chính xác h n cho v n đ đa d ng gi i tính trong

H QT c a doanh nghi p Vi t Nam nh h ng đ n giá tr doanh nghi p Bên c nh

đó các nghiên c u tr c đây v n còn b sót m t s bi n có kh n ng đ i di n cho s

đa d ng gi i tính và ch a gi i quy t đ c v n đ n i sinh trong mô hình Cu i cùng,

bài nghiên c u c ng mong mu n tìm hi u li u nhân t nào c a doanh nghi p s làm

t ng s l ng thành viên n trong H QT nh quy mô doanh nghi p, giá tr doanh

nghi p… T nh ng lý do đó đư thúc đ y bài nghiên c u nghiên c u đ tài “S đa

d ng gi i tính trong H QT doanh nghi p và hi u qu ho t đ ng c a doanh

nghi p – B ng ch ng t Vi t Nam” v i k v ng gi i quy t đ c các v n đ v lý

thuy t c ng nh th c nghi m nêu trên

1.2 M c tiêu nghiên c u và các v n đ nghiên c u

Xu t phát t các lý do nghiên c u, m c tiêu c a bài vi t này nh m tìm hi u m i quan h nhân qu gi a s đa d ng gi i tính trong H QT và hi u qu ho t đ ng c a

doanh nghi p b ng cách tr l i hai câu h i:

Câu h i th nh t: Các v n đ liên quan đ n s đa d ng gi i tính trong H QT nh :

S tham gia c a thành viên n trong H QT, s l ng thành viên n … có tác đ ng

nh th nào đ n giá tr doanh nghi p?

Câu h i th hai: Có hay không s nh h ng c a giá tr doanh nghi p đ n s tham

gia c a các thành viên n trong H QT doanh nghi p? N u giá tr doanh nghi p

không nh h ng lên s hi n di n c a các thành viên n trong H QT thì y u t nào

c a doanh nghi p tác đ ng đ n v n đ này?

1.3 Ph ng pháp nghiên c u

Nghiên c u này cung c p nh ng b ng ch ng m i v m i quan h gi a s đa d ng

gi i tính trong H QT và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p c ng nh tình hình

tài chính c a doanh nghi p, m r ng các nghiên c u tr c đây m t s khía c nh

quan tr ng liên quan đ n ph ng pháp th c nghi m, bao g m c vi c gi i quy t các

v n đ n i sinh trong m i quan h này Nh đư trình bày, bài nghiên c u đ c ti n

hành trên 281 doanh nghi p, v i 1.124 quan sát t n m 2010 – 2013 v i t t c 9

bi n bao g m 4 bi n đ i di n cho s đa d ng gi i tính, 4 bi n ki m soát và bi n giá

tr doanh nghi p Tobin’s Q Bài nghiên c u s xem xét tác đ ng l n nhau gi a

Tobin’s Q và 4 bi n đ i di n gi i tính, bên c nh đó c ng đ ng th i nhìn nh n li u

m t doanh nghi p có quy mô l n, s l ng thành viên H QT nhi u… có nh

h ng th nào đ n s hi n di n và s l ng c a thành viên n trong H QT

B n bi n đ i di n cho s đa d ng gi i tính đ c xem nh 4 ph ng pháp tính toán

thay th nhau trong ph ng trình M t là bi n gi đ i di n cho s hi n di n c a

thành viên n trong H QT; hai là t l thành viên n trên t ng s thành viên trong

H QT; bi n th ba và th t l n l t là ch s đa d ng gi i tính BLAU (Blau

Index) và SHANNON (Shannon Index) Mô hình nghiên c u s d ng d li u b ng

(panel data) đ c h i quy theo 3 cách: Ph ng pháp bình ph ng nh nh t (Panel

Least Squares), hi u ng c đ nh (Fixed Effect) và hi u ng ng u nhiên (Random Effect) Sau đó, nh m tìm hi u xem ph ng pháp h i quy nào là phù h p nh t trong

3 ph ng pháp trên, bài nghiên c u th c hi n 2 ki m đ nh là Ki m đ nh Lagrange

Multiplier hay LM Test (Breusch và Pagan, 1980) và Ki m đ nh Hausman hay

Hausman Test (Hausman, 1978)

u tiên đ gi i quy t câu h i th nh t, bài nghiên c u h i quy ph ng trình giá tr

doanh nghi p cho toàn m u đ xem xét tác đ ng c a s đa d ng gi i tính trong

H QT đ n hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p c a các doanh nghi p đang niêm

y t trên sàn ch ng khoán t i Vi t Nam Sau đó đ i v i câu h i th hai, m t ph ng trình ng c l i đ c thi t l p v i bi n ph thu c là 4 bi n thay th nhau đ i di n

cho s đa d ng gi i tính trong H QT và xem xét l n l t tác đ ng c a Tobin’s Q

lên các bi n này T k t qu h i quy c a 2 ph ng trình đó, ta có th đ a ra câu tr

l i cho các câu h i đư nêu ph n trên

gi i quy t v n đ n i sinh liên quan đ n m i quan h gi a đa d ng gi i tính và

giá tr doanh nghi p, bài nghiên c u ti p c n các bi n công c (ROA, s l ng thành viên H QT), s d ng ph ng pháp 2SLS

1.4 Ý ngh a c a bài nghiên c u

Bài nghiên c u cho th y s đa d ng gi i tính trong H QT doanh nghi p không có tác đ ng đáng k đ n giá tr doanh nghi p, mà thay vào đó các bi n quy mô doanh

nghi p, ROA có tác đ ng đáng k đ n giá tr doanh nghi p Trong khi đó chi u

ng c l i, đi u thu hút các nhà qu n tr n làm vi c trong m t doanh nghi p không

ph i do giá tr doanh nghi p quy t đ nh mà ch u nh h ng t s l ng thành viên

trong H QT, quy mô doanh nghi p… T nh ng k t qu th c nghi m đ t đ c, bài

nghiên c u lý gi i nguyên nhân và nh ng v n đ có liên quan h tr cho k t qu

B c c trong bài nghiên c u g m 5 ch ng:

Ch ng 1: GI I THI U Ph n này trình bày lý do nghiên c u, m c tiêu và các v n

đ nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u và các bi n đ c s d ng, tóm t t s l c

k t qu nghiên c u và nêu ra ý ngh a

Ch ng 2: LÝ THUY T VÀ B NG CH NG TH C NGHI M Trong ph n này, bài

nghiên c u s trình bày n n t ng lý thuy t c b n v vai trò c a s đa d ng gi i tính

trong doanh nghi p theo d n ch ng c a m t s qu c gia trên th gi i; ti p đ n là

gi i thi u v m t vài bài nghiên c u đư có nh ng đóng góp đáng k cho đ tài

nghiên c u v s đa d ng gi i tính trong doanh nghi p; sau cùng là phân tích h ng

nghiên c u t i Vi t Nam và d đoán k t qu cho phân tích đ nh l ng t các doanh

nghi p Vi t Nam

đ c mô t và gi i thích c th ; sau đó bài nghiên c u s trình bày 2 ph ng trình chính trong mô hình đ nh l ng và gi i thi u ph ng pháp 2SLS gi i quy t v n đ

n i sinh

Ch ng 4: K T QU NGHIÊN C U Ph n này s trình bày l n l t các k t qu

ki m đ nh và h i quy, t đó th o lu n v m i quan h gi a đa d ng gi i tính trong

H QT và giá tr c a doanh nghi p ây là ph n quan tr ng nh t vì cung c p các

b ng ch ng th c nghi m cho m c tiêu nghiên c u

Ch ng 5: K T LU N ph n cu i này bài nghiên c u s tóm t t l i toàn b k t

qu nghiên c u trên lý thuy t l n th c nghi m, gi i thích ng n g n nguyên nhân,

đ ng th i nêu lên m t s h n ch trong bài nghiên c u và h ng nghiên c u trong

t ng lai cho đ tài này

CH NG 2 LÝ THUY T VÀ B NG CH NG TH C NGHI M 2.1 Khái quát s đa d ng gi i tính trong H QT và giá tr c a doanh nghi p

2.1.1 Qu n tr doanh nghi p và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p

Quan ni m và n i dung c a qu n tr doanh nghi p các qu c gia là khác nhau

i u này do s khác nhau v ngu n g c th ch lu t pháp, đ c tính qu c gia, v n hóa và trình đ phát tri n Vì v y, có nhi u đ nh ngh a v qu n tr doanh nghi p

