so sánh cơ cấu lợi thế so sánh giữa việt nam và các nước asean5

Nhằm mục đích tìm hiểu rõ hơn lợi thế so sánh của Việt Nam cũng như lợi thế so sánh của một số nước đối tác và đối thủ chính trong khối ASEAN-5 để có giải pháp thích hợp qua đó tăng sức

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN THỊ NHƯ TIÊN

SO SÁNH CƠ CẤU LỢI THẾ SO SÁNH GIỮA

VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC ASEAN-5

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Ngành: Kinh tế

Mã số ngành: 52310101

12-2013

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN THỊ NHƯ TIÊN MSSV: 4104105

SO SÁNH CƠ CẤU LỢI THẾ SO SÁNH GIỮA

VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC ASEAN-5

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Ngành: Kinh tế

Mã số ngành: 52310101

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN NGUYỄN XUÂN VINH

12-2013

i

LỜI CẢM TẠ

Những năm tháng ngồi trên giảng đường với sự chỉ dạy của thầy cô trường Đại Học Cần Thơ là khoảng thời gian mà em được học hỏi rất nhiều kinh nghiệm, tích lũy được khá nhiều kiến thức và đó sẽ là nền tảng cho em hoàn thành tốt bài luận văn này và hơn nữa sẽ giúp em vững bước hơn trên con đường tương lai

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến quý Thầy Cô Khoa Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Trường Đại học Cần Thơ, đã truyền đạt cho em những kiến thức bổ ích về chuyên ngành, giúp em có được nền tảng vững chắc hỗ trợ đắc lực cho việc làm của em sau này Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến thầy Nguyễn Xuân Vinh, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành tốt quyển luận văn này

Cuối cùng, em xin kính chúc quý thầy cô dồi dào sức khỏe và có thật nhiều niềm vui trong sự nghiệp trồng người

Cần Thơ, ngày … tháng … năm 2013

Người thực hiện

Nguyễn Thị Như Tiên

ii

TRANG CAM KẾT

Tôi xin cam kết luận văn này được hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của tôi và các kết quả nghiên cứu này chưa được dùng cho bất cứ luận văn cùng cấp nào khác

Cần Thơ, ngày … tháng … năm 2013

Người thực hiện

Nguyễn Thị Như Tiên

iii

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN



 Họ và tên người nhận xét:

 Học vị:

 Chuyên ngành: ………

 Nhiệm vụ trong Hội đồng: ………

 Cơ quan công tác: Bộ môn kinh tế, Khoa Kinh tế & QTKD, Trường Đại học Cần Thơ  Tên sinh viên: Nguyễn Thị Như Tiên  MSSV: 4104105  Chuyên ngành: Kinh Tế  Tên đề tài: So sánh cơ cấu lợi thế so sánh giữa Việt Nam và các nước ASEAN-5  Cơ sở đào tạo: Khoa Kinh tế & QTKD, Đại học Cần Thơ NỘI DUNG NHẬN XÉT 1 Tính phù hợp của đề tài với chuyên ngành đào tạo: ………

………

………

2 Hình thức trình bày: ………

………

………

3 Ý nghĩa khoa học, thực tiễn và tính cấp thiết của đề tài: ………

………

………

4 Độ tin cậy của số liệu và tính hiện đại của luận văn: ………

………

………

iv

5 Nội dung và kết quả đạt được (Theo mục tiêu nghiên cứu):

………

………

………

6 Các nhận xét khác: ………

………

………

7 Kết luận: ………

………

………

………

Ngày … tháng … năm 2013

Người nhận xét

Nguyễn Xuân Vinh

v

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: GIỚI THIỆU 1

1.1 Đặt vấn đề nghiên cứu 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 1

1.2.1 Mục tiêu chung 1

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 1

1.3 Phạm vi nghiên cứu 2

1.3.1 Không gian nghiên cứu 2

1.3.2 Thời gian nghiên cứu 2

1.3.3 Đối tượng nghiên cứu 2

……

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

2.1 Cơ sở lý luận 3

2.1.1 Các lý thuyết về lợi thế so sánh 3

2.1.2 Danh mục phân loại hàng hoá 5

2.1.3 Chỉ số lợi thế so sánh biểu lộ (RCA) 8

2.1.4 Cách đánh giá mức độ cạnh tranh giữa các nền kinh tế 9

2.2 Phương pháp nghiên cứu 10

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu 10

2.2.2 Phương pháp phân tích số liệu 10

……

Chương 3: GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC ASEAN-5 11

3.1 Tổng quan về Việt Nam 11

3.2 Tổng quan về các nước ASEAN-5 12

3.2.1 Qúa trình hình thành ASEAN 12

3.2.2 Khái quát về các nước thành viên ASEAN-5 13

……

Chương 4: LỢI THẾ SO SÁNH CỦA VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC ASEAN-5 18

vi

4.1 Lợi thế so sánh của Việt Nam 18

4.1.1 Đánh giá tổng quan (mức SITC 1 chữ số) 18

4.1.2 Đánh giá chi tiết (mức SITC 3 chữ số) 19

4.2 Lợi thế so sánh của các nước ASEAN-5 20

4.2.1 In-đô-nê-xi-a 20

4.2.2 Ma-lai-xi-a 24

4.2.3 Phi-líp-pin 27

4.2.4 Xinh-ga-po 30

4.2.5 Thái Lan 33

……

Chương 5: SO SÁNH CƠ CẤU LỢI THẾ SO SÁNH GIỮA VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC ASEAN-5 39

5.1 Đối chiếu lợi thế so sánh của các nước ASEAN-5 đối với Việt Nam 39

5.1.1 Năm 2006 39

5.1.2 Năm 2011 41

5.2 Đánh giá mức độ cạnh tranh giữa các nền kinh tế trên với Việt Nam 42

5.2.1 Nhóm các nước có ít sản phẩm trùng lợi thế so sánh với Việt Nam 42

5.2.2 Nhóm các nước có nhiều sản phẩm trùng lợi thế so sánh với Việt Nam 43

……

Chương 6: GIẢI PHÁP 44

6.1 Chuyển đổi cơ cấu lợi thế so sánh 44

6.2 Chuyển dịch các mặt hàng có lợi thế so sánh 44

6.3 Tham gia chuỗi giá trị toàn cầu 45

……

Chương 7: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 46

7.1 Kết luận 46

7.2 Kiến nghị 46

……

TÀI LIỆU THAM KHẢO 47

……

PHỤ LỤC 1 48

PHỤ LỤC 2 51

vii

PHỤ LỤC 3 55

PHỤ LỤC 4 60

PHỤ LỤC 5 64

PHỤ LỤC 6 68

Bảng 4.13: Sự phân bổ các sản phẩm có lợi thế so sánh ở mức SITC 3

chữ số theo cụm hàng hóa của Việt Nam và các nước ASEAN-5 2006 36

…

Bảng 4.14: Sự phân bổ các sản phẩm có lợi thế so sánh ở mức SITC 3

chữ số theo cụm hàng hóa của Việt Nam và các nước ASEAN-5 2011 37

…

Bảng 5.1: So sánh các sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam và các

nước ASEAN-5 (mức SITC 3 chữ số) năm 2006 40

…

Bảng 5.2: So sánh các sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam và các

nước ASEAN-5 (mức SITC 3 chữ số) năm 2011 41

…

ix

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

System

Economic Activities

…

1

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Thế giới đã và đang diễn ra những biến đổi to lớn và sâu sắc Những thay

đổi đó một mặt tạo ra những cơ hội thuận lợi cho các nước trên đà phát triển có

thể nắm bắt vươn tới nhằm đạt được những mục tiêu kinh tế - xã hội Mặt khác,

nó đặt ra những thách thức, những vấn đề phức tạp hơn mà mỗi quốc gia phải đối

phó giải quyết Chính vì vậy, ngày nay hợp tác quốc tế và khu vực đã trở nên cấp

thiết đối với sự phát triển đi lên của mỗi quốc gia

Là một tổ chức hợp tác khu vực năng động trên cơ sở tôn trọng chủ quyền

và bản sắc dân tộc của các nước thành viên, ASEAN đang đóng vai trò ngày càng

lớn với uy tín ngày càng cao trong sinh hoạt quốc tế, đặc biệt là xu thế mở rộng

hợp tác và liên kết toàn khu vực Từ khi Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao

chính thức với ASEAN, quan hệ song phương giữa Việt Nam và ASEAN không

ngừng được củng cố và phát triển, đặc biệt là về lĩnh vực kinh tế

Hiện nay, ASEAN-5 là một trong những đối tác thương mại lớn của Việt

Nam, điều đó mở ra nhiều cơ hội cho nước ta, đặc biệt trong lĩnh vực xuất khẩu

Tuy nhiên, mỗi một quốc gia một vùng miền đều có một số lợi thế so sánh khác

nhau vì vậy hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam gặp phải sự cạnh tranh ngày càng

mạnh của các nước xuất khẩu các mặt hàng có cùng lợi thế so sánh Nhằm mục

đích tìm hiểu rõ hơn lợi thế so sánh của Việt Nam cũng như lợi thế so sánh của

một số nước đối tác và đối thủ chính trong khối ASEAN-5 để có giải pháp thích

hợp qua đó tăng sức cạnh tranh các mặt hàng xuất khẩu, góp phần phát triển kinh

tế Việt Nam, đề tài “So sánh cơ cấu lợi thế so sánh giữa Việt Nam và các

nước ASEAN-5” được thực hiện

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Thực hiện đề tài “So sánh cơ cấu lợi thế so sánh giữa Việt Nam và các nước ASEAN-5” nhằm xác định lợi thế so sánh của Việt Nam cũng như một số nước đối tác và đối thủ chính trong khối ASEAN-5 Từ đó, đề ra những giải pháp thích hợp nhằm tăng sức cạnh tranh thị trường xuất khẩu, góp phần làm tăng trưởng kinh tế Việt Nam