Theo Cadbury (1992) thì qu n tr doanh nghi p là h th ng doanh nghi p qu n lý và

ki m soát Ngoài ra, qu n tr doanh nghi p là m t t p h p các c ch ki m soát bên trong và bên ngoài đ c thi t k đ các c đông th c hi n vi c giám sát m t công ty

nh m t i đa hóa giá tr công ty và đ m b o r ng công ty t o ra l i nhu n d a trên c

ph n đóng góp c a các c đông (Berle & Means, 1932; Tirole, 2001; Williamson,

1984) Bên c nh đó qu n tr doanh nghi p là m t h th ng các nguyên t c và thông

l d a vào đó đ t ch c và qu n lý doanh nghi p v i m c đích là duy trì nhu c u

dài h n c a các c đông theo cách th c t t nh t

Các bài vi t v qu n tr doanh nghi p ch ng minh r ng qu n tr doanh nghi p hi u

qu là khi có s đóng góp vào vi c t o ra các giá tr trong dài h n cho ch s h u và

các c đông đa s khác Vì th , qu n tr doanh nghi p hi u qu là c n thi t khi đ c xem nh k t qu c a t i u hóa m i liên k t gi a ch s h u, nhà qu n lý và

H QT

Qu n tr doanh nghi p có th xem là m t khái ni m còn khá m i m Vi t Nam

M t trong nh ng tài li u c b n và đ y đ nh t gi i thích v qu n tr doanh nghi p

là “Các nguyên t c qu n tr công ty” (OECD Principles of Corporate Governance)

đ c xu t b n b i OECD n m 1999 và ch nh s a n m 2004 Tài li u này đư trình

bày chi ti t các tiêu chu n qu c t đ đánh giá hi u qu c a qu n tr doanh nghi p

Khái ni m v qu n tr doanh nghi p theo OECD có th tóm t t nh sau: “Qu n tr

công ty là nh ng bi n pháp n i b đ đi u hành và ki m soát công ty, liên quan t i

các m i quan h gi a ban giám đ c, H QT và các c đông c a m t công ty v i các

bên có quy n l i liên quan Qu n tr công ty c ng t o ra m t c c u đ đ ra các

m c tiêu c a công ty, và xác đ nh các ph ng ti n đ đ t đ c nh ng m c tiêu đó,

c ng nh đ giám sát k t qu ho t đ ng c a công ty Qu n tr công ty ch đ c cho

là có hi u qu khi khích l đ c ban giám đ c và H QT theo đu i các m c tiêu vì

l i ích c a công ty và c a các c đông, c ng nh ph i t o đi u ki n thu n l i cho

vi c giám sát ho t đ ng c a công ty m t cách hi u qu , t đó khuy n khích công ty

s d ng các ngu n l c m t cách t t h n”

Trên th c t có r t nhi u cách ti p c n đ gi i thích cho qu n tr doanh nghi p d a

trên m i tr ng h p đ c thù T nh ng cách lý gi i có ph n gi ng nhau, chúng ta có

th suy ra các nhân t v tiêu chu n và khái ni m c a qu n tr doanh nghi p:

 Qu n tr doanh nghi p là m t c u trúc (hay ph ng pháp) mà thông qua đó

xác đ nh đ c m c tiêu c a doanh nghi p và đ t đ c s qu n lý có chu k

 Qu n tr doanh nghi p qu n lý nh ng quy t c ho t đ ng gi a doanh nghi p

và các bên liên quan, t i đa hóa m c tiêu trong vi c gi m xung đ t v l i ích

gi a ng i ch và ng i đ i di n

 Cu i cùng, lý thuy t qu n tr doanh nghi p đ c áp d ng t i m i qu c gia là

k t qu c a nh ng h th ng lu t pháp, tiêu chu n, đ o đ c, truy n th ng và

th t c ph c t p hoàn toàn khác nhau

Nhi u nghiên c u tr c đây đư tìm hi u v nh h ng c a qu n tr doanh nghi p

đ n hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p Theo đó, nh ng nh h ng c a qu n tr

doanh nghi p có th đ c đo l ng và xem xét qua 9 y u t :

i Quy mô ả ẬT doanh nghi p

nh h ng c a quy mô H QT đ n hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p đ c đúc

k t thành 2 tr ng phái Tr ng phái đ u tiên cho r ng quy mô H QT nh s d n

d t doanh nghi p đi đ n thành công h n (Lipton và Lorch, 1992; Jensen, 1993;

Yermack, 1996) Tr ng phái th hai l i ch ng minh khi quy mô H QT càng l n

thì càng nâng cao hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p (Pfeffer, 1972; Klein, 1998;

Coles, 2008) Nh ng nghiên c u này ch ra r ng m t H QT l n s cung c p s

qu n lý hi u qu h n do s ph c t p c a môi tr ng kinh doanh và v n hóa t ch c

(Klein, 1998)

ii Thành viên n trong ả ẬT

V n đ thành viên n trong H QT đ c đ c p khá th ng xuyên trong các nghiên

c u th c nghi m Thành viên n trong H QT t o ra s đa d ng cho H QT (Dutta

và Bose, 2006) Bên c nh đó, Smith và các c ng s (2006) đư cho r ng t m quan

tr ng c a ph n trong H QT th hi n 3 lý do khác nhau: (1) qu n tr n có th

hi u đ c th tr ng t t h n khi so sánh v i qu n tr nam; (2) các thành viên n t o

d ng đ c hình nh t t h n trong nh n th c c a c ng đ ng v 1 doanh nghi p và

đi u này có tác đ ng tích c c đ n hi u qu ho t đ ng; (3) các thành viên khác trong

H QT s t ng c ng s hi u bi t v môi tr ng kinh doanh khi các thành viên n

đ c b nhi m

iii Ch t ch H i đ ng qu n tr kiêm CEO

M c dù các nghiên c u th c nghi m ch a th cung c p cái nhìn nh t quán v nh

h ng c a v n đ kiêm nhi m gi a ch t ch H i đ ng qu n tr và CEO đ n hi u qu

ho t đ ng c a doanh nghi p nh ng d ng nh có m t s đ ng tình hoàn toàn gi a

các c đông, t ch c đ u t và nh ng nhà ho ch đ nh chính sách r ng ch t ch H i

đ ng qu n tr và CEO không nên là m t Trong nghiên c u vào n m 2009, Heidrick

và Struggles th y r ng t i các qu c gia tiên ti n, 84% các doanh nghi p có s phân chia rõ ràng vai trò c a ch t ch H i đ ng qu n tr và CEO Theo nghiên c u c a

Hewa-Wellalage và Locke Sri Lanka (2011), quy t c v n hành t t nh t trên h

th ng qu n tr doanh nghi p Sri Lanka nh n m nh s cân b ng v quy n l c trong doanh nghi p, t i thi u hóa t m nh h ng c a m t cá nhân đ n các quá trình ra

quy t đ nh i u này c ng đ ng ngh a n u x y ra v n đ kiêm nhi m v trí ch t ch

H i đ ng qu n tr và CEO thì các giám đ c đ c l p trong doanh nghi p ph i chi m

đa s đ t o l i th cân b ng và nâng cao hi u qu ho t đ ng c a H QT

T i Vi t Nam, B Tài chính (2012) quy đ nh: “Ch t ch H i đ ng qu n tr ch nên

gi ch c v giám đ c đi u hành trong doanh nghi p n u đi u này nh n đ c s

ch p thu n t i i h i c đông th ng niên” Bên c nh đó, Fana và Jensen (1983)

c ng k t lu n r ng vi c kiêm nhi m này s h n ch s chuyên nghi p c a H QT

khi v n hành doanh nghi p, làm t ng chi phí đ i di n

iv Trình đ h c v n c a thành viên ả ẬT

Vai trò c a H QT là m t h th ng đi u hành n i b doanh nghi p và v n hành ho t

đ ng kinh doanh (theo Fama và Jensen, 1983) M t H QT có quy t đ nh qu n lý

t t cùng v i cách gi i quy t v n đ hi u qu s nâng cao hi u qu ho t đ ng doanh

nghi p Vì v y yêu c u đ t ra đòi h i các thành viên qu n tr ph i đ c trang b các

ki n th c c a nhà qu n lý nh tài chính, k toán, marketing, h th ng thông tin, v n

đ v lu t pháp và các l nh v c liên quan khác đ ph c v cho ti n trình ra quy t

đ nh Ch t l ng qu n lý c a m i thành viên s đóng góp quan tr ng và tr c ti p

vào các quy t đ nh qu n tr , c ng đ ng ngh a tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a

doanh nghi p

v Kinh nghi m làm vi c c a thành viên ả ẬT

Có m t tranh lu n cho r ng thành viên trong H QT có tu i ngh càng cao thì kinh

nghi m càng phong phú h n nh ng thành viên nh tu i h n Kinh nghi m này đ c

cho r ng tr c ti p đóng góp vào hi u qu ho t đ ng t t h n c a doanh nghi p Tuy

nhiên, các thành viên l n tu i h n l i xu t hi n xu h ng b o th và đ c tài h n khi

ra quy t đ nh Tính cách này có th xem là r i ro trong vi c ra quy t đ nh, làm suy

y u hi u qu ho t đ ng doanh nghi p (theo Carlson và Karlsson, 1970) Thêm vào

đó, m t H QT có tu i đ i trung bình cao th ng ch u áp l c h n ch h n và đi u

này s c n tr trong vi c th c thi các quy t đ nh mang tính chi n l c (theo Child,

1975)

M c dù còn nhi u ý ki n đ i l p v nh h ng c a kinh nghi m H QT đ n ho t

đ ng c a doanh nghi p nh ng m t H QT v i các thành viên giàu kinh nghi m s

đ i m t t t h n trong m t môi tr ng kinh doanh khi h có th làm vi c hi u qu

trong m t t p th , đi u này là có tác đ ng tích c c quan tr ng đ n hi u qu ho t

đ ng c a doanh nghi p (theo Wegge và các c ng s , 2008)

vi Ảiám đ c bên ngoài doanh nghi p

Nhi u nghiên c u đư đ cao vai trò c a giám đ c đ c l p bên ngoài đ n s thành

công c a doanh nghi p Ch ng h n, Elloumi và Gueyíe (2001) đư k t lu n r ng

doanh nghi p v i t l giám đ c đ c l p bên ngoài cao s h n ch đ i m t các áp

l c tài chính Thêm vào đó, khi môi tr ng kinh doanh có chi u h ng x u, các

doanh nghi p có nhi u giám đ c đ c l p bên ngoài s ít có kh n ng v n h n

(theo Daily và các c ng s , 2003)

vii Ch đ ệ ng th ng và đãi ng c a ả ẬT

M t trong nh ng m c tiêu quan tr ng nh t trong qu n tr doanh nghi p hi n đ i là

đ i m t v i v n đ đ i di n (theo Jensen và Meckling, 1976) Lý thuy t đ i di n cho

r ng m c tiêu gi a nhà qu n lý và ch s h u thông th ng là khác nhau Vì v y,

các c đông nên gán l i ích tài chính c a mình vào ch đ l ng th ng và đưi ng

cho các nhà qu n lý doanh nghi p M t khi hành vi c a nhà qu n lý là không rõ ràng, ch đ l ng th ng và đưi ng là m t c ch qu n tr doanh nghi p nh m

khuy n khích nhà qu n lý v n hành doanh nghi p theo đúng h ng t o ra l i ích mà

c đông mong đ i i u này c ng s gi m b t chi phí đ i di n và có tác đ ng t t

đ n hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p (theo Jensen và Murphy, 1990; Mehran,

1995)

viii Quy n s h u doanh nghi p c a ả ẬT

Brickly và các c ng s (1998) cho r ng quy n s h u doanh nghi p c a H QT là

m t s khuy n khích đ i v i các thành viên H QT S khuy n khích này làm t ng

hi u qu qu n lý c a các thành viên i u này c ng đ c ki m ch ng b i nghiên

c u c a Jensen và Murphy (1990), Chung và Pruitt (1996) khi k t lu n quy n s

h u doanh nghi p c a H QT góp ph n c i thi n hi u qu ho t đ ng c a doanh

nghi p Tuy nhiên trong nghiên c u c a mình, Fama và Jensen (1983) l i tranh lu n

r ng quy n s h u doanh nghi p c a H QT là con dao hai l i

ix Các ch s h u doanh nghi p

Các nghiên c u th c nghi m v các ch s h u doanh nghi p (nh ng c đông có

t m nh h ng quan tr ng đ n các quy t đ nh c a doanh nghi p ho c n m gi

l ng c ph n l n trong doanh nghi p) c a Shleifer và Vishny (1997) k t lu n r ng

các ch s h u là nh ng ng i giám sát toàn b ho t đ ng qu n lý doanh nghi p

M t khác, s t n t i c a nh ng ch s h u doanh nghi p làm phát sinh chi phí đ i

di n Th nh t, các c đông nh s ch u nh ng h u qu nghiêm tr ng t nh ng ch

s h u này vì h có th l m d ng quy n l c đ v n hành kinh doanh theo ý mình

Th hai s qu n lý quá nghiêm ng t c a nh ng ng i ch s h u s làm h n ch

hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p và gi m s linh ho t trong qu n lý doanh

nghi p Ti n trình ra quy t đ nh không còn mang tính ch đ ng và k t qu là làm

gi m hi u qu ho t đ ng doanh nghi p (theo Burkart, 1997 và Myers, 2000)

M c dù có nhi u ý ki n tranh lu n trái chi u nh ng nhi u nghiên c u th c nghi m

v n nh n th c đ c t m quan tr ng c a các ch s h u doanh nghi p C th , các

ch s h u doanh nghi p đóng vai trò quan tr ng trong h th ng qu n tr doanh

nghi p do h có các k n ng c n thi t, th i gian và s quan tâm đ n hi u qu ho t

đ ng c a doanh nghi p

2.1.1.1 Nh ng hình th c khác nhau trong phong cách qu n tr gi a nam và n

S đa d ng gi i tính trong H QT là m t ch đ đư tr thành m i quan tâm chính

trong nh ng n l c c i cách qu n tr doanh nghi p trên toàn th gi i v i vi c các doanh nghi p liên t c khuy n khích b nhi m ph n vào các v trí trong H QT

doanh nghi p (theo Adams và Ferreira, 2009) Tác đ ng đang ngày m t t ng lên

c a ph n đ n môi tr ng làm vi c và m t th c t r ng ngày càng có nhi u ph n

đ ng trên c ng v lưnh đ o – nh ng v trí mà trong quá kh hoàn toàn là s h u

c a nam gi i đư đ a v n đ phong cách lưnh đ o c a ph n thành m t ch đ xu t

hi n trên m c l c c a nhi u nghiên c u Trong nh ng n m qua, nhi u nhà nghiên

c u và nhà khoa h c xã h i đư và đang tìm hi u v các kh n ng có th x y ra đ i

v i hành vi qu n lý xu t phát t gi i tính khác nhau, và câu h i đ t ra li u nam gi i

và ph n s có cách ng x khác nhau trên c ng v lưnh đ o hay không v n còn

là v n đ gây tranh cãi

M t s th t là nam gi i và n gi i có xu h ng qu n tr khác nhau i u này không

ch th hi n trong hành vi ng x xã h i c a h mà đ c bi t th hi n qua cách h suy ngh và mong mu n trong xã h i Nh ng mong mu n này góp ph n thi t l p vai

trò c a gi i tính Theo lý thuy t vai trò xã h i, các nhà xã h i h c k t lu n r ng có

m t m i liên h gi a các d ng ho t đ ng con ng i tham gia vào và khuynh h ng

c m xúc bên trong (Eagly và các c ng s , 2000)

Nh ng khía c nh v các vai trò c a gi i tính liên quan đ n xem xét s khác bi t gi i tính trong lưnh đ o g n li n v i nh ng tính cách “Communal” và “Agentic” Tính

cách Communal liên quan đ n n gi i nhi u h n nam gi i, bao g m thân thi n, d

dàng chia s , c m thông, nh y c m và hi n lành Trong v n đ chuyên môn, hành vi

Communal th hi n qua vi c nói n ng không d t khoát, không t p trung vào m t ai,

ch u s đi u khi n t nh ng ng i khác, nh n s giúp đ t ng i khác và c g ng tìm h ng gi i quy t cho các v n đ liên quan và v n đ cá nhân Tính cách Agentic

l i phù h p h n v i nam gi i, th hi n khuynh h ng quy t đoán, t tin và ki m

soát m i vi c Nét đ c tr ng Agentic bao g m qu quy t, tham v ng, th ng tr ,

m nh m , đ c l p, t tin và luôn luôn đ cao s c nh tranh Trong v n đ chuyên

môn, hành vi Agentic bi u hi n nói n ng d t khoát, quy t đoán, gây nh h ng đ n

ng i khác, hoàn toàn t p trung và đ a ra các v n đ t p trung vào gi i quy t

(Eagly và Johansen-Schmidt, 2001)