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Xác định cơ cấu lợi thế so sánh của Việt Nam và các nước ASEAN-5

- Đối chiếu lợi thế so sánh của các nước ASEAN-5 với nước ta qua đó đánh giá mức độ cạnh tranh giữa các nền kinh tế đó với nước ta

- Đề xuất ý kiến thích hợp để góp phần phát triển kinh tế Việt Nam

2

1.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Không gian nghiên cứu

- Không gian nghiên cứu: Việt Nam và các nước ASEAN-5

1.3.2 Thời gian nghiên cứu

Để phân tích cơ cấu lợi thế so sánh, 2 mốc thời gian tiêu biểu được lựa chọn là:

- Năm 2006: đánh dấu mốc thời gian Việt Nam vừa gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, kinh tế có những bước phát triển vượt bậc

- Năm 2011: đại diện cho thời kỳ phát triển gần đây

1.3.3 Đối tƣợng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: lợi thế so sánh của Việt Nam và các nước ASEAN-5

2.1.1.1 Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo

Để giải đáp câu hỏi “vì sao các nước buôn bán với nhau và họ được lợi gì

khi buôn bán?” trong bối cảnh thương mại giữa các quốc gia ngày càng phát triển

advantage) Đây là khái niệm để chỉ khả năng của một nước sản xuất ra sản

phẩm nào đó với chi phí thấp hơn nếu như sản xuất các sản phẩm khác Lý thuyết

của Ricardo được xây dựng trên một số giả thiết, nhằm làm cho vấn đề nghiên

cứu trở nên đơn giản và trực tiếp hơn

Các giả thiết của Ricardo

- Mỗi đất nước có một sở hữu về những nguồn lực cố định và tất cả những

đơn vị của nguồn lực này đều giống nhau

- Những nhân tố sản xuất hoàn toàn có thể được sử dụng cho những mục

đích khác nhau trong một quốc gia

- Các nhân tố sản xuất hoàn toàn không thể di động giữa các đất nước

- Mô hình của Ricardo dựa trên học thuyết về giá trị lao động

- Trình độ kỹ thuật không đổi giữa hai đất nước, mặc dù kỹ thuật có thể

khác nhau

- Chi phí sản xuất là cố định

- Không có thất nghiệp

- Nền kinh tế cạnh tranh hoàn hảo

- Chính phủ không can thiệp vào nền kinh tế

- Chi phí vận chuyển bằng không

- Phân tích mô hình thương mại có hai quốc gia và hai hàng hoá

Quy luật mà Ricardo rút ra là, mỗi quốc gia nên chuyên môn hoá vào sản

xuất và xuất khẩu sản phẩm mà quốc gia đó có lợi thế so sánh và nhập khẩu sản

phẩm mà quốc gia đó không có lợi thế so sánh Tóm lại, khi mỗi nước chuyên

môn hoá vào sản xuất sản phẩm nước đó có lợi thế so sánh, tổng sản lượng của

mỗi sản phẩm trên thế giới sẽ gia tăng, kết quả là tất cả các nước đều được lợi

Như vậy lợi thế so sánh chính là cơ sở để các nước buôn bán với nhau Ý nghĩa

to lớn của lý thuyết Ricardo - được xem là một trong những lý thuyết quan trọng

nhất trong kinh tế học – là nó nhận định rằng ngay cả khi một nước không có lợi

thế tuyệt đối đối với bất kỳ sản phẩm nào, nước đó vẫn được lợi nếu tập trung

sản xuất các sản phẩm có lợi thế so sánh và trao đổi với nước khác

1

Nguyễn Phú Son, 2001 Kinh tế quốc tế Đại học Cần Thơ

4

Qui luật lợi thế so sánh được xem là một trong những lý thuyết kinh tế quốc

tế quan trọng Tuy nhiên, lý thuyết của Ricardo có nhược điểm là đánh giá lợi thế

so sánh chỉ dựa trên một yếu tố đầu vào là lao động, trong khi trên thực tế, lợi thế

so sánh còn phụ thuộc nhiều yếu tố đầu vào khác

Để khắc phục hạn chế của Ricardo, Heckscher và Ohlin (1919) đã tiếp tục

phát triển lý thuyết Ricardo thành lý thuyết “lợi thế so sánh dựa trên lượng sở

hữu các yếu tố đầu vào” (factor endowment) như lao động, vốn, tài nguyên và

công nghệ

2.1.1.2 Lý thuyết của Heckscher-Ohlin

:

- Có hai đất nước, hai hàng hoá đồng nhất và hai nhân tố đồng nhất mà

những mức độ ban đầu của chúng thì cố định và được giả sử là tương đối khác

nhau đối với mỗi đất nước

- Kỹ thuật thì giống nhau trong cả hai đất nước

- Sản xuất có đặc tính là thu nhập qui mô không đổi đối với hai hàng hoá

trong cả hai đất nước

- Hai hàng hoá có cường độ sử dụng nhân tố khác nhau

- Sở thích tiêu dùng thì giống nhau trong cả hai đất nước

- Những nhân tố hoàn toàn linh động trong mỗi đất nước, nhưng không linh

động giữa những đất nước

- Không có chi phí vận chuyển

- Không có hàng rào thuế quan và các trở ngại khác trong thương mại giữa

hai nước

Theo Heckscher – Ohlin, các nước sở hữu các yếu tố đầu vào khác nhau

Có nước nhiều lao động, có nước nhiều đất đai, có nước có trình độ công nghệ

tiên tiến Mặt khác, mỗi sản phẩm có mức độ sử dụng các yếu tố đầu vào khác

nhau Có sản phẩm sử dụng nhiều lao động, có sản phẩm sử dụng nhiều đất đai,

có sản phẩm đòi hỏi trình độ công nghệ hiện đại Nhận định chính của Heckscher

– Ohlin là lợi thế so sánh của một nước phụ thuộc vào cường độ các yếu tố đầu

vào nước đó sở hữu Một nước dồi dào lao động thường có lợi thế so sánh đối với

các sản phẩm sử dụng nhiều lao động Một nước khác dồi dào đất đai thường có

lợi thế so sánh đối với các sản phẩm sử dụng nhiều đất đai Đó là nguyên nhân tại

sao các nước dư thừa nhân lực (Trung Quốc, Ấn Độ) xuất khẩu hàng dệt may,

giày dép và các sản phẩm sử dụng nhiều lao động Còn các nước dồi dào đất đai

(Ác-hen-ti-na, Úc, Ca-na-đa) xuất khẩu thịt, bột mì, gỗ và các sản phẩm sử dụng

nhiều đất đai

Mô hình Heckscher-Ohlin cũng cho rằng thương mại quốc tế diễn ra trên cơ

sở điều kiện khác biệt giữa các quốc gia về nhân tố sản xuất: Một số nước dư

thừa lao động nhưng lại thiếu vốn, trong khi một số nước khác lại nhiều vốn

2

Nguyễn Phú Son, 2001 Kinh tế quốc tế Đại học Cần Thơ

5

nhưng thiếu lao động Kết quả là những nước đó sẽ chuyên môn hoá vào sản xuất

và xuất khẩu những mặt hàng mà nước đó có lợi thế tương đối và nhập khẩu

những mặt hàng kém lợi thế

Chẳng hạn, Việt Nam có nhiều lao động nhưng thiếu vốn và công nghệ nên

có lợi thế tương đối trong sản xuất các mặt hàng cần nhiều lao động như quần áo,

giày dép, nông sản, trong khi Mỹ có lợi thế tương đối trong sản xuất các mặt

hàng công nghệ cao và cần nhiều vốn như máy tính, Ipod, phim Hollywood… Và

quan hệ thương mại diễn ra trên cơ sở này, Việt Nam xuất khẩu quần áo, giầy

dép, nông sản sang Mỹ và nhập khẩu máy tính, Ipod, phim Hollywood… từ Mỹ

Trường hợp có nhiều hàng hoá với chi phí không đổi và có hai quốc gia thì

lợi thế so sánh của từng hàng hoá sẽ được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên từ hàng hoá

có lợi thế so sánh cao nhất đến hàng hoá có lợi thế so sánh thấp nhất và mỗi nước

sẽ tập trung vào sản xuất những mặt hàng có lợi thế so sánh từ cao nhất đến cao ở

mức cân bằng Ranh giới mặt hàng nào là có lợi thế so sánh cao ở mức cân bằng

sẽ do cung cầu trên thị trường quốc tế quyết định

Trường hợp có nhiều quốc gia thì có thể gộp chung tất cả các nước khác

thành một nước gọi là phần còn lại của thế giới và những phân tích trên vẫn giữ

nguyên tính đúng đắn của nó Lợi thế so sánh không những áp dụng trong trường

hợp thương mại quốc tế mà còn có thể áp dụng cho các vùng trong một quốc gia

một cách hoàn toàn tương tự

2.1.2 Danh mục phân loại hàng hoá

Phân loại hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu là việc căn cứ vào tên gọi, mô tả

về tính chất, thành phần, cấu tạo, công dụng, quy cách đóng gói và các thuộc tính

khác của hàng hoá để xác định, sắp xếp hàng hoá vào một mã số nhất định

2.1.2.1 Danh mục Mô tả hàng hoá và Hệ thống mã số Hài hoà, gọi tắt là

Hệ thống Điều hoà - HS (Harmonized Commodity Description and Coding

System)

Danh mục Mô tả Hàng hoá và Hệ thống Mã số Hài hoà gọi tắt là Danh mục

Điều Hoà (HS) được ban hành vào tháng 6 năm 1983

Danh mục này được chia thành phần, chương, nhóm hàng và phân nhóm

hàng hoá chi tiết và mã số đến 6 chữ số và kèm theo nó là các chú giải phần,

chương, phân nhóm và các nguyên tắc chung để áp dụng cho việc phân loại hàng

hóa Danh mục HS được thiết kế nhằm trước hết phục vụ cho mục đích hải quan,

thuế chứ không phải cho mục đích thống kê và phân tích kinh tế, nên rất chi tiết

về mặt định danh mã hoá và mô tả hàng hoá

Danh mục HS phân loại hàng hoá trong thương mại quốc tế chủ yếu dựa

vào bản chất của hàng hoá Do sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, qui

nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam Hà Nội, tháng 1 năm 2012

6

trình sản xuất và mẫu mã, hình thức hàng hoá thương mại được thay đổi thường

xuyên, nên Danh mục HS thường xuyên được Uỷ ban HS của Tổ chức Hải quan

Thế giới đưa ra rà soát và sửa đổi Danh mục hiện nay là danh mục HS được sửa

đổi và có hiệu lực thi hành từ 1/1996 (gọi tắt là HS96) gồm 21 phần, 97 chương,

1241 nhóm và 5113 phân nhóm Hàng hoá được sắp xếp thứ tự theo mức độ sản

xuất chế biến: nguyên liệu thô, sản phẩm chưa gia công chế biến, sản phẩm dở

dang và sản phẩm hoàn chỉnh

Với mức độ mô tả rất chi tiết và hệ thống mã số hàng hoá rất qui tắc của

danh mục HS nên Uỷ ban Thống kê của Liên Hợp Quốc đã khuyến nghị rằng các

nước nên sử dụng danh mục HS trong việc thu thập, tổng hợp và công bố số liệu

thống kê xuất nhập khẩu hàng hoá

2.1.2.2 Danh mục phân loại thương mại quốc tế tiêu chuẩn (Standard

International Trade Classification - SITC)

Nhằm đáp ứng được nhu cầu so sánh số liệu thương mại quốc tế giữa các

quốc gia và phục vụ cho các mục đích phân tích kinh tế về thương mại quốc tế,

năm 1950 Ban Thư ký Liên Hợp Quốc đã xuất bản cuốn danh mục Phân loại

hàng hoá thương mại quốc tế tiêu chuẩn (SITC, bản đầu tiên) và khuyến nghị

rằng các quốc gia nên sử dụng danh mục này làm cơ sở cho việc báo cáo thống

kê ngoại thương cho các tổ chức quốc tế và phục vụ cho mục đích so sánh quốc

tế

Tuy nhiên do khối lượng thương mại quốc tế tăng lên nhanh chóng và sự

biến động nhiều về mặt địa lý cũng như về chủng loại hàng hoá nên sau đó bảng

danh mục SITC gốc đã được nghiên cứu, bổ sung và sửa đổi hai lần (lần thứ nhất

vào năm 1969, lần thứ hai năm 1975) Đồng thời trong thời gian này ở nhiều

nước Châu Âu và một số nước ngoài Châu Âu cũng đang áp dụng Danh mục

thuế quan để thu thập và tổng hợp số liệu thương mại quốc tế phục vụ cho mục

đích hải quan và thuế Nhưng trong thực tế áp dụng, nhiều người sử dụng đã

nhận thấy rằng sự phân nhóm của SITC, bản sửa đổi lần 2 không đáp ứng được

nhu cầu của họ, đó là sự hài hoà tương thích các phân nhóm và các nhóm giữa

hai bảng phân loại hàng hoá xuất nhập khẩu Để đáp ứng yêu cầu này, năm 1986,

Hội đồng Kinh tế và Xã hội của Liên Hợp Quốc đã ban hành danh mục SITC,

bản sửa đổi lần 3 do Cơ quan Thống kê Liên Hợp Quốc soạn thảo, cùng với các

chỉ tiêu về hàng hoá và các mã số tương thích có thể chuyển đổi được dễ dàng

giữa SITC và HS, trên cơ sở vừa xem xét đến yêu cầu kế thừa các bản SITC

trước, cũng như xem xét đến các điều kiện sau:

- Bản chất của hàng hoá và nguyên vật liệu được sử dụng để tạo ra chúng;

- Qui trình sản xuất;

- Thực tế thị trường và công dụng của sản phẩm;

- Vai trò của hàng hoá trong thương mại quốc tế;

- Sự thay đổi của công nghệ

7

Cấu trúc của Danh mục SITC bản sửa đổi lần thức 3:

1033 phân nhóm (cấp mã 4 chữ số) của SITC lần thứ 3 gồm tất cả các mặt

hàng trong thương mại quốc tế Trong đó, 720 phân nhóm đã được chia ra thành

2805 mặt hàng chi tiết hơn và để có thể tương thích với HS và các phân loại kinh

tế khác Vì vậy, có 3118 nhóm chủ yếu trong SITC lần thứ 3 ở cấp độ 5 chữ số

Tất cả các nhóm này có thể được chia chi tiết hơn nữa, nếu cần thiết cho mục

đích sử dụng của quốc gia Các phân nhóm được sắp xếp lại thành 261 nhóm (mã

3 chữ số) là những nhóm được thiết kế để có thể phân biệt được những hàng hoá

này về mặt số liệu mà chúng thường được bán trong thương mại quốc tế Những

nhóm này lại được gộp tiếp vào thành 67 chương là những chương được thiết

kế để tổng hợp các nhóm lại theo các tiêu thức lớn hơn của chúng Các

chương này cuối cùng được gộp lại thành 10 phần để chia tổng số thương mại

theo các nhóm kinh tế lớn

Tên của các nhóm trong SITC lần thứ 3 được sắp xếp giống với nội dung của

các nhóm HS đến mức tối đa nhất có thể thực thực hiện được Nội dung của mỗi

nhóm tương tự với các nhóm tương ứng của HS do Hội đồng Hợp tác Hải quan

xác định

2.1.2.3 Danh mục Phân ngành hoạt động kinh tế tiêu chuẩn quốc tế

(International Standard Industrial Classification of All Economic Activities-

ISIC)

Danh mục phân ngành hoạt động kinh tế tiêu chuẩn quốc tế được ban hành

lần đầu tiên vào năm 1948 theo đề nghị của Cơ quan Thống kê của Liên Hợp

Quốc Ngay sau khi ban hành, danh mục này đã được các quốc gia cũng như các

tổ chức quốc tế sử dụng rộng rãi để phân loại số liệu theo các loại hoạt động kinh

tế trong các lĩnh vực dân số, lao động, sản xuất, thu nhập quốc dân và các thống

kê kinh tế khác Do sự phát triển của nền kinh tế, sự thay đổi của các tổ chức hoạt