Con ng i trên v trí lưnh đ o n m gi vai trò đi u hành, qu n tr xác đ nh v th

c a h trong t ch c, nh ng h c ng ch u áp l c t vai trò lưnh đ o c a mình

Chính vì th , d ng nh ch c ch n n gi i và nam gi i khi s h u cùng vai trò

trong t ch c s ng x khác nhau b i s nh h ng t s đa d ng v vai trò c a

gi i tính

S nh h ng c a đa d ng gi i tính đ n phong cách đi u hành, qu n tr nên đ c

đ c bi t nh n m nh đ n các phong cách khác nhau, đi u này ph n ánh qua c tiêu

chu n Agentic đ i v i nam gi i và tiêu chu n Communal đ i v i n gi i Có 3 c p

phong cách qu n tr liên quan đ n nh ng tranh lu n v m i quan h gi a đa d ng

gi i tính và lưnh đ o, đi u hành: Phong cách theo nhi m v đ c giao và phong

cách theo cá nhân (Task-oriented styles và Interpersonally oriented styles); phong cách dân ch và phong cách đ c đoán, chuyên quy n (Democratic styles và

Autocratic styles); phong cách chuy n đ i và phong cách gi i quy t

(Transformational styles và Transactional styles)

Các hành vi: khuy n khích nhân viên làm theo lu t l

và quy đ nh, duy trì các tiêu chu n ho t đ ng và gi

kho ng cách gi a lưnh đ o và nhân viên

Các hành vi: giúp đ c p d i, quan tâm đ n phúc l i,

gi i thích các quy đ nh c n th n, thân thi n và s n sàng khi nhân viên tìm đ n

(Phong ẾáẾh đ c

đoán, Ếhuyên quy n)

tham gia vào th c hi n các quy t đ nh

3

Transformational

styles (Phong cách chuy n

đ i)

Các nhà qu n tr thi t l p các tiêu chu n cao v hành

vi và ho t đ ng theo các mô hình th hi n rõ vai trò

c a mình b ng cách đ t đ c s t tin và s tin t ng

t c p d i H đ t ra m c tiêu cho t ch c và k

ho ch phát tri n trong t ng lai Cho dù t ch c ho t

đ ng thành công, các nhà qu n tr theo phong cách này

v n luôn đ i m i sáng t o, luôn gi s hoài nghi v

tình tr ng c a t ch c

Hành vi: c v n và trao quy n cho c p d i, t i đa hóa

đ ng l c c a nhân viên và đóng góp nhi u h n cho s

hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p

Transactional styles

(Phong cách gi i

quy t)

Các nhà qu n tr giám sát công vi c c a nhân viên,

th ng khi h hoàn thành m c tiêu và phê bình, đi u

ch nh n u c p d i không hoàn thành m c tiêu

Khi t ng h p các phong cách lưnh đ o nh trên, có th cho r ng hành vi c a nhà

qu n tr n khi so sánh v i nhà qu n tr nam s nghiêng v nhi u h n các phong

cách qu n tr Interpersonally oriented, Democratic và Transformational Ng c l i,

các nhà qu n tr nam l i có xu h ng theo các phong cách Task-oriented, Autocratic

và Transactional Vai trò lưnh đ o có t m quan tr ng hàng đ u trong c c u t ch c

vì h đ i di n cho t ch c v tính h p pháp và quy n l c M c dù ch c ch n vai trò

c a gi i tính có nh h ng đ n hành vi qu n tr , nh ng tác đ ng h n ch c a vai trò lưnh đ o khi n b t k s khác bi t nào gi a n gi i và nam gi i, nh ng ng i trên

cùng m t vai trò, khó có th n i r ng đ c Tuy nhiên v n đ này đư đ c Martell,

Lane và Enrich (1990) ch ng minh r ng nh ng khác bi t nh đ c l p đi l p l i

thông qua các cá nhân và s ki n có th gây ra h u qu l n

2.1.1.2 Các nghiên c u th c nghi m so sánh hi u qu qu n tr gi a nam gi i và n

gi i

Nhi u nghiên c u đư ki m ch ng m c đ hi u qu c a qu n tr nam và qu n tr n

trong các doanh nghi p (có th k đ n Denmark, 1993; Powell, 1993; Ragins và

Sundstorm, 1980) H u h t các nhà nghiên c u đ u t ch i s khác nhau th ng

th y v gi i tính khi xem xét hi u qu Holland (1992) cho r ng không có s khác nhau trong hi u qu qu n tr nh ng ông c ng nh n th c r ng ph n ph i đ i m t

v i nh ng tr ng i ban đ u đ đ t đ c v th x ng đáng Trong nghiên c u c a

Powell (1993) th y đ c nhi u s gi ng nhau, ông ta l u ý r ng “N gi i và nam

gi i không khác nhau trong hi u qu khi lưnh đ o, m c dù m t vài tr ng h p công

vi c qu n tr phù h p v i nam gi i h n ho c phù h p v i n gi i h n” Bass (1990)

tìm ra b ng ch ng r ng nhà qu n tr nam đ c đánh giá t t h n so v i qu n tr n

nh ng ông lý gi i xu h ng này do s thiên v và nh ng mong mu n đư r p khuôn

s n gi i thích m t cách c b n d hi u h n v n đ hi u qu trong qu n tr c a

nam gi i và n gi i, Eagly và các c ng s (1995) đư ti n hành th ng kê đ nh l ng

trên nhi u nghiên c u tr c đây so sánh hi u qu gi a nam gi i và n gi i trong vai trò đi u hành và qu n lý T p h p các k t qu cho th y nhà qu n tr nam và nhà

qu n tr n có t m hi u qu nh nhau, nh ng nh t quán v i gi đ nh r ng s k t h p

c a vai trò qu n tr v i gi i tính, nhà qu n tr s nâng cao hi u qu ho t đ ng, và

c ng phù h p v i nh ng nghiên c u c a Powell cho r ng nhà qu n tr nam ho t

đ ng hi u qu h n nhà qu n tr n khi đó là công vi c dành cho nam gi i nhi u

h n, còn nhà qu n tr n ho t đ ng hi u qu h n nhà qu n tr nam khi công vi c đó

ít phù h p v i nam gi i Nhìn chung, v n ch a có m t s đ ng thu n ch c ch n

trong các nghiên c u tr c đây v s khác bi t trong hi u qu qu n lý đ i v i s

khác nhau v gi i tính

G n đây, m t s nghiên c u cho r ng phong cách lãnh đ o c a các nhà qu n tr n

có th phù h p h n v i yêu c u c a m t s doanh nghi p ngày nay nh : Nhà qu n

tr n h n nam gi i v n đ th ng cho nhân viên d i quy n khi h th c hi n t t

nhi m v và có hi u qu ho t đ ng cao ( đây nhà qu n tr n đang th hi n phong cách lưnh đ o Transactional nh đư đ c p ph n trên) Tuy nhiên, các nhà qu n tr

nam l i ch c ch n th hi n đ c các khía c nh khác trong phong cách lưnh đ o

Transactional, bao g m nh n th y đ c sai ph m và thi u sót c a c p d i đ đ a

v đúng m c tiêu doanh nghi p, và ch đ i t i khi v n đ phát sinh thay vì ng n

ch n nó

M t nghiên c u khác ra đ i n m 2011 b i Zenger và Folkman đư ti t l r ng n

gi i có th s h u kh n ng lưnh đ o có t m nhìn nh nam gi i Nghiên c u c a h

d a trên 30 n m tìm hi u v hi u qu qu n tr (hay hi u qu lưnh đ o), và kh o sát

trên 7.000 nhà lưnh đ o t các t ch c và doanh nghi p thành công nh t trên th

gi i, c khu v c công l n khu v c t Bài nghiên c u theo hình th c đánh giá 360O

v i vi c k t h p b u ch n hi u qu qu n tr c a các nhà lưnh đ o này t các ông ch

c a h , ng i ngang c p b c v i h và nhân viên c a h Nghiên c u cho th y r ng

n gi i h n nam gi i b i m t s khác nhau quan tr ng trong 12/16 đ c tính mà

Folkman và Zenger th y đ c là có liên quan nh t đ n vi c lưnh đ o hi u qu

Nh ng đi m có l i c a n gi i là không ph i t t c đ u gi i h n trong l nh v c s

tr ng c a h T p h p các k t qu cho th y m i c p b c, n gi i đ c ch m

đi m t t h n trong v n đ lưnh đ o toàn di n so v i nh ng đ ng nghi p nam c a

h Hai nét đ c tr ng mà n gi i m nh h n so v i nam gi i là “kh i x ng” và “lái

v k t qu ”, đây là hai đ c tr ng mà t lâu đư đ c cho là th m nh c a nam gi i Trong khi đó nam gi i m nh h n n gi i v “kh n ng phát tri n chi n l c t ng lai”