động kinh tế cũng như sự phát triển của nhiều loại hình kinh tế mới đã bộc lộ ra

yêu cầu cần phải rà soát và sửa đổi bổ sung cho danh mục về cấu trúc, về các

khái niệm định nghĩa cũng như về các loại hình hoạt động kinh tế mới Đồng thời

xuất phát từ yêu cầu cần cải tiến và hài hoà giữa danh mục này với các bảng danh

mục phân loại quốc tế như phân loại hàng hoá và dịch vụ để tăng khả năng so

sánh quốc tế của số liệu thống kê, nên từ năm 1956 Cơ quan Thống kê Liên Hợp

Quốc đã thực hiện việc rà soát và sửa đổi danh mục Danh mục ISIC bản sửa đổi

lần thứ nhất được ban hành năm 1958, bản sửa đổi lần thứ 2 ban hành năm 1968

và bản Danh mục hiện nay đang sử dụng là bản sửa đổi lần thứ 3 ban hành năm

1989

Mục đích chung của danh mục phân loại này là qui định rõ nội dung, phạm

vi của từng ngành, từng lĩnh vực tham gia vào các hoạt động kinh tế, làm căn cứ

để xác định qui mô, vai trò đóng góp của từng ngành và cơ cấu kinh tế của một

quốc gia, và trong thống kê thương mại nó được sử dụng để phân loại hàng xuất

8

khẩu theo nguồn gốc ngành sản xuất ra chúng Mặc dù bản chất nó không phải là

danh mục hàng hoá, vẫn có sự kết nối giữa danh mục ISIC và SITC trên cơ sở

hàng hoá Danh mục ISIC bản sửa đổi lần thứ 3 hiện nay gồm 17 phần, 60

chương, 159 nhóm và 292 loại

2.1.2.4 Danh mục phân loại hàng hoá theo ngành kinh tế rộng (Broad

Economic Categories - BEC)

Mặc dù danh mục SITC được xây dựng cho mục đích phân tích kinh tế,

nhưng danh mục này chưa đáp ứng được tất cả yêu cầu vì nó không xác định

được công dụng cuối cùng của hàng nhập khẩu Vì thế danh mục Phân loại hàng

hoá theo ngành kinh tế rộng (BEC) đã được xây dựng để phục vụ cho mục đích

phân tích số liệu thống kê thương mại đối với hàng hoá nhập khẩu theo các nhóm

lớn như lương thực thực phẩm, nguyên nhiên vật liệu, thiết bị vốn, hàng tiêu

dùng lâu bền và hàng tiêu dùng bán lâu bền, và có thể phân chia thành các nhóm

hàng chi tiết hơn nữa để bổ sung cho số liệu đã được tổng hợp theo các nhóm của

SITC

Danh mục BEC phân loại hàng hoá dựa theo công dụng cuối cùng của

chúng hoàn toàn tương thích với các nhóm tương ứng với 3 nhóm hàng hoá cơ

bản trong hệ thống tài khoản quốc gia (SNA), đó là: hàng hoá tư liệu sản xuất,

hàng hoá trung gian và hàng hoá tiêu dùng Danh mục này gồm 19 nhóm cơ bản

do Uỷ ban Thống kê Liên Hợp Quốc ban hành, sử dụng cho mục đích phân tích

thống kê hàng hóa nhập khẩu Mối quan hệ giữa danh mục BEC với danh mục

SITC là mối quan hệ "một với nhiều", có nghĩa là một nhóm của BEC thì tương

ứng với nhiều nhóm của SITC, trong khi quan hệ giữa SITC với HS là "một với

một" Điều này xuất phát từ mục đích sử dụng của danh mục, trong trường hợp

danh mục BEC không cần thiết phải phân loại hàng hoá chi tiết như SITC

2.1.3 Chỉ số lợi thế so sánh biểu lộ (RCA)

Theo lý thuyết Herscher – Ohlin, để đánh giá lợi thế so sánh của một nước thì cần đo cường độ tất cả các yếu tố đầu vào nước đó sở hữu Đây là một việc phức tạp hầu như không thể thực hiện được Để giải quyết bài toán này, Balassa (1965) đề xuất một phương pháp khá đơn giản, dựa trên chính lập luận của lý thuyết lợi thế so sánh là các sản phẩm xuất khẩu chủ lực của một nước thường là các sản phẩm nước

đó có lợi thế so sánh Nói cách khác, lợi thế so sánh của một nước được biểu lộ qua

cơ cấu xuất khẩu Từ đó, Balassa đưa ra chỉ số lợi thế so sánh biểu lộ RCA (revealed

comparative advantage)4 để đo lường lợi thế so sánh theo số liệu xuất khẩu như sau:

(trong đó:

School of Economics and Social Studies Available

<http://www.econ.ucsd.edu/muendler/docs/brazil/br-compadv.pdf> [Accessed 26 August 2013

9

RCAik = chỉ số lợi thế so sánh biểu lộ trong xuất khẩu của nước i đối với

sản phẩm k;

Xik = kim ngạch xuất khẩu sản phẩm k của nước i;

Xi = tồng kim ngạch xuất khẩu của nước i;

Xwk = kim ngạch xuất khẩu sản phẩm k toàn cầu;

Xw = tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu.)

Công thức trên cho thấy lợi thế so sánh của một nước đối với một sản phẩm

k xét trong khung cảnh toàn cầu được đánh giá bằng cách so tỷ trọng sản phẩm

này trong tổng xuất khẩu của nước đó với tỷ trọng sản phẩm này trong tổng kim

ngạch xuất khẩu toàn cầu Như vậy:

- RCAik > 1 thể hiện nước i có lợi thế so sánh đối với sản phẩm k, vì xuất

khẩu sản phẩm này trên mức trung bình thế giới

- RCAik < 1 cho thấy nước này không có lợi thế so sánh đối với sản phẩm

k, vì xuất khẩu sản phẩm này dưới mức trung bình thế giới

Ứng dụng của RCA:

Tuỳ thuộc vào số liệu sử dụng, RCA có thể được sử dụng để diễn tả lợi thế

so sánh theo các cách khác nhau RCA có thể được sử dụng để xem xét lợi thế so

sánh của một quốc gia so với thế giới hoặc của quốc gia đó so với một nhóm các

quốc gia khác ở trong một, một nhóm hoặc nhiều nhóm hàng trên thế giới hoặc

xem xét lợi thế so sánh của một quốc gia so với các quốc gia khác trong một khu

vực nào đó

Kết quả tính toán góp phần đưa ra câu trả lời như một quốc gia nên phát

huy lợi thế so sánh ở những ngành nào và nên làm gì để phát huy lợi thế so sánh

hay làm thế nào để biến những ngành hiện tại chưa có lợi thế so sánh biểu hiện

thành những ngành có lợi thế trong tương lai, ngành nào là ngành mà quốc gia

được nghiên cứu đang phải cạnh tranh với khu vực, định hướng nào nên được

thực hiện khi mở rộng liên kết khu vực, lộ trình hội nhập khu vực và quốc tế cho

từng ngành nên được thiết kế và hoàn thiện như thế nào

2.1.4 Cách đánh giá mức độ cạnh tranh giữa các nền kinh tế

Để đánh giá mức độ cạnh tranh giữa hai nền kinh tế, phải xem xét lợi thế so

:

- Tính cạnh tranh đối với các sản phẩm cụ thể: nếu hai nước đều có lợi thế

so sánh đối với cùng một sản phẩm thì điều đó có nghĩa là họ cạnh tranh nhau

trên thị trường thế giới để cùng xuất khẩu sản phẩm đó

- Mức độ cạnh tranh tổng thể giữa hai nền kinh tế: nếu hai nước có nhiều

sản phẩm mang tính cạnh tranh thì điều đó có nghĩa là mức độ cạnh tranh giữa

hai nước trên thị trường thế giới là cao Nói cách khác, nếu hai nước có cơ cấu

mại chính, Tạp chí Quản lý Kinh tế, Số 24, trang 12-21

10

lợi thế so sánh gần tương tự nhau thì hai nước đó có mức độ cạnh tranh với nhau

cao

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu

Đề tài sử dụng số liệu thứ cấp được thu thập từ trang số liệu của cơ sở thống

kê dữ liệu Thương mại tiêu dùng của Liên Hiệp Quốc liên quan đến lợi thế so

sánh

2.2.2 Phương pháp phân tích số liệu

Bài viết sử dụng phần mềm Excel 2007 để tính chỉ số RCA và chỉ số RCA

dùng để phân tích lợi thế so sánh trong bài này được tính toán từ số liệu thống kê

thương mại quốc tế phân theo hàng hoá theo Tiêu chuẩn phân loại thương mại

quốc tế SITC (Standard International Trade Classification) theo công thức của

Balassa (1965) Đây là tiêu chuẩn phân loại do Cơ quan Thống kê Liên Hiệp

Quốc (United Nations Statistical Office – UNSO) xây dựng và sử dụng

Số liệu hàng hoá xuất nhập khẩu theo tiêu chuẩn phân loại SITC năm 2011

sử dụng trong bài là số liệu cập nhật nhất đối với Việt Nam tại thời điểm nghiên

cứu (2013)

11

CHƯƠNG 3 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ VIỆT NAM

VÀ CÁC NƯỚC ASEAN-5 3.1 TỔNG QUAN VỀ VIỆT NAM

Việt Nam là một quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á, phía bắc giáp nước

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, phía tây giáp nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân

Lào và Vương quốc Cam-pu-chia, phía đông và nam giáp Biển Đông Với dân số

trên 88 triệu người thuộc 54 nhóm dân tộc khác nhau, Việt Nam có thế mạnh lớn

về nguồn nhân lực Việt Nam có hơn 3.000 km bờ biển Ba phần tư đất đai của

Việt Nam là đồi núi và đất trồng trọt chỉ chiếm khoảng 28% tổng diện tích đất

Việt Nam nằm trong vành đai nội chí tuyến, quanh năm có nhiệt độ cao và độ ẩm

lớn Phía Bắc chịu ảnh hưởng của lục địa Trung Hoa nên ít nhiều mang tính khí

hậu lục địa Biển Đông ảnh hưởng sâu sắc đến tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của

Việt Nam có nguồn tài nguyên vô cùng phong phú như: tài nguyên rừng, tài

nguyên thủy hải sản, tài nguyên du lịch và nhiều loại khoáng sản đa dạng Với

tổng trữ lượng dầu thô và khí đốt của 9 mỏ dầu ngoài khơi của mình, Việt Nam

chỉ xếp sau Úc trong khu vực Đông Nam Á về tài nguyên dầu mỏ Nguồn tài

nguyên này được cho là sẽ tăng lên nếu công tác thăm dò và khai thác được mở

rộng thêm Theo một khảo sát địa chất gần đây, Việt Nam là nhà cung ứng than

đá hàng đầu trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương Việt Nam cũng có nguồn

dự trữ dồi dào và phong phú các loại khoáng sản quý khác như magiê, vàng,

phốt-pho, thiếc và đồng

Việt Nam chính thức khởi xướng công cuộc đổi mới nền kinh tế từ năm

1986 Kể từ đó, Việt Nam đã có nhiều thay đổi to lớn, trước hết là sự đổi mới về

tư duy kinh tế, chuyển đổi từ cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, sang

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nước, đa dạng hóa và đa phương hóa các quan hệ kinh tế đối ngoại,

thực hiện mở cửa, hội nhập quốc tế

Ngày 7/11/2006, Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)

sau khi đã kết thúc đàm phán song phương với tất cả các nước có yêu cầu (trong

đó có những nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản,

Trung Quốc) Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức

WTO ngày 11/1/2007

Tốc độ tăng trưởng kinh tế GDP hằng năm đạt khoảng 5% với mức GDP

năm 2012 đạt 141,7 tỷ đô la Ngoài ra, Việt Nam nổi lên là một thị trường đầu tư

hấp dẫn với chi phí nhân công mang tính cạnh tranh, nền chính trị được đánh giá

6

The World Bank (WB), Statistic database indicators of the countries in the world

12

là ổn định cao trong khu vực với các chính sách của chính phủ chú trọng phát

triển lợi thế cạnh tranh, cơ sở hạ tầng, nguồn cung ứng điện quốc gia cũng như

các chính sách cắt giảm thâm hụt ngân sách nhà nước

Việt Nam hiện có quan hệ thương mại với nhiều nước trên thế giới Trong

đó, các đối tác thương mại chính bao gồm:

Bảng 3.1: Các đối tác nhập khẩu và xuất khẩu chính của Việt Nam

STT Đối tác nhập khẩu chính

Tỷ trọng (%)

Đối tác xuất khẩu chính

Tỷ trọng (%)

Vào những năm đầu thập kỷ 60, thế giới diễn ra nhiều biến động sâu sắc:

vai trò của phương Tây bị suy giảm, cuộc đấu tranh của Việt Nam giành được

thắng lợi, các tranh chấp giữa Ma-lai-xi-a và In-đô-nê-xi-a vẫn chưa được giải

quyết và sự kiện Xinh-ga-po tách khỏi liên bang Ma-lai-xi-a vào tháng 8 năm

1965… Động Nam Á đứng trước nhiều thách thức về chính trị, kinh tế trong khu

vực đồng thời chịu nhiều sức ép từ bên ngoài Nhu cầu thành lập tổ chức liên kết

khu vực nhằm giải quyết khủng hoảng nội và đối phó đấu tranh vô cùng cấp

bách

Đứng trước tình hình trên, ngày 8/8/1967 tại Băng Cốc (Thái Lan), bộ

trưởng ngoại giao các nước In-đô-nê-xia, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xinh-ga-po và

Thái Lan đã ký bản tuyên bố ASEAN (tuyên bố Băngkok) chính thức thành lập

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á, gọi tắt là ASEAN

Tháng 1/1984, ASEAN kết nạp thêm Bru-nây Tháng 7/1995, Việt Nam trở

thành thành viên chính thức thứ 7 của ASEAN Đến nay, Lào, Cam-pu-chia,

Mi-an-ma đều trở thành thành viên của ASEAN

Tuyên bố thành lập ASEAN năm 1967 đã nêu rõ 7 mục tiêu thành lập hiệp

hội, nhưng tựu chung lại có 3 mục tiêu cơ bản sau:

- Thúc đẩy sự tăng trường kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hoá trong

khu vực thông qua các chương trình hợp tác

- Bảo vệ ổn định chính trị và kinh tế trong khu vực, chống lại sự thù địch

của các thế lực bên ngoài

- Là diễn đàn giải quyết những tranh chấp và xung đột trong khu vực

13

Hiệp ước thân thiện và hợp tác Động Nam Á ký tại Hội nghị thượng đỉnh

ASEAN lần I tại Ba-li (In-đô-nê-xi-a) năm 1976 đã nêu rõ 6 nguyên tắc cơ bản

điều chỉnh các quan hệ giữa các thành viên và giữa ASEAN với các tổ chức bên

ngoài

Hiệp định chung về tăng cường hợp tác kinh tế của ASEAN đã ký kết tại

Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 4 tại Xinh-ga-po năm 1992 đã bổ sung

thêm 3 nguyên tắc cơ bản về hợp tác kinh tế

Trong hoạt động của ASEAN còn có 2 nguyên tắc cơ bản là: Nguyên tắc

nhất trí và nguyên tắc bình đẳng

Ngoài ra còn có một số nguyên tắc không có trong các văn bản nhưng cũng

đã và đang được hình thành trên thực tế như nguyên tắc có đi có lại, không đối

đầu thân thiện, không tuyên truyền tố cáo nhau trên các phương tiện thông tin đại

3.2.2 Khái quát về các nước thành viên ASEAN-5

ASEAN-5 là cách gọi tắt của 5 nước thành viên đầu tiên gia nhập và cũng

là 5 thành viên sáng lập ASEAN, trong đó bao gồm: In-đô-nê-xia, Ma-lai-xi-a,

Phi-líp-pin, Xinh-ga-po và Thái Lan

3.2.2.1 In-đô-nê-xi-a

In-đô-nê-xi-a là quốc gia quần đảo lớn nhất thế giới với khoảng 17.506 hòn

đảo lớn nhỏ trên diện tích 1,9 triệu km² và cũng là quốc gia có nhiều núi lửa nhất

hiện nay (với hơn 400 ngọn In-đô-nê-xi-a nằm giữa lục địa châu Á và châu Đại

Dương, nối liền Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, phía Bắc giáp Phi-líp-pin,

Tây giáp Ma-lai-xi-a và Xinh-ga-po Thủ đô là Gia-các-ta

nê-xi-a có dân số trên 200 triệu người, ngôn ngữ chính là tiếng

In-đô-nê-xi-a, đa phần người dân theo đạo Hồi Là một nước có khí hậu nhiệt đới mưa

nhiều điển hình, cùng với hệ thống sông ngòi dày đặc đã đem lại cho nơi đây một

lượng nước vô cùng phong phú

In-đô-nê-xi-a đạt mức tăng trưởng GDP hằng năm là 6,2%, GDP năm 2012

đạt 878,2 tỷ đô la Nền kinh tế của In-đô-nê-xi-a từ trước đến nay vẫn dựa vào

nông nghiệp Tuy nhiên, cùng với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế,

ngành công nghiệp đã có vị trí chủ đạo và vô cùng quan trọng trong nền kinh tế

quốc dân In-đô-nê-xi-a có nền khoáng sản vô cùng phong phú, trong đó dầu thô

và khí thiên nhiên chiếm vị trí hàng đầu Đây là một trong những nước sản xuất

dầu thô chủ yếu và là nước xuất khẩu khí đốt đứng hàng thứ 2 của thế giới Bên

cạnh đó, In-đô-nê-xi-a còn xuất khẩu các mặt hàng nông nghiệp như dầu cọ, gạo,

chè, cà phê, tiêu và cao su Ngành du lịch của In-đô-nê-xi-a cũng tương đối phát

14

Bảng 3.2: Các đối tác nhập khẩu và xuất khẩu chính của In-đô-nê-xi-a

STT Đối tác nhập khẩu chính

Tỷ trọng (%)