2.1.2 Nh n đ nh v m i quan h gi a s đa ế ng gi i tính trong ả ẬT và hi u

qu ho t đ ng doanh nghi p

M i quan h gi a vi c tham gia c a ph n trong H QT và hi u qu kinh t c a

doanh nghi p là m t v n đ nh n đ c s quan tâm c a nhi u nhà nghiên c u M c

dù có nhi u k t qu ch ra r ng có tác đ ng tích c c trong m i quan h này nh ng

trên th c t ch a có m t s đ ng tình chung nào trong các nghiên c u M t yêu c u

quan tr ng khi nghiên c u d ng v n đ này là nh h ng nhân qu M t vài nghiên

c u tìm th y m i t ng quan nh ng quan h nhân qu l i không rõ ràng

Các tranh lu n v vai trò c a ph n trong H QT có th chia làm hai ph m trù: đ o

đ c và kinh t Nh ng ng i đi tr c cho r ng là không h p lý n u lo i ph n ra

kh i H QT doanh nghi p và doanh nghi p nên đ y m nh đa d ng gi i tính đ đ t

đ c s công b ng và h p lý ngoài xã h i Trái l i, tr ng phái kinh t tranh lu n

d a trên l i nh n đ nh r ng các doanh nghi p th t b i trong vi c tìm các ng viên

phù h p cho v trí qu n tr s d dàng m t đi hi u qu ho t đ ng trong doanh

nghi p

Chúng ta xem xét trong tr ng h p doanh nghi p kinh doanh, khi càng đa d ng

H QT thì càng t o nhi u l i th c nh tranh h n so v i nh ng doanh nghi p ít đa

d ng i u này xu t phát t nghiên c u c a Robinson và Dechant (1997) M c dù

nghiên c u c a h xem xét s đa d ng trong khu v c làm vi c nói chung và s đa

d ng v tu i tác nh ng v n có th áp d ng hoàn toàn trong tr ng h p xem xét v

đa d ng gi i tính Th nh t, vi c đa d ng h n đ ng ngh a hi u v các th tr ng t t

h n thông qua liên k t gi a s đa d ng gi i tính trong H QT v i s đa d ng c a

khách hàng ti m n ng ho c ng i lao đ ng, vì v y có th gia t ng kh n ng thâm

nh p các th tr ng Trong nghiên c u c a Brammer và các c ng s (2007), khi

xem xét H QT các doanh nghi p Anh, n i nào có t l qu n tr n cao nh t có

th liên k t đ c v i các nhà bán l , ngân hàng, truy n thông và các bên đ i tác –

t t c các bên này đ u mang doanh nghi p đ n g n h n v i ng i tiêu dùng cu i

cùng, trong khi b ph n s n xu t (các ngu n l c, k s hay d ch v kinh doanh) và

khu v c làm vi c nhi u nam gi i g p khó kh n h n khi ti p c n ng i tiêu dùng

Th hai, đa d ng làm t ng s sáng t o và đ i m i Th ba, đa d ng có th nâng cao

kh n ng gi i quy t v n đ c ng nh đa d ng v kh n ng “nhìn xa trông r ng”,

đ ng ngh a càng đa d ng thì càng có nhi u ph ng pháp thay th đ đánh giá M t

H QT đa d ng t t c ng góp ph n c i thi n l i th c nh tranh c a doanh nghi p n u

nó c i thi n đ c hình nh doanh nghi p và có tác đ ng tích c c đ n hành vi ng i

tiêu dùng, t đó làm t ng giá tr doanh nghi p (Smith và các c ng s , 2006)

Tuy nhiên, v n t n t i r t nhi u tranh lu n cho r ng s đa d ng làm gi m giá tr

doanh nghi p Earley và Mosakowski (2000) cho r ng các thành viên nh nhau

trong cùng m t nhóm s có xu h ng giao ti p d dàng h n c ng nh chia s ý

t ng t t h n T ng t , Tajfel và Turner (1986) và Wiệệiams và O’ậeiệệy (1998)

c ng cho r ng m t nhóm gi ng nhau v c b n s d dàng h p tác và ít x y ra xung

đ t mang tính c m xúc h n S đa d ng gi i tính trong H QT s n y sinh ra nhi u

ý ki n và các câu h i ph n bi n nhau, t đó t o ra nhi u xung đ t và gi m hi u qu

ho t đ ng (theo Lau và Murnighan, 1998) S xung đ t trong H QT di n ra ph n nào đ c xác đ nh do m c đ v tha v n có trong hành vi c a nam gi i và n gi i:

Andreoni và Vesterlund (2001) cho r ng nam gi i th ng v tha h n n gi i khi mà

chi phí cho s v tha đó là th p và ng c l i n gi i v tha h n n u chi phí cho s v

tha cao

Nh ng tranh cưi trên đây ch a đ ng c tác đ ng tích c c l n tác đ ng tiêu c c trong

m i quan h gi a s đa d ng gi i tính và giá tr doanh nghi p, vì v y mà nh h ng

c a s đa d ng gi i tính trong H QT v n ch a th xác đ nh rõ ràng

2.2 Các b ng ch ng th c nghi m v m i quan h gi a s đa d ng gi i tính trong H QT và giá tr c a doanh nghi p

2.2.1 Các b ng ch ng mang k t qu tích c c ho Ế Ếự táẾ đ ng đáng Ệ

Nhi u nghiên c u đ a ra k t qu tích c c trong m i quan h gi a s đa d ng gi i

tính trong H QT và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p Trong m t nghiên c u

trên ph m vi r ng v i d li u 215 doanh nghi p đ c x p h ng Fortune 500 trong vòng 19 n m, Adler (2001) tìm th y t ng quan m nh gi a s xu t hi n c a ph n

trong doanh nghi p và l i nhu n cao Ba th c đo l i ích ch ng minh r ng 25

doanh nghi p Fortune 500 v i thành tích t t nh t trong vi c thúc đ y vai trò c a ph

n t i các ch c v cao s t o ra l i nhu n nhi u h n t 18% đ n 69% so v i các

doanh nghi p cùng ngành có thành tích trung bình L y d li u t 112 doanh nghi p trong b ng x p h ng Fortune 500, Erhardt, Werbel và Shrader (2003) đư phân tích

m i quan h gi a đa d ng H QT và giá tr kinh t c a doanh nghi p B ng cách s

d ng ROI và ROA nh 2 bi n ph thu c, h cho k t qu tác đ ng tích c c gi a t t

c các ch s ho t đ ng, đi u này ch ra r ng s đa d ng gi i tính có tác đ ng tích

c c lên hi u qu ho t đ ng toàn doanh nghi p M t nghiên c u khác t i M v i 797

doanh nghi p Fortune 1000, các tác gi Carter, Slimkins và Simpson (2003) đư tìm

ra k t qu , sau khi ki m soát đ c quy mô, ngành và các th c đo qu n tr tài chính

khác, m t tác đ ng tích c c rõ ràng gi a s xu t hi n c a thành viên n trong

H QT và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p đ c xem xét thông qua ch s Tobin’s Q và ROA Nghiên c u c ng ch ra r ng doanh nghi p v i ít nh t 2 thành

viên n trong H QT ho t đ ng t t h n so v i doanh nghi p có ít h n nh h ng

tích c c gi a s xu t hi n thành viên n trong H QT và ROA đ c xem xét l i b i

Krishnan và Park (2005) sau khi nghiên c u 679 doanh nghi p t danh sách Fortune 1000 Smith và các c ng s (2006) đư s d ng d li u c a an M ch và