Đối tác xuất khẩu chính trọng Tỷ

đô là Cua-la Lăm-pơ Ma-lai-xi-a là nước đa chủng tộc với dân số khoảng hơn 29

triệu người, khoảng 61% là người Mã-lai; 30% là người Hoa; 8% là người Ấn;

còn lại 1% là các dân tộc khác, đa phần người dân theo đạo Hồi Do có nhiều

chủng tộc khác nhau nên ở Ma-lai-xi-a có nhiều ngôn ngữ và một nền văn hoá đa

dạng, quốc ngữ là tiếng Mã-lai Ma-lai-xi-a có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt

Ma-lai-xi-a là nước sản xuất, xuất khẩu dầu cọ và cao su hàng đầu thế giới,

các ngành kinh tế phát triển mạnh là chế tạo, xây dựng và dịch vụ Từ sau khi

giành được độc lập, kinh tế Ma-lai-xi-a đã có những bước chuyển mình, từ một

nền kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp sang một nền kinh tế hướng ra

xuất khẩu với các ngảnh chủ đạo là công nghệ cao, các ngành thâm dụng vốn và

tri thức, với những bước chuyển mình đó, đến năm 2012, GDP của Ma-lai-xi-a

Bảng 3.3: Các đối tác nhập khẩu và xuất khẩu chính của Ma-lai-xi-a

STT Đối tác nhập khẩu chính

Tỷ trọng (%)

Đối tác xuất khẩu chính

Tỷ trọng (%)

Phi-líp-pin là một quốc gia quần đảo với khoảng 7.107 đảo Bắc giáp biển

Đài loan, Nam ngăn cách với Ma-lai-xi-a bởi biển Sulu và Celebes, Đông là Thái

Bình Dương, Tây ngăn cách với Việt Nam bởi Biển Đông (cách Việt Nam

9

The World Bank (WB), Statistic database indicators of the countries in the world

15

khoảng 1.500 km) Dân số của Phi-líp-pin khoảng trên 96 triệu người được chia

Thiên Chúa giáo Ở Phi-líp-pin, tiếng Anh được sử dụng rộng rãi và là ngôn ngữ

chính thức trong cơ quan và trường học

Phi-líp-pin có đường bờ biển dài 23.184 km Ba phần tư diện tích là rừng

núi; đồng bằng thấp, nhỏ, hẹp và có nhiều thung lũng xen kẽ các sườn núi

Phi-líp-pin thuộc khu vực có nhiều động đất và núi lửa với khoảng 10 núi lửa đang

trong thời kỳ hoạt động Phi-líp-pin thuộc khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa,

thường có bão lớn (trung bình 20 trận/năm) Phi-líp-pin có 2 mùa rõ rệt là mùa

C

Phi-líp-pin là nước khá giàu tài nguyên thiên nhiên trên đất liền và dưới

biển, có nhiều khoáng sản như vàng, đồng, sắt, crom, mangan, than đá, dầu lửa

và khí đốt

Với mức tăng trưởng GDP 6,8%, GDP năm 2012 đạt 250,2 tỷ đô la

Phi-líp-pin chủ yếu vẫn là một nước nông nghiệp với 70% dân số dựa vào nông nghiệp

Tuy nhiên, nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 12,8% GDP và Phi-líp-pin hằng năm

vẫn phải nhập một khối lượng khá lớn lương thực Cây trồng chính là lúa, ngô,

Bảng 3.4: Các đối tác nhập khẩu và xuất khẩu chính của Phi-líp-pin

STT Đối tác nhập khẩu chính

Tỷ trọng (%)

Đối tác xuất khẩu chính trọng Tỷ

Xinh-ga-po nằm ở cực Nam Bán đảo Mã Lai, phía Bắc giáp Ma-lai-xi-a,

Đông Nam giáp In-đô-nê-xi-a, nằm giáp eo biển Ma-lắc-ca Với diện tích 710

người ở Dân số của Xinh-ga-po chủ yếu là người Trung Quốc

Xinh-ga-po có khí hậu nhiệt đới, nóng, nhiệt độ tương đối thất thường, độ

ẩm cao và lượng mưa nhiều do vị trí của đảo nằm ngoài hải dương và gần đường

xích đạo Xinh-ga-po có địa hình thấp, cao nguyên nhấp nhô trong đó có phần

lưu vực và những khu bảo tồn thiên nhiên

Xinh-ga-po hầu như không có tài nguyên, nguyên liệu đều phải nhập từ bên

ngoài, hàng năm phải nhập lương thực, thực phẩm để đáp ứng nhu cầu trong

10

The World Bank (WB), Statistic database indicators of the countries in the world

16

nước Xinh-ga-po có cơ sở hạ tầng và một số ngành công nghiệp phát triển cao

hàng đầu châu Á và thế giới như cảng biển, công nghiệp đóng và sửa chữa tàu,

công nghiệp lọc dầu, chế biến, điện tử và lắp ráp máy móc tinh vi Xinh-ga-po là

nước hàng đầu về sản xuất ổ đĩa máy tính điện tử và hàng bán dẫn Đây còn là

trung tâm lọc dầu và vận chuyển quá cảnh hàng đầu ở châu Á Tuy nhiên, mức

tăng trưởng GDP hằng năm của Xinh-ga-po chỉ đạt 1,3% với GDP năm 2012 là

Bảng 3.5: Các đối tác nhập khẩu và xuất khẩu chính của Xinh-ga-po

STT Đối tác nhập khẩu chính

Tỷ trọng (%)

Đối tác xuất khẩu chính trọng Tỷ

Thái Lan là một quốc gia nằm ở Đông Nam Á, phía Đông giáp Lào và

Cam-pu-chia; phía Nam giáp vịnh Thái Lan và Ma-lai-xi-a, phía Tây giáp biển

Andama và Mi-an-ma Trên đất nước Thái Lan có hơn 30 dân tộc chung sống với

hơn 66 triệu người, trong đó người Thái chiếm đến 75%, người Hoa 14% và 11%

các dân tộc khác Ngôn ngữ chính là tiếng Thái Về tín ngưỡng có Phận giáo

Tiểu thừa được coi là quốc giáo ở Thái Lan

Thái Lan có khí hậu nhiệt đới, nóng ẩm và chịu ảnh hưởng của gió mùa

Thời tiết được phân thành 2 mùa: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 9, mùa khô từ

tháng 10 đến tháng 4

Các tài nguyên thiên nhiên chủ yếu của Thái Lan là thiếc, cao su, ga tự

nhiên, vonfram, tantalium, gỗ, chì, cá, thạch cao, than non, và đất trồng

thực chính được trồng tại Thái Lan với 55% đất trồng trọt được sử dụng để trồng

lúa Mức tăng trưởng GDP của Thái Lan đạt 6,5% với GDP năm 2012 đạt 366 tỷ

Bảng 3.6: Các đối tác nhập khẩu và xuất khẩu chính của Thái Lan

STT Đối tác nhập khẩu chính

Tỷ trọng (%)

Đối tác xuất khẩu chính trọng Tỷ

18

CHƯƠNG 4 LỢI THẾ SO SÁNH CỦA VIỆT NAM

VÀ CÁC NƯỚC ASEAN-5 4.1 LỢI THẾ SO SÁNH CỦA VIỆT NAM

4.1.1 Đánh giá tổng quát (mức SITC 1 chữ số)

Chỉ số RCA của Việt Nam ở mức SITC 1 chữ số tại 2 thời điểm cho thấy

bức tranh tổng quát về lợi thế so sánh từ khi Việt Nam gia nhập WTO đến nay

Bảng 4.1: Lợi thế so sánh của Việt Nam (chỉ số RCA ở mức SITC 1 chữ số)

Cụm hàng hoá (SITC 1 chữ số)

Chỉ số RCA Năm

2006

Năm

2011

Chỉ số RCA từ bảng trên cho thấy vào năm 2006 (năm đánh dấu mốc thời

gian Việt Nam vừa gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, kinh tế có

những bước phát triển vượt bậc), lợi thế so sánh của Việt Nam chủ yếu dựa trên:

Cụm 0 – Lương thực và động vật sống (RCA=3,8); Cụm 2 – Nguyên liệu thô (trừ

nhiên liệu) (RCA=1,4); Cụm 3 – Nhiên liệu (RCA=1,7); Cụm 8 – Hàng chế tác

hỗn hợp, chủ yếu là sản phẩm của ngành công nghiệp nhẹ sử dụng nhiều lao

động (dệt may, giày dép) (RCA=2,9)

Trong khi đó Việt Nam chưa có lợi thế so sánh (RCA<1) đối với các sản

phẩm (hầu hết là công nghiệp): Cụm 1 – Nước giải khát và thuốc lá (RCA=0,5);

Cụm 4 – Dầu, mỡ, sáp động thực vật (RCA=0,1); Cụm 5 – Hoá chất (RCA=0,2);

Cụm 6 – Hàng chế tác (RCA=0,5); Cụm 7 – Máy móc và phương tiện vận tải

(RCA=0,3); Cụm 9 – Hàng không thuộc các nhóm khác (RCA=0,1)

Điều này phản ánh thực tế năm 2006 là thời kỳ Việt Nam tăng trưởng khá

trọng của vốn FDI đã đổ vào khu vực công nghiệp nhẹ sử dụng nhiều lao động Ở

các nền kinh tế phát triển, giá nhân công tăng nhanh đã buộc chủ doanh nghiệp

13 Diễn đàn Dân trí Việt Nam, 2006 10 sự kiện kinh tế Việt Nam nổi bật 2006

<http://dantri.com.vn/kinh-doanh/10-su-kien-kinh-te-viet-nam-noi-bat-nam-2006-159706.htm> [Ngày

truy cập: 02 tháng 10 năm 2013]

các nước này hướng tới việc di chuyển các ngành công nghiệp nhẹ sử dụng nhiều lao động (Cụm 8) sang các nước đang phát triển như Việt Nam để khai thác yếu

tố chi phí lao động thấp hay giá nhân công rẻ Vì thế, Cụm 8 trở thành một trong những lợi thế so sánh với các sản phẩm của nó trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực Bên cạnh đó, Việt Nam còn là một trong những quốc gia đi đầu về xuất khẩu gạo với cơ cấu kinh tế phụ thuộc phần lớn vào nông nghiệp nên thật dễ hiểu khi Cụm 0 là cụm hàng hoá có lợi thế so sánh cao nhất

Mặc dù vậy, vào năm 2006, Việt Nam vẫn là một nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và khai thác khoáng sản Trong khi đó, các ngành công nghiệp của Việt Nam còn yếu kém, chưa được chú trọng đúng mức nên chưa xuất khẩu được Do vậy, cơ cấu lợi thế so sánh cũng chủ yếu dựa vào các mặt hàng hàng thuộc nông sản, khoáng sản và nhiên liệu (Cụm 0, 2, 3)

Tuy nhiên, vào năm 2011, tuy cơ cấu lợi thế so sánh của Việt Nam tiếp tục chuyển biến nhưng tốc độ diễn ra khá chậm chạp Các sản phẩm có lợi thế so sánh về cơ bản cũng gần như tương tự năm 2006, gồm: Cụm 0 – Lương thực và động vật sống (RCA=3,0); Cụm 2 – Nguyên liệu thô (trừ nhiên liệu) (RCA=1,1); Cụm 8 – Hàng chế tác hỗn hợp (RCA=2,9) Có thể thấy, vào năm 2011, Việt Nam đã phần nào thay đổi cơ cấu kinh tế thông qua việc chú trọng hơn vào các sản phẩm công nghiệp, mặc dù mức độ chưa cao

4.1.2 Đánh giá chi tiết (mức SITC 3 chữ số)

Xem xét RCA ở mức 3 chữ số sẽ giúp chúng ta có cái nhìn rõ ràng hơn về lợi thế so sánh Cụ thể là số sản phẩm có lợi thế so sánh thể hiện ở số sản phẩm xuất khẩu ngày càng tăng Trong 261 nhóm sản phẩm ở mức SITC 3 chữ số thì vào năm 2006, Việt Nam có 55 sản phẩm có lợi thế so sánh, và con số này tăng

Việt Nam được thể hiện trong bảng 8

Nguồn: RCA được tính toán từ số liệu thương mại quốc tế của Cơ quan Thống kê Liên

Hiệp Quốc, 2006,2011

Từ số liệu bảng 4.2, có thể thấy các sản phẩm có lợi thế so sánh của Việt

Nam phần lớn là những sản phẩm dựa trên các yếu tố thuận lợi sẵn có như tài

nguyên và lao động Năm 2006, nền kinh tế tuy vẫn dựa chủ yếu vào sản xuất

nông nghiệp và nguyên liệu thô (gạo, tôm cua, cao su, cà phê…) , song một số

ngành công nghiệp chế tác đơn giản có hàm lượng công nghệ và vốn thấp, sử

dụng nhiều lao động (giày dép, dệt may…) được chú trọng và là các sản phẩm có

lợi thế so sánh hàng đầu của Việt Nam Đến năm 2011, cơ cấu kinh tế đã có sự

chuyển dịch sang công nghiệp chế tác bậc cao (trang thiết bị nhiếp ảnh) trong khi

ngành công nghiệp chế tác bậc thấp vẫn còn được duy trì Các ngành nông

nghiệp và nguyên liệu thô vẫn duy trì vai trò quan trọng trong nền kinh tế cũng

như trong cơ cấu lợi thế so sánh

4.2 LỢI THẾ SO SÁNH CỦA CÁC NƯỚC ASEAN-5

4.2.1 In-đô-nê-xi-a

4.2.1.1 Đánh giá tổng quát (mức SITC 1 chữ số)

Chỉ số RCA của In-đô-nê-xi-a ở mức SITC 1 chữ số tại 2 thời điểm được

thể hiện cụ thể như sau:

Bảng 4.3: Lợi thế so sánh của In-đô-nê-xi-a (chỉ số RCA ở mức SITC 1 chữ số)

Cụm hàng hoá (SITC 1 chữ số) Năm Chỉ số RCA

2006

Năm

2011

In-đô-Trong khi đó In-đô-nê-xi-a chưa có lợi thế so sánh đối với các sản phẩm: Cụm 0 – Lương thực và động vật sống (RCA=1,0); Cụm 1 – Nước giải khát và thuốc lá (RCA=0,5); Cụm 5 – Hoá chất (RCA=0,5); Cụm 7 – Máy móc và phương tiện vận tải (RCA=0,4); Cụm 8 – Hàng chế tác hỗn hợp (RCA=1,0); Cụm 9 – Hàng không thuộc các nhóm khác (RCA=0,1)

Điều này cho thấy In-đô-nê-xi-a là một nước có lợi thế so sánh thiên về khai khoáng và các mặt hàng chế tác, đặc biệt là dầu, mỡ động thực vật Điều này hoàn toàn phù hợp vì In-đô-nê-xi-a là một nước giàu tài nguyên khoáng sản, rừng nhiệt đới ẩm chiếm gần 2/3 diện tích lãnh thổ nên việc sản xuất và xuất khẩu nguyên nhiên liệu là thế mạnh của In-đô-nê-xi-a Mặt khác, In-đô-nê-xi-a là một nước có mức độ đa dạng sinh học lớn thứ 2 trên thế giới nên các sản phẩm từ dầu

mỡ động thực vật chiếm tỷ trọng cao

In-đô-nê-xia là một nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và khai thác khoáng sản Tuy nhiên, vào năm 2006, có thể nói cùng với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế, ngành công nghiệp đã có được nhiều sự quan tâm hơn nên

tỷ trọng các sản phẩm thuộc nông nghiệp có sự bó hẹp và mất đi lợi thế so sánh Mặc dù vậy, các ngành công nghiệp của In-đô-nê-xi-a còn yếu kém, chủ yếu vẫn

là các mặt hàng chế tác bậc thấp, các sản phẩm công nghiệp bậc cao chưa được chú trọng đúng mức nên chưa xuất khẩu được

Vào năm 2011, cơ cấu lợi thế so sánh của In-đô-nê-xi-a chuyển biến khá chậm chạp Các sản phẩm có lợi thế so sánh về cơ bản cũng gần như tương tự

22

năm 2006, gồm: Cụm 2 – Nguyên liệu thô (trừ nhiên liệu) (RCA=2,7); Cụm 3 –

Nhiên liệu (RCA=2,2); Cụm 4 – Dầu, mỡ, sáp động thực vật (RCA=17,0) Có thể

thấy, vào năm 2011, In-đô-nê-xi-a không có sự đa dạng các mặt hàng xuất khẩu

mà chỉ tập trung chú trọng xuất khẩu vào các sản phẩm có thế mạnh trong yếu tố

thuận lợi sẵn có

4.2.1.2 Đánh giá chi tiết (mức SITC 3 chữ số)

Trong 261 nhóm sản phẩm ở mức SITC 3 chữ số thì vào năm 2006,

In-đô-nê-xi-a có 65 sản phẩm có lợi thế so sánh, và con số này giảm xuống còn 57 sản

xuất khẩu có xu hướng giảm Bức tranh chi tiết về lợi thế so sánh của

In-đô-nê-xi-a được thể hiện trong bảng 10

Bảng 4.4: 10 sản phẩm có lợi thế so sánh cao nhất ở mức 3 chữ số của đô-nê-xi-a 2006, 2011

mỡ ăn đã chế biến; các loại sáp động thực vật

In-đô-24

4.2.2 Ma-lai-xi-a

4.2.2.1 Đánh giá tổng quát (mức SITC 1 chữ số)