đ a ra k t qu t l thành viên n trong c p qu n lý có tác đ ng tích c c lên hi u

qu ho t đ ng c a doanh nghi p sau khi ki m soát các đ c tr ng khác c a doanh

nghi p và v n đ nhân qu Nghiên c u m i nh t trong chu i nghiên c u có k t qu tác đ ng tích c c đư xác đ nh l i m i liên k t và b sung r ng các doanh nghi p có

t l thành viên n trong H QT l n nh t ho t đ ng hi u qu h n các doanh nghi p

có t l thành viên n trong H QT ít nh t, khi so sánh ROS và ROIC, chênh l ch

l n l t là 16% và 26%

M t nghiên c u c ng t ng t th ng đ c trích d n b i truy n thông và các nhà

t v n là “Woman Matter” th c hi n b i công ty qu n lý – t v n McKinsey Báo

cáo c a McKinsey (2007) so sánh 89 doanh nghi p niêm y t t i châu Âu có đi m đa

d ng cao nh t so v i trung bình ngành Hi u qu ho t đ ng c a các doanh nghi p này đ c đo l ng b i ROE, EBIT và t ng tr ng trong giá ch ng khoán K t qu

là các doanh nghi p đa d ng hóa có ROE, EBIT và t ng tr ng giá ch ng khoán l n

l t cao h n 11%, 91% và 36% so v i doanh nghi p khác Luckerath-Rovers

(2011) c ng xác đ nh tác đ ng tích c c trong m i quan h gi a s hi n di n c a

thành viên n và ROE b ng cách áp d ng các ph ng pháp kinh t l ng nâng cao

d a vào nghiên c u c a Catalyst (2007) và McKinsey (2007) vào các doanh nghi p niêm y t Hà Lan

Nghiên c u c a Kevin Campbell và Antonio Mínhuez-Vera (2007) s d ng m u d

li u t 68 doanh nghi p Tây Ban Nha t n m 1995 đ n n m 2000 (t ng c ng 408

quan sát) Tây Ban Nha là m t qu c gia mà trong l ch s có m t t l r t th p ph

n làm vi c trong doanh nghi p, nh ng hi n nay đư đ c c i thi n hoàn toàn nh

vào các quy đ nh v bình đ ng gi i M c tiêu Campbel và Mínhuez-Vera là xác

đ nh tác đ ng c a s hi n di n thành viên n trong H QT doanh nghi p đ n hi u

qu ho t đ ng doanh nghi p, c ng là nh ng gì mà r t nhi u nghiên c u k trên đư

th c hi n Bên c nh đó, bài nghiên c u c ng ki m đ nh tác đ ng ng c l i trong

m i quan h gi a giá tr doanh nghi p và s đa d ng gi i tính trong H QT Tác gi

s d ng 4 bi n đ đ i di n cho s đa d ng gi i tính trong H QT bao g m: (1) bi n

gi DWOMAN đo l ng s t n t i c a 1 hay nhi u thành viên n ; (2) PWOMEN

đo l ng t l thành viên n trong H QT; (3) ch s Blau (BLAU) và (4) ch s

Shannon (SHANNON) Giá tr doanh nghi p đ c c l ng b ng Tobin’s Q Bài

vi t c ng đi m qua m t s nghiên c u cho các qu c gia châu Âu và M , đ a ra

các d li u v t l thành viên n trong H QT các n c châu Âu và k t qu c a

các nghiên c u đó n ph n th c nghi m, tác gi s d ng mô hình Hi u ng c

đ nh (Fixed Effect) sau khi ki m đ nh Hausman và ki m đ nh LM, cu i cùng là s

d ng ph ng pháp 2SLS x lý v n đ n i sinh trong d li u b ng Hai ph ng trình

chính trong phân tích th c nghi m:

(1) (2)

K t qu h i quy ch ng minh s xu t hi n c a thành viên n trong H QT không

nh h ng đ n giá tr doanh nghi p Tuy nhiên h l i th y đ c ch s đa d ng gi i

tính (đo l ng b i t l thành viên n , ch s Blau và ch s Shannon) có tác đ ng

tích c c đ n giá tr doanh nghi p i u này tr l i r ng s t p trung quan tr ng vào

các doanh nghi p Tây Ban Nha nên h ng v bình đ ng gi i tính thay vì đ n thu n

h ng v s hi n di n c a thành viên n Bài nghiên c u c ng cho th y giá tr

doanh nghi p không nh h ng đ n s đa d ng gi i tính trong doanh nghi p

T i Vi t Nam, Tuan Nguyen, Stuart Locke và Krishna Reddy (2012) đư ti n hành

nghiên c u s tác đ ng c a đa d ng gi i tính trong H QT đ n giá tr doanh nghi p

Vi t Nam (c th là qu c gia có n n kinh t theo h ng truy n th ng) Bài nghiên

c u th c hi n d a trên m u d li u c a 122 doanh nghi p đang niêm y t trong su t

4 n m (2008 – 2011), thông th ng d li u b ng xây d ng s có 488 quan sát, tuy nhiên theo đ xu t c a Balatbat, Taylor, and Walter (2004), Giroud and Mueller

(2010); Kuo, Lin, Lien, Wang, and Yeh (2014), đ tránh vi c d n d t c a các giá tr

ngo i l c a ch s Tobin’s Q, tác gi b nh ng quan sát trong phân v đ u tiên và

phân v v t quá phân v th 99, do đó, d li u b ng cu i cùng còn 479 quan sát

Tác gi s d ng Tobin’s Q đ i di n cho giá tr doanh nghi p, đ đ i di n cho s đa

d ng gi i tính trong H QT, tác gi s d ng t l thành viên n trong H QT, 02

bi n gi là d1women, d2women và ch s Blau D li u b ng đ c h i quy theo 3

mô hình: Pooled OLS, Fixed Effect và Random Effect, sau cùng là s d ng ph ng pháp GMM đ x lý v n đ n i sinh K t qu cho th y s đa d ng gi i tính có tác

đ ng đ n hi u qu ho t đ ng doanh nghi p S l ng thành viên n trong H QT

c ng đ c ch ng minh có nh h ng đ n giá tr doanh nghi p và nh h ng này

càng rõ ràng khi t l thành viên n t ng lên Thêm vào đó, m i quan h gi a s đa

d ng gi i tính trong H QT và giá tr c a doanh nghi p s thay đ i khi t l thành

viên n trong H QT đ t đ n đi m gãy 20%

K t qu nghiên c u cho bi t r ng các n c đang phát tri n châu Á, n i mà trong

l ch s n gi i luôn d i quy n nam gi i, các nhà qu n tr n luôn có kh n ng t ng

giá tr doanh nghi p n u h c m th y th a mãn v i ch đ u đưi cho n gi i và n u

s ti n b c a ph n đ t đ n đ nh t quán hoàn toàn Vì th vi c c n có ch đ

dành cho các nhà qu n tr n đóng vai trò quan tr ng trong đa d ng gi i tính, đi u

mà có th tr c ti p nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p

2.2.2 Các b ng ch ng mang k t qu Ệhông Ếự táẾ đ ng

Sau khi li t kê m t lo t các d n ch ng mang k t qu tác đ ng tích c c gi a vi c ph

n tham gia vào công tác qu n tr và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p, bài

nghiên c u c ng tìm th y các nghiên c u có k t qu ng c l i C th các nghiên

c u này cho r ng không có ho c th m chí là tác đ ng tiêu c c trong m i quan h

gi a s đa d ng gi i tính trong H QT và hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p

Shrader và các c ng s (1997) phân tích m u g m 200 doanh nghi p l n M và

k t qu là không th tìm th y tác đ ng đáng k nào trong m i quan h gi a t l nhà

qu n tr n c p cao hay thành viên n trong H QT và hi u qu ho t đ ng c a

doanh nghi p (đ i di n b i ROA và ROE) Lee và James (2007) s d ng m u t

nh ng công b đi u hành hàng đ u t n m 1990 đ n n m 2000 và k t qu là ph n

ng c a nhà đ u t đ i v i nh ng công b CEO là n tiêu c c h n so v i các công

b CEO là nam Rose (2007) không tìm th y b t k tác đ ng nào trong m i quan h

gi a Tobin’s Q và s đa d ng gi i tính trong H QT các doanh nghi p an M ch

Ahern và Dittmar (2012) s d ng d li u b ng c a 248 doanh nghi p niêm y t c a Norway t n m 2001 đ n 2009 và k t qu là tác đ ng tiêu c c trong s thay đ i

thành viên H QT đ n giá tr doanh nghi p Bài nghiên c u ch ra r ng m t khi t l

thành viên n trong H QT t ng lên 10% thì giá tr doanh nghi p s s t gi m 12.4%

(giá tr doanh nghi p đ c tính theo Tobin’s Q trung bình)

Ryan và Haslam (2005) đư ki m tra hi u qu c a các doanh nghi p FTSE 100 tr c

và sau khi b nhi m 1 thành viên n ho c 1 thành viên nam vào H QT K t qu bài

nghiên c u cho th y trong su t giai đo n mà th tr ng ch ng khoán s t gi m,

nh ng doanh nghi p b nhi m thành viên n vào H QT d ng nh ch c ch n có

hi u qu ho t đ ng t h n khi xét 5 tháng ho t đ ng so v i các doanh nghi p b

nhi m thành viên nam

2.2.3 Lý do d n đ n các ý ki n trái chi u trong các nghiên c u tr Ế đây

K t qu c a các nghiên c u tr c v s đa d ng gi i tính trong H QT c a doanh

nghi p nh h ng đ n giá tr doanh nghi p ch a rõ ràng Nh ng b ng ch ng th c

nghi m m h có th ph n nào đ c lý gi i do các ph ng pháp c l ng khác

nhau và khác nhau v : D ng d li u, cách ch n m u, ph ng pháp nghiên c u, đ nh ngh a v đa d ng gi i tính, các ph ng pháp đo l ng giá tr doanh nghi p hay hi u

qu ho t đ ng và các ph ng pháp đ nh l ng khác Ch ng h n m t s nghiên c u

không có s ki m soát các nhân t nh quy mô hay đòn b y tài chính, nh ng v n đ

có tác đ ng đ n giá tr doanh nghi p Ngoài ra, các nghiên c u tr c đây th c hi n

dàn tr i trên các qu c gia khác nhau, h th ng lu t pháp khác nhau, cách th c tác

đ ng đ n gi i tính c a m i qu c gia khác nhau và giai đo n th c hi n khác nhau, đây m i chính là m t lý do đáng k d n đ n s trái ng c v k t qu

CH NG 3 P H NG PHÁP NGHIÊN C U

3.1 D li u và mô t bi n

3.1.1 Ngu n d li u

Bài nghiên c u đ c ti n hành trên 281 doanh nghi p phi tài chính niêm y t trên

sàn giao d ch ch ng khoán Tp.HCM (HOSE) trong vòng 4 n m t n m 2010 –

2013, chi m kho ng 90% s doanh nghi p niêm y t trên sàn HOSE và chi m h n

40% t ng s doanh nghi p niêm y t trên 2 sàn HOSE và HNX, d li u b ng g m 1.124 quan sát v i t t c các bi n bao g m 4 bi n đ i di n cho s đa d ng gi i tính,

4 bi n ki m soát và bi n giá tr doanh nghi p Tobin’s Q D li u k toán nh : T ng

tài s n, t ng n , l i nhu n sau thu … đ c l y các t website t ng h p www.cophieu68.vn, sau đó có đ i chi u v i các s li u trên báo cáo tài chính c a

t ng doanh nghi p nghiên c u D li u t ng s thành viên trong H QT và s l ng

thành viên n trong H QT đ c t ng h p t báo cáo th ng niên c a doanh

nghi p, các báo cáo này đ c đ ng công khai trên website c a t ng công ty Bài

nghiên c u s xem xét tác đ ng l n nhau gi a Tobin’s Q và 4 bi n đ i di n k trên,

bên c nh đó c ng đ ng th i xem xét các đ c tính c a m t doanh nghi p nh : Quy

mô doanh nghi p, s l ng thành viên trong H QT, đòn b y tài chính… có nh

h ng lên s đa d ng gi i tính trong H QT c a doanh nghi p hay không?

3.1.2 Mô t các bi n

Ch s Tobin’s Q đ c l a ch n đ th hi n giá tr doanh nghi p, và đây là hi u

qu ho t đ ng c a doanh nghi p đó Tobin’s Q đ c xác đ nh là t ng giá tr th

tr ng c phi u và giá tr s sách c a n chia cho t ng giá tr s sách c a t ng tài

s n Cách đo l ng giá tr doanh nghi p trong các nghiên c u khác thay đ i m t cách đáng k , tuy nhiên nh ng nghiên c u này nhìn chung có th đ c chia thành 2

nhóm: Nhóm s d ng ph ng pháp k toán và nhóm s d ng Tobin Q Bài nghiên

c u s d ng ph ng pháp Tobin Q, có tham kh o bài nghiên c u g c Tây Ban

Nha (Kevin Cambell và Antonio Minguez-Vera, 2007) đ tính toán giá tr doanh

nghi p h n là dùng ph ng pháp k toán vì nó th hi n k v ng thu nh p t ng lai

c a th tr ng và vì nó là đ i di n t t cho l i th c nh tranh c a doanh nghi p Giá

tr đ ng nh t c a Tobin Q là tiêu chu n so sánh rõ ràng cho vi c đo l ng ho t đ ng

doanh nghi p: Doanh nghi p v i Tobin Q l n h n 1 đ c nhà đ u t mong đ i t o

ra nhi u giá tr b ng cách s d ng hi u qu các ngu n l c s n có, trong khi Tobin Q

nh h n 1 liên h tình tr ng s d ng th p ngu n l c Ngoài ra, Tobin Q gi i thích

cho r i ro và các cách đo l ng không gi ng nhau nh ROA, nó không b bóp méo

b i lu t thu và quy đ nh tính toán c bi t, ho t đ ng báo cáo tài chính có th thay đ i đáng k t n m này sang n m khác nh nh ng doanh nghi p xóa b vài

th nh th ng hi u trong các v mua bán… K t qu tính toán d a trên nh ng s

ki n đư x y ra, do đó th hi n ho t đ ng quá kh , trong khi Tobin Q cho th y t m

nhìn v t ng lai Xu h ng nghiên c u g n đây dùng Tobin Q, đ c ch p nh n là cách đo giúp gi i thích các hi n t ng kinh t đa d ng, bao g m s t p trung vào

công nghi p, đa d ng hóa doanh nghi p, nghiên c u và phát tri n, quy n qu n lý,

m i quan h gi a ho t đ ng - c u trúc trong s nh ng th khác

Hai ph ng pháp đa d ng gi i tính mà có chú ý đ n c v s l ng nhóm gi i tính

(hai) và tính ngang nhau c a s phân b các thành viên h i đ ng trong đó Hai

thu c tính này c a s đa d ng đ c p đ n m t cách t ng ng nh là: S đa d ng và

s cân b ng, có th đ c k t h p thành cách đo s đa d ng theo nguyên t c kép

Nh ng bi n pháp này đ c s d ng r ng rãi trên m t lo t các l nh v c khoa h c,

bao g m c h sinh thái, di truy n h c, ngôn ng h c, truy n thông và v n hóa

nghiên c u, c ng nh kinh t Các ch s này là: Ch s Blau và ch s Shannon Giá

tr c a m t ch s đa d ng t ng khi s l ng các loài và khi s phân b loài đ u

t ng Ch s Blau theo Blau (1977), và đ c đ c p l i trong bài nghiên c u c a

Harrison and Klein (2007) là m t trong nh ng ch s th ng xuyên đ c đ c p

đ n khi nói v đa d ng gi i Nó đ c tính b ng ph n tr m c a m i gi i tính trong

t p th Vì v y, Blau có giá tr t 0 – 0.5 N u ch s Blau đ t giá tr là 0.5 t c là s

l ng ng i c hai gi i b ng nhau thì s x y ra đa d ng gi i hoàn toàn Ch s

Shannon là m t ch s đa d ng gi i ph bi n đ c dùng trong các bài nghiên c u v

gi i tính c đ c p l n đ u tiên trong bài nghiên c u c a tác gi cùng tên

Shannon và Wiener (1976), công th c tính c a ch s Shannon l y ý t ng t vi c

khác nhau gi a các loài và tr ng s c a chúng trong chu i quan tâm khi xét C ng

chính vì v y mà giá tr c a Shannon có giá tr t 0 – 0.69 N u có m t gi i tính

chi m u th thì giá tr Shannon càng th p và ti n đ n 0 và ng c l i khi x y ra cân

b ng gi i thì Shannon đ t giá tr 0.69 Các thu c tính c a ch s Shannon là t ng

t nh c a ch s Blau m c dù nó s luôn mang l i m t con s l n h n so v i ch s

T ng giá tr th tr ng c phi u và giá tr s

sách c a n chia cho t ng giá tr s sách c a

t ng tài s n DWOMAN Bi n Dummy đ i di n

cho “s hi n di n” c a

thành viên n trong

H QT

Nh n giá tr là 1: N u có ít nh t m t thành viên n trong H QT

Nh n giá tr là 0: N u không có thành viên n nào trong H QT

PWOMEN Bi n Dummy đ i di n

cho t l c a thành viên n trong H QT

gi i tính và giá tr c a doanh nghi p Ph ng trình h i quy tuy n tính th nh t:

Q it = o + j WOMAN jit + j CV jit + t + i + it (1)

Trong đó:

 Qit là bi n ph thu c, đ i di n cho ch s Tobin’s Q

 WOMANjit đ i di n cho 1 trong 4 bi n thay th l n nhau (DWOMAN,

PWOMEN, BLAU, SHANNON)

 CV đ i di n cho 3 bi n ki m soát (LEVER, ROA, SIZE)

 t + i là sai s đ c tr ng không quan sát đ c

 là sai s

Ph ng trình trên đ c đ a ra đ xét m i quan h m t chi u: S đa d ng gi i tính trong H QT nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng doanh nghi p Ngoài ra, đ phân

tích chi u ng c l i, xem xét nhân t nào trong các đ c tính c a doanh nghi p tác

đ ng đ n đa d ng gi i tính trong H QT, bài nghiên c u s d ng ph ng trình h i

quy tuy n tính th 2:

WOMAN it = o + j Q jit + j CV jit + t + i + it (2)

Trong đó:

 WOMANit c ng t ng t nh ph ng trình (1), đ i di n cho 1 trong 4 bi n

thay th l n nhau (DWOMAN, PWOMEN, BLAU, SHANNON)

 Qjitlà đ i di n cho ch s Tobin’s Q

 CV đ i di n cho 2 bi n ki m soát (LNDIR và SIZE)

 Các bi n khác c ng t ng t nh quy đ nh t i ph ng trình (1)

3.2.2 ẫh ng pháp đ nh ệ ng

3.2.2.1 H i quy toàn m u

Nh m xem xét các tác đ ng đư đ c p ph n m c tiêu, bài nghiên c u s ti n hành

h i quy cho toàn m u 281 doanh nghi p, v i 1.124 quan sát t n m 2010 – 2013

Quy trình h i quy đ c ti n hành nh sau:

u tiên, bài nghiên c u l p b ng th ng kê mô t chu i d li u theo t ng bi n và

nh n xét giá tr và ý ngh a c a các bi n quan tr ng nh Tobin’s Q, WOMAN, SIZE… đ có nh ng nh n đ nh ban đ u v tình hình doanh nghi p và s đa d ng

gi i tính trong H QT

Th hai, l p ma tr n h s t ng quan đ ki m tra v n đ đa c ng tuy n gi a các

bi n Nh n xét và đánh giá t ng c p bi n v i nhau v tính đa c ng tuy n

Th ba, ti n hành h i quy ph ng trình (1) và ph ng trình (2) cho t ng bi n

WOMAN Bài nghiên c u s d ng ph ng pháp h i quy đ u tiên là Pooled v i gi

đ nh các h s đ u không đ i theo th i gian và không đ i theo đ c tr ng t ng doanh

nghi p, th c hi n nh h i quy OLS Vi c này nh m nh n bi t tr c các v n đ c

b n nh t v m i quan h gi a s đa d ng gi i tính trong H QT và giá tr doanh

nghi p Trong tr ng h p, các sai s đ c tr ng th hi n các tác đ ng không quan sát

đ c là quá m nh, v i gi đ nh các sai s đ c tr ng v tính không đ ng nh t gi a

các ngành và gi a các doanh nghi p trong cùng m t ngành có tác đ ng đ n bi n

gi i thích, bài nghiên c u s d ng mô hình Fixed Effect đ c l ng Trong

tr ng h p v i gi đ nh ng c l i là các sai s đ c tr ng v tính không đ ng nh t

gi a các ngành và gi a các doanh nghi p trong cùng m t ngành không tác đ ng đ n

bi n gi i thích, bài nghiên c u dùng mô hình Random Effect đ c l ng

Th t , đ đánh giá xem ph ng pháp h i quy nào là phù h p nh t trong ba ph ng

pháp: Pooled, REM, FEM, bài nghiên c u s d ng hai ki m đ nh là Lagrange

Multiplier (LM test, Breusch và Pagan, 1980) và ki m đ nh Hausman (Hausman,

1978) u tiên là ki m đ nh Lagrange Multiplier (LM test, Breusch và Pagan,

1980) c a mô hình Random Effect Gi thuy t Ho là: Tác đ ng riêng l i = 0 N u

bác b gi thuy t Ho thì mô hình Panel Least Squares không còn phù h p Sau đó,

bài nghiên c u s d ng ki m đ nh Hausman (Hausman, 1978) đ xác đ nh mô hình

nào h p lý nh t gi a FEM và REM Gi thuy t Ho là: c l ng c a FEM và REM

là không khác nhau N u bác b Ho thì mô hình REM không h p lý, nên s d ng

mô hình FEM

Th 5, sau khi đư xác đ nh đ c mô hình thích h p nh t, bài nghiên c u s ti n

hành các ki m đ nh các gi thuy t liên quan đ n mô hình này:

 Ki m tra đa c ng tuy n gi a các bi n thông qua ma tr n h s t ng quan

 Ki m đ nh ph ng sai thay đ i và kh c ph c n u có

Th 6, trong bài nghiên c u g c c a Kevin Campbeệệ và Antonio Mínguez (2007) có

nghi ng tính n i sinh trong 2 ph ng trình Bi n n i sinh là bi n có s t ng quan

v i ph n d , do dó có th làm nh h ng lên các h s thu đ c Vì v y, c l ng

s đ c th c hi n v i d li u b ng s d ng ph ng pháp bình ph ng bé nh t 2 giai đo n (2SLS) Ý t ng c a vi c s d ng bi n công c đ thay th bi n n i sinh

trong mô hình 2SLS mà tác gi Kevin Campbell và Antonio Mínguez (2007) s

d ng là:

i v i ph ng trình (1) v i bi n ph thu c là Q, bi n n i sinh nghi ng là

WOMAN, do bi n công c đ a vào ph i có t ng quan v i bi n n i sinh WOMAN

và không có t ng quan v i ph n d T th c t và qua bài nghiên c u này, bi n

công c h p lý cho WOMAN là LNDIR

i v i ph ng trình (2) v i bi n ph thu c là WOMAN, bi n n i sinh nghi ng là

Q, do bi n công c đ a vào ph i có t ng quan v i bi n n i sinh Q và không có

t ng quan v i ph n d T th c t và qua bài nghiên c u này, bi n công c h p lý

c a n gi i là: “Communal” bao g m thân thi n, d dàng chia s , c m thông, nh y

c m và hi n lành nh đư trình bày trên, t đó h n ch kh n ng nh h ng lên giá

tr doanh nghi p Do đó, bài nghiên c u k v ng v n đ n gi i tham gia vào

H QT không nh h ng đ n giá tr doanh nghi p i u này ng c l i v i k t qu

nghiên c u c a bài g c c a tác gi Kevin Campbeệệ và Antonio Mínguez (2007) Bài

nghiên c u k v ng d u hi u c a bi n ROA, SIZE nh h ng tích c c đ n giá tr

doanh nghi p, d u hi n c a bi n LEVER k v ng là tích c c n u n là m t c ch

hi u qu đ gi m xung đ t c quan trong công ty

Trong ph ng trình (2), k t qu k v ng c a bài nghiên c u c ng gi ng bài nghiên

c u c a Kevin Campbeệệ và Antonio Mínguez (2007) v v n đ : Vi c hi n di n n

gi i vào H QT ph thu c vào quy mô s l ng thành viên c a h i đ ng và c ng

ch u nh h ng không đáng k b i quy mô c a doanh nghi p Giá tr doanh nghi p

không th hi n rõ nh h ng lên s l ng n trong H QT