Tìm hiểu chỉ số RCA của Ma-lai-xi-a ở mức SITC 1 chữ số tại 2 thời điểm

cho thấy lợi thế so sánh tổng quát của nước này

Bảng 4.5: Lợi thế so sánh của Ma-lai-xi-a (chỉ số RCA ở mức SITC 1 chữ

số)

Cụm hàng hoá (SITC 1 chữ số)

Chỉ số RCA Năm

2006

Năm

2011

Bảng 4.5 thể hiện rằng vào năm 2006, lợi thế so sánh của Ma-lai-xi-a chỉ

dựa vào: Cụm 4 – Dầu, mỡ, sáp động thực vật (RCA=12,4); Cụm 7 – Máy móc

và phương tiện vận tải (RCA=1,4)

Trong khi đó Ma-lai-xi-a chưa có lợi thế so sánh đối với các sản phẩm gồm:

Cụm 0 – Lương thực và động vật sống (RCA=0,4); Cụm 1 – Nước giải khát và

thuốc lá (RCA=0,4); Cụm 2 – Nguyên liệu thô (trừ nhiên liệu) (RCA=0,9); Cụm

5 – Hoá chất (RCA=0,5); Cụm 6 – Hàng chế tác (RCA=0,6); Cụm 8 – Hàng chế

tác hỗn hợp (RCA=0,8); Cụm 9 – Hàng không thuộc các nhóm khác (RCA=0,5)

Ma-lai-xi-a không có lợi thế so sánh trong những mặt hàng sản xuất nông

nghiệp, khai khoáng cũng như các sản phẩm công nghiệp nhẹ sử dụng nhiều lao

động nhưng lại có lợi thế so sánh tương đối cao về các sản phẩm công nghệ cao

Rõ ràng, Ma-lai-xi-a là quốc gia xuất khẩu không dựa vào tài nguyên thiên nhiên

mà chuyên về sản xuất máy móc và các phương tiện vận tải, đặc biệt hơn khi

Ma-lai-xi-a là nước sản xuất dầu cọ đứng đầu thế giới, dẫn đến cụm 4 là mặt hàng có

lợi thế so sánh cao nhất và cũng là mặt hàng xuất khẩu chủ lực

Tuy nhiên, vào năm 2011, tuy cơ cấu lợi thế so sánh của Ma-lay-si-a tiếp

tục biến thiên nhưng lại diễn ra hết sức ì ạch Các sản phẩm có lợi thế so sánh về

cơ bản cũng gần như tương tự năm 2006, gồm: Cụm 4 – Dầu, mỡ, sáp động thực

vật (RCA=16,7); Cụm 7 – Máy móc và phương tiện vận tải (RCA=1,2) Song,

vào năm 2011, Ma-lai-xi-a đã có thêm lợi thế so sánh ở Cụm 3 – Nhiên liệu

(RCA=1,1) chứng tỏ nước này phần nào đã chú trọng hơn vào công nghiệp khai khoáng, mặc dù mức độ chưa cao

4.2.2.2 Đánh giá chi tiết (mức SITC 3 chữ số)

Số sản phẩm có lợi thế so sánh của Ma-lai-xi-a thể hiện ở số sản phẩm xuất khẩu ngày càng tăng Trong 261 nhóm sản phẩm ở mức SITC 3 chữ số thì vào năm 2006, Ma-lai-xi-a có 44 sản phẩm có lợi thế so sánh, và con số này tăng lên

mỡ ăn đã chế biến; các loại sáp động thực vật

với âm thanh ghi âm

hoặc tái tạo hoặc một

chiếc đồng hồ

âm thanh ghi âm hoặc tái tạo hoặc một chiếc đồng hồ

7,0

Nguyên, vật liệu bằng cao su, kể cả thanh tấm, ống

5,6

Van nhiệt, van catốt

Lớp gỗ mặt, gỗ dán, tấm gỗ ép, gỗ đã gia công khác

5,0

Nguồn: RCA được tính toán từ số liệu thương mại quốc tế của Cơ quan Thống kê Liên

Hiệp Quốc, 2006,2011

Như được trình bày ở bảng trên, các sản phẩm có lợi thế so sánh của

Ma-lai-xi-a vào năm 2006 phần lớn là những sản phẩm thuộc lâm sản, một số sản

phẩm chế tác và các sản phẩm công nghệ cao (máy thu, van nhiệt ) Trên thực

tế, Ma-lai-xi-a cũng là nước xuất khẩu hàng đầu thế giới sản phẩm cao su tự nhiên và dầu cọ, gỗ xẻ và gỗ nguyên liệu, song nhìn vào bảng 12, có thể thấy nông nghiệp và một số ngành công nghiệp chế tác đơn giản có hàm lượng công nghệ và vốn thấp, sử dụng nhiều lao động (giày dép, dệt may…) không phải là các sản phẩm có lợi thế so sánh của Ma-lai-xi-a Đến năm 2011, cơ cấu kinh tế không có sự thay đổi nhiều Các ngành lâm nghiệp, chế tác và sản xuất máy móc vẫn duy trì vai trò quan trọng trong nền kinh tế cũng như trong cơ cấu lợi thế so sánh

4.2.3 Phi-líp-pin

4.2.3.1 Đánh giá tổng quát (mức SITC 1 chữ số)

Chỉ số RCA của Phi-líp-pin ở mức SITC 1 chữ số tại 2 thời điểm được thể hiện cụ thể như sau:

Bảng 4.7: Lợi thế so sánh của Phi-líp-pin (chỉ số RCA ở mức SITC 1 chữ số)

Cụm hàng hoá (SITC 1 chữ số) Năm Chỉ số RCA

2006

Năm

2011

Phi-7 – Máy móc và phương tiện vận tải (RCA=1,9)

Trong khi đó Phi-líp-pin chưa có lợi thế so sánh đối với các sản phẩm: Cụm

0 – Lương thực và động vật sống (RCA=0,8); Cụm 1 – Nước giải khát và thuốc

lá (RCA=0,5); Cụm 2 – Nguyên liệu thô (trừ nhiên liệu) (RCA=0,6); Cụm 3 – Nhiên liệu (RCA=0,2); Cụm 5 – Hoá chất (RCA=0,2); Cụm 8 – Hàng chế tác hỗn hợp (RCA=0,9); Cụm 9 – Hàng không thuộc các nhóm khác (RCA=0,3) Điều này chứng minh Phi-líp-pin là một nước có lợi thế so sánh giống với Ma-lai-xi-a vì cả hai nước đều thiên về máy móc và phương tiện vận tải, đặc biệt

là dầu, mỡ động thực vật Có thể nói, tuy là một nước nông nghiệp nhưng chính hoạt động xuất khẩu các sản phẩm hàng máy móc và công nghệ mới là nguồn đem lại nguồn thu lớn cho Phi-líp-pin Mặt khác, là một quốc gia được bao bọc

28

bởi đại dương khiến nơi đây trở thành một vựa cá lớn với lợi thế so sánh về dầu

cá (Cụm 4)

Tuy nhiên, mặc dù là một nước nông nghiệp với phần lớn dân số làm nông

nghiệp nhưng Phi-líp-pin hằng năm lại phải nhập một khối lượng khá lớn lương

thực và đây được xem là mặt hàng bất lợi thế so sánh của Phi-líp-pin, và mặc dù

là một quốc gia giàu khoáng sản nhưng giống như Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin xuất

khẩu không dựa vào tài nguyên thiên nhiên

Đến năm 2011, cơ cấu lợi thế so sánh của Phi-líp-pin có sự chuyển biến khá

rõ nét Cụ thể, ngoài các sản phẩm có lợi thế so sánh của năm 2006, Phi-líp-pin

vào năm 2011 có thêm nhiều mặt hàng có lợi thế so sánh như: Cụm 0 – Lương

thực và động vật sống (RCA=1,1); Cụm 1 – Nước giải khát và thuốc lá

(RCA=1,1); Cụm 9 – Hàng không thuộc các nhóm khác (RCA=5,0) Có thể thấy,

vào năm 2011, Phi-líp-pin đã có sự đa dạng các mặt hàng xuất khẩu thông qua

việc mở rông các sản phẩm có lợi thế so sánh, phát huy tối đa tất cả các tiềm lực

sẵn có

4.2.3.2 Đánh giá chi tiết (mức SITC 3 chữ số)

Trong 261 nhóm sản phẩm ở mức SITC 3 chữ số thì vào năm 2006,

Phi-líp-pin có 46 sản phẩm có lợi thế so sánh, và con số này giảm xuống còn 44 sản

xuất khẩu có xu hướng giảm Bức tranh chi tiết về lợi thế so sánh của

In-đô-nê-xi-a được thể hiện trong bảng 4.8

17

Xem phụ lục 4: Các sản phẩm có lợi thế so sánh ở mức 3 chữ số của Phi-líp-pin 2006, 2